ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาพ่นหอบ คืออะไร ใช้รักษาอะไร ผลข้างเคียงและวิธีใช้

ยาสูดพ่นสำหรับอาการหอบ คือยาที่ส่งตัวยาเข้าสู่ทางเดินหายใจโดยตรง เพื่อเปิดหลอดลมอย่างรวดเร็วหรือควบคุมการอักเสบในระยะยาว ขึ้นอยู่กับชนิดของยา

ประเด็นสำคัญ

  • ยาสูดพ่นมีทั้งยาขยายหลอดลมสำหรับบรรเทาอาการเฉียบพลัน และยาควบคุมการอักเสบที่ต้องใช้สม่ำเสมอ จึงไม่ควรนำยาคนละชนิดมาใช้แทนกันเอง
  • Salbutamol ชนิดสูดพ่นเริ่มออกฤทธิ์ภายในประมาณ 5 นาที และมีฤทธิ์ราว 3–6 ชั่วโมง แต่ความถี่ในการใช้ต้องเป็นไปตามแผนรักษาของคุณ
  • หากพ่นยาแล้วหายใจลำบากขึ้น เจ็บหน้าอก ปากหรือลิ้นบวม หน้ามืดรุนแรง หรือยาบรรเทาอาการไม่ได้ผล ควรไปห้องฉุกเฉินทันที

สารบัญ

ยาพ่นหอบหืดคือยาอะไร

เป็นชื่อรวมของยาหลายกลุ่มที่ออกฤทธิ์ต่างกัน โดยชนิดบรรเทาอาการช่วยเปิดหลอดลม ส่วนชนิดควบคุมช่วยลดการอักเสบและป้องกันอาการกำเริบในระยะยาว สีหรือรูปร่างอุปกรณ์ไม่ใช่วิธีระบุยาที่แน่นอน คุณควรอ่านชื่อสามัญบนฉลากทุกครั้ง

กลุ่มยาตัวอย่างชื่อสามัญหน้าที่หลัก
ยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์สั้นsalbutamolบรรเทาหายใจมีเสียงหวีดหรือแน่นหน้าอก
ยาต้านโคลิเนอร์จิกipratropiumช่วยขยายหลอดลม มักใช้ตามข้อบ่งใช้เฉพาะ
ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์สูดพ่นbudesonideควบคุมการอักเสบ ต้องใช้สม่ำเสมอ
ยาผสมยาสองกลุ่มในอุปกรณ์เดียวใช้ตามแผนรักษาที่กำหนด

Salbutamol เป็นยาในกลุ่ม beta-2 agonist ชนิดสูดพ่นเริ่มออกฤทธิ์ภายในประมาณ 5 นาที และมีฤทธิ์ประมาณ 3–6 ชั่วโมง จึงมักใช้เมื่อมีอาการตามแผนรักษา ส่วนยาควบคุมไม่ได้ให้ผลบรรเทาทันทีแบบเดียวกัน

ชื่อการค้าและชื่อสามัญ: อุปกรณ์หน้าตาคล้ายกันอาจบรรจุยาคนละชนิด ให้ตรวจชื่อสามัญ ความแรง และคำสั่งใช้บนฉลาก ไม่ควรเรียกยาจากสีของหลอดเพียงอย่างเดียว

ยาพ้นหอบใช้รักษาอาการใดและไม่ได้รักษาอะไร

ใช้ช่วยบรรเทาหรือควบคุมอาการจากหลอดลมตีบและการอักเสบของทางเดินหายใจ แต่ไม่ได้รักษาทุกสาเหตุของอาการเหนื่อยหรือหายใจไม่สะดวก การเลือกยาขึ้นอยู่กับโรค ความรุนแรง และรูปแบบอาการของแต่ละคน

ยาขยายหลอดลมอย่าง salbutamol ใช้ตามอาการได้ทั้งในโรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังตามแผนรักษา ยาบางชนิดที่มี ipratropium มักมีบทบาทในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังและอาจใช้เป็นตารางเวลา เพราะเริ่มออกฤทธิ์ช้ากว่ายากลุ่ม beta-2 agonist

ไม่ใช่ ยารักษาไข้หวัด การติดเชื้อในปอด ภาวะหัวใจขาดเลือด ลิ่มเลือดอุดตัน หรือสาเหตุอื่นของอาการหอบ ยาขยายหลอดลมยังไม่สามารถทดแทนยาควบคุมการอักเสบได้ หากคุณได้รับยาทั้งสองชนิด ควรใช้ตามหน้าที่ของแต่ละตัว

ลักษณะอาการสิ่งที่ควรทำ
มีเสียงหวีดหรือแน่นหน้าอกตามแผนเดิมใช้ยาบรรเทาตามคำสั่งที่ได้รับ
ต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยขึ้นให้แพทย์ทบทวนการควบคุมโรค
พ่นแล้วไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงขอความช่วยเหลือทางการแพทย์
เจ็บหน้าอก หอบมาก พูดไม่เป็นประโยคไปห้องฉุกเฉินทันที

ยาพ่นหอบหืด ราคาสำคัญกว่าชนิดยาหรือไม่

ไม่สำคัญเท่าการเลือกตัวยาและอุปกรณ์ให้ตรงกับโรค เพราะยาที่ใช้บรรเทาอาการกับยาที่ใช้ควบคุมโรคทำหน้าที่ไม่เหมือนกัน การเลือกจากความคุ้นเคย สีของอุปกรณ์ หรือชื่อที่คล้ายกัน อาจทำให้ใช้ผิดชนิดในช่วงที่มีอาการ

ก่อนรับยา ให้ตรวจชื่อสามัญ ความแรง จำนวนครั้งที่ต้องพ่น และดูว่าเป็นยาสำหรับใช้เมื่อมีอาการหรือใช้ทุกวัน หากเปลี่ยนอุปกรณ์ ควรทบทวนวิธีสูดใหม่ เพราะอุปกรณ์แบบกดพ่น แบบผงแห้ง และเครื่อง nebulizer ใช้เทคนิคต่างกัน

ยาพ่น หอบหืดมีข้อควรระวังอะไรบ้าง

ควรตรวจชนิดยา เทคนิคการสูด และความถี่ที่ใช้ เพราะการพ่นผิดวิธีอาจทำให้ยาเข้าปอดไม่เพียงพอ แม้คุณกดอุปกรณ์ครบจำนวนครั้งแล้ว ข้อควรระวังสำคัญมีดังนี้

  • อย่าใช้ยาของผู้อื่น แม้อาการดูคล้ายกัน เพราะตัวยา ความแรง และแผนรักษาอาจต่างกัน
  • อย่าหยุดยาควบคุมเองเมื่ออาการดีขึ้น ยากลุ่มนี้มักต้องใช้สม่ำเสมอเพื่อกดการอักเสบ
  • อย่าเพิ่มความถี่ของยาบรรเทาเองต่อเนื่อง การต้องใช้บ่อยขึ้นอาจหมายถึงโรคควบคุมได้ไม่ดี
  • ตรวจจำนวนยาที่เหลือและวันหมดอายุ อุปกรณ์บางชนิดยังพ่นละอองออกมาได้แม้ตัวยาใกล้หมด
  • แจ้งประวัติโรคหัวใจ หัวใจเต้นผิดจังหวะ และยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะเมื่อใช้ยาขยายหลอดลม
  • ทบทวนเทคนิคเป็นระยะ การใช้กระบอกพักยาหรือหน้ากากต้องเหมาะกับอุปกรณ์และผู้ใช้

หากสูดแล้วไอทันที ไม่แน่ใจว่ายาเข้าปอด หรืออาการไม่ตอบสนอง อย่าพ่นซ้ำหลายครั้งโดยไม่มีแผนรองรับ ให้ทำตามแผนฉุกเฉินที่ได้รับและขอความช่วยเหลือเมื่ออาการรุนแรง

พ่นหอบหืดได้หรือไม่เมื่อตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือเป็นเด็ก

ใช้ได้เมื่อแพทย์ประเมินว่าประโยชน์เหมาะสมกับความเสี่ยง และไม่ควรหยุดยาที่ควบคุมการหายใจได้ดีด้วยตัวเอง การหายใจไม่ดีระหว่างตั้งครรภ์อาจส่งผลต่อทั้งผู้ตั้งครรภ์และทารก จึงควรทบทวนยาและเทคนิคการสูดตั้งแต่เริ่มฝากครรภ์

ผู้ที่ให้นมบุตรควรแจ้งชื่อสามัญของยา ความแรง และความถี่ที่ใช้ ยาสูดพ่นออกฤทธิ์ตรงทางเดินหายใจและมักได้รับในปริมาณต่ำกว่ายารับประทาน แต่การตัดสินใจยังขึ้นอยู่กับชนิดยาและภาวะสุขภาพ

สำหรับเด็ก ต้องเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับความสามารถในการสูด เด็กเล็กอาจต้องใช้หน้ากากหรือกระบอกพักยาและมีผู้ใหญ่ช่วย การใช้เครื่อง nebulizer ทำให้เด็กมีเวลาสูดละอองยาได้นาน แต่ยังต้องเตรียมยาตามคำสั่งและดูแลความสะอาดของอุปกรณ์

ห้ามคำนวณขนาดยารับประทานหรือยาพ่นชนิดน้ำจากอายุเพียงอย่างเดียว หากระบุปริมาตรเป็นมิลลิลิตร ต้องทราบความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ด้วย ขนาดยาสำหรับเด็กต้องอิงคำสั่งเฉพาะรายและชนิดอุปกรณ์

ยาสูดพ่นทำให้เกิดผลข้างเคียงอะไรได้บ้าง

Salbutamol อาจทำให้มือสั่น ใจเต้นเร็ว ปวดศีรษะ มึนงง หรือรู้สึกกระสับกระส่าย โดยมักเกิดหลังใช้ยาและค่อย ๆ ดีขึ้น ความเสี่ยงเพิ่มได้เมื่อใช้เกินคำสั่งหรือใช้ถี่กว่าที่กำหนด

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

อาการควรทำอย่างไร
มือสั่นเล็กน้อยพักและสังเกตอาการ
ใจเต้นเร็วชั่วคราวตรวจว่าไม่ได้ใช้เกินคำสั่ง
ปวดศีรษะพักและดื่มน้ำให้เพียงพอ
มึนงงหลีกเลี่ยงขับรถจนกว่าอาการหาย
ระคายคอหรือไอตรวจเทคนิคการสูด

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

ควรรับการประเมินเร่งด่วน หากหัวใจเต้นเร็วหรือผิดจังหวะไม่หาย เวียนศีรษะมาก กล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือเป็นตะคริว เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบากกว่าเดิม อาการกล้ามเนื้อผิดปกติร่วมกับหัวใจเต้นผิดจังหวะอาจสัมพันธ์กับระดับโพแทสเซียมต่ำ

อาการแพ้ยารุนแรง: หากริมฝีปาก ปาก ลิ้น หรือคอบวม หายใจติดขัด กลืนลำบาก ตัวซีดหรือเขียว สับสนมาก หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ยาควบคุมชนิดคอร์ติโคสเตียรอยด์อาจทำให้เสียงแหบ ระคายคอ หรือเชื้อราในช่องปากได้ การบ้วนปากหลังใช้ตามคำแนะนำของอุปกรณ์ช่วยลดยาที่ตกค้างในปาก แต่ไม่ควรกลืนน้ำที่ใช้บ้วน

ยาสูดพ่นมีปฏิกิริยากับยาชนิดอื่นหรือแอลกอฮอล์หรือไม่

ยาขยายหลอดลมอาจมีผลร่วมกับยาที่กระทบอัตราการเต้นของหัวใจ ความดัน หรือระดับโพแทสเซียม จึงควรแจ้งรายการยาทั้งหมดก่อนเริ่มใช้ รวมถึงยารักษาโรคหัวใจ ยาขับปัสสาวะ ยากระตุ้น และยารักษาอาการหวัดบางชนิด

อย่านำยาสูดพ่นหลายตัวมาเรียงใช้เองโดยดูจากความรู้สึกว่า “ตัวไหนแรงกว่า” Salbutamol และยาผสมที่มียาขยายหลอดลมอาจออกฤทธิ์ซ้ำกัน การกำหนดว่าจะใช้ตัวใดก่อนและเว้นช่วงหรือไม่ ต้องอิงแผนรักษาเฉพาะของคุณ

แอลกอฮอล์ไม่ได้ช่วยเปิดหลอดลม และอาจทำให้อาการปวดศีรษะ มึนงง หรือใจสั่นรบกวนมากขึ้น หากหลังใช้ยามีอาการเหล่านี้ ควรงดดื่มและหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องใช้ความระมัดระวัง

ผู้ใหญ่ควรใช้ยาสูดพ่นอย่างไร

ไม่มีขนาดเดียวที่ใช้ได้กับยาทุกชนิด เพราะจำนวนครั้งและความถี่ขึ้นอยู่กับตัวยา ความแรง อุปกรณ์ และเป้าหมายว่าใช้บรรเทาหรือควบคุมอาการ Salbutamol ชนิดสูดพ่นเริ่มออกฤทธิ์ภายในประมาณ 5 นาทีและมีฤทธิ์ประมาณ 3–6 ชั่วโมง แต่ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำสั่งให้พ่นซ้ำตามช่วงเวลาดังกล่าว

วิธีพื้นฐานสำหรับอุปกรณ์แบบกดพ่น คือเขย่าตามคำแนะนำ หายใจออกก่อน อมปากกระบอกให้สนิท กดพร้อมสูดช้าและลึก แล้วกลั้นหายใจเท่าที่ทำได้อย่างสบาย อุปกรณ์แบบผงแห้งมักต้องสูดเร็วและแรงกว่า จึงใช้เทคนิคเดียวกันไม่ได้

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

ถ้าไม่แน่ใจว่าพ่นเข้าไปหรือไม่ ควรพ่นซ้ำไหม?

ไม่ควรพ่นซ้ำโดยอัตโนมัติ ให้ตรวจคู่มืออุปกรณ์และแผนรักษา เพราะการพ่นซ้ำอาจทำให้ได้รับยาเกินคำสั่ง

ลืมยาควบคุมควรเพิ่มเป็นสองเท่าหรือไม่?

ไม่ควรเพิ่มเป็นสองเท่า ให้ใช้ตามคำแนะนำของยาชนิดนั้นและกลับเข้าสู่ตารางปกติ

ใช้ยาบรรเทาบ่อยขึ้นหมายความว่าอย่างไร?

อาจบ่งว่าการควบคุมโรคเปลี่ยนไป โดยเฉพาะเมื่อผลของยาสั้นลงหรือต้องใช้ถี่กว่าปกติ ควรให้แพทย์ทบทวนแผนรักษา

เด็กควรใช้ยาสูดพ่นอย่างไร

ขนาดยาของเด็กต้องระบุตามชื่อยา ความแรง อุปกรณ์ และคำสั่งเฉพาะราย ไม่ควรกำหนดจากอายุอย่างเดียวหรือใช้จำนวนพ่นของผู้ใหญ่แทน ผู้ดูแลควรสาธิตกลับให้บุคลากรทางการแพทย์ดูว่าใช้ได้ถูกต้อง

เด็กที่ประสานการกดและสูดไม่ได้อาจใช้กระบอกพักยาร่วมกับหน้ากากที่แนบสนิท หากใช้ nebulizer ต้องตวงยาตามความเข้มข้นที่กำหนด ประกอบอุปกรณ์ถูกต้อง และให้เด็กสูดจนจบรอบตามคำสั่งของเครื่อง

หลังใช้ควรทำความสะอาดอุปกรณ์ตามคู่มือ ไม่ใช้หลอดหรือหน้ากากร่วมกัน และสังเกตใจสั่น มือสั่น กระสับกระส่าย หรือหายใจแย่ลง หากเด็กซึม พูดหรือกินไม่ได้ หน้าอกบุ๋ม หรือริมฝีปากเปลี่ยนสี ให้รับการรักษาฉุกเฉิน

หากใช้ยาสูดพ่นเกินขนาดควรทำอย่างไร

หยุดเพิ่มยาและขอคำแนะนำทางการแพทย์ทันที โดยเฉพาะเมื่อมีใจสั่นมาก หัวใจเต้นผิดจังหวะ เจ็บหน้าอก เวียนศีรษะรุนแรง กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือหายใจแย่ลง นำอุปกรณ์ ฉลาก หรือภาพชื่อยาไปด้วย เพื่อให้ระบุตัวยาและความแรงได้เร็ว

อย่าพยายามชดเชยด้วยการใช้ยาชนิดอื่น และอย่ารอให้อาการรุนแรงหากใช้เกินคำสั่งหลายครั้ง ผู้ที่หมดสติ ชัก เจ็บหน้าอกมาก หรือหายใจลำบากต้องได้รับความช่วยเหลือฉุกเฉิน

คำถามที่พบบ่อย

คำถามเกี่ยวกับการเลือกยา

ยาสำหรับบรรเทาอาการกับยาควบคุมต่างกันอย่างไร?

ยาบรรเทาอาการช่วยเปิดหลอดลมเมื่อแน่นหน้าอกหรือมีเสียงหวีด ส่วนยาควบคุมลดการอักเสบและมักต้องใช้สม่ำเสมอ ยาทั้งสองชนิดอาจอยู่ในอุปกรณ์ที่ดูคล้ายกัน จึงควรตรวจชื่อสามัญ

salbutamol ใช้ทุกวันได้ไหม?

ควรใช้ตามแผนรักษาที่ได้รับ หากต้องใช้บ่อยขึ้นหรือผลบรรเทาสั้นลง ควรทบทวนการควบคุมโรค ไม่ควรเพิ่มความถี่เองต่อเนื่อง

budesonide ช่วยอาการทันทีไหม?

โดยทั่วไปเป็นยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ที่เน้นควบคุมการอักเสบ ไม่ใช่ยาบรรเทาหลอดลมตีบฉับพลัน รูปแบบพ่นจมูกใช้กับอาการแพ้ทางจมูกและไม่ควรนำมาใช้แทนยาสูดเข้าปอด

คำถามเกี่ยวกับวิธีพ่น

ทำไมพ่นยาแล้วไม่รู้สึกว่ามียาเข้าไป?

อุปกรณ์บางชนิดให้ละอองหรือผงปริมาณน้อยจนแทบไม่รู้สึก การไม่รับรสไม่ได้แปลว่ายาไม่เข้า แต่ควรตรวจตัวนับยาและทบทวนเทคนิค

ใช้เครื่อง nebulizer ดีกว่าอุปกรณ์พกพาหรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องดีกว่าเสมอไป เครื่อง nebulizer ให้เวลาสูดละอองนานและเหมาะกับบางสถานการณ์ แต่อุปกรณ์พกพาที่ใช้ถูกวิธีก็ส่งยาเข้าสู่ทางเดินหายใจได้

ควรล้างปากหลังพ่นยาหรือไม่?

หากเป็นคอร์ติโคสเตียรอยด์สูดพ่น ควรบ้วนปากตามคำแนะนำเพื่อลดยาตกค้างและความเสี่ยงเสียงแหบหรือเชื้อรา ยาชนิดอื่นให้ปฏิบัติตามฉลากของอุปกรณ์

คำถามเกี่ยวกับอาการฉุกเฉิน

พ่นแล้วใจสั่นอันตรายไหม?

ใจเต้นเร็วชั่วคราวพบได้กับ salbutamol แต่ถ้าเต้นเร็วมาก ผิดจังหวะ ไม่ดีขึ้น หรือมีเจ็บหน้าอก หน้ามืด และหายใจแย่ลง ควรรับการประเมินเร่งด่วน

เมื่อใดไม่ควรรอดูอาการที่บ้าน?

ไม่ควรรอเมื่อพูดไม่เป็นประโยค หายใจลำบากมาก ปากเขียว ซึม เจ็บหน้าอก หรือยาบรรเทาไม่ได้ผลตามแผน อาการเหล่านี้ต้องได้รับความช่วยเหลือฉุกเฉิน

อาการหอบทุกครั้งใช้ยาตัวเดิมได้หรือไม่?

ไม่ได้เสมอไป เพราะอาการเหนื่อยอาจมีหลายสาเหตุ หากลักษณะอาการต่างจากเดิม เกิดฉับพลันมาก หรือมีเจ็บหน้าอก ไข้สูง และหมดแรง ควรได้รับการตรวจแทนการเพิ่มยาเอง

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ยาที่ฉันมีเป็นยาบรรเทาอาการหรือยาควบคุม และต้องใช้เมื่อใด?
  • เทคนิคการสูดของอุปกรณ์นี้ถูกต้องหรือควรใช้กระบอกพักยาหรือไม่?
  • ยาสูดพ่นนี้มีปฏิกิริยากับยารักษาโรคหัวใจ ยาขับปัสสาวะ หรือยาอื่นที่ใช้อยู่หรือไม่?
  • หากต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยขึ้น ควรทำตามแผนฉุกเฉินขั้นต่อไปอย่างไร?
  • จะตรวจได้อย่างไรว่ายาใกล้หมด และควรทำความสะอาดอุปกรณ์แบบใด?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall