ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาพ่นหอบ กับ ยาขยายหลอดลม ต่างกันอย่างไร

ยาพ่นหอบ คือคำเรียกรวมของยาสูดพ่นสำหรับโรคหืด ซึ่งอาจเป็นยาขยายหลอดลมที่ช่วยบรรเทาอาการเร็ว หรือยาควบคุมการอักเสบที่ต้องใช้สม่ำเสมอ

ประเด็นสำคัญ

  • ยาพ่นหอบไม่ได้หมายถึงยาขยายหลอดลมทุกชนิด เพราะอาจเป็นยาบรรเทาอาการ ยาควบคุมการอักเสบ หรือยาสูตรผสมที่มีหน้าที่ต่างกัน
  • salbutamol ชนิดสูดพ่นเริ่มออกฤทธิ์ภายในประมาณ 5 นาทีและอยู่ได้นาน 3–6 ชั่วโมง ส่วนขนาดใช้จริงต้องยึดฉลาก อุปกรณ์ และแผนรักษาของคุณ
  • ถ้าพ่นยาแล้วหอบหนักขึ้น พูดไม่เป็นประโยค ปากเขียว หรือยาเดิมช่วยได้น้อยกว่าปกติ ควรไปห้องฉุกเฉิน ไม่ควรเพิ่มยาเองต่อเนื่อง

อะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้ไอ หอบ หรือมีเสียงหวีด

อาการไอ หอบ และเสียงหวีดเกิดได้จากหลายสาเหตุ จึงไม่ควรหยิบยาขยายหลอดลมมาใช้กับอาการไอทุกแบบ สิ่งสำคัญคือดูว่าอาการสัมพันธ์กับหลอดลมตีบหรือมีสัญญาณอันตรายหรือไม่

  • โรคหืด: มักมีอาการเป็นช่วง ๆ เช่น หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก ไอ หรือหอบ โดยอาจกำเริบจากฝุ่น ควัน อากาศเย็น การออกกำลังกาย หรือสารก่อภูมิแพ้
  • โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง: พบได้ในผู้ที่สูบบุหรี่หรือได้รับควันและฝุ่นเป็นเวลานาน อาจมีไอเรื้อรัง มีเสมหะ และเหนื่อยง่าย
  • การติดเชื้อทางเดินหายใจ: หวัด หลอดลมอักเสบ หรือปอดอักเสบอาจทำให้ไอและหายใจลำบาก แต่ยาขยายหลอดลมจะช่วยเมื่อมีหลอดลมหดเกร็งร่วมด้วยเท่านั้น
  • ภูมิแพ้และน้ำมูกไหลลงคอ: ทำให้ไอ จาม คัดจมูก หรือระคายคอ โดยไม่ได้หมายความว่าหลอดลมตีบเสมอไป
  • กรดไหลย้อน: อาจทำให้ไอหลังอาหาร ไอตอนนอน หรือแสบยอดอก และมักไม่ดีขึ้นด้วยยาขยายหลอดลม
  • สาเหตุทางหัวใจหรือหลอดเลือด: อาจทำให้เหนื่อย แน่นหน้าอก ใจสั่น หรือหอบเมื่อนอนราบ ซึ่งต้องได้รับการประเมินโดยเร็ว

หลักฐานไม่สนับสนุนการใช้ยากลุ่มกระตุ้นตัวรับ beta-2 เช่น salbutamol เพื่อรักษาไอเฉียบพลันทั่วไป หากไม่มีลักษณะของทางเดินหายใจอุดกั้น การที่ยาไม่ช่วยจึงไม่ได้แปลว่าต้องพ่นเพิ่มเสมอไป แต่อาจหมายถึงอาการเกิดจากสาเหตุอื่น

เมื่อไหร่ที่ใช้ยาพ่นเดิมเพื่อดูแลอาการเองได้

คุณใช้ยาพ่นบรรเทาอาการเดิมได้เมื่อแพทย์เคยวินิจฉัยโรคและให้แผนการใช้ยาสำหรับอาการลักษณะนี้ไว้แล้ว ตรวจชื่อสามัญบนฉลากทุกครั้ง เพราะยาพ่นที่หน้าตาคล้ายกันอาจทำหน้าที่ต่างกัน และวิธีใช้ของอุปกรณ์แต่ละชนิดไม่เหมือนกัน

สถานการณ์ควรทำอะไร
มีเสียงหวีดหรือแน่นหน้าอกแบบที่เคยเป็นใช้ยาตามแผนรักษาเดิม
ไม่แน่ใจว่ายาพ่นเป็นชนิดบรรเทาหรือควบคุมอ่านฉลากก่อนใช้
ไอจากหวัด แต่ไม่มีเสียงหวีดหรือแน่นหน้าอกไม่ควรเริ่มยาขยายหลอดลมเอง
ใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้นหรือกลับเป็นเร็วรับการประเมินในวันเดียวกัน
หอบมาก พูดลำบาก หรือริมฝีปากเขียวไปห้องฉุกเฉินทันที

หากใช้ยาสูดพ่นแบบกด ให้หายใจออกก่อน อมปากกระบอกให้สนิท แล้วกดยาพร้อมสูดเข้าช้าและลึก หลังสูดควรกลั้นหายใจประมาณ 10 วินาทีถ้าทำได้ อุปกรณ์พ่นผงแห้งต้องสูดเร็วและแรงกว่า จึงไม่ควรใช้วิธีเดียวกันกับอุปกรณ์ทุกแบบ

ถ้าเป็นยาสูดพ่นที่มี corticosteroid ให้บ้วนปากและบ้วนน้ำทิ้งหลังใช้ เพื่อลดโอกาสเสียงแหบและเชื้อราในช่องปาก อย่าหยุดยาควบคุมเพียงเพราะวันนั้นไม่มีอาการ เว้นแต่ผู้รักษาปรับแผนให้

ยากลุ่มใดใช้บรรเทาหรือควบคุมอาการหอบ

ยาสำหรับโรคหืดแบ่งตามหน้าที่ได้เป็นยาบรรเทาอาการเร็วและยาควบคุมโรค จึงเลือกแทนกันจากคำว่า “ยาพ่น” อย่างเดียวไม่ได้ บางชนิดเปิดหลอดลม บางชนิดลดการอักเสบ และบางสูตรมีตัวยามากกว่าหนึ่งกลุ่ม

กลุ่มยาตัวอย่างชื่อสามัญหน้าที่หลัก
ยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์สั้นsalbutamol, terbutalineคลายกล้ามเนื้อหลอดลมอย่างรวดเร็ว
ยาต้าน muscarinic ออกฤทธิ์สั้นipratropium bromideลดการหดตัวของหลอดลม
corticosteroid ชนิดสูดพ่นbudesonideลดการอักเสบและควบคุมโรค
ยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์ยาวformoterol, salmeterolในโรคหืดต้องใช้ร่วมกับ corticosteroid ชนิดสูดพ่นตามแผนรักษา ไม่ใช้เดี่ยว ๆ และไม่ใช้ salmeterol แก้อาการหอบฉับพลัน ส่วนสูตร corticosteroid/formoterol ใช้เป็นยาบรรเทาได้เฉพาะผลิตภัณฑ์และแผนรักษาที่กำหนดไว้
ยาสูตรผสมcorticosteroid ร่วมกับยาขยายหลอดลมควบคุมโรคตามแผนรักษา

ยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์สั้นช่วยอย่างไร

salbutamol และ terbutaline ช่วยคลายกล้ามเนื้อรอบหลอดลม จึงเหมาะกับอาการที่เกิดจากหลอดลมตีบ salbutamol ชนิดสูดพ่นเริ่มออกฤทธิ์ภายในประมาณ 5 นาที และออกฤทธิ์ราว 3–6 ชั่วโมง จึงมักถูกใช้เป็นยาบรรเทาอาการตามแผนรักษา

ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ มือสั่น ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว ปวดศีรษะ กระสับกระส่าย คลื่นไส้ และนอนไม่หลับ หากใช้แล้วเจ็บหน้าอก ใจเต้นผิดจังหวะ หน้ามืด หรือหายใจแย่ลง ให้หยุดใช้และขอความช่วยเหลือทันที

ขนาดยาขึ้นกับความแรงต่อครั้ง รูปแบบอุปกรณ์ และแผนรักษา จึงไม่ควรนำจำนวนครั้งของยาพ่นชนิดหนึ่งไปใช้กับอีกชนิดหนึ่ง ยาน้ำ ยาเม็ด น้ำยาพ่นฝอยละออง และยาสูดพ่นก็ใช้ขนาดแทนกันไม่ได้

ipratropium bromide ต่างจาก salbutamol อย่างไร

ipratropium bromide เป็นยาขยายหลอดลมคนละกลไกและมักเริ่มออกฤทธิ์ช้ากว่ายากลุ่ม beta-2 agonist ยานี้อาจใช้ในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือใช้เสริมในอาการกำเริบบางกรณีตามแผนของแพทย์ ไม่ควรสลับแทน salbutamol เอง

อาการไม่พึงประสงค์ที่พบได้ ได้แก่ ปากหรือคอแห้ง รสชาติผิดปกติ คลื่นไส้ ตามัว และปัสสาวะลำบาก ระวังละอองยาเข้าตา โดยเฉพาะผู้ที่มีต้อหิน

corticosteroid ชนิดสูดพ่นช่วยอย่างไร

budesonide เป็นยาลดการอักเสบเพื่อควบคุมโรค ไม่ใช่ยาขยายหลอดลมที่แก้อาการหอบฉับพลันได้ทันที การใช้สม่ำเสมอช่วยลดความไวและการอักเสบของทางเดินหายใจ ผลเต็มที่อาจต้องใช้เวลา จึงไม่ควรพ่นซ้ำเพื่อหวังให้เปิดหลอดลมทันที

ยาพ่น budesonide มีหลายรูปแบบและความแรง เช่น ชนิดพ่นจมูกอาจมีตัวยา 32 ไมโครกรัมต่อสเปรย์ แต่ผลิตภัณฑ์สำหรับจมูกใช้บรรเทาภูมิแพ้จมูก ไม่ใช่ใช้แทนยาสูดเข้าปอดสำหรับโรคหืด ต้องตรวจเส้นทางใช้บนฉลากให้ชัดเจน

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ถ้าหายใจลำบากชัดเจนหรือยาบรรเทาอาการเดิมใช้ไม่ได้ผลเหมือนเคย อย่ารอดูอาการจนถึงวันถัดไป อาการหอบกำเริบอาจทรุดเร็ว แม้ก่อนหน้านี้คุณเคยควบคุมโรคได้ดี

ควรไปห้องฉุกเฉินหรือขอความช่วยเหลือทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

  • หอบจนพูดได้เพียงคำสั้น ๆ เดินไม่ไหว หรือใช้กล้ามเนื้อคอและหน้าอกช่วยหายใจ
  • ริมฝีปาก ปลายมือ หรือใบหน้ามีสีคล้ำหรือเขียว
  • ซึม สับสน หน้ามืด หรือหมดสติ
  • เจ็บหรือแน่นหน้าอกรุนแรง หัวใจเต้นเร็วมาก หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ
  • พ่นยาแล้วเสียงหวีด ไอ หรือหายใจลำบากมากขึ้นทันที
  • ยาบรรเทาที่เคยใช้ไม่ช่วย หรืออาการกลับมาเร็วกว่าปกติ

ควรนัดพบแพทย์แม้ไม่ฉุกเฉิน หากต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยขึ้น ตื่นกลางคืนเพราะไอหรือหอบ ทำกิจกรรมได้น้อยลง หรือไม่แน่ใจว่ายาพ่นแต่ละหลอดมีหน้าที่อะไร สิ่งเหล่านี้อาจบอกว่าแผนควบคุมโรคหรือเทคนิคการสูดยาต้องได้รับการทบทวน

คำถามที่พบบ่อย

ยาพ่นหอบทุกชนิดเป็นยาขยายหลอดลมหรือไม่

ไม่ใช่ ยาพ่นหอบอาจเป็นยาขยายหลอดลม ยาลดการอักเสบ หรือยาสูตรผสม ยาบรรเทาอาการเร็วกับยาควบคุมโรคมีหน้าที่ต่างกัน จึงไม่ควรใช้แทนกันโดยดูจากรูปร่างหรือสีของอุปกรณ์

ไออย่างเดียวใช้ salbutamol ได้ไหม

ไม่ควรเริ่มใช้เพียงเพราะมีอาการไอ salbutamol อาจช่วยเมื่อไอสัมพันธ์กับหลอดลมตีบ เช่น มีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หรือมีโรคหืดที่ได้รับการวินิจฉัยแล้ว แต่ไม่พบประโยชน์ชัดเจนในไอเฉียบพลันที่ไม่มีทางเดินหายใจอุดกั้น

พ่นยาขยายหลอดลมแล้วใจสั่นอันตรายไหม

ใจสั่นหรือมือสั่นเล็กน้อยเกิดขึ้นได้จากยากลุ่ม beta-2 agonist และมักเป็นชั่วคราว หากใจสั่นมาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหายใจแย่ลง ควรหยุดใช้และรับการประเมินทันที

ยาพ่นกับเครื่องพ่นฝอยละอองแบบไหนดีกว่า

ทั้งสองแบบส่งยาเข้าสู่ทางเดินหายใจได้ แต่ความเหมาะสมขึ้นกับอาการและความสามารถในการใช้อุปกรณ์ เครื่องพ่นฝอยละอองไม่ได้แปลว่ายาแรงกว่าหรือเหมาะกับทุกคน ยาและขนาดของแต่ละอุปกรณ์ห้ามนำมาเทียบหรือสลับกันเอง

ทำไมพ่นยาควบคุมแล้วไม่โล่งทันที

เพราะยาควบคุมอย่าง corticosteroid ลดการอักเสบ ไม่ได้เปิดหลอดลมอย่างรวดเร็วเหมือนยาบรรเทา ต้องใช้ต่อเนื่องตามแผนเพื่อป้องกันอาการในระยะยาว หากกำลังหอบเฉียบพลัน ให้ทำตามแผนรับมือที่แพทย์จัดไว้

ต้องบ้วนปากหลังพ่นยาทุกชนิดไหม

ควรบ้วนปากและบ้วนน้ำทิ้งหลังใช้ยาที่มี corticosteroid วิธีนี้ช่วยลดเสียงแหบและเชื้อราในช่องปาก สำหรับยาขยายหลอดลมอย่างเดียวอาจไม่จำเป็น แต่ควรตรวจคำแนะนำของอุปกรณ์แต่ละชนิด

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ยาพ่นที่ฉันมีเป็นยาบรรเทาอาการ ยาควบคุม หรือยาสูตรผสม?
  • อุปกรณ์ชนิดนี้ต้องสูดช้าหรือสูดเร็ว และควรใช้กระบอกพ่นยาหรือไม่?
  • อาการใจสั่น มือสั่น หรือคอแห้งหลังพ่นยาอยู่ในระดับที่ควรกังวลหรือไม่?
  • ถ้าต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยขึ้น ควรทำอย่างไรตามแผนรักษาของฉัน?
  • ยาหรือโรคประจำตัวของฉันมีผลต่อการเลือกยาขยายหลอดลมหรือไม่?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall