ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาแก้คัน สาเหตุ วิธีดูแล เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

อาการคันคือความรู้สึกระคายผิวที่ทำให้อยากเกา เกิดได้จากผิวแห้ง แมลงกัด ผื่นแพ้ ลมพิษ การสัมผัสสารระคายเคือง หรือโรคบางอย่าง

ประเด็นสำคัญ

  • อาการคันเล็กน้อยที่ทราบสาเหตุและไม่มีสัญญาณอันตราย อาจดูแลด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ประคบเย็น ใช้มอยส์เจอไรเซอร์ หรือเลือกยาตามลักษณะอาการ
  • ผู้ใหญ่อาจใช้ chlorpheniramine 4 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมง ไม่เกิน 24 มก. ใน 24 ชั่วโมง แต่ยาทำให้ง่วงและไม่ควรขับรถ
  • หากคันร่วมกับหายใจลำบาก หน้าหรือลิ้นบวม ผื่นพุพอง ไข้ หรือผื่นลามเร็ว ให้หยุดยาที่สงสัยและไปฉุกเฉินหรือพบแพทย์ทันที

สาเหตุที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดมักเป็นผิวแห้ง การแพ้ หรือการสัมผัสสิ่งที่ระคายผิว ตำแหน่งผื่น ลักษณะผิว และสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนเริ่มคัน ช่วยบอกแนวทางดูแลได้มากกว่าความรุนแรงของอาการคันเพียงอย่างเดียว

  • ผิวแห้ง: มักคันหลังอาบน้ำ อยู่ในห้องแอร์นาน หรือใช้สบู่ที่ชะล้างน้ำมันบนผิวมากเกินไป ผิวอาจแห้ง ลอก หรือแตกลาย
  • ผื่นแพ้สัมผัส: เกิดหลังสัมผัสเครื่องสำอาง สบู่ น้ำหอม โลหะ ถุงมือ น้ำยาทำความสะอาด หรือพืชบางชนิด ผื่นมักอยู่ตรงบริเวณที่สัมผัส
  • ลมพิษ: เป็นผื่นนูนแดงหรือสีเดียวกับผิว ขอบชัด คันมาก และแต่ละปื้นอาจย้ายตำแหน่งหรือยุบแล้วขึ้นใหม่
  • แมลงกัดต่อย: มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุด อาจบวมแดงเล็กน้อย และพบรอยตรงกลางตุ่ม
  • ภูมิแพ้ทางเดินหายใจ: อาจคันตา คันจมูก หรือลำคอ ร่วมกับจาม น้ำมูกไหล และน้ำตาไหล
  • ผื่นอักเสบหรือโรคผิวหนัง: เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ซึ่งอาจเป็นซ้ำและต้องดูแลผิวต่อเนื่อง
  • การติดเชื้อหรือปรสิต: อาจมีผื่นเป็นวง แผลมีน้ำเหลือง หรือคันมากตอนกลางคืนและมีคนใกล้ชิดคันด้วย ยาบรรเทาคันอย่างเดียวไม่กำจัดสาเหตุ
  • ยาหรือโรคภายในร่างกาย: หากคันทั่วตัวโดยแทบไม่มีผื่น หรือเริ่มหลังใช้ยาใหม่ ควรประเมินสาเหตุเพิ่มเติม โดยเฉพาะเมื่อมีตาเหลือง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย

เมื่อไหร่ที่ดูแลเองด้วยยาที่หาซื้อได้

ดูแลเองได้เมื่ออาการไม่มาก เป็นเฉพาะบริเวณ รู้หรือพอเดาสิ่งกระตุ้นได้ และไม่มีหายใจลำบาก บวมที่หน้า หรือผื่นลามเร็ว เริ่มจากหยุดเกา ประคบเย็น ใช้ผลิตภัณฑ์อ่อนโยน และหลีกเลี่ยงสิ่งที่สงสัยว่าเป็นสาเหตุ

ลักษณะอาการสิ่งที่ทำได้เบื้องต้น
ผิวแห้ง ไม่มีผื่นอักเสบมากทามอยส์เจอไรเซอร์หลังอาบน้ำ
แมลงกัดหรือตุ่มคันเล็กน้อยล้างผิว ประคบเย็น ใช้ยาทาบรรเทาคัน
ลมพิษเล็กน้อย ไม่มีบวมหน้าหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น พิจารณายาต้านฮิสตามีน
ผื่นหลังใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่หยุดใช้และล้างบริเวณสัมผัส
คันร่วมกับแผลมีหนองหรือผื่นเป็นวงไม่ควรใช้ยากดอาการอย่างเดียว

หลีกเลี่ยงน้ำร้อน เสื้อผ้ารัดแน่น และสบู่ที่มีกลิ่นแรง ตัดเล็บให้สั้นเพื่อลดแผลจากการเกา หากสงสัยเชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย ควรใช้ยาที่ตรงกับสาเหตุ ไม่ควรทาสเตียรอยด์เพื่อกลบผื่นเอง เพราะผื่นบางชนิดอาจแย่ลง

กลุ่มยาใดใช้บรรเทาอาการคันได้บ้าง

เลือกกลุ่มยาตามสาเหตุ โดยยาต้านฮิสตามีนเหมาะกับลมพิษและอาการแพ้ ส่วนยาทาเหมาะกับอาการเฉพาะบริเวณ ไม่ควรกินยาต้านฮิสตามีนหลายชนิดพร้อมกันเอง เพราะอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง ปากแห้ง หรือผลไม่พึงประสงค์อื่น

กลุ่มยาเหมาะกับอาการแบบใดข้อควรรู้
Chlorpheniramineลมพิษ น้ำมูก จาม คันตาหรือจมูกง่วงได้ชัด
Cetirizineลมพิษและอาการแพ้อาจง่วง ควรดูผลต่อตัวเองก่อนขับรถ
Loratadineลมพิษและอาการแพ้โดยทั่วไปง่วงน้อยกว่ายารุ่นแรก
Calamineแมลงกัด ผื่นและผิวระคายเล็กน้อยใช้ภายนอก หลีกเลี่ยงรอบดวงตา
Hydrocortisone 1%ผื่นอักเสบหรือแพ้สัมผัสเล็กน้อยไม่ใช้กับผื่นติดเชื้อหรือแผลเปิดเอง
มอยส์เจอไรเซอร์ผิวแห้ง คันจากเกราะป้องกันผิวเสียทาซ้ำได้ โดยเฉพาะหลังอาบน้ำ

ยาต้านฮิสตามีนชนิดกินใช้อย่างไร

สำหรับผู้ใหญ่ chlorpheniramine ชนิดเม็ด 4 มก. ใช้ครั้งละ 1 เม็ด ทุก 4–6 ชั่วโมง และไม่เกิน 6 เม็ดหรือ 24 มก. ภายใน 24 ชั่วโมง ยานี้อาจทำให้ง่วง จึงควรหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ การขับรถ และการใช้ร่วมกับยากล่อมประสาท ควรระวังเป็นพิเศษหากมีต้อหิน ปัสสาวะลำบาก หรือโรคทางเดินหายใจเรื้อรัง

Cetirizine สำหรับเด็กควรใช้ตามอายุ น้ำหนัก การทำงานของไต และฉลากผลิตภัณฑ์ ส่วน loratadine สำหรับเด็กควรกำหนดตามน้ำหนักและฉลากผลิตภัณฑ์ หลักเกณฑ์ตามน้ำหนักนี้ใช้เฉพาะเด็กในช่วงอายุที่ฉลากผลิตภัณฑ์ไทยรับรอง เช่น เด็กอายุ 2–12 ปีตามฉลากบางผลิตภัณฑ์ โดยทั่วไปเด็กน้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และเด็กน้ำหนักมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีไม่ควรใช้เองและควรให้แพทย์หรือเภสัชกรประเมิน ควรตรวจความเข้มข้นของยาน้ำก่อนตวงทุกครั้งและให้เภสัชกรตรวจสอบขนาดยาก่อนใช้ ผู้ที่มีโรคตับหรือโรคไตอาจต้องใช้ขนาดต่างออกไป

คำแนะนำข้างต้นเป็นข้อมูลจากฉลากต่างประเทศ ผลิตภัณฑ์ในไทยอาจมีความแรงและข้อกำหนดต่างกัน โปรดตรวจตัวยาสำคัญบนฉลากก่อนใช้ โดยเฉพาะยาแก้หวัดสูตรผสม เพราะอาจมี chlorpheniramine, cetirizine หรือยาแก้ปวดซ้ำกับยาที่คุณกินอยู่

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

สำหรับเด็กเล็ก ไม่ควรแบ่งยาเม็ดของผู้ใหญ่หรือกะปริมาณยาน้ำเอง ขนาดยากินของเด็กต้องสัมพันธ์กับน้ำหนักและความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ เช่น cetirizine ชนิดน้ำมีข้อมูลการใช้ 0.25 มก./กก./วันในเด็กบางช่วงวัย แต่การใช้และการรับรองแตกต่างกันตามประเทศและฉลากผลิตภัณฑ์

ยาทาและโลชันใช้อย่างไร

Calamine เหมาะสำหรับทาบรรเทาคันจากแมลงกัด ผื่น หรือการระคายผิวเล็กน้อย โดยทำความสะอาดผิว ปล่อยให้แห้ง เขย่าขวด และทาไม่เกินวันละ 3–4 ครั้ง ใช้ภายนอกเท่านั้น ไม่ให้เข้าตา และควรตรวจส่วนประกอบ เพราะบางสูตรมีตัวยาอื่นผสมอยู่

Hydrocortisone 1% เป็นสเตียรอยด์อ่อนสำหรับผื่นอักเสบเล็กน้อยและเป็นยาอันตรายในประเทศไทย ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้เพื่อประเมินชนิดของผื่น อายุ ตำแหน่งและพื้นที่ทา แล้วใช้ความถี่และระยะเวลาตามฉลากผลิตภัณฑ์ไทยหรือคำแนะนำของเภสัชกร ไม่ควรใช้ในเด็กโดยอาศัยเกณฑ์อายุจากฉลากต่างประเทศเพียงอย่างเดียว ไม่ควรใช้กับผื่นผ้าอ้อม รอบดวงตา แผลเปิด หรือบริเวณอวัยวะเพศที่มีตกขาว หากใช้แล้วผื่นแย่ลง ควรหยุดใช้และพบแพทย์

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ไปฉุกเฉินทันทีหากมีหายใจลำบาก แน่นคอ เสียงเปลี่ยน หน้าบวม ริมฝีปากบวม ลิ้นบวม หน้ามืด หรือเป็นลม อาการเหล่านี้อาจพบได้ในการแพ้รุนแรงและไม่ควรรอดูอาการอยู่ที่บ้าน

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • ผื่นลามเร็ว พุพอง ผิวลอก หรือเจ็บแสบมาก
  • มีไข้ แผลบวมร้อน หนอง น้ำเหลือง หรือเส้นแดงลามจากแผล
  • ผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ โดยเฉพาะเมื่อมีแผลในปาก ตาแดง หรืออวัยวะเพศเป็นแผล
  • คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่นชัด หรือมีตาเหลือง ตัวเหลือง ปัสสาวะเข้ม น้ำหนักลดร่วมด้วย
  • คันมากจนรบกวนการนอนหรือการใช้ชีวิต และดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น
  • อาการนานเกิน 7 วัน แย่ลง หรือหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำภายในไม่กี่วัน
  • ผู้ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็กเล็ก หรือผู้มีโรคตับ โรคไต ต้อหิน และปัสสาวะลำบาก ต้องการใช้ยา

คำถามที่พบบ่อย

คันแต่ไม่มีผื่น กินยาแก้แพ้ได้ไหม

กินได้ในบางกรณี แต่ยาต้านฮิสตามีนอาจช่วยน้อยหากอาการไม่ได้เกิดจากฮิสตามีน คันโดยไม่มีผื่นอาจมาจากผิวแห้ง ยา หรือภาวะภายในร่างกาย หากคันทั่วตัว เป็นต่อเนื่อง หรือมีตาเหลือง น้ำหนักลดและอ่อนเพลีย ควรพบแพทย์

กิน cetirizine กับ chlorpheniramine พร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะเป็นยาต้านฮิสตามีนทั้งคู่และอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง หรือปากแห้ง หากชนิดหนึ่งควบคุมอาการไม่ได้ ควรหาสาเหตุของอาการและทบทวนวิธีใช้ก่อนเพิ่มหรือเปลี่ยนยา

ยาแก้แพ้ทำให้ง่วงทุกชนิดหรือไม่

ไม่ทุกชนิด แต่ทุกคนตอบสนองต่อยาไม่เหมือนกัน Chlorpheniramine มักทำให้ง่วงชัดกว่า ส่วน cetirizine ยังทำให้ง่วงได้ และ loratadine โดยทั่วไปมีผลต่อความตื่นตัวน้อยกว่า ก่อนขับรถควรรอดูว่ายามีผลต่อคุณอย่างไร

คันจากยุงกัดควรใช้ยากินหรือยาทา

หากเป็นตุ่มเล็กน้อยเฉพาะจุด ให้ล้างผิว ประคบเย็น และเริ่มจากยาทา เช่น calamine ยาต้านฮิสตามีนชนิดกินอาจพิจารณาเมื่อคันหลายจุดหรือลมพิษ แต่ถ้าบวมแดงร้อนมาก มีหนอง หรือหายใจลำบาก ต้องพบแพทย์

ผื่นคันใช้ hydrocortisone 1% ได้ทุกชนิดไหม

ไม่ได้ เพราะผื่นจากเชื้อรา หิด แบคทีเรีย หรือแผลเปิดต้องรักษาที่สาเหตุ สเตียรอยด์อาจลดแดงและคันชั่วคราวจนทำให้ลักษณะผื่นเปลี่ยน หากไม่ทราบสาเหตุหรือผื่นเป็นวง มีหนอง หรือลาม ควรงดใช้เอง

คันตอนกลางคืนอย่างเดียวเกิดจากอะไร

อาจเกิดจากผิวแห้ง อุณหภูมิห้อง ลมพิษ หรือหิดได้ หากคันมากตามซอกนิ้ว ข้อมือ เอว หรืออวัยวะเพศ และคนในบ้านเริ่มคันด้วย ควรตรวจหาหิด เพราะยาบรรเทาคันไม่ได้กำจัดตัวไร

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • อาการและลักษณะผื่นของฉันเหมาะกับยากินหรือยาทามากกว่ากัน?
  • ยาแก้หวัด ยานอนหลับ หรือยาประจำที่ใช้อยู่มีตัวยาต้านฮิสตามีนซ้ำหรือไม่?
  • โรคตับ โรคไต ต้อหิน หรือปัญหาปัสสาวะมีผลต่อการเลือกยาหรือไม่?
  • หากต้องใช้ยาในเด็ก ควรคำนวณขนาดจากน้ำหนักและความเข้มข้นเท่าใด?
  • ควรหยุดใช้ยาเมื่อมีอาการใด และควรติดตามอาการนานแค่ไหน?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall