ยาแอมิทริปทิลีน คืออะไร ใช้รักษาอะไร ผลข้างเคียงและวิธีใช้

Amitriptyline คือยาต้านซึมเศร้ากลุ่มไตรไซคลิก ซึ่งแพทย์อาจใช้รักษาภาวะซึมเศร้าและอาการปวดเรื้อรังบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท

สารบัญ

• Amitriptyline คือยาอะไร
• Amitriptyline ใช้รักษาอะไรได้บ้าง
• Amitriptyline ไม่ได้ใช้รักษาอะไร
• ใครบ้างที่ต้องระวังหรือห้ามใช้ amitriptyline
• หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรใช้ amitriptyline ได้หรือไม่
• เด็กใช้ amitriptyline ได้หรือไม่
• Amitriptyline มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง
• Amitriptyline มีปฏิกิริยากับยาอะไรบ้าง
• กิน amitriptyline กับแอลกอฮอล์ได้หรือไม่
• ผู้ใหญ่ควรใช้ amitriptyline อย่างไร
• เด็กควรใช้ amitriptyline อย่างไร
• หากใช้ amitriptyline เกินขนาดควรทำอย่างไร
• คำถามที่พบบ่อย
• คำถามที่ควรถามเภสัชกร

Amitriptyline คือยาอะไร

Amitriptyline เป็นยาต้านซึมเศร้ากลุ่มไตรไซคลิกที่ออกฤทธิ์ต่อสารสื่อประสาทในสมอง โดยเฉพาะ serotonin และ norepinephrine ยามีผลต่อระบบประสาทส่วนอื่นด้วย จึงอาจทำให้ง่วง ปากแห้ง ท้องผูก หรือมองเห็นไม่ชัดได้

ยานี้เป็นยาอันตราย ต้องได้รับจากร้านขายยาโดยมีเภสัชกรประเมินข้อบ่งใช้ ขนาดยา โรคประจำตัว ยาร่วม และความเสี่ยงต่าง ๆ หรือใช้ตามแผนการรักษาของแพทย์ ไม่ควรซื้อหรือเริ่มใช้ด้วยตนเองโดยไม่มีการประเมิน

ชื่อสามัญกับชื่อการค้าต่างกันอย่างไร: Amitriptyline เป็นชื่อสามัญของตัวยา ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดอาจมีความแรงและส่วนประกอบอื่นต่างกัน คุณจึงควรตรวจฉลากทุกครั้งและไม่สลับผลิตภัณฑ์เอง

Amitriptyline ใช้รักษาอะไรได้บ้าง

Amitriptyline ใช้รักษาภาวะซึมเศร้า และแพทย์อาจพิจารณาใช้กับอาการปวดเรื้อรังบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับเส้นประสาท การใช้เพื่ออาการอื่นขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยและความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละคน

ตัวอย่างสถานการณ์ที่แพทย์อาจพิจารณายานี้ ได้แก่ อาการปวดแสบ ปวดร้อน ปวดเหมือนไฟช็อต หรืออาการปวดเรื้อรังที่มีลักษณะเกี่ยวข้องกับระบบประสาท อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้มีสาเหตุได้หลายอย่างและไม่ควรใช้เพื่อวินิจฉัยตนเอง

ในบางกรณี แพทย์อาจใช้ amitriptyline เพื่อช่วยป้องกันอาการปวดศีรษะบางประเภทหรือช่วยจัดการปัญหาอื่นที่เกี่ยวกับระบบประสาท การใช้ลักษณะนี้ต้องมีเป้าหมายการรักษาและการติดตามผลที่ชัดเจน

Amitriptyline ไม่ได้ใช้รักษาอะไร

ไม่ใช่ยาบรรเทาปวดทั่วไปที่ควรกินเองเมื่อมีอาการปวดทุกชนิด และไม่ได้ออกฤทธิ์แก้ปวดทันทีเหมือนยาแก้ปวดบางประเภท อาการปวดจากบาดแผล การติดเชื้อ การอักเสบ หรือภาวะฉุกเฉินอาจต้องใช้แนวทางรักษาที่ต่างออกไป

ยานี้ไม่ได้รักษาเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ไม่ใช่ยานอนหลับสำหรับใช้แก้อาการนอนไม่หลับทั่วไป และไม่ควรเริ่มใช้เพียงเพราะมีความเครียด เศร้า หรือหลับยากชั่วคราว

หากอารมณ์เศร้า กระทบการใช้ชีวิต หรือมีความคิดทำร้ายตนเอง ควรขอความช่วยเหลือจากบุคลากรทางการแพทย์ทันที อย่ารอให้ยาออกฤทธิ์หรือปรับยาเอง

ใครบ้างที่ต้องระวังหรือห้ามใช้ amitriptyline

ห้ามใช้หากคุณเคยแพ้ amitriptyline หรือส่วนประกอบของยา เพราะอาจเกิดอาการแพ้รุนแรงได้ ผู้ที่กำลังใช้ยากลุ่ม monoamine oxidase inhibitor หรือเพิ่งหยุดยากลุ่มนี้ ต้องแจ้งแพทย์ก่อนเสมอ เนื่องจากการใช้ใกล้กันอาจทำให้เกิดปฏิกิริยารุนแรง

ข้อควรพิจารณาหลักมีดังนี้

• โรคหัวใจหรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ยาอาจกระทบการนำไฟฟ้าของหัวใจ ผู้ที่เพิ่งมีภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือมีอาการหน้ามืดหมดสติต้องแจ้งแพทย์
• ต้อหินหรือความดันในลูกตาสูง ฤทธิ์ของยาอาจทำให้อาการบางชนิดแย่ลง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดตา ตาแดง หรือเห็นแสงเป็นวง
• ปัสสาวะลำบากหรือต่อมลูกหมากโต ยาอาจเพิ่มปัญหาปัสสาวะคั่ง หากปัสสาวะไม่ออกควรรับการประเมินทันที
• ลมชักหรือเคยชัก Amitriptyline อาจมีผลต่อโอกาสเกิดอาการชัก จึงต้องให้แพทย์ประเมินความเสี่ยง
• โรคตับ ตับมีบทบาทในการกำจัดยาออกจากร่างกาย ผู้ที่ตับทำงานผิดปกติอาจต้องได้รับการติดตามเป็นพิเศษ
• โรคไบโพลาร์หรือเคยมีอาการคึกผิดปกติ ยาต้านซึมเศร้าอาจกระตุ้นอาการแมเนียในบางคน เช่น นอนน้อยแต่ไม่ง่วง พูดเร็ว หรือใช้จ่ายหุนหัน
• ผู้สูงอายุหรือผู้ที่เสี่ยงหกล้ม อาการง่วง ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า และมองไม่ชัดอาจเพิ่มโอกาสล้ม
• ผู้ที่มีความคิดทำร้ายตนเอง ควรได้รับการติดตามใกล้ชิด โดยเฉพาะช่วงเริ่มยา เปลี่ยนยา หรือเมื่ออารมณ์เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน

หากมีอาการสับสน กระสับกระส่ายรุนแรง ไข้ เหงื่อออกมาก กล้ามเนื้อเกร็ง หรือหัวใจเต้นเร็วหลังใช้ยา อาการเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับ serotonin syndrome และควรรับการรักษาเร่งด่วน

หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรใช้ amitriptyline ได้หรือไม่

หญิงตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตรไม่ควรเริ่มหรือหยุด amitriptyline เอง แพทย์จะชั่งประโยชน์ของการรักษากับความเสี่ยงต่อแม่ ทารกในครรภ์ หรือทารกที่กินนมแม่เป็นรายบุคคล

หากคุณตั้งครรภ์ระหว่างใช้ยา อย่าหยุดยาทันทีโดยไม่ได้รับคำแนะนำ การหยุดกะทันหันอาจทำให้อาการเดิมกลับมา หรือเกิดอาการไม่สบายจากการหยุดยาได้

ระหว่างให้นมบุตร ควรสังเกตทารกเรื่องง่วงผิดปกติ ดูดนมน้อย หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนไป หากพบอาการผิดปกติควรติดต่อแพทย์ที่ดูแลแม่และเด็ก

เด็กใช้ amitriptyline ได้หรือไม่

เด็กไม่ควรใช้ amitriptyline โดยไม่มีแพทย์สั่งและติดตามการรักษา ความเหมาะสมขึ้นอยู่กับโรคที่รักษา น้ำหนัก สุขภาพหัวใจ โรคประจำตัว ยาอื่นที่ใช้ และความเสี่ยงด้านอารมณ์หรือพฤติกรรม

ไม่ควรแบ่งยาของผู้ใหญ่ให้เด็ก หรือคำนวณขนาดยาจากอายุเพียงอย่างเดียว ยารับประทานในเด็กต้องประเมินตามน้ำหนักและข้อบ่งใช้ แต่ไม่มีขนาดยาสำหรับเด็กที่ควรนำไปใช้เองในบทความนี้

ผู้ดูแลควรเก็บยาในที่ล็อกหรือพ้นมือเด็ก เนื่องจากการกินเกินขนาดอาจเป็นอันตรายรุนแรง แม้จะไม่ทราบว่าเด็กกินไปมากเพียงใดก็ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

Amitriptyline มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย ได้แก่ ง่วงซึม ปากแห้ง ท้องผูก เวียนศีรษะ มองเห็นไม่ชัด และความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า อาการบางอย่างอาจลดลงเมื่อร่างกายปรับตัว แต่ไม่ควรฝืนใช้ต่อหากอาการรบกวนชีวิตประจำวันมาก

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

ยานี้อาจเพิ่มความอยากอาหารหรือทำให้น้ำหนักเปลี่ยน บางคนอาจมีอาการสั่น ปัสสาวะลำบาก หรือสมรรถภาพทางเพศเปลี่ยนไป ควรบันทึกอาการที่เกิดขึ้นเพื่อใช้ประกอบการติดตามผล

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

ควรรับความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันทีเมื่อมีหัวใจเต้นผิดจังหวะ เจ็บหน้าอก หมดสติ ชัก หายใจลำบาก หรืออารมณ์และพฤติกรรมเปลี่ยนรุนแรง อาการปวดตารุนแรงร่วมกับตาแดงหรือการมองเห็นผิดปกติก็ควรประเมินเร่งด่วน

อาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรืออ่อนเพลียมากอาจสัมพันธ์กับปัญหาตับ ส่วนอาการปัสสาวะไม่ออก ท้องบวม หรือสับสนมากไม่ควรรอดูอาการเอง

อาการแพ้ยา: หากเกิดผื่นหรือคันหลังใช้ยา ให้หยุดใช้ยาชั่วคราวและติดต่อแพทย์หรือเภสัชกรโดยเร็วเพื่อประเมินก่อนใช้ครั้งถัดไป และหากมีหน้าบวม ปากบวม ลิ้นหรือคอบวม หายใจลำบาก หน้ามืด หรือผื่นพุพอง ให้ไปฉุกเฉินทันที

Amitriptyline มีปฏิกิริยากับยาอะไรบ้าง

Amitriptyline มีปฏิกิริยากับยาหลายกลุ่ม โดยเฉพาะยาที่เพิ่ม serotonin ยาที่ทำให้ง่วง และยาที่กระทบจังหวะหัวใจ ก่อนเริ่มยา คุณควรแจ้งรายการยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด

อย่าหยุดยาประจำเพื่อเริ่ม amitriptyline เอง และอย่าใช้ยาของผู้อื่นแม้อาการคล้ายกัน หากต้องเข้ารับการผ่าตัดหรือทำหัตถการ ควรแจ้งทีมรักษาว่าคุณกำลังใช้ยานี้

กิน amitriptyline กับแอลกอฮอล์ได้หรือไม่

ไม่ควรดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างใช้ amitriptyline เพราะอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง การตัดสินใจผิดพลาด และความเสี่ยงต่อการหกล้มหรืออุบัติเหตุ ผลกระทบอาจคาดเดาได้ยาก แม้คุณเคยดื่มแล้วไม่เกิดอาการก็ตาม

ควรหลีกเลี่ยงการขับรถ ใช้เครื่องจักร ทำงานบนที่สูง หรือกิจกรรมที่ต้องตอบสนองเร็ว จนกว่าจะทราบว่ายาส่งผลต่อคุณอย่างไร ยาแก้แพ้ ยานอนหลับ หรือสารอื่นที่ทำให้ง่วงอาจเสริมฤทธิ์กันได้เช่นกัน

ผู้ใหญ่ควรใช้ amitriptyline อย่างไร

ผู้ใหญ่ต้องใช้ amitriptyline ตามขนาดและเวลาที่แพทย์กำหนดสำหรับข้อบ่งใช้ของตนเอง โดยไม่มีขนาดเดียวที่เหมาะกับทุกคน แผนการรักษาขึ้นอยู่กับโรคที่รักษา การตอบสนอง ผลข้างเคียง อายุ โรคประจำตัว และยาอื่นที่ใช้อยู่

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร อย่างไรก็ตาม บทความนี้ไม่มีขนาดยาที่เหมาะสำหรับนำไปเริ่ม ปรับ หรือหยุดยาเอง

กลืนยากับน้ำและใช้ให้สม่ำเสมอตามคำสั่งบนฉลาก หากยาทำให้ง่วง แพทย์อาจจัดเวลาใช้ให้เหมาะกับกิจวัตรของคุณ แต่ไม่ควรเปลี่ยนเวลาเองหากอาจกระทบยาหรือโรคอื่น

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

ลืมกินยาควรทำอย่างไร? ทำตามคำแนะนำบนฉลากหรือเอกสารที่ได้รับ หากใกล้เวลารอบถัดไป ไม่ควรกินเพิ่มเพื่อชดเชยโดยไม่ได้รับคำแนะนำ

อาการยังไม่ดีขึ้นควรเพิ่มยาไหม? ไม่ควรเพิ่มยาเอง เพราะประโยชน์และผลข้างเคียงอาจไม่ได้เปลี่ยนพร้อมกัน แพทย์อาจต้องประเมินระยะเวลาที่ใช้ ความสม่ำเสมอ และสาเหตุอื่นก่อน

หยุดยาได้ทันทีหรือไม่? ไม่ควรหยุดกะทันหัน เว้นแต่กำลังเกิดเหตุฉุกเฉินและได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ การลดหรือหยุดยาควรมีแผนเฉพาะบุคคล

เด็กควรใช้ amitriptyline อย่างไร

ไม่มีขนาดยาสำหรับเด็กที่ควรคำนวณหรือเลือกใช้เอง เพราะการสั่งยาต้องอาศัยน้ำหนัก ข้อบ่งใช้ และการประเมินความปลอดภัยของเด็กแต่ละคน ห้ามใช้ขนาดยาของผู้ใหญ่แล้วลดจำนวนเม็ดตามการคาดเดา

ยาน้ำหรือยารับประทานรูปแบบอื่นอาจมีความเข้มข้นต่างกัน จึงไม่ควรตวงเป็นมิลลิลิตรโดยไม่ตรวจความเข้มข้นบนฉลาก หากเด็กกลืนยาโดยไม่ได้ตั้งใจ ให้ถือเป็นเหตุเร่งด่วนและนำบรรจุภัณฑ์ยาไปด้วย

หากใช้ amitriptyline เกินขนาดควรทำอย่างไร

ให้ติดต่อบริการฉุกเฉินหรือไปห้องฉุกเฉินทันที แม้ยังไม่มีอาการ เพราะการใช้ amitriptyline เกินขนาดอาจกระทบหัวใจ สมอง และการหายใจอย่างรวดเร็ว อย่ารอให้ง่วงหรือหมดสติก่อนจึงขอความช่วยเหลือ

อาการที่อาจพบ ได้แก่ ง่วงมาก สับสน กระสับกระส่าย รูม่านตาขยาย อาเจียน ชัก หายใจผิดปกติ ความดันต่ำ หมดสติ หรือหัวใจเต้นเร็วและผิดจังหวะ

อย่าทำให้อาเจียนเอง และอย่าให้ผู้ที่ซึมหรือหมดสติกินน้ำ อาหาร หรือยาอื่น ควรนำซองยา ขวดยา และข้อมูลเวลาที่คาดว่ากินยาไปให้ทีมรักษา หากสงสัยว่าเป็นการตั้งใจกินยาเกินขนาด อย่าปล่อยบุคคลนั้นอยู่ลำพัง

คำถามที่พบบ่อย

คำถามเกี่ยวกับการออกฤทธิ์

Amitriptyline กินแล้วง่วงไหม?

ยานี้ทำให้ง่วงได้ โดยเฉพาะช่วงเริ่มใช้หรือหลังปรับแผนการรักษา คุณควรหลีกเลี่ยงการขับรถและงานเสี่ยงจนกว่าจะทราบผลของยาต่อตนเอง

Amitriptyline เป็นยานอนหลับหรือไม่?

ไม่ใช่ยานอนหลับสำหรับใช้รักษาอาการนอนไม่หลับทั่วไป แม้ยาจะทำให้ง่วงและแพทย์อาจพิจารณาฤทธิ์นี้ร่วมกับเป้าหมายการรักษาอื่น

Amitriptyline ออกฤทธิ์ทันทีหรือไม่?

ผลเรื่องง่วงอาจรู้สึกได้ก่อนผลการรักษาหลัก ส่วนระยะเวลาที่อาการเป้าหมายดีขึ้นแตกต่างกันตามโรคและแต่ละบุคคล ไม่ควรเพิ่มยาเพราะยังไม่รู้สึกดีขึ้นทันที

คำถามเกี่ยวกับการใช้ยา

กิน amitriptyline ตอนเช้าได้ไหม?

เวลาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับคำสั่งแพทย์และผลเรื่องความง่วง หากฉลากกำหนดเวลาไว้ ควรใช้ตามนั้นและไม่เปลี่ยนเวลาเองโดยไม่ตรวจสอบก่อน

หักหรือบดเม็ดยาได้ไหม?

ต้องตรวจรูปแบบยาและคำแนะนำบนฉลากก่อน เพราะยาแต่ละผลิตภัณฑ์อาจออกแบบต่างกัน หากกลืนยาไม่ได้ ไม่ควรบดหรือหักโดยคาดเดา

ลืมกินแล้วกินชดเชยได้ไหม?

ไม่ควรกินเพิ่มเป็นสองเท่าเพื่อชดเชย ให้ทำตามคำแนะนำสำหรับยาที่ได้รับ หรือสอบถามเภสัชกรโดยแจ้งเวลาที่ลืมและเวลารอบถัดไป

อาการดีขึ้นแล้วหยุดยาเองได้ไหม?

ไม่ควรหยุดเอง แม้อาการจะดีขึ้น เพราะอาการเดิมอาจกลับมาและอาจเกิดอาการจากการหยุดยา แพทย์จะเป็นผู้วางแผนลดหรือหยุดให้เหมาะกับคุณ

คำถามเกี่ยวกับความปลอดภัย

Amitriptyline ทำให้น้ำหนักขึ้นไหม?

บางคนอาจอยากอาหารมากขึ้นหรือน้ำหนักเปลี่ยน แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน หากน้ำหนักเปลี่ยนรวดเร็วหรือรบกวนสุขภาพ ควรแจ้งผู้ดูแลการรักษา

Amitriptyline ทำให้ติดยาหรือไม่?

ยาไม่ได้ให้ความรู้สึกเสพติดแบบสารบางประเภท แต่ร่างกายอาจปรับตัวกับยา การหยุดกะทันหันจึงอาจทำให้ไม่สบายหรืออาการเดิมกลับมา

กินร่วมกับยาแก้แพ้ได้ไหม?

ยาแก้แพ้บางชนิดทำให้ง่วงและมีฤทธิ์คล้ายกันในเรื่องปากแห้ง ท้องผูก หรือปัสสาวะลำบาก จึงควรตรวจตัวยาก่อนใช้ร่วมกัน

หากอารมณ์แย่ลงหลังเริ่มยาควรทำอย่างไร?

หากรู้สึกกระสับกระส่ายมาก อารมณ์เปลี่ยนรุนแรง หรือมีความคิดทำร้ายตนเอง ให้ติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ทันที หากเสี่ยงเกิดอันตรายควรไปห้องฉุกเฉินและอยู่กับคนที่ไว้ใจได้

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

• Amitriptyline ตีกับยาประจำ สมุนไพร หรืออาหารเสริมที่ฉันใช้อยู่หรือไม่
• หากยาทำให้ง่วงมาก ควรจัดเวลารับประทานอย่างไรโดยไม่เปลี่ยนขนาดยา
• ถ้าลืมรับประทานยาตามเวลาของฉัน ควรจัดการอย่างไร
• อาการใดเป็นผลข้างเคียงที่สังเกตต่อได้ และอาการใดต้องไปโรงพยาบาลทันที
• ยาที่ได้รับสามารถหัก บด หรือรับประทานพร้อมอาหารได้หรือไม่

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์