ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาแก้แพ้ แก้คัน

อาการแพ้และคัน คืออาการที่อาจเกิดจากร่างกายหลั่งฮีสตามีนหลังสัมผัสสิ่งกระตุ้น ทำให้มีผื่น ลมพิษ คัน จาม น้ำมูกไหล หรือคันตา

ประเด็นสำคัญ

  • ยาแก้แพ้ชนิดรับประทานช่วยลดอาการคันจากภูมิแพ้หรือลมพิษได้ แต่ไม่เหมาะกับอาการคันทุกชนิด เช่น เชื้อรา ผิวแห้ง หรือการติดเชื้อ
  • ขนาดผู้ใหญ่ที่พบบ่อยคือ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง, loratadine 10 มก. วันละครั้ง หรือ fexofenadine 180 มก. วันละครั้ง โดยเลือกเพียงชนิดเดียว
  • ถ้าคันร่วมกับหายใจลำบาก ลิ้นหรือคอบวม หน้ามืด หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

สาเหตุที่พบบ่อยของอาการแพ้และคันมีอะไรบ้าง

ฝุ่น เกสร ขนสัตว์ อาหาร ยา แมลงกัดต่อย และสารที่สัมผัสผิว เป็นสิ่งกระตุ้นอาการแพ้และคันที่พบได้บ่อย ลักษณะและตำแหน่งของผื่นช่วยบอกได้คร่าว ๆ ว่าควรดูแลแบบใด แต่ไม่ควรใช้ตัดสินโรคด้วยตัวเอง

  • ภูมิแพ้ทางเดินหายใจ: มักมีจาม น้ำมูกใส คันจมูก คันคอ หรือคันตาหลังเจอฝุ่น เกสร เชื้อรา หรือขนสัตว์
  • ลมพิษ: เป็นผื่นนูนแดงหรือสีเดียวกับผิว คัน และอาจย้ายตำแหน่งหรือยุบแล้วขึ้นใหม่
  • ผื่นแพ้สัมผัส: มักเกิดเฉพาะบริเวณที่สัมผัสสบู่ เครื่องสำอาง โลหะ ถุงมือ หรือสารเคมี
  • แมลงกัดต่อย: มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุด อาจบวมแดงรอบรอยกัด
  • ผิวแห้งหรือผิวหนังอักเสบ: ผิวอาจหยาบ ลอก แตก แดง และคัน โดยเฉพาะหลังอาบน้ำร้อนหรืออยู่ในห้องแอร์นาน
  • อาหารหรือยา: อาจทำให้ลมพิษ หนังตาหรือริมฝีปากบวม และบางครั้งเกิดอาการแพ้รุนแรง
  • เชื้อราหรือการติดเชื้อ: อาจมีผื่นเป็นวง ขุย แผล ตุ่มน้ำ หนอง ความร้อน หรือเจ็บร่วมด้วย ซึ่งยาแก้แพ้ลดได้เพียงความคันและไม่ได้รักษาสาเหตุ

หากสงสัยว่าสิ่งใดกระตุ้นอาการ ให้หยุดสัมผัสสิ่งนั้นเมื่อทำได้ ถ่ายรูปผื่นไว้ และจดอาหาร ยา หรือผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ใช้ก่อนเกิดอาการ

เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการเองด้วยยาแก้แพ้แก้คันได้

ดูแลเองระยะสั้นได้เมื่อมีอาการคันหรือผื่นเล็กน้อย รู้สิ่งกระตุ้น ไม่มีแผลติดเชื้อ และไม่มีอาการบวมในปากหรือหายใจผิดปกติ คุณควรเริ่มด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ประคบเย็น และไม่เกา เพราะการเกาอาจทำให้ผิวถลอกและติดเชื้อ

ลักษณะอาการดูแลเบื้องต้น
จาม น้ำมูกใส คันตาหลังเจอฝุ่นหลีกเลี่ยงฝุ่นและพิจารณายาต้านฮีสตามีน
ลมพิษเล็กน้อย คัน แต่หายใจปกติใช้ยาต้านฮีสตามีนเพียงหนึ่งชนิด
คันเฉพาะจุดจากแมลงกัดหรือผื่นระคายเคืองประคบเย็นหรือใช้ยาทาภายนอก
ผิวแห้ง คัน ไม่มีลมพิษทามอยส์เจอไรเซอร์และลดการอาบน้ำร้อน
ผื่นเป็นวง มีขุย แผล หนอง หรือเจ็บควรตรวจหาสาเหตุ ไม่ใช้ยาแก้แพ้เพียงอย่างเดียว

ควรตรวจฉลากยาหวัดหรือยาแก้ไอที่ใช้อยู่ด้วย เพราะผลิตภัณฑ์ผสมบางชนิดมียาต้านฮีสตามีนอยู่แล้ว การกินซ้ำอาจเพิ่มอาการง่วง ปากแห้ง มึนงง หรือปัสสาวะลำบาก

ยาแก้แพ้คันมีกลุ่มใดและใช้ต่างกันอย่างไร

ยาต้านฮีสตามีนชนิดง่วงน้อยมักเหมาะกับการบรรเทาอาการระหว่างวัน ส่วนชนิดที่ทำให้ง่วงต้องระวังการขับรถและการดื่มแอลกอฮอล์ ยาเหล่านี้ช่วยลดผลของฮีสตามีน จึงเหมาะกับลมพิษและอาการแพ้ แต่ไม่ได้รักษาเชื้อราหรือการติดเชื้อที่ผิวหนัง

กลุ่มยาตัวอย่างชื่อสามัญจุดที่ควรรู้
ต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่cetirizineอาจง่วงได้ในบางคน
ต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่loratadineโดยทั่วไปง่วงน้อย
ต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่fexofenadineใช้บรรเทาลมพิษและอาการคัน
ต้านฮีสตามีนรุ่นแรกchlorpheniramineทำให้ง่วงและปากแห้งได้มากกว่า
ยาทาภายนอกcalamineใช้กับอาการคันหรือระคายเคืองเฉพาะจุด

ยารับประทานใช้ขนาดเท่าไร

ควรให้เภสัชกรช่วยเลือกยาต้านฮีสตามีนและขนาดที่เหมาะสม โดยเฉพาะ cetirizine, loratadine และ fexofenadine และไม่ควรซื้อหลายชนิดมากินร่วมกันหรือปรับขนาดเอง ขนาดที่ใช้ขึ้นกับตัวยา อายุ โรคประจำตัว และข้อบ่งใช้

  • Cetirizine: ฉลากสากลสำหรับยาเม็ดระบุว่า ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 6 ปีขึ้นไปใช้ 10 มก. วันละครั้ง และไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมง อาจทำให้ง่วง จึงควรดูอาการก่อนขับรถ
  • Loratadine: ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปใช้ 10 มก. วันละครั้ง ส่วนเด็กอายุ 2–12 ปีให้กำหนดตามน้ำหนัก: น้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง พร้อมตรวจฉลากผลิตภัณฑ์และปรึกษาเภสัชกร
  • Fexofenadine: สำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปอาจใช้ 180 มก. วันละครั้ง หรือ 60 มก. วันละ 2 ครั้งตามฉลากและคำแนะนำเภสัชกร ส่วนเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีต้องใช้ผลิตภัณฑ์และขนาดยาสำหรับเด็กตามอายุหรือการทำงานของไต ไม่ควรใช้ขนาดผู้ใหญ่เอง
  • Chlorpheniramine: ฉลากสากลสำหรับยาเม็ดขนาด 4 มก. ระบุว่า ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปใช้ 1 เม็ดทุก 4–6 ชั่วโมง และไม่เกิน 6 เม็ดหรือ 24 มก. ใน 24 ชั่วโมง ยานี้ทำให้ง่วงได้ชัดเจน ควรหลีกเลี่ยงในผู้สูงอายุหากมีทางเลือก เพราะอาจทำให้สับสน ตาพร่ามัว หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม ผู้ที่เป็นต้อหินมุมปิด ต่อมลูกหมากโต หรือมีปัสสาวะลำบากไม่ควรเลือกใช้เอง และควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ ห้ามขับรถ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือใช้ร่วมกับยาที่ทำให้ง่วง
  • Cetirizine ชนิดน้ำในเด็กเล็ก: ไม่ควรให้ cetirizine แก่ทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือนเอง ส่วนเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไปต้องให้แพทย์หรือเภสัชกรกำหนดขนาดตามอายุ น้ำหนัก การทำงานของไต และความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ห้ามคำนวณหรือกำหนดปริมาตรเอง

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป มีโรคไตหรือโรคตับ อาจต้องใช้ขนาดต่างจากทั่วไป ส่วนผู้ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรควรตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ โดยเฉพาะ cetirizine ซึ่งฉลากสากลไม่แนะนำระหว่างให้นมบุตร

ยาทาภายนอกใช้อย่างไร

Calamine ใช้บรรเทาอาการคันเฉพาะบริเวณได้ โดยทาบาง ๆ บนผิวที่สะอาดและแห้ง ฉลากสากลระบุว่า ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไปใช้ได้ไม่เกินวันละ 3–4 ครั้ง และควรเขย่าขวดก่อนใช้

ใช้เฉพาะภายนอกและหลีกเลี่ยงรอบดวงตา ปาก และแผลเปิด หากเผลอกลืนควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ หากอาการแย่ลง เป็นนานเกิน 7 วัน หรือหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำ ควรหยุดใช้และตรวจหาสาเหตุ

เมื่อไหร่ที่อาการแก้แพ้แก้คันควรพบแพทย์

ไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีลิ้น คอ หรือบริเวณรอบปากบวม หายใจมีเสียงหวีด พูดหรือกลืนลำบาก น้ำลายไหล หน้ามืด หรือหมดสติ อาการเหล่านี้อาจเป็นภาวะแพ้รุนแรง ยาแก้แพ้ชนิดรับประทานไม่สามารถใช้แทนยาฉุกเฉินที่แพทย์สั่งไว้ได้

ควรพบแพทย์เมื่อมีอาการต่อไปนี้:

  • ผื่นมีสีผิดปกติ คล้ายรอยช้ำ เป็นตุ่มพอง เจ็บ หรือไม่คัน
  • มีไข้ แผล หนอง ผิวร้อน หรือรอยแดงลาม
  • ผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ หรือเกิดซ้ำทุกครั้งหลังกินอาหารหรือยาอย่างใดอย่างหนึ่ง
  • ลมพิษเป็นบ่อย ต่อเนื่อง หรือกลับมาเป็นซ้ำโดยไม่ทราบสาเหตุ
  • อาการไม่ดีขึ้นแม้หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและใช้ยาตามฉลาก
  • คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น หรือมีตัวเหลือง ตาเหลือง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย
  • ใช้ยาที่เคยได้ผลแล้วควบคุมอาการไม่ได้ เพราะอาจต้องประเมินสาเหตุใหม่
  • มีอาการแพ้ยาหลังกินยา เช่น ผื่นลาม ริมฝีปากบวม แน่นหน้าอก หรือหายใจผิดปกติ

คำถามที่พบบ่อย

กินยาแก้แพ้สองชนิดพร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรกินยาต้านฮีสตามีนสองชนิดพร้อมกันเอง การใช้ร่วมกันอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง ปากแห้ง หรือผลข้างเคียงอื่น โดยไม่ได้ทำให้อาการดีขึ้นตามสัดส่วน หากยาชนิดเดิมไม่ได้ผล ควรตรวจสาเหตุและวิธีใช้ก่อนเปลี่ยนยา

ยาแก้แพ้ทำให้ง่วงทุกชนิดไหม

ไม่ทุกชนิด แต่ทุกคนตอบสนองต่อยาได้ต่างกัน Chlorpheniramine ทำให้ง่วงได้มากกว่า ส่วน cetirizine อาจทำให้ง่วงในบางคน ขณะที่ loratadine และ fexofenadineมักมีผลต่อความตื่นตัวน้อยกว่า หลีกเลี่ยงการขับรถจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลต่อคุณอย่างไร

กินยาแก้แพ้กับแอลกอฮอล์ได้ไหม

ควรหลีกเลี่ยง เพราะแอลกอฮอล์อาจเพิ่มอาการง่วงและลดความตื่นตัว ความเสี่ยงสูงขึ้นเมื่อใช้ chlorpheniramine, cetirizine ยานอนหลับ ยาคลายกังวล หรือยาที่กดระบบประสาทส่วนกลาง

คันแต่ไม่มีผื่น กินยาแก้แพ้ได้ไหม

อาจช่วยได้ถ้าความคันเกี่ยวข้องกับฮีสตามีน แต่ไม่ได้ช่วยทุกสาเหตุ อาการคันโดยไม่มีผื่นอาจสัมพันธ์กับผิวแห้ง ยาบางชนิด หรือปัญหาสุขภาพอื่น หากคันทั่วตัว เป็นต่อเนื่อง หรือรบกวนการนอน ควรได้รับการตรวจ

ยาแก้แพ้รักษาเชื้อราที่ผิวหนังได้ไหม

ไม่ได้ ยาแก้แพ้เพียงช่วยลดความคันชั่วคราวและไม่กำจัดเชื้อรา หากผื่นเป็นวง มีขอบชัด มีขุย หรือลาม ควรได้รับการประเมินเพื่อเลือกยาที่รักษาสาเหตุโดยตรง

อาการดีขึ้นแล้วต้องกินยาต่อหรือไม่

ถ้าใช้บรรเทาอาการแพ้ชั่วคราวและอาการหายแล้ว มักไม่จำเป็นต้องกินต่อโดยไม่มีข้อบ่งใช้ แต่ผู้ที่แพทย์ให้ใช้ต่อเนื่องเพื่อควบคุมลมพิษเรื้อรังไม่ควรหยุดหรือปรับขนาดเอง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall