ส่องกล้องเลเซอร์นิ่วในท่อไต

ส่องกล้องเลเซอร์นิ่วในท่อไต (Ureteroscopy with laser lithotripsy) คือการนำกล้องขนาดเล็กผ่านท่อปัสสาวะและกระเพาะปัสสาวะเข้าไปถึงท่อไต แล้วใช้เลเซอร์สลายนิ่วเป็นชิ้นเล็กโดยไม่ต้องกรีดผิวหนัง วิธีนี้ใช้รักษานิ่วที่ไม่หลุดออกเอง ก่อให้เกิดอาการหรือการอุดตัน หรือไม่เหมาะกับการรักษาด้วยวิธีอื่น

ส่องกล้องเลเซอร์นิ่วในท่อไต คืออะไร

ท่อไตเป็นท่อที่นำปัสสาวะจากไตลงสู่กระเพาะปัสสาวะ เมื่อนิ่วเคลื่อนจากไตมาติดอยู่ในท่อนี้ อาจทำให้ปวดบั้นเอวร้าวลงท้องน้อยหรือขาหนีบ ปัสสาวะเป็นเลือด คลื่นไส้ หรือเกิดการอุดตันจนไตบวมได้ หากมีการติดเชื้อร่วมกับทางเดินปัสสาวะอุดตัน อาจกลายเป็นภาวะฉุกเฉิน

การส่องกล้องทำโดยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ แพทย์นำกล้องชนิดแข็งหรือชนิดโค้งงอได้ผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ แล้วขึ้นไปในท่อไต เมื่อตรวจพบนิ่ว จะสอดเส้นใยเลเซอร์ผ่านกล้องเพื่อทำให้นิ่วแตกหรือกลายเป็นผง จากนั้นอาจใช้ตะกร้าขนาดเล็กเก็บชิ้นนิ่วออก (Cleveland Clinic)

ข้อสำคัญคือ วิธีนี้ไม่ได้ดึงนิ่วออกทั้งก้อนเสมอไป เป้าหมายคือเปิดทางให้ปัสสาวะไหล ลดการอุดตัน และกำจัดนิ่วให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้อย่างปลอดภัย เศษนิ่วบางส่วนอาจถูกปล่อยให้หลุดออกภายหลัง บางรายจึงต้องตรวจติดตามหรือทำหัตถการซ้ำ โดยเฉพาะเมื่อมีก้อนใหญ่ หลายก้อน อยู่สูงใกล้ไต หรือก้อนติดแน่นกับผนังท่อไต งานวิจัยหนึ่งพบว่าตำแหน่งของนิ่วและการที่นิ่วติดแน่นสัมพันธ์กับโอกาสที่การรักษาจะไม่สำเร็จในครั้งเดียว

แพทย์อาจใส่ท่อค้ำท่อไตหลังสลายนิ่ว ท่อนี้เป็นสายพลาสติกอ่อนขนาดเล็ก วางจากไตลงสู่กระเพาะปัสสาวะ เพื่อช่วยให้ปัสสาวะผ่านบริเวณที่บวมและลดโอกาสอุดตันจากเศษนิ่ว ท่อค้ำเป็นอุปกรณ์ชั่วคราวและต้องนำออกหรือเปลี่ยนตามกำหนด ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้โดยขาดการติดตาม

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจเหมาะกับการส่องกล้อง

แพทย์อาจพิจารณาวิธีนี้เมื่อมีสถานการณ์ต่อไปนี้อย่างน้อยหนึ่งข้อ

• นิ่วไม่หลุดออกเองหลังติดตามตามระยะเวลาที่เหมาะสม
• ปวดซ้ำหรือปวดมากจนควบคุมอาการได้ยาก
• นิ่วอุดกั้นการไหลของปัสสาวะ ทำให้ไตหรือท่อไตบวม
• การทำงานของไตได้รับผลกระทบ หรือมีไตเพียงข้างเดียวที่ทำงาน
• มีเลือดออกหรืออาการจากนิ่วต่อเนื่อง
• นิ่วมีขนาด ตำแหน่ง หรือความแข็งที่ทำให้วิธีสลายนิ่วจากภายนอกมีโอกาสได้ผลน้อย
• เคยรักษาด้วยวิธีอื่นแล้วนิ่วยังคงอยู่
• ต้องการเก็บชิ้นนิ่วไปวิเคราะห์องค์ประกอบเพื่อวางแผนป้องกันการเกิดซ้ำ

การเลือกวิธีไม่ได้ดูเฉพาะขนาดนิ่ว ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ตำแหน่ง จำนวน ความหนาแน่นของนิ่ว รูปร่างทางเดินปัสสาวะ การติดเชื้อ การทำงานของไต โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่ ล้วนมีผลต่อการตัดสินใจ

ผู้ที่อาจยังไม่ต้องผ่าตัด

นิ่วขนาดเล็กบางก้อนสามารถหลุดเองได้ โดยเฉพาะเมื่ออยู่ใกล้กระเพาะปัสสาวะ ไม่มีไข้ ไม่มีการติดเชื้อ การทำงานของไตยังดี และควบคุมอาการปวดได้ แพทย์อาจให้เฝ้าระวัง ใช้ยาบรรเทาอาการ หรือใช้ยาที่ช่วยให้ท่อไตคลายตัว พร้อมนัดตรวจว่าก้อนเคลื่อนหรือไม่

การรอให้นิ่วหลุดต้องมีแผนติดตาม ไม่ควรรอโดยไม่รู้ว่ายังมีการอุดตันอยู่หรือไม่ หากปวดหายก็ไม่ได้แปลว่านิ่วหลุดเสมอไป

ผู้ที่อาจต้องเลื่อนหรือใช้วิธีอื่นก่อน

การส่องกล้องตามแผนอาจต้องเลื่อนหากมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่ยังควบคุมไม่ได้ มีภาวะเลือดแข็งตัวผิดปกติ หรือสภาพร่างกายยังไม่เหมาะกับยาระงับความรู้สึก

หากมีไข้ร่วมกับนิ่วอุดตัน เป้าหมายเร่งด่วนมักเป็นการระบายปัสสาวะที่ติดเชื้อก่อน เช่น ใส่ท่อค้ำท่อไตหรือใส่สายระบายผ่านผิวหนังเข้าสู่ไต หลังควบคุมการติดเชื้อแล้วจึงนัดสลายนิ่ว การพยายามสลายนิ่วทันทีในระบบที่ติดเชื้อและอุดตันอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรง

ผู้ตั้งครรภ์ ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือผู้มีโรคหัวใจและปอดซับซ้อน ไม่ได้หมายความว่าจะทำไม่ได้ทุกคน แต่ต้องประเมินเป็นรายบุคคลและวางแผนร่วมกับทีมที่เกี่ยวข้อง

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

โรงพยาบาลจะให้คำแนะนำเฉพาะตามชนิดยาระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ควรทำตามใบนัดของโรงพยาบาลเป็นหลัก เพราะเวลาอดอาหารและการปรับยาไม่เหมือนกันทุกคน

การตรวจที่อาจต้องทำ

แพทย์จะทบทวนภาพถ่ายทางเดินปัสสาวะเพื่อยืนยันตำแหน่งและขนาดนิ่ว อาจตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของไต ภาวะโลหิตจาง และการแข็งตัวของเลือด รวมทั้งตรวจปัสสาวะหรือเพาะเชื้อ หากพบเชื้อ แพทย์จะวางแผนรักษาก่อนทำหัตถการตามความเหมาะสม

หากภาพตรวจเดิมทำไว้นานแล้วหรืออาการเปลี่ยนไป อาจต้องตรวจซ้ำ เพราะนิ่วสามารถเคลื่อนหรือหลุดไปแล้วได้ การยืนยันตำแหน่งช่วยหลีกเลี่ยงการส่องกล้องโดยไม่จำเป็น

อาหารและน้ำ

โดยทั่วไปต้องงดอาหารและเครื่องดื่มก่อนรับยาระงับความรู้สึก ระยะเวลาจริงขึ้นกับชนิดอาหาร เวลาผ่าตัด และแนวทางของโรงพยาบาล แพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะระบุเวลาที่หยุดอาหาร น้ำ และเครื่องดื่มชนิดต่าง ๆ ให้ชัดเจน อย่าคาดเดาเอง

ยาที่ใช้อยู่

แจ้งยาทุกชนิด รวมถึงยาซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริม โดยเฉพาะ

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยารักษาความดันโลหิตหรือโรคหัวใจ
• ยาแก้ปวดบางชนิด
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจมีผลต่อเลือดออก

ยาบางชนิดต้องหยุด บางชนิดต้องปรับ และบางชนิดควรรับประทานต่อ ห้ามหยุดยาที่ป้องกันลิ่มเลือดด้วยตนเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้โดยดูเหตุผลที่ใช้ยา ความเสี่ยงเลือดออก และความเสี่ยงเกิดลิ่มเลือดของคุณ

สิ่งที่ควรแจ้งทีมรักษา

บอกแพทย์หากเคยแพ้ยา แพ้สารทึบรังสี มีอุปกรณ์ฝังในร่างกาย ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ เคยมีปัญหาจากการดมยาสลบ หรือมีไข้ ไอ เจ็บคอ และปัสสาวะแสบขัดก่อนวันผ่าตัด

ควรเตรียมรายชื่อยา ผลตรวจ และเอกสารสิทธิการรักษา ถ้าคาดว่าจะกลับบ้านในวันเดียวกัน ให้จัดคนพากลับและอยู่ด้วยในช่วงแรก เพราะไม่ควรขับรถหลังได้รับยาระงับความรู้สึก

ขั้นตอนการผ่าตัด

• ยืนยันข้อมูลก่อนทำ

ทีมรักษาตรวจชื่อ ตำแหน่งนิ่ว ประวัติแพ้ยา ผลปัสสาวะ ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด และเอกสารยินยอม แพทย์อธิบายว่าอาจจำเป็นต้องใส่ท่อค้ำหรือยุติการสลายนิ่วหากทางเดินแคบหรือพบการติดเชื้อ

• ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจใช้การดมยาสลบหรือยาชาทางไขสันหลังตามชนิดและความซับซ้อนของหัตถการ สุขภาพผู้ป่วย และแนวทางของโรงพยาบาล โดยวิสัญญีแพทย์จะอธิบายและเลือกวิธีที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล

• นำกล้องเข้าสู่ทางเดินปัสสาวะ

แพทย์สอดกล้องผ่านรูเปิดท่อปัสสาวะ เข้ากระเพาะปัสสาวะ และขึ้นสู่ท่อไต จึงไม่มีแผลกรีดที่ผิวหนังในการส่องกล้องแบบมาตรฐาน (Cleveland Clinic)

• ค้นหาและประเมินนิ่ว

แพทย์ดูตำแหน่ง ขนาด ความแน่น การบวมของท่อไต และสภาพผนังท่อ อาจใช้ภาพเอกซเรย์ระหว่างทำหรือฉีดสารทึบรังสีตามความจำเป็น

• สลายนิ่ว

เส้นใยเลเซอร์ถูกสอดผ่านช่องของกล้อง เลเซอร์ทำให้นิ่วแตกเป็นชิ้นเล็กหรือเป็นผง แพทย์ปรับวิธีตามชนิดและตำแหน่งของก้อน

• นำเศษนิ่วออก

ชิ้นที่เหมาะสมอาจถูกจับออกด้วยตะกร้าขนาดเล็ก ส่วนเศษที่เล็กมากอาจปล่อยให้ขับออกกับปัสสาวะ ชิ้นนิ่วอาจส่งตรวจองค์ประกอบเพื่อช่วยหาวิธีลดการเกิดซ้ำ

• พิจารณาใส่ท่อค้ำท่อไต

แพทย์อาจใส่ท่อค้ำเมื่อท่อไตบวม มีรอยถลอก มีเศษนิ่ว เสี่ยงอุดตัน หรือจำเป็นต้องกลับมาทำต่อ ท่อค้ำอาจทำให้ปัสสาวะบ่อย ปวดหน่วง หรือเจ็บสีข้างเวลาปัสสาวะได้

บางครั้งท่อไตแคบจนกล้องผ่านไม่ได้อย่างปลอดภัย แพทย์อาจใส่ท่อค้ำเพื่อช่วยให้ท่อไตขยาย แล้วนัดกลับมาสลายนิ่วภายหลัง แนวทางนี้ไม่ได้แปลว่าเกิดความผิดพลาด แต่เป็นการหลีกเลี่ยงการฝืนจนท่อไตบาดเจ็บ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาหัตถการแตกต่างกันมากตามตำแหน่ง ขนาด จำนวนและความแข็งของนิ่ว ชนิดกล้อง ความแคบของท่อไต และความจำเป็นต้องนำเศษนิ่วออกหรือใส่ท่อค้ำ โรงพยาบาลผู้รักษาจะประเมินเวลาโดยประมาณเป็นรายบุคคล เวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัดอาจนานกว่าตัวหัตถการ เพราะรวมการเตรียมตัวและการให้ยาระงับความรู้สึก

ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งกลับบ้านได้ในวันเดียวเมื่อรู้สึกตัวดี ปัสสาวะได้ อาการปวดและคลื่นไส้ควบคุมได้ และไม่มีข้อกังวลเรื่องการติดเชื้อหรือเลือดออก บางรายต้องพักสังเกตอาการหรือนอนโรงพยาบาล เช่น มีการติดเชื้อมาก่อน มีโรคประจำตัวซับซ้อน ผ่าตัดนาน หรือยังมีอาการผิดปกติ แพทย์ผู้รักษาจะเป็นผู้ตัดสินจากสิ่งที่พบระหว่างทำและอาการหลังผ่าตัด

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นขึ้นกับว่ามีท่อค้ำหรือไม่ นิ่วมีจำนวนมากเพียงใด ท่อไตบวมแค่ไหน และลักษณะงานของคุณ บางคนกลับไปทำกิจวัตรหรืองานเบาได้ภายในไม่กี่วัน แต่ระยะพักฟื้นแตกต่างกัน และอาจนานกว่านั้นหากมีท่อค้ำ ยังปวดหรือมีเลือดปน ทำงานใช้แรง มีภาวะแทรกซ้อน หรือต้องทำหัตถการเพิ่มเติม ควรยึดคำแนะนำของแพทย์ผู้รักษา

ปัสสาวะมีเลือดเล็กน้อยและความไม่สบายจากท่อค้ำพบได้หลังหัตถการ (Cleveland Clinic) การเคลื่อนไหวมากอาจทำให้ปัสสาวะมีเลือดเพิ่มชั่วคราว หากเลือดลดลงเมื่อพักและยังปัสสาวะได้ มักเฝ้าดูอาการตามคำแนะนำได้ แต่หากเลือดออกมาก มีลิ่มเลือด หรือปัสสาวะไม่ออก ต้องติดต่อโรงพยาบาล

เรื่องการดื่มน้ำควรทำตามคำแนะนำเฉพาะของแพทย์ ผู้ป่วยทั่วไปมักได้รับคำแนะนำให้มีน้ำเพียงพอ แต่ผู้มีโรคหัวใจ ไตทำงานลดลง หรือถูกจำกัดน้ำไม่ควรเพิ่มปริมาณเอง

อย่าพลาดนัดนำท่อค้ำออก แม้อาการจะดีแล้ว หากไม่แน่ใจว่ามีท่อค้ำหรือไม่ ควรถามก่อนออกจากโรงพยาบาลและขอวันนัดเป็นลายลักษณ์อักษร

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ภาวะส่วนใหญ่ที่พบในช่วงแรกเป็นอาการชั่วคราว เช่น แสบขัด ปัสสาวะเป็นเลือด ปวดหน่วง ปัสสาวะบ่อย และไม่สบายตัวจากท่อค้ำ อย่างไรก็ตาม การส่องกล้องยังมีความเสี่ยงที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

การติดเชื้อ

เชื้อในปัสสาวะอาจทำให้เกิดไข้ หนาวสั่น หรือการติดเชื้อรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อมีการอุดตัน การตรวจปัสสาวะก่อนผ่าตัดและรักษาการติดเชื้อที่พบช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่สามารถตัดความเสี่ยงออกทั้งหมดได้ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะเป็นภาวะแทรกซ้อนที่แหล่งอ้างอิงระบุไว้ (Cleveland Clinic)

เลือดออกและลิ่มเลือด

เลือดปนเล็กน้อยมักพบได้ แต่เลือดออกมากจนเกิดลิ่มเลือดหรือทำให้ปัสสาวะไม่ออกต้องประเมิน ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดและโรคประจำตัวบางอย่างเพิ่มความเสี่ยง จึงต้องแจ้งรายการยาครบถ้วน

เศษนิ่วอุดตัน

เศษนิ่วอาจติดในท่อไต ทำให้ปวดหรืออุดกั้นปัสสาวะ บางรายต้องใส่ท่อค้ำ ทำหัตถการเพิ่มเติม หรือรอให้เศษหลุดภายใต้การติดตาม

ท่อไตบาดเจ็บ

กล้อง เครื่องมือ หรือเลเซอร์อาจทำให้ผนังท่อไตถลอก เกิดรูรั่ว หรือบาดเจ็บมากกว่านั้นได้ ความเสียหายเล็กน้อยมักรักษาด้วยการใส่ท่อค้ำและให้เวลาหาย ส่วนการบาดเจ็บรุนแรงพบไม่บ่อยแต่อาจต้องระบายปัสสาวะหรือผ่าตัดแก้ไข

ท่อไตตีบภายหลัง

แผลเป็นหลังการอักเสบ นิ่วติดแน่น หรือการบาดเจ็บจากหัตถการอาจทำให้ท่อไตแคบลงภายหลัง ส่งผลให้ไตบวมโดยอาจไม่มีอาการชัด จึงควรตรวจติดตามตามนัด โดยเฉพาะกรณีนิ่วติดแน่นหรือทำหัตถการยาก

นิ่วเหลือหรือต้องทำซ้ำ

ไม่ใช่ทุกคนจะกำจัดนิ่วได้หมดในครั้งเดียว ปัจจัยอย่างก้อนใหญ่ หลายก้อน ตำแหน่งสูง นิ่วติดแน่น และรูปร่างทางเดินปัสสาวะมีผล งานวิจัยเชิงสังเกตพบว่าตำแหน่งและการติดแน่นของนิ่วสัมพันธ์กับความล้มเหลวของการรักษา ผลจากงานวิจัยกลุ่มหนึ่งไม่ควรใช้เป็นคำรับประกันผลของผู้ป่วยแต่ละคน

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

อาจมีคลื่นไส้ เจ็บคอ ง่วง หรือเวียนศีรษะ ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงขึ้นกับสุขภาพหัวใจ ปอด ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และประวัติแพ้ยา วิสัญญีแพทย์จะประเมินความเสี่ยงก่อนทำ

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกทรุดลง โดยเฉพาะเมื่อมีปวดสีข้าง
• ปวดรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ หรือยาแก้ปวดที่แพทย์จัดให้ควบคุมไม่ได้
• ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะออกน้อยลงชัดเจน หรือปวดท้องน้อยมาก
• เลือดออกมาก ปัสสาวะแดงเข้มต่อเนื่อง หรือมีลิ่มเลือด
• อาเจียนต่อเนื่องจนดื่มน้ำหรือรับประทานยาไม่ได้
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก เป็นลม หรือสับสน
• ท่อค้ำที่มีสายดึงเลื่อนหลุดหรือโผล่ออกมา อย่าดึงหรือดันกลับเอง

ไข้ร่วมกับนิ่วอุดตันอาจเป็นภาวะเร่งด่วน ไม่ควรรอถึงวันนัด หากโรงพยาบาลให้เกณฑ์อุณหภูมิหรือช่องทางติดต่อเฉพาะ ให้ใช้คำแนะนำนั้นเป็นหลัก

ทางเลือกอื่น

วิธีที่เหมาะขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง ความแข็งของนิ่ว อาการ การติดเชื้อ การอุดตัน และสุขภาพโดยรวม

เฝ้าระวังให้นิ่วหลุดเอง

เหมาะกับนิ่วบางก้อนที่มีโอกาสหลุด ไม่มีการติดเชื้อหรืออุดตันที่คุกคามไต และควบคุมอาการได้ แพทย์อาจให้ยาบรรเทาปวด ยาแก้คลื่นไส้ หรือยาช่วยการขับนิ่ว พร้อมนัดตรวจติดตาม การเฝ้าระวังไม่ใช่การปล่อยไว้โดยไม่มีแผน

สลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทกจากภายนอก

เป็นการส่งคลื่นจากภายนอกร่างกายไปทำให้นิ่วแตก ไม่ต้องนำกล้องขึ้นไปถึงนิ่ว แต่ผลขึ้นกับตำแหน่ง ขนาด ความแข็ง รูปร่างร่างกาย และการมองเห็นก้อน อาจต้องทำมากกว่าหนึ่งครั้งและยังมีเศษนิ่วที่ต้องขับออกเอง การส่องกล้องใช้เลเซอร์สัมผัสนิ่วโดยตรง จึงอาจเหมาะกว่าเมื่อก้อนแข็ง อยู่ในตำแหน่งที่เข้าถึงด้วยคลื่นได้ยาก หรือวิธีคลื่นกระแทกไม่ได้ผล (Cleveland Clinic)

ใส่ท่อระบายโดยยังไม่สลายนิ่ว

ในกรณีติดเชื้อร่วมกับการอุดตันหรือผู้ป่วยยังไม่พร้อมผ่าตัด แพทย์อาจใส่ท่อค้ำท่อไตหรือสายระบายจากไตผ่านผิวหนังก่อน วิธีนี้ช่วยระบายปัสสาวะและควบคุมภาวะเร่งด่วน แต่ไม่ได้กำจัดนิ่ว จึงต้องมีแผนรักษาก้อนต่อภายหลัง

ผ่าตัดนิ่วผ่านผิวหนังเข้าสู่ไต

เหมาะกับนิ่วในไตที่มีขนาดหรือปริมาณมากบางกรณี แพทย์ทำช่องทางขนาดเล็กผ่านด้านหลังเข้าสู่ไต วิธีนี้มีแผลและลักษณะการพักฟื้นต่างจากการส่องกล้องผ่านท่อปัสสาวะ เลเซอร์อาจใช้ร่วมกับวิธีนี้ได้เช่นกัน

การผ่าตัดแบบอื่น

การผ่าตัดเปิดหรือส่องกล้องผ่านช่องท้องใช้ไม่บ่อยสำหรับนิ่วทั่วไป แต่อาจมีบทบาทเมื่อก้อนซับซ้อนมาก มีความผิดปกติทางกายวิภาค หรือต้องแก้ปัญหาอื่นพร้อมกัน แพทย์จะอธิบายเหตุผลหากวิธีมาตรฐานไม่เหมาะ

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เว้นแต่เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรักษาทันที

ประกันสังคม

เริ่มติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้ แพทย์จะประเมินและส่งต่อหากสถานพยาบาลต้นสิทธิไม่มีศักยภาพทำหัตถการ ถามให้ชัดว่าการตรวจภาพ การใส่ท่อค้ำ การนำท่อค้ำออก และการติดตามหลังผ่าตัดอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่

บัตรทอง

โดยทั่วไปเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือช่องทางที่ระบบกำหนด หากต้องรักษาโดยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ อาจต้องใช้ใบส่งตัวตามเครือข่าย ในภาวะฉุกเฉิน เช่น ไข้ร่วมกับสงสัยทางเดินปัสสาวะอุดตัน ควรไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอทำเอกสารตามนัดปกติ

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจสอบว่ากรมธรรม์ครอบคลุมการผ่าตัดแบบผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยในหรือไม่ ต้องขออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ และมีข้อยกเว้นเกี่ยวกับนิ่วหรือโรคเดิมหรือไม่ ควรถามเรื่องความคุ้มครองของยาระงับความรู้สึก อุปกรณ์ท่อค้ำ การตรวจชิ้นนิ่ว และการนำท่อค้ำออก เพราะอาจถูกจัดเป็นคนละรายการบริการ

เอกสารที่มักช่วยในการตรวจสิทธิ ได้แก่ ผลวินิจฉัย รายงานภาพถ่าย แผนการรักษาจากแพทย์ และข้อมูลโรงพยาบาลที่จะทำหัตถการ เงื่อนไขเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรขอคำยืนยันจากหน่วยงานเจ้าของสิทธิหรือบริษัทประกันโดยตรง

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ส่องกล้องเลเซอร์นิ่วในท่อไตเจ็บไหม

ระหว่างทำมักไม่รู้สึกเจ็บเพราะได้รับยาระงับความรู้สึก แต่หลังทำอาจแสบเวลาปัสสาวะ ปวดหน่วง หรือเจ็บสีข้าง โดยเฉพาะเมื่อมีท่อค้ำ (Cleveland Clinic) อาการควรค่อย ๆ ลดลง หากปวดมากขึ้นหรือมีไข้ต้องกลับไปประเมิน

ต้องมีแผลที่หน้าท้องหรือหลังไหม

การส่องกล้องมาตรฐานไม่มีแผลกรีดที่หน้าท้องหรือหลัง เพราะกล้องผ่านท่อปัสสาวะและกระเพาะปัสสาวะเข้าสู่ท่อไต หากต้องเปลี่ยนเป็นวิธีระบายหรือผ่าตัดอีกแบบ แพทย์จะอธิบายแผลและเหตุผลเพิ่มเติม

ต้องดมยาสลบหรือไม่

อาจใช้การดมยาสลบหรือยาชาทางไขสันหลังตามชนิดและความซับซ้อนของหัตถการ สุขภาพผู้ป่วย และแนวทางของโรงพยาบาล โดยวิสัญญีแพทย์จะอธิบายและเลือกวิธีที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล

ต้องใส่ท่อค้ำท่อไตทุกคนไหม

ไม่จำเป็นต้องใส่ทุกคน แต่แพทย์อาจใส่เมื่อท่อไตบวม มีการบาดเจ็บเล็กน้อย มีเศษนิ่ว หรือเสี่ยงอุดตัน การตัดสินใจบางครั้งทำได้หลังเห็นสภาพจริงระหว่างผ่าตัด

ท่อค้ำท่อไตทำให้มีอาการอะไรได้บ้าง

ท่อค้ำอาจทำให้ปัสสาวะบ่อย ปวดหน่วงท้องน้อย ปัสสาวะมีเลือด หรือเจ็บสีข้างขณะปัสสาวะ อาการมักดีขึ้นหลังนำท่อออก แต่ต้องไปตามนัดและไม่ดึงท่อเอง เว้นแต่แพทย์สอนวิธีและกำหนดเวลาไว้อย่างชัดเจน

หลังผ่าตัดกลับบ้านได้เลยไหม

ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งกลับบ้านได้ในวันเดียวเมื่ออาการคงที่และมีคนพากลับ แต่บางรายต้องพักสังเกตหรือนอนโรงพยาบาล การติดเชื้อ โรคประจำตัว การผ่าตัดที่ซับซ้อน และอาการหลังยาระงับความรู้สึกมีผลต่อการตัดสินใจ

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

บางคนกลับไปทำกิจวัตรหรืองานเบาได้ภายในไม่กี่วัน แต่ระยะพักฟื้นแตกต่างกัน และอาจนานกว่านั้นหากมีท่อค้ำ ยังปวดหรือมีเลือดปน ทำงานใช้แรง มีภาวะแทรกซ้อน หรือต้องทำหัตถการเพิ่มเติม ควรยึดคำแนะนำของแพทย์ผู้รักษา

นิ่วจะหมดในครั้งเดียวหรือไม่

อาจไม่หมดในครั้งเดียว โดยเฉพาะนิ่วก้อนใหญ่ หลายก้อน อยู่สูง หรือติดแน่นกับผนังท่อไต ตำแหน่งและการติดแน่นสัมพันธ์กับโอกาสที่หัตถการจะไม่สำเร็จตามแผนในครั้งแรก แพทย์อาจนัดตรวจภาพหรือทำต่อในครั้งถัดไป

ถ้าอาการปวดหายแล้ว ยังต้องผ่าตัดไหม

อาการปวดหายไม่ได้ยืนยันว่านิ่วหลุดแล้ว เพราะการอุดตันบางครั้งมีอาการน้อยลงได้ แพทย์อาจตรวจภาพซ้ำเพื่อดูตำแหน่งนิ่วและการบวมของไตก่อนตัดสินใจยกเลิกหรือดำเนินการต่อ

สลายนิ่วด้วยเลเซอร์ต่างจากคลื่นกระแทกอย่างไร

เลเซอร์ทำงานผ่านกล้องจากภายในและสัมผัสนิ่วโดยตรง ส่วนคลื่นกระแทกส่งพลังงานจากภายนอกร่างกาย ทั้งสองวิธีมีข้อดีและข้อจำกัดต่างกัน การเลือกขึ้นกับตำแหน่ง ขนาด ความแข็งของก้อน รูปร่างทางเดินปัสสาวะ และสุขภาพของผู้ป่วย

นิ่วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม

เกิดซ้ำได้แม้นิ่วก้อนเดิมถูกนำออกแล้ว เพราะหัตถการกำจัดก้อนแต่ไม่ได้แก้ปัจจัยที่ทำให้เกิดนิ่วทั้งหมด แพทย์อาจส่งชิ้นนิ่วตรวจ ทบทวนอาหาร ปริมาณน้ำ โรคประจำตัว และพิจารณาตรวจเลือดหรือปัสสาวะเพิ่มเติมตามความเสี่ยง

ถ้ามีไข้ก่อนวันผ่าตัดควรทำอย่างไร

ควรแจ้งโรงพยาบาลทันที เพราะไข้หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะอาจทำให้ต้องรักษาการติดเชื้อและระบายการอุดตันก่อน การฝืนทำตามนัดโดยไม่แจ้งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรง

หยุดยาละลายลิ่มเลือดเองได้ไหม

ไม่ควรหยุดเอง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง ลิ่มเลือด หรือปัญหาหัวใจ ศัลยแพทย์และแพทย์ผู้ดูแลยาจะกำหนดว่าควรหยุด ปรับ หรือใช้ต่อโดยพิจารณาความเสี่ยงของคุณเป็นรายบุคคล

ถ้าท่อค้ำหลุดต้องทำอย่างไร

อย่าดึงต่อหรือดันกลับเอง ให้ติดต่อโรงพยาบาลทันทีเพื่อรับคำแนะนำ หากมีไข้ ปวดมาก ปัสสาวะไม่ออก หรือเลือดออกมาก ให้ไปห้องฉุกเฉินโดยไม่รอวันนัด

หลังส่องกล้องต้องตรวจติดตามหรือไม่

ควรตรวจติดตามตามนัดเพื่อดูว่านิ่วเหลือหรือไม่ การอุดตันคลายแล้วหรือยัง และต้องนำท่อค้ำออกเมื่อใด การติดตามสำคัญแม้อาการปวดหาย เพราะการอุดตันหรือท่อไตตีบบางครั้งไม่มีอาการชัดเจน

แหล่งอ้างอิง

• Cleveland Clinic. *Laser Lithotripsy: Purpose, Procedure, Risks & Results*. ทบทวนข้อมูลเมื่อ 20 กันยายน 2023.
• Zheng J, et al. *Risk factors for ureteroscopic lithotripsy: a case-control study and analysis of 385 cases of holmium laser ureterolithotripsy*. Wideochir Inne Tech Maloinwazyjne. 2020;15(1):185–191.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Laser Lithotripsy: Purpose, Procedure, Risks & Results — เกี่ยวกับ Ureteroscopy with laser lithotripsy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Risk factors for ureteroscopic lithotripsy: a case-control study and… — เกี่ยวกับ Ureteroscopy with laser lithotripsy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที