ใส่หรือถอดสายสวนท่อไต

ใส่หรือถอดสายสวนท่อไต (Ureteric-stent placement or removal) เป็นหัตถการที่ใส่ท่อพลาสติกขนาดเล็กไว้ระหว่างไตกับกระเพาะปัสสาวะ เพื่อให้ปัสสาวะไหลผ่านบริเวณที่อุดตันหรือตีบได้ ส่วนการถอดทำเมื่อหมดความจำเป็น ต้องเปลี่ยนสาย หรือเกิดปัญหาจากสาย โดยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะจะกำหนดเวลาตามสาเหตุที่ใส่และผลตรวจของคุณ

ใส่หรือถอดสายสวนท่อไต คืออะไร

ท่อไตเป็นท่อกล้ามเนื้อขนาดเล็กที่นำปัสสาวะจากไตแต่ละข้างลงสู่กระเพาะปัสสาวะ หากท่อไตถูกนิ่ว เนื้องอก พังผืด หรือการบวมหลังผ่าตัดกีดขวาง ปัสสาวะจะระบายไม่สะดวกและอาจคั่งอยู่ในไต การอุดตันที่ไม่ได้แก้ไขอาจทำให้ปวด ติดเชื้อ หรือกระทบต่อการทำงานของไตได้ (North Bristol NHS Trust)

สายค้ำยันในท่อไตเป็นท่ออ่อนขนาดเล็ก ทำจากวัสดุพลาสติกที่ใช้ทางการแพทย์ ปลายด้านหนึ่งขดอยู่ในกรวยไต ส่วนอีกด้านขดอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ รูปทรงที่ขดทั้งสองด้านช่วยลดโอกาสที่สายจะเลื่อนออกจากตำแหน่ง สายอาจใส่ในท่อไตข้างเดียวหรือทั้งสองข้างตามตำแหน่งของปัญหา (Cleveland Clinic)

จุดประสงค์หลักของสายคือค้ำทางเดินปัสสาวะให้เปิดอยู่ ไม่ใช่กำจัดต้นเหตุโดยตรง ตัวอย่างเช่น หากมีนิ่วอุดท่อไตและมีการติดเชื้อ แพทย์อาจต้องระบายปัสสาวะก่อน แล้วจึงรักษานิ่วเมื่อการติดเชื้อสงบลง หากใส่หลังส่องกล้องรักษานิ่ว สายจะช่วยให้ปัสสาวะผ่านบริเวณที่บวมและช่วยลดโอกาสอุดตันในช่วงแรก

การใส่สายทำได้สองทางหลัก ได้แก่

• ใส่ย้อนขึ้นจากกระเพาะปัสสาวะ แพทย์สอดกล้องผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ แล้วนำสายขึ้นไปในท่อไต วิธีนี้ไม่มีแผลผ่าตัดที่ผิวหนัง
• ใส่ผ่านทางไตจากด้านหลัง แพทย์เข้าถึงกรวยไตผ่านแผลขนาดเล็กบริเวณหลัง โดยใช้อัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์ช่วยนำทาง มักพิจารณาเมื่อใส่ย้อนขึ้นไปไม่ได้ หรือจำเป็นต้องระบายไตผ่านผิวหนังก่อน (North Bristol NHS Trust)

เมื่อหมดความจำเป็น แพทย์จะถอดสายผ่านท่อปัสสาวะด้วยกล้องขนาดเล็ก หรือดึงสายออกทางเส้นด้ายที่ต่อกับปลายสาย หากแพทย์เตรียมไว้สำหรับวิธีนั้น การมีเส้นด้ายไม่ได้หมายความว่าคุณควรถอดเองเสมอไป ต้องทำตามคำสั่งเฉพาะของแพทย์เท่านั้น

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ใครอาจต้องใส่สาย

แพทย์อาจแนะนำให้ใส่สายเมื่อปัสสาวะจากไตระบายผ่านท่อไตได้ไม่ดี หรือมีโอกาสอุดตันในช่วงหลังการรักษา สถานการณ์ที่พบบ่อย ได้แก่

• มีนิ่วอุดท่อไต ทำให้ปัสสาวะคั่ง ปวด หรือกระทบการทำงานของไต
• มีท่อไตตีบจากพังผืด การอักเสบ การผ่าตัด หรือความผิดปกติเดิม
• มีเนื้องอกกดหรือรุกล้ำท่อไต
• ต้องระบายไตที่อุดตันร่วมกับการติดเชื้อ
• ใส่ชั่วคราวหลังส่องกล้องหรือรักษานิ่ว เพื่อให้ปัสสาวะผ่านบริเวณที่บวม
• ต้องป้องกันหรือแก้การอุดตันหลังการผ่าตัดในระบบทางเดินปัสสาวะ
• มีการกดเบียดท่อไตจากโรคบริเวณช่องท้องหรืออุ้งเชิงกราน

การพบภาวะเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องใส่สาย แพทย์จะดูระดับการอุดตัน อาการ ผลเลือดบอกการทำงานของไต ผลตรวจปัสสาวะ ภาวะติดเชื้อ และภาพจากอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ร่วมกัน

ใครควรถอดหรือเปลี่ยนสาย

ควรถอดสายเมื่อสาเหตุของการอุดตันได้รับการแก้ไขแล้ว อาการบวมหลังผ่าตัดลดลง หรือแพทย์เห็นว่าไตระบายปัสสาวะได้เอง หากยังจำเป็นต้องค้ำท่อไตต่อ อาจต้องเปลี่ยนสายตามกำหนดแทนการถอดถาวร ระยะที่วางสายได้ขึ้นอยู่กับชนิดสาย สาเหตุของโรค โอกาสเกิดคราบเกาะ และแผนรักษา จึงไม่ควรใช้กำหนดของผู้อื่นแทนวันนัดของตนเอง

กรณีที่อาจต้องเลื่อนหรือเปลี่ยนแผน

ไม่มีข้อห้ามแบบเดียวกันสำหรับทุกคน แต่แพทย์อาจต้องรักษาหรือประเมินเพิ่มเติมก่อน หากคุณมีภาวะต่อไปนี้

• การแข็งตัวของเลือดผิดปกติ หรือใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก
• มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้และเพิ่มความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก
• สงสัยตั้งครรภ์ โดยเฉพาะเมื่อขั้นตอนอาจใช้เอกซเรย์นำทาง
• มีความผิดปกติทางกายวิภาค ทำให้เข้าถึงท่อไตทางปกติได้ยาก
• มีการอุดตันแน่นหรืออยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถผ่านลวดนำทางได้

หากไตอุดตันและมีการติดเชื้อ การชะลอการระบายปัสสาวะอาจเป็นอันตราย แพทย์อาจต้องเลือกใส่สายหรือเจาะระบายไตอย่างเร่งด่วน แม้ยังไม่สามารถรักษาต้นเหตุได้ในครั้งเดียว

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวแตกต่างกันระหว่างการใส่สายผ่านกล้อง การใส่ผ่านผิวหนัง และการถอดแบบใช้ยาชาเฉพาะที่ โรงพยาบาลจะให้คำสั่งตามชนิดยาระงับความรู้สึกและสุขภาพของคุณ

แจ้งข้อมูลสุขภาพให้ครบ

ควรแจ้งทีมรักษาเรื่องต่อไปนี้ก่อนวันทำหัตถการ

• โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ โรคปอด โรคไต เบาหวาน หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้สารทึบรังสี แพ้ยาง หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก
• การตั้งครรภ์หรือมีโอกาสตั้งครรภ์
• ไข้ หนาวสั่น ปัสสาวะแสบขัด หรืออาการติดเชื้อที่เกิดขึ้นก่อนวันนัด
• ประวัติผ่าตัดระบบทางเดินปัสสาวะ หรือมีการเปลี่ยนทางเดินปัสสาวะมาก่อน

แพทย์อาจตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของไต ภาวะซีด และการแข็งตัวของเลือด รวมถึงตรวจปัสสาวะหรือเพาะเชื้อเมื่อสงสัยการติดเชื้อ การตรวจที่ต้องใช้จริงขึ้นอยู่กับเหตุผลที่ใส่หรือถอดสาย

การงดอาหารและน้ำ

หากใช้ยาสลบหรือยาระงับความรู้สึกทางหลอดเลือด คุณมักต้องงดอาหารและเครื่องดื่มก่อนทำตามเวลาที่ทีมวิสัญญีกำหนด อย่าใช้คำแนะนำจากการผ่าตัดครั้งก่อน เพราะเวลางดอาจต่างกันตามชนิดอาหาร เวลาทำหัตถการ โรคประจำตัว และแนวทางของโรงพยาบาล

การถอดสายบางวิธีใช้เพียงยาชาเฉพาะที่และอาจไม่ต้องงดอาหาร แต่ควรยืนยันจากใบนัด ไม่ควรสรุปเองจากชื่อหัตถการ

ยาที่ต้องแจ้งแพทย์

นำรายชื่อยาทุกชนิด รวมถึงวิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมไปให้ทีมรักษาดู ยาที่อาจต้องปรับก่อนทำ ได้แก่

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีดควบคุมน้ำตาล
• ยาที่มีผลต่อไตหรือสมดุลน้ำในร่างกาย
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดที่เพิ่มโอกาสเลือดออก

อย่าหยุดยาเหล่านี้เอง แพทย์ผู้ผ่าตัดหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าต้องหยุด ปรับ หรือใช้ต่อเมื่อใด โดยพิจารณาความเสี่ยงเลือดออกเทียบกับความเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน (North Bristol NHS Trust)

สิ่งที่ควรนำไป

• บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และใบนัด
• ผลตรวจ ภาพเอกซเรย์ หรือรายงานจากสถานพยาบาลอื่น
• รายชื่อยาและข้อมูลการแพ้ยา
• เสื้อผ้าที่สวมง่าย
• ผู้ดูแลสำหรับพากลับ หากได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง

ควรวางแผนการเดินทางกลับล่วงหน้า หลังได้รับยาสลบไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือตัดสินใจเรื่องสำคัญจนกว่าฤทธิ์ยาจะหมดตามคำแนะนำของทีมรักษา

ขั้นตอนการผ่าตัด

การใส่สายผ่านกระเพาะปัสสาวะ

ขั้นตอนทั่วไปมีดังนี้

• ทีมรักษาตรวจยืนยันตัวตน ข้างที่จะทำ เหตุผลในการใส่สาย และเอกสารยินยอม
• คุณเปลี่ยนเสื้อผ้าและนอนบนเตียงผ่าตัดในท่าที่แพทย์เข้าถึงท่อปัสสาวะได้
• ให้ยาชา ยาระงับความรู้สึก หรือยาสลบตามแผน
• แพทย์สอดกล้องขนาดเล็กผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ จึงไม่มีแผลกรีดที่หน้าท้อง
• แพทย์หาตำแหน่งรูเปิดของท่อไต แล้วสอดลวดนำทางขึ้นไป
• ใส่สายตามลวดนำทางให้ปลายด้านบนอยู่ในไตและปลายด้านล่างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ
• ใช้ภาพเอกซเรย์หรือการตรวจอื่นยืนยันตำแหน่งตามความจำเป็น จากนั้นนำกล้องและลวดออก โดยทิ้งสายไว้ (Cleveland Clinic)

บางครั้งแพทย์ทำขั้นตอนอื่นพร้อมกัน เช่น ส่องกล้องรักษานิ่ว เก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อ หรือขยายบริเวณตีบ สิ่งเหล่านี้ทำให้เวลาผ่าตัดและการพักฟื้นต่างจากการใส่สายอย่างเดียว

การใส่สายผ่านทางไต

หากไม่สามารถผ่านบริเวณอุดตันจากด้านล่าง หรือจำเป็นต้องระบายไตอย่างเร่งด่วน แพทย์อาจเข้าทางผิวหนังบริเวณหลัง ขั้นตอนอาจเริ่มจากใส่สายระบายปัสสาวะออกนอกร่างกายก่อน แล้วจึงผ่านลวดและสายลงสู่ท่อไตในครั้งเดียวหรือภายหลัง

วิธีนี้ใช้ภาพอัลตราซาวนด์และเอกซเรย์ช่วยนำทาง มีแผลขนาดเล็กบริเวณหลัง และอาจมีถุงรับปัสสาวะชั่วคราว แผนขึ้นอยู่กับตำแหน่งอุดตัน การติดเชื้อ และความมั่นคงของผู้ป่วย

การถอดสายด้วยกล้อง

• คุณนอนในท่าที่เหมาะกับการสอดกล้อง
• ทีมรักษาทำความสะอาดบริเวณท่อปัสสาวะและใส่ยาชาเฉพาะที่
• แพทย์สอดกล้องขนาดเล็กเข้ากระเพาะปัสสาวะ
• ใช้อุปกรณ์จับปลายสายที่ขดอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ
• ดึงกล้องและสายออกอย่างนุ่มนวลผ่านท่อปัสสาวะ
• หลังถอด คุณอาจถูกขอให้ปัสสาวะก่อนกลับบ้าน (Healthline)

บางคนรู้สึกแสบ ปวดหน่วง หรือเหมือนอยากปัสสาวะระหว่างถอด แม้ใช้ยาชาแล้ว ความรู้สึกแตกต่างกันตามเพศ อายุ ระยะเวลาที่ใส่สาย และวิธีถอด งานสำรวจหนึ่งพบว่าประสบการณ์ความเจ็บปวดมีความแตกต่างชัดเจนระหว่างผู้ป่วยและวิธีถอด จึงควรถามแพทย์ล่วงหน้าว่าจะระงับความรู้สึกแบบใด (Journal of Endourology)

การถอดด้วยเส้นด้าย

สายบางเส้นมีด้ายต่อออกมาทางท่อปัสสาวะ แพทย์อาจดึงออกในห้องตรวจ หรืออนุญาตให้ผู้ป่วยถอดตามคำสั่งเฉพาะ วิธีนี้ไม่เหมาะกับทุกคน หากมองเห็นด้าย ห้ามดึง ทดลองจัดสาย หรือตัดด้ายเอง เพราะสายอาจเลื่อนก่อนถึงกำหนด

หากแพทย์สั่งให้ถอดเอง ต้องยึดวันและวิธีที่ได้รับโดยตรง หากด้ายขาด ดึงแล้วติด หรือถอดออกไม่ครบ ให้หยุดและติดต่อโรงพยาบาล

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาทำหัตถการแตกต่างกันมาก การใส่สายอย่างเดียวที่ไม่ซับซ้อนอาจใช้เวลาไม่นาน แต่กรณีอุดตันมาก กายวิภาคซับซ้อน ติดเชื้อ หรือมีการรักษาอื่นร่วมด้วยอาจใช้เวลานานขึ้น ควรถามทีมรักษาถึงเวลาที่คาดไว้สำหรับกรณีของคุณ

การถอดด้วยกล้องหรือเส้นด้ายมักใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที หากสายอยู่ในตำแหน่งปกติและไม่มีคราบเกาะ แต่คุณอาจต้องใช้เวลารอ เตรียมตัว และสังเกตอาการเพิ่มเติม (Healthline)

ชนิดของการระงับความรู้สึกอาจเป็น

• ยาชาเฉพาะที่ โดยเฉพาะการถอดสายแบบไม่ซับซ้อน
• ยาระงับความรู้สึกทางหลอดเลือดเพื่อให้ผ่อนคลายหรือง่วง
• ยาสลบ โดยเฉพาะการใส่สายผ่านกล้องหรือทำร่วมกับการรักษาอื่น
• ยาชาเฉพาะบริเวณร่วมกับยาแก้ปวด สำหรับการเข้าทางผิวหนังบางกรณี

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน แต่ผู้ที่มีการติดเชื้อ ไตทำงานผิดปกติ ปวดมาก มีเลือดออก หรือรับการรักษาอื่นร่วมกันอาจต้องนอนโรงพยาบาล แผนของโรงพยาบาลในไทยอาจต่างกัน จึงควรถามให้ชัดว่าเป็นผู้ป่วยนอกหรือจำเป็นต้องเตรียมค้างคืน

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงวันแรกหลังใส่หรือถอด

หลังใส่สาย คุณอาจมีอาการต่อไปนี้

• ปัสสาวะแสบขัดหรือปัสสาวะบ่อย
• รู้สึกปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย
• ปวดสีข้าง โดยเฉพาะขณะหรือหลังปัสสาวะ
• ปัสสาวะเป็นสีชมพูหรือมีเลือดปนเล็กน้อย
• รู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด

อาการอาจเป็นๆ หายๆ ตลอดช่วงที่ใส่สาย โดยเฉพาะหลังเดินมาก ออกแรง หรือขาดน้ำ ปริมาณเลือดเล็กน้อยอาจพบได้หลังทำ แต่เลือดสดจำนวนมาก ลิ่มเลือดก้อนใหญ่ หรือปัสสาวะไม่ออกไม่ใช่อาการที่ควรรอดู

หลังถอดสาย อาการแสบ ปัสสาวะบ่อย และปัสสาวะอมชมพูอาจอยู่ต่ออีกประมาณหนึ่งถึงหลายวัน โดยขึ้นกับการระคายเคืองและหัตถการที่ทำร่วมกัน (Healthline)

การกลับไปทำงาน

ผู้ที่ทำงานนั่งโต๊ะอาจกลับไปทำงานเบาๆ ได้ภายในไม่กี่วัน หากไม่มีไข้ ปวดมาก หรือผลจากยาสลบ งานที่ต้องยกของ เดินมาก ขับรถเป็นเวลานาน หรือออกแรงหนักอาจต้องพักนานกว่า โดยเฉพาะหากยังมีสายอยู่หรือเพิ่งรับการรักษานิ่วร่วมด้วย

หลังถอดสายแบบไม่ซับซ้อน หลายคนกลับไปทำกิจวัตรได้ในวันถัดไป แต่อาจต้องพักเพิ่มอีกหนึ่งถึงหลายวันหากปวดสีข้าง เหนื่อย หรือมีอาการทางปัสสาวะมาก

การออกกำลังกายและเพศสัมพันธ์

ควรเริ่มจากการเดินเบาๆ แล้วเพิ่มกิจกรรมตามอาการ หากการออกแรงทำให้เลือดในปัสสาวะมากขึ้นหรือปวดชัดขึ้น ให้ลดกิจกรรมและพัก ระยะที่ควรงดยกของหนักหรือออกกำลังกายรุนแรงขึ้นอยู่กับว่าทำเพียงใส่หรือถอดสาย หรือมีผ่าตัดอื่นร่วมด้วย

เพศสัมพันธ์อาจทำให้ไม่สบายหรือเสี่ยงดึงสาย หากมีด้ายยื่นออกมา ควรถามแพทย์ว่าต้องงดจนกว่าจะถอดหรือไม่ อย่าจัด ดัน หรือตัดด้ายเอง

สายต้องอยู่ในร่างกายนานเท่าใด

สายอาจอยู่ตั้งแต่ช่วงสั้นๆ หลังการรักษานิ่ว ไปจนถึงหลายสัปดาห์หรือหลายเดือนในผู้ที่ยังมีการอุดตัน บางภาวะต้องเปลี่ยนสายเป็นระยะหากไม่สามารถแก้สาเหตุได้ทันที ระยะเวลาขึ้นกับชนิดสายและโรค ไม่ควรยึดตัวเลขทั่วไปแทนกำหนดของแพทย์

ก่อนกลับบ้าน ควรทราบให้ชัดว่าใส่สายข้างใด ถอดหรือเปลี่ยนวันไหน และต้องติดต่อที่ใดหากพลาดนัด การเก็บใบนัดไว้ในโทรศัพท์และตั้งเตือนช่วยลดโอกาสลืมสายได้

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การใส่หรือถอดสายเป็นหัตถการที่ทำเป็นประจำ แต่ยังมีความเสี่ยง ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อน

อาการรบกวนจากสาย

อาการที่พบบ่อยคือปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะ แสบขัด ปวดท้องน้อย ปวดสีข้าง และเลือดปนในปัสสาวะ อาการเหล่านี้อาจกระทบการนอน การเดินทาง และการทำงาน แม้สายอยู่ในตำแหน่งถูกต้อง หากรบกวนมาก ควรแจ้งแพทย์เพื่อประเมินตำแหน่งสาย การติดเชื้อ และแนวทางบรรเทาอาการ

การติดเชื้อ

เชื้ออาจมีอยู่ก่อนทำหรือเกิดภายหลัง สัญญาณสำคัญคือไข้ หนาวสั่น ปวดสีข้างมากขึ้น ปัสสาวะขุ่นหรือมีกลิ่นผิดปกติ และอ่อนเพลียมาก การติดเชื้อร่วมกับทางเดินปัสสาวะอุดตันอาจรุนแรงและต้องรักษาเร่งด่วน

เลือดออก

เลือดปนเล็กน้อยพบได้หลังใส่หรือถอด แต่เลือดสดต่อเนื่อง ลิ่มเลือดมาก หน้ามืด หรือปัสสาวะไม่ออกต้องประเมิน แหล่งอ้างอิงของการใส่สายผ่านผิวหนังระบุว่าการมีเลือดในปัสสาวะเล็กน้อยพบได้บ่อย ส่วนเลือดออกรุนแรงพบได้น้อยกว่าและอาจต้องตรวจหรือห้ามเลือดเพิ่มเติม (North Bristol NHS Trust)

สายเลื่อน อุดตัน หรือหลุด

สายอาจเลื่อนขึ้นหรือลง อุดตันจากตะกอน หรือหลุดก่อนกำหนด โดยเฉพาะสายที่มีด้าย หากสายทำงานไม่ดี อาจกลับมาปวด ไตบวม หรือมีการติดเชื้อ แพทย์อาจต้องจัดตำแหน่ง เปลี่ยน หรือถอดสาย

คราบเกาะและสายค้างนาน

แร่ธาตุในปัสสาวะสามารถเกาะบนสายได้ หากทิ้งไว้นานเกินกำหนด สายอาจอุดตัน เปราะ หรือติดแน่น ทำให้ถอดยากและอาจต้องใช้หัตถการมากกว่าหนึ่งวิธี ผู้ที่ต้องใส่ระยะยาวจึงต้องมีระบบติดตามและเปลี่ยนสายตามนัด

ใส่สายไม่สำเร็จหรือเกิดการบาดเจ็บ

บางครั้งลวดหรือสายไม่สามารถผ่านบริเวณตีบได้ แพทย์อาจเปลี่ยนไปเจาะระบายไตผ่านผิวหนัง อาจเกิดท่อไตทะลุหรือฉีก ปัสสาวะรั่ว เลือดออก หรือเกิดพังผืดตีบภายหลัง และบางรายอาจต้องใส่สายระบาย เจาะระบายไต หรือผ่าตัดแก้ไขเพิ่มเติม สำหรับการเข้าทางไตผ่านผิวหนัง ยังมีความเสี่ยงต่ออวัยวะข้างเคียง เช่น เยื่อหุ้มปอดหรือลำไส้ ขึ้นกับตำแหน่งทางเข้า แม้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเหล่านี้พบไม่บ่อย

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึกและรังสี

ยาชา ยาระงับความรู้สึก และยาสลบอาจทำให้แพ้ยา คลื่นไส้ ความดันเปลี่ยน หรือเกิดปัญหาด้านหัวใจและการหายใจ ความเสี่ยงขึ้นกับสุขภาพและชนิดยา หากใช้เอกซเรย์นำทางจะได้รับรังสีปริมาณหนึ่ง ผู้ที่ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ต้องแจ้งก่อนทำ (North Bristol NHS Trust)

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หลังถอดสาย อาการปัสสาวะแสบและปัสสาวะบ่อยควรค่อยๆ ดีขึ้น หากยังชัดเจนเกินประมาณสองถึงหลายวัน หรือมีอาการรุนแรงขึ้น ควรติดต่อทีมรักษา แหล่งข้อมูลการถอดสายยังแนะนำให้ขอความช่วยเหลือเร่งด่วนเมื่อมีไข้ เลือดสด ปัสสาวะไม่ออก หรือปวดรุนแรงที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษา (Healthline)

ทางเลือกอื่น

สายสวนท่อไตไม่จำเป็นสำหรับทุกคน และไม่ใช่การรักษาต้นเหตุเสมอไป ทางเลือกขึ้นกับว่ามีการอุดตันหรือไม่ มีการติดเชื้อหรือไม่ ไตยังทำงานเพียงใด และสาเหตุแก้ไขได้อย่างไร

เฝ้าดูอาการและติดตาม

นิ่วขนาดเล็กบางก้อนอาจเคลื่อนออกได้เอง หากไม่มีการติดเชื้อ ปวดควบคุมได้ ไตยังทำงานดี และไม่มีการอุดตันรุนแรง แพทย์อาจเลือกติดตามอาการ ตรวจปัสสาวะ และถ่ายภาพซ้ำ การเฝ้าดูไม่เหมาะกับผู้ที่มีไข้ ปัสสาวะคั่งมาก ไตทำงานแย่ลง หรือปวดควบคุมไม่ได้

รักษาสาเหตุโดยตรง

ถ้าผู้ป่วยมีความพร้อมและสถานการณ์ไม่ฉุกเฉิน แพทย์อาจรักษานิ่วหรือตำแหน่งตีบโดยตรง เช่น ส่องกล้องเอานิ่วออก สลายนิ่ว หรือขยายท่อไต การใส่สายอาจยังจำเป็นชั่วคราวหลังขั้นตอนเหล่านี้ แต่บางกรณีไม่ต้องใส่ ขึ้นกับการบวม การบาดเจ็บของท่อไต และความเห็นของศัลยแพทย์

เจาะระบายไตผ่านผิวหนัง

วิธีนี้ใส่ท่อจากผิวหนังบริเวณหลังเข้าสู่ไต แล้วระบายปัสสาวะออกสู่ถุงภายนอก เหมาะเมื่อใส่สายผ่านท่อไตไม่ได้ ต้องระบายไตเร่งด่วน หรือโครงสร้างทางเดินปัสสาวะไม่เอื้อต่อการส่องกล้อง หากไตอุดตันและติดเชื้อ การระบายปัสสาวะไม่ควรถูกแทนด้วยการกินยาอย่างเดียว (North Bristol NHS Trust)

การผ่าตัดแก้ท่อไตตีบหรือการอุดตัน

ผู้ที่มีพังผืดหรือตีบถาวรอาจต้องผ่าตัดซ่อมแซม สร้างทางเชื่อมใหม่ หรือรักษาเนื้องอกที่เป็นต้นเหตุ การใส่สายช่วยระบายปัสสาวะระหว่างรอ แต่ไม่ควรถือเป็นคำตอบถาวรโดยอัตโนมัติ

คำถามสำคัญที่ควรถามแพทย์คือ “สายนี้ใช้เพื่อแก้เหตุฉุกเฉินชั่วคราว หรือเป็นส่วนหนึ่งของแผนระยะยาว” และ “หลังใส่แล้วจะรักษาต้นเหตุเมื่อใด”

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับการวินิจฉัย ความเร่งด่วน สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่แพทย์เห็นว่าจำเป็น ควรตรวจสอบก่อนวันนัดหากไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน

สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติหรือบัตรทอง

โดยทั่วไป การใส่หรือถอดสายที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์อาจอยู่ในระบบการรักษาตามสิทธิ ต้องเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือผ่านระบบส่งต่อ เว้นแต่เป็นภาวะฉุกเฉิน ควรถามว่าต้องใช้ใบส่งตัวหรือไม่ การถอดหรือเปลี่ยนสายทำที่สถานพยาบาลใด และต้องนัดผ่านคลินิกระบบทางเดินปัสสาวะอย่างไร

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเข้ารับบริการที่สถานพยาบาลตามสิทธิหรือเครือข่ายส่งต่อ แจ้งเจ้าหน้าที่ว่ามีสายอยู่และมีวันกำหนดถอดหรือเปลี่ยน เพราะการติดตามต่อเนื่องสำคัญพอๆ กับวันใส่สาย หากเริ่มรักษาจากสถานพยาบาลอื่น ควรสอบถามเรื่องเอกสารส่งต่อและการรับช่วงรักษา

สวัสดิการข้าราชการ

การเบิกจ่ายขึ้นกับสิทธิของผู้ป่วย สถานพยาบาล และระเบียบที่ใช้กับหัตถการและการนอนโรงพยาบาล ควรยื่นข้อมูลสิทธิก่อนรับบริการ และถามว่าต้องใช้หนังสือส่งตัวหรือการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่

ประกันสุขภาพเอกชน

ให้ตรวจเงื่อนไขเรื่องผู้ป่วยนอก ผู้ป่วยใน ระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน และการอนุมัติก่อนรักษา บริษัทอาจขอผลตรวจ รายงานแพทย์ เหตุผลที่ต้องใส่สาย และแผนถอดหรือเปลี่ยน อย่าดูเฉพาะวันที่ใส่สาย ควรถามว่าการถอด การเปลี่ยน การตรวจติดตาม และการรักษาสาเหตุอยู่ภายใต้ความคุ้มครองเดียวกันหรือไม่

เอกสารที่มักช่วยให้ตรวจสอบสิทธิได้เร็วขึ้น ได้แก่ ใบนัด ใบส่งตัว รายงานวินิจฉัย ผลภาพถ่ายทางรังสี และแผนการรักษาจากแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ใส่สายสวนท่อไตเจ็บไหม

ระหว่างใส่มักไม่รู้สึกเจ็บจากขั้นตอนโดยตรงเมื่อได้รับยาชาหรือยาระงับความรู้สึกที่เหมาะสม แต่หลังทำอาจแสบขัด ปวดหน่วงท้องน้อย หรือปวดสีข้างได้ ระดับอาการต่างกันตามสาเหตุ วิธีใส่ และหัตถการที่ทำร่วมกัน

ถอดสายสวนท่อไตเจ็บไหม

การถอดอาจทำให้แสบ ปวดหน่วง หรือรู้สึกไม่สบายช่วงสั้นๆ แม้ใช้ยาชาเฉพาะที่แล้ว ประสบการณ์แตกต่างกันมากระหว่างแต่ละคนและวิธีถอด (Journal of Endourology) หากกังวลมาก ให้ถามล่วงหน้าว่าใช้กล้องหรือเส้นด้าย และมีวิธีระงับความรู้สึกแบบใด

ใส่สายแล้วทำไมยังปวดไต

ปลายสายที่อยู่ในกระเพาะปัสสาวะอาจทำให้ปัสสาวะไหลย้อนหรือกระตุ้นท่อไตขณะปัสสาวะ จึงเกิดปวดสีข้างได้ แต่หากปวดรุนแรงขึ้น มีไข้ อาเจียน หรือปัสสาวะลดลง ต้องประเมินว่าสายอุดตัน เลื่อน หรือติดเชื้อหรือไม่

มีเลือดในปัสสาวะถือว่าปกติไหม

เลือดปนเล็กน้อยหรือปัสสาวะสีชมพูพบได้หลังใส่หรือถอดสาย และอาจกลับมาเมื่อออกแรง แต่เลือดสดมาก ลิ่มเลือดก้อนใหญ่ หน้ามืด หรือปัสสาวะไม่ออกต้องไปโรงพยาบาล

ใส่สายแล้วปัสสาวะบ่อยเป็นเพราะอะไร

ปลายสายที่ขดอยู่ในกระเพาะปัสสาวะสามารถระคายผนังกระเพาะปัสสาวะ ทำให้รู้สึกปวดปัสสาวะบ่อยหรือเหมือนปัสสาวะไม่สุด หากมีไข้ ปัสสาวะขุ่น กลิ่นผิดปกติ หรือแสบมากขึ้น ควรตรวจหาการติดเชื้อด้วย

สายสวนท่อไตอยู่ได้นานเท่าใด

สายอาจอยู่ตั้งแต่ช่วงสั้นๆ ไปจนถึงหลายเดือน ขึ้นกับชนิดสาย สาเหตุการอุดตัน และแผนรักษา สายที่ต้องอยู่ระยะยาวอาจต้องเปลี่ยนตามรอบ ห้ามใช้กำหนดของผู้ป่วยรายอื่นแทนวันนัดของคุณ

ถอดสายเองที่บ้านได้ไหม

ถอดเองได้เฉพาะกรณีที่แพทย์ติดเส้นด้ายไว้และสั่งวิธีพร้อมวันถอดอย่างชัดเจนเท่านั้น หากไม่มีคำสั่ง ห้ามดึงด้ายหรือพยายามถอดเอง เพราะสายอาจเลื่อน ขาด หรือถอดออกไม่ครบ (Healthline)

ถ้าลืมนัดถอดสายควรทำอย่างไร

ติดต่อคลินิกระบบทางเดินปัสสาวะหรือโรงพยาบาลที่ใส่สายทันทีและแจ้งวันที่ใส่ ไม่ควรรอจนมีอาการ สายที่ค้างนานอาจมีคราบเกาะ อุดตัน ติดเชื้อ และถอดยากขึ้น

ใส่สายแล้วอาบน้ำได้ไหม

หากใส่ผ่านกล้องและไม่มีแผลหรือท่อออกทางผิวหนัง มักอาบน้ำได้เมื่อฟื้นจากหัตถการ แต่ถ้ามีแผลด้านหลัง สายระบาย หรือถุงปัสสาวะ ต้องทำตามคำแนะนำการดูแลแผลของโรงพยาบาล เพราะวิธีรักษาความแห้งและช่วงเวลาที่เหมาะสมต่างกัน

ใส่สายแล้วขับรถได้หรือไม่

ไม่ควรขับรถในช่วงที่ยังมีฤทธิ์ยาสลบ ยาระงับความรู้สึก หรือยาแก้ปวดที่ทำให้ง่วง หลังจากนั้นขับได้เมื่อเคลื่อนไหวได้ดี ไม่มีอาการปวดรบกวน และสามารถเบรกฉุกเฉินได้อย่างปลอดภัย หากปัสสาวะบ่อยมากควรวางแผนจุดพักระหว่างทาง

สามารถทำงานหรือออกกำลังกายได้ไหม

งานเบามักเริ่มได้ภายในไม่กี่วันตามอาการ ส่วนงานหนักและการออกกำลังกายแรงอาจต้องรอนานกว่า หากทำกิจกรรมแล้วปวดหรือเลือดในปัสสาวะเพิ่ม ให้ลดระดับกิจกรรมและติดต่อแพทย์หากอาการไม่ดีขึ้น

จำเป็นต้องกินยาฆ่าเชื้อทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องใช้เหมือนกันทุกคน แพทย์จะพิจารณาจากผลปัสสาวะ การติดเชื้อเดิม วิธีทำ และความเสี่ยงเฉพาะบุคคล ไม่ควรซื้อยามาใช้เองหรือใช้ยาที่เหลือจากครั้งก่อน เพราะอาจไม่ตรงกับเชื้อและทำให้การวินิจฉัยล่าช้า

ใส่สายแล้วนิ่วจะหายหรือไม่

สายไม่ได้ทำให้นิ่วหาย แต่เปิดทางให้ปัสสาวะไหลผ่านและช่วยลดผลจากการอุดตัน คุณอาจยังต้องส่องกล้อง สลายนิ่ว หรือรับการรักษาอื่นตามขนาดและตำแหน่งของนิ่ว

ถอดสายแล้วอาการควรดีขึ้นเมื่อใด

อาการแสบ ปัสสาวะบ่อย หรือปัสสาวะอมชมพูมักค่อยๆ ลดลงในช่วงหนึ่งถึงหลายวัน หากปวดรุนแรง มีไข้ ปัสสาวะไม่ออก หรืออาการแย่ลงแทนที่จะดีขึ้น ควรกลับไปพบแพทย์ทันที

จะรู้ได้อย่างไรว่าสายเลื่อนหรือหลุด

สัญญาณที่น่าสงสัยคือด้ายยาวหรือสั้นลงอย่างชัดเจน เห็นส่วนของสายโผล่ออกมา ปวดเปลี่ยนไปมาก ปัสสาวะลดลง หรือมีปัสสาวะรั่วผิดปกติ อย่าดันสายกลับเข้าไป ให้ลดการเคลื่อนไหวและติดต่อโรงพยาบาลเพื่อประเมินตำแหน่งสาย.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Ureteral Stent: Purpose, Procedure, Results & Removal — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Healthline: Removal of Urinary Stent: Techniques, Pain Level, Recovery, and ... — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Nephrostomy and ureteric stent insertion - North Bristol NHS Trust — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Patient Experiences and Preferences with Ureteral Stent Removal — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที