ผ่าตัดท่อน้ำตา

ผ่าตัดท่อน้ำตา (Tear-duct surgery) คือการแก้ทางระบายน้ำตาที่ตีบหรืออุดตัน โดยมักสร้างช่องทางใหม่ให้น้ำตาไหลจากถุงน้ำตาเข้าสู่โพรงจมูก ใช้เมื่อมีน้ำตาไหลเรื้อรัง การติดเชื้อซ้ำ หรืออาการรบกวนชีวิต และวิธีที่ไม่ผ่าตัดแก้ปัญหาไม่ได้เพียงพอ

ผ่าตัดท่อน้ำตา คืออะไร

น้ำตาไม่ได้ไหลออกจากดวงตาเฉพาะเวลาร้องไห้ ต่อมน้ำตาจะสร้างน้ำตาอย่างต่อเนื่องเพื่อหล่อเลี้ยงผิวตา หลังจากไหลผ่านผิวตาแล้ว น้ำตาจะเข้าสู่รูเปิดเล็กๆ บริเวณหัวตา ผ่านท่อน้ำตาไปยังถุงน้ำตา และไหลลงสู่โพรงจมูก

หากทางเดินส่วนนี้ตีบหรืออุดตัน น้ำตาจะระบายไม่ได้ตามปกติ จึงเอ่อล้นออกมาบริเวณเปลือกตา บางคนต้องเช็ดน้ำตาบ่อยจนผิวหนังระคายเคือง มองเห็นพร่าชั่วคราว หรือมีขี้ตาและการติดเชื้อบริเวณถุงน้ำตาซ้ำๆ การติดเชื้ออาจทำให้หัวตาด้านข้างจมูกบวม แดง เจ็บ หรือมีหนองไหลออกจากรูน้ำตา

การผ่าตัดที่ใช้บ่อยในผู้ใหญ่เรียกว่า การผ่าตัดสร้างทางเชื่อมถุงน้ำตากับโพรงจมูก แพทย์จะทำช่องทางใหม่เพื่อให้น้ำตาไหลจากถุงน้ำตาเข้าสู่จมูก โดยเลี่ยงตำแหน่งเดิมที่อุดตัน แหล่งข้อมูลของ Cleveland Clinic และ Hull University Teaching Hospitals อธิบายหลักการของการผ่าตัดไว้ตรงกันว่าเป็นการสร้างทางระบายน้ำตาใหม่ ไม่ใช่เพียงดันท่อเดิมให้เปิดออกชั่วคราว Cleveland Clinic, Hull University Teaching Hospitals

แนวทางเข้าผ่าตัดหลักมี 2 แบบ ได้แก่

ทั้งสองวิธีอาจใส่ท่อซิลิโคนเส้นเล็กผ่านทางระบายน้ำตาเพื่อพยุงช่องทางใหม่ระหว่างที่เนื้อเยื่อกำลังสมาน ท่อนี้ไม่ใช่ท่อสำหรับระบายน้ำตาออกนอกร่างกาย และโดยทั่วไปต้องนำออกภายหลังตามเวลาที่ศัลยแพทย์กำหนด ไม่ควรดึงหรือขยับท่อเอง

วิธีที่เหมาะสมไม่ได้พิจารณาจากเรื่องแผลภายนอกเพียงอย่างเดียว แพทย์จะดูตำแหน่งของการอุดตัน ประวัติการผ่าตัดเดิม ภายในโพรงจมูก การติดเชื้อ โรคประจำตัว และประสบการณ์ของทีมผ่าตัดร่วมกัน

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณาให้ผ่าตัด

แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเมื่อยืนยันว่าทางระบายน้ำตาตีบหรืออุดตัน และเกิดปัญหาต่อเนื่อง เช่น

• น้ำตาไหลเอ่อตลอดวันจนรบกวนการมองเห็น การอ่านหนังสือ การขับรถ หรือการทำงาน
• มีขี้ตาเหนียวหรือสารคัดหลั่งไหลย้อนออกจากรูน้ำตา
• ถุงน้ำตาอักเสบหรือติดเชื้อซ้ำ
• มีอาการบวม เจ็บ หรือระคายเคืองบริเวณหัวตาเรื้อรัง
• เคยใช้วิธีขยาย ล้าง หรือแยงท่อน้ำตาแล้วอาการกลับมา
• มีพังผืดหรือการอุดตันหลังอุบัติเหตุ การอักเสบ หรือการผ่าตัดบริเวณจมูกและใบหน้า
• การอุดตันมีตำแหน่งและลักษณะที่เหมาะกับการสร้างทางระบายใหม่

ก่อนตัดสินใจ แพทย์ต้องแยกให้ออกว่าอาการน้ำตาไหลมาจากการระบายผิดปกติจริงหรือไม่ เพราะน้ำตาไหลอาจเกิดจากการสร้างน้ำตามากเกินไป เช่น ตาแห้งทำให้เกิดน้ำตาสะท้อน ภูมิแพ้ ขนตาทิ่มตา กระจกตาระคายเคือง หรือเปลือกตาหย่อน หากสาเหตุหลักไม่ได้อยู่ที่ท่อน้ำตา การผ่าตัดท่อน้ำตาอาจไม่ช่วยอาการนั้น

การตรวจอาจรวมถึงการตรวจตาและเปลือกตา ทดสอบการไหลของน้ำตา ล้างท่อน้ำตาด้วยน้ำเกลือ หรือสอดอุปกรณ์ขนาดเล็กเพื่อหาตำแหน่งตีบ แพทย์บางรายอาจตรวจภายในจมูกหรือขอภาพถ่ายเพิ่มเติมเมื่อสงสัยก้อน ความผิดปกติของกระดูก อุบัติเหตุเดิม หรือการอุดตันที่ซับซ้อน

ผู้ที่อาจต้องเลื่อนหรือไม่เหมาะกับการผ่าตัดในขณะนั้น

การมีท่อน้ำตาอุดตันไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทันทีทุกคน แพทย์อาจเลื่อนการผ่าตัดหรือเลือกวิธีอื่นในกรณีต่อไปนี้

• อาการเล็กน้อยและยังไม่รบกวนชีวิตประจำวัน
• สาเหตุหลักเป็นตาแห้ง ภูมิแพ้ การอักเสบของผิวตา หรือความผิดปกติของเปลือกตา
• มีการติดเชื้อเฉียบพลันรุนแรง ซึ่งอาจต้องควบคุมการติดเชื้อก่อนวางแผนผ่าตัด
• มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ ทำให้ความเสี่ยงจากการระงับความรู้สึกหรือเลือดออกสูง
• มีความผิดปกติภายในจมูกที่ควรรักษาหรือประเมินเพิ่มเติมก่อน
• ใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและยังจัดแผนยาอย่างปลอดภัยไม่ได้
• ตำแหน่งอุดตันอยู่ใกล้รูน้ำตาหรือท่อส่วนต้น ซึ่งอาจต้องใช้การผ่าตัดคนละแบบ

เด็กที่มีท่อน้ำตาอุดตันตั้งแต่กำเนิดมีแนวทางดูแลต่างจากผู้ใหญ่ หลายรายดีขึ้นได้เมื่อโตขึ้นหรือใช้การนวดตามที่แพทย์สอน หากอาการไม่ดีขึ้น มีการติดเชื้อ หรือการอุดตันซับซ้อน จักษุแพทย์เด็กจะพิจารณาการแยงท่อ ใส่ท่อพยุง หรือการผ่าตัดชนิดอื่นตามอายุและลักษณะปัญหา

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวมีเป้าหมายเพื่อลดความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก เลือดออก และการติดเชื้อ โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจมีขั้นตอนไม่เหมือนกัน จึงควรใช้เอกสารนัดของโรงพยาบาลเป็นหลัก

แจ้งข้อมูลสุขภาพให้ครบ

บอกศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์เกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้

• โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ โรคปอด เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคไต และภาวะเลือดออกง่าย
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุ หรือแพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ
• ประวัติผ่าตัดบริเวณตา จมูก ไซนัส หรือใบหน้า
• อาการคัดจมูก เลือดกำเดา ไซนัสอักเสบ หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจ
• ปัญหาจากการดมยาสลบหรือยาชาในอดีต
• การตั้งครรภ์หรือโอกาสตั้งครรภ์
• ยา วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมทุกชนิดที่ใช้อยู่

ควรนำรายการยาหรือถ่ายภาพฉลากยาไปด้วย ยาที่ต้องให้ความสำคัญ ได้แก่ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด เพราะอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาที่เหมาะสมโดยดูเหตุผลที่ใช้ยาและความเสี่ยงของแต่ละคน

งดอาหารและเครื่องดื่มตามคำสั่ง

หากใช้ยาระงับความรู้สึกหรือดมยาสลบ คุณต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่ทีมรักษาแจ้ง การมีอาหารอยู่ในกระเพาะเพิ่มความเสี่ยงที่อาหารจะย้อนเข้าสู่ปอดระหว่างระงับความรู้สึก Cleveland Clinic

เวลางดน้ำและอาหารขึ้นกับชนิดอาหาร อายุ โรคประจำตัว และแผนระงับความรู้สึก หากได้รับคำสั่งไม่ชัดเจน ให้สอบถามหน่วยผ่าตัดก่อนวันนัด ไม่ควรคาดเดาเอง และไม่ควรฝ่าฝืนเพราะอาจต้องเลื่อนการผ่าตัด

การตรวจและสิ่งที่ควรเตรียม

ก่อนผ่าตัดอาจมีการตรวจเลือด คลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือการตรวจอื่นตามอายุ สุขภาพ และชนิดยาระงับความรู้สึก ไม่จำเป็นต้องตรวจเหมือนกันทุกคน

ในวันผ่าตัดควรเตรียม

• บัตรประจำตัว เอกสารนัด และเอกสารสิทธิการรักษา
• รายการยาและข้อมูลการแพ้ยา
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายเดิมที่โรงพยาบาลขอ
• เสื้อผ้าที่สวมและถอดง่าย
• ผู้ดูแลพากลับบ้าน หากได้รับยาที่ทำให้ง่วงหรือดมยาสลบ
• แผนหยุดงานและผู้ช่วยดูแลในช่วงแรก โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือผู้ที่อยู่คนเดียว

หลีกเลี่ยงการแต่งหน้ารอบดวงตา การติดขนตาเทียม และเครื่องประดับตามคำแนะนำของโรงพยาบาล หากมีไข้ ไอมาก เจ็บคอ ตาแดง มีหนอง หรือมีการติดเชื้อใกล้วันผ่าตัด ให้แจ้งทีมรักษา เพราะอาจต้องประเมินใหม่ก่อนดำเนินการ

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดต่างกันตามวิธีผ่าตัด แต่ลำดับโดยทั่วไปมีดังนี้

1. ยืนยันตำแหน่งและข้างที่จะผ่าตัด

ทีมรักษาจะทบทวนชื่อผู้ป่วย ข้างที่จะผ่าตัด ประวัติแพ้ยา ยาที่ใช้ และแบบยินยอม คุณยังสามารถถามเรื่องวิธีผ่าตัด การใส่ท่อพยุง และแผนกลับบ้านได้ในช่วงนี้

2. ให้ยาระงับความรู้สึก

เจ้าหน้าที่อาจเปิดเส้นเลือดสำหรับให้ยาและสารน้ำ จากนั้นให้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวล หรือดมยาสลบ ขึ้นกับวิธีผ่าตัด สุขภาพ และการประเมินของทีมวิสัญญี

3. เข้าถึงถุงน้ำตา

หากผ่าตัดผ่านผิวหนัง ศัลยแพทย์จะเปิดแผลเล็กบริเวณข้างสันจมูกใกล้หัวตา แยกเนื้อเยื่ออย่างระมัดระวังเพื่อเข้าถึงถุงน้ำตาและกระดูกที่กั้นโพรงจมูก

หากผ่าตัดผ่านกล้อง ศัลยแพทย์จะสอดกล้องผ่านรูจมูก มองเห็นบริเวณด้านใน และเข้าถึงตำแหน่งที่อยู่ติดกับถุงน้ำตาโดยไม่มีแผลบนผิวหนัง

4. สร้างช่องทางระบายน้ำตาใหม่

ศัลยแพทย์เปิดกระดูกและเยื่อบุในตำแหน่งที่เหมาะสม แล้วเชื่อมถุงน้ำตาเข้ากับโพรงจมูก น้ำตาจึงมีทางไหลใหม่โดยไม่ต้องผ่านจุดอุดตันเดิม นี่คือขั้นตอนสำคัญของการผ่าตัด

5. ใส่ท่อพยุงเมื่อจำเป็น

ศัลยแพทย์อาจสอดท่อซิลิโคนเส้นเล็กผ่านรูน้ำตาที่เปลือกตา ลงมายังช่องทางใหม่และโพรงจมูก ท่อช่วยพยุงทางระบายระหว่างเนื้อเยื่อสมาน แต่ไม่จำเป็นต้องใส่ในทุกคน การตัดสินใจขึ้นกับตำแหน่งตีบ ลักษณะเนื้อเยื่อ และเทคนิคของศัลยแพทย์

6. ห้ามเลือดและปิดแผล

การผ่าตัดผ่านผิวหนังจะเย็บปิดแผลข้างจมูก ส่วนการผ่าตัดผ่านกล้องไม่มีแผลภายนอก แพทย์อาจวางวัสดุในโพรงจมูกเพื่อช่วยห้ามเลือดหรือพยุงเนื้อเยื่อ วัสดุบางชนิดละลายได้ ส่วนบางชนิดต้องนำออกภายหลัง

7. เฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด

หลังเสร็จผ่าตัด คุณจะอยู่ในบริเวณพักฟื้นเพื่อดูระดับความรู้สึกตัว การหายใจ ความดันโลหิต เลือดออก และอาการคลื่นไส้ เมื่ออาการคงที่ ทีมรักษาจะพิจารณาให้กลับบ้านหรือรับไว้สังเกตอาการ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าตัดมักใช้เวลาระดับประมาณหนึ่งชั่วโมง แต่อาจสั้นหรือยาวกว่านั้นตามวิธีผ่าตัด ความซับซ้อนของการอุดตัน การเคยผ่าตัดมาก่อน และว่าต้องทำหัตถการภายในจมูกร่วมด้วยหรือไม่ แหล่งข้อมูลของ Hull University Teaching Hospitals ระบุว่าการผ่าตัดตามแนวทางของหน่วยงานนั้นใช้เวลาประมาณหนึ่งชั่วโมง แต่เวลาในโรงพยาบาลไทยอาจต่างออกไป Hull University Teaching Hospitals

เวลาทั้งหมดในโรงพยาบาลจะนานกว่าเวลาผ่าตัด เพราะต้องรวมการลงทะเบียน เตรียมตัว พบวิสัญญีแพทย์ ระงับความรู้สึก และพักดูอาการหลังผ่าตัด จึงควรเผื่อเวลาไว้เกือบทั้งวัน แม้โรงพยาบาลจะวางแผนให้กลับบ้านวันเดียวกันก็ตาม

การผ่าตัดอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวลหรือใช้การดมยาสลบ แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่ามีการใช้การระงับความรู้สึกหลายรูปแบบ Cleveland Clinic ในทางปฏิบัติ ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์จะเลือกจากอายุ ความกังวล โรคประจำตัว เทคนิคผ่าตัด และความสามารถในการอยู่นิ่งระหว่างทำ

หลายกรณีกลับบ้านได้ภายในวันเดียวหลังอาการคงที่ แต่บางคนต้องพักสังเกตอาการหรือค้างคืน เช่น มีเลือดออก คลื่นไส้มาก มีโรคประจำตัวหลายอย่าง ไม่มีผู้ดูแล หรือทีมรักษาเห็นว่าควรติดตามใกล้ชิด แนวทางรับไว้รักษาแตกต่างกันระหว่างโรงพยาบาล จึงควรถามก่อนวันผ่าตัดว่าจะต้องเตรียมของสำหรับค้างคืนหรือไม่

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นขึ้นกับวิธีผ่าตัด การมีแผลภายนอก การทำหัตถการในจมูกร่วมด้วย โรคประจำตัว และลักษณะงานของคุณ อาการน้ำตาไหลอาจยังไม่หายทันที เพราะบริเวณผ่าตัดยังบวมและมีท่อพยุงอยู่ ต้องรอให้เนื้อเยื่อสมานก่อนจึงประเมินผลได้ชัดขึ้น

เอกสารของ Hull University Teaching Hospitals ระบุว่ารอยช้ำอาจใช้เวลาประมาณ 2-4 สัปดาห์จึงลดลง และในแนวทางของหน่วยงานนั้น ท่อพยุงมักนำออกประมาณ 6-8 สัปดาห์หลังผ่าตัด Hull University Teaching Hospitals ช่วงเวลาดังกล่าวเป็นข้อมูลจากต่างประเทศ ไม่ใช่กำหนดตายตัวสำหรับโรงพยาบาลไทย ศัลยแพทย์จะนัดตามเทคนิคและการสมานของแผลแต่ละคน

ระหว่างพักฟื้น ควรหลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรง การขยี้ตา การดึงท่อ การว่ายน้ำ และกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทกใบหน้า จนกว่าแพทย์จะอนุญาต หากต้องจาม ให้เปิดปากเพื่อลดแรงดันในจมูก คำแนะนำอาจแตกต่างตามวิธีผ่าตัดและวัสดุที่อยู่ในจมูก จึงควรทำตามใบแนะนำของโรงพยาบาล

แพทย์อาจให้ยาหยอดตา ยาป้ายตา ยาพ่นจมูก ยาแก้ปวด หรือยาอื่นตามความจำเป็น ใช้ตามฉลากและคำสั่งเฉพาะของคุณ ไม่ควรซื้อยาเพิ่มหรือหยุดยาที่ได้รับเพียงเพราะอาการดีขึ้น โดยเฉพาะเมื่อยานั้นใช้ควบคุมการอักเสบหรือการติดเชื้อหลังผ่าตัด

การกลับไปทำงานขึ้นกับลักษณะงาน งานหน้าจอหรืองานสำนักงานมักกลับได้เร็วกว่างานยกของ งานในที่มีฝุ่น งานที่ต้องก้มบ่อย หรือกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการกระแทก หากการมองเห็นยังพร่า มีน้ำตาไหลมาก หรือกำลังใช้ยาที่ทำให้ง่วง ไม่ควรขับรถ

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แม้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจะไม่เกิดกับทุกคน คุณควรรู้ว่าอาการใดเป็นส่วนหนึ่งของการพักฟื้น และอาการใดต้องติดต่อโรงพยาบาล

เลือดออกและเลือดกำเดา

เลือดซึมเล็กน้อยจากจมูกหรือน้ำตาปนเลือดอาจเกิดในช่วงแรก เพราะการผ่าตัดเชื่อมกับโพรงจมูก แหล่งข้อมูลของ Hull University Teaching Hospitals ระบุว่าเลือดกำเดาเล็กน้อยอาจเกิดหลังผ่าตัดและมักลดลงเอง แต่เลือดออกมากอาจต้องได้รับการห้ามเลือดเพิ่มเติม Hull University Teaching Hospitals

ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในผู้ที่มีความดันโลหิตสูง ใช้ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด หรือทำกิจกรรมเพิ่มแรงดันในจมูกเร็วเกินไป หากเลือดออกมาก ไหลไม่หยุด หรือไหลลงคอจนกลืนเลือด ควรไปโรงพยาบาล

การติดเชื้อ

แผลผิวหนัง โพรงจมูก หรือถุงน้ำตาอาจติดเชื้อได้ อาการที่ควรระวังคือปวดและบวมมากขึ้นหลังจากเคยดีขึ้น แดงลาม มีหนอง มีกลิ่นผิดปกติ หรือมีไข้ ผู้ที่เคยมีถุงน้ำตาอักเสบซ้ำอาจต้องได้รับการติดตามใกล้ชิด

รอยช้ำ บวม และแผลเป็น

รอยช้ำและบวมรอบหัวตาหรือข้างจมูกพบได้ โดยควรค่อยๆ ลดลง การผ่าตัดผ่านผิวหนังทิ้งแผลเป็นเล็กๆ ข้างจมูก ซึ่งมักจางลงตามเวลา แต่บางคนอาจมีแผลนูน สีแผลต่างจากผิว หรือรู้สึกตึงบริเวณแผล

ท่อพยุงเลื่อนหรือหลุด

ท่ออาจเคลื่อน โผล่มาที่หัวตา รบกวนกระจกตา หรือหลุดออก หากเห็นห่วงท่อยาวขึ้น รู้สึกมีสิ่งขูดตา หรือท่อหลุดจากตำแหน่ง อย่าตัด ดึง หรือดันท่อกลับเอง ให้ติดต่อทีมผ่าตัดเพื่อประเมิน

ช่องทางใหม่ตีบหรืออุดตันซ้ำ

แผลเป็นอาจทำให้ทางระบายน้ำตาที่สร้างใหม่แคบลง น้ำตาไหลจึงอาจไม่ดีขึ้นเต็มที่หรือกลับมาเป็นอีก บางคนต้องตรวจ ล้างท่อ หรือทำหัตถการเพิ่มเติม การผ่าตัดไม่ได้รับประกันว่าอาการน้ำตาไหลทุกสาเหตุจะหายไป โดยเฉพาะเมื่อมีตาแห้ง เปลือกตาผิดตำแหน่ง หรือการอุดตันหลายระดับร่วมกัน

การบาดเจ็บต่อเนื้อเยื่อใกล้เคียง

บริเวณผ่าตัดอยู่ใกล้ตา โพรงจมูก และไซนัส จึงมีโอกาสเกิดการระคายเคือง การบาดเจ็บต่อเยื่อบุ หรือปัญหาในโครงสร้างใกล้เคียงได้ แม้จะไม่ใช่ภาวะที่พบเป็นประจำ ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่พบได้น้อยอาจรวมถึงเลือดออกหรือการบาดเจ็บในเบ้าตา ซึ่งอาจกระทบการมองเห็นหรือทำให้สูญเสียการมองเห็น และในบางเทคนิคอาจเกิดน้ำหล่อสมองไขสันหลังรั่วหรือการติดเชื้อรุนแรง เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ หากมีการมองเห็นลดลงทันที ปวดตารุนแรง ตาโปน กลอกตาผิดปกติ ปวดศีรษะรุนแรง มีน้ำใสไหลจากจมูก ไข้สูง คอแข็ง หรือมีอาการทางระบบประสาท ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ความเสี่ยงจากการระงับความรู้สึก

อาจเกิดคลื่นไส้ อาเจียน ง่วง เวียนศีรษะ แพ้ยา ปัญหาการหายใจ หรือภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจและปอด ความเสี่ยงขึ้นกับสุขภาพ อายุ วิธีระงับความรู้สึก และระยะเวลาผ่าตัด วิสัญญีแพทย์จะประเมินและอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับคุณโดยตรง

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าเลือดซึมหรืออาการบวมอยู่ในระดับปกติหรือไม่ ควรถ่ายภาพไว้และติดต่อหน่วยผ่าตัดตามช่องทางที่โรงพยาบาลให้ การบอกเวลาเริ่มอาการ ปริมาณเลือด ยาที่ใช้ และโรคประจำตัวจะช่วยให้ทีมรักษาประเมินได้เร็วขึ้น

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับอาการน้ำตาไหลทุกคน ทางเลือกขึ้นกับสาเหตุ ตำแหน่งอุดตัน อายุ และความรุนแรงของอาการ

รักษาสาเหตุที่ทำให้น้ำตาสร้างมากเกินไป

หากท่อน้ำตายังเปิด แต่อาการเกิดจากตาแห้ง ภูมิแพ้ เปลือกตาอักเสบ ขนตาทิ่ม หรือผิวตาระคายเคือง ควรรักษาสาเหตุนั้นก่อน การสร้างทางระบายน้ำตาใหม่อาจไม่ช่วย และอาจทำให้ปัญหาตาแห้งเด่นขึ้นในบางคน

เฝ้าดูอาการ

ผู้ที่อาการน้อย ไม่มีการติดเชื้อ และไม่รบกวนชีวิตอาจเลือกติดตามอาการก่อน โดยกลับมาตรวจเมื่ออาการมากขึ้น การตัดสินใจควรพิจารณาผลกระทบต่อการมองเห็น การทำงาน และความถี่ของการอักเสบ

นวดและประคบอุ่น

ในเด็กเล็กที่ท่อน้ำตาอุดตันตั้งแต่กำเนิด แพทย์อาจแนะนำการนวดบริเวณถุงน้ำตาโดยสอนตำแหน่งและทิศทางให้ผู้ดูแล ส่วนผู้ใหญ่ที่มีการอุดตันทางกายภาพชัดเจน การประคบหรือนวดมักไม่สามารถสร้างช่องทางใหม่ได้ แต่ความอุ่นอาจช่วยบรรเทาความไม่สบายชั่วคราว

ล้าง แยง หรือขยายท่อน้ำตา

แพทย์อาจล้างท่อน้ำตาเพื่อวินิจฉัยหรือพยายามเปิดทางระบาย การแยงท่อ การขยายด้วยอุปกรณ์ หรือการใส่ท่อพยุงอาจเหมาะกับการตีบบางตำแหน่ง โดยเฉพาะในเด็กหรือการอุดตันที่ไม่สมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ผลอาจไม่ถาวรหากมีพังผืดหนาแน่นหรืออุดตันสนิท

การผ่าตัดชนิดอื่น

หากอุดตันอยู่ใกล้รูน้ำตา ท่อส่วนต้นเสียหาย หรือการผ่าตัดเดิมไม่สำเร็จ อาจต้องซ่อมแซมรูน้ำตา เปิดท่อส่วนต้น หรือวางท่อทางระบายชนิดพิเศษที่เชื่อมตากับจมูกโดยตรง วิธีเหล่านี้มีการดูแลและความเสี่ยงต่างจากการสร้างทางเชื่อมถุงน้ำตาทั่วไป แพทย์จะอธิบายเมื่อผลตรวจพบว่าเหมาะกว่า

หากมีผนังกั้นจมูกคด เนื้อเยื่อในจมูกโต หรือโรคไซนัสที่ขัดขวางตำแหน่งผ่าตัด อาจต้องรักษาร่วมกับแพทย์หู คอ จมูก การทำร่วมกันหรือแยกครั้งขึ้นกับความรุนแรงและแผนของทีมรักษา

สิทธิการรักษา

ความคุ้มครองขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรให้โรงพยาบาลตรวจสอบสิทธิก่อนกำหนดวันผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อต้องใช้ทีมหลายสาขาหรืออุปกรณ์เพิ่มเติม

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิ หากสถานพยาบาลนั้นไม่มีศักยภาพทำการผ่าตัด อาจต้องมีใบส่งต่อไปยังหน่วยที่เหมาะสม ถามให้ชัดว่าการตรวจท่อน้ำตา การตรวจวิสัญญี การผ่าตัด การนอนโรงพยาบาล และการนำท่อพยุงออกอยู่ในกระบวนการเดียวกันหรือไม่

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเข้ารับการประเมินที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการตามระบบ หากต้องพบจักษุแพทย์เฉพาะทางหรือผ่าตัด อาจต้องใช้ใบส่งต่อ ยกเว้นกรณีฉุกเฉินตามเกณฑ์ ควรถามหน่วยบริการเรื่องเอกสาร การส่งต่อ และสถานที่ติดตามหลังผ่าตัดก่อนนัดหมาย

สิทธิข้าราชการหรือสวัสดิการหน่วยงาน

เงื่อนไขขึ้นกับประเภทสิทธิ โรงพยาบาล และรายการรักษา บางกรณีต้องตรวจสอบการเบิกอุปกรณ์หรือการทำหัตถการร่วมเป็นรายกรณี นำบัตรประจำตัวและเอกสารรับรองสิทธิไปให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบ

ประกันสุขภาพเอกชน

บริษัทประกันมักพิจารณาว่าเป็นการรักษาที่จำเป็นทางการแพทย์หรือไม่ มีระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน ข้อยกเว้น และเครือข่ายโรงพยาบาลอย่างไร ควรขอให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อขออนุมัติล่วงหน้า และถามว่าคุ้มครองการตรวจวินิจฉัย วิสัญญีแพทย์ อุปกรณ์ การพักรักษา และการติดตามนำท่อออกหรือไม่

ไม่ว่าสิทธิใด ควรเตรียมผลตรวจเดิม ใบส่งตัว รายการยา และบันทึกประวัติการติดเชื้อ การมีเอกสารยืนยันตำแหน่งอุดตันและข้อบ่งชี้ช่วยให้กระบวนการพิจารณาชัดเจนขึ้น

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดท่อน้ำตาเจ็บไหม

ระหว่างผ่าตัดไม่ควรรู้สึกเจ็บ เพราะมีการใช้ยาชาหรือการดมยาสลบ หลังผ่าตัดอาจตึง ระบม หรือปวดบริเวณหัวตาและจมูกในช่วงแรก โดยทั่วไปควรค่อยๆ ดีขึ้น หากปวดมากขึ้นอย่างรวดเร็วหรือปวดร่วมกับการมองเห็นลดลง ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ผ่าตัดแล้วน้ำตาไหลจะหายทันทีไหม

อาการอาจยังไม่ดีขึ้นทันที เพราะเนื้อเยื่อยังบวมและอาจมีท่อพยุงอยู่ การประเมินผลต้องรอให้แผลสมาน หากยังมีตาแห้ง ภูมิแพ้ หรือเปลือกตาผิดตำแหน่ง อาจยังมีน้ำตาไหลจากสาเหตุเหล่านั้นแม้ทางระบายเปิดแล้ว

ผ่าตัดผ่านผิวหนังกับผ่านกล้อง แบบไหนดีกว่า

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน วิธีที่เหมาะขึ้นกับตำแหน่งอุดตัน โครงสร้างในจมูก ประวัติผ่าตัดเดิม ความจำเป็นต้องทำหัตถการร่วม และประสบการณ์ของทีมผ่าตัด การผ่านกล้องไม่มีแผลภายนอก ส่วนการผ่านผิวหนังช่วยให้เข้าถึงถุงน้ำตาโดยตรง

จะมีแผลเป็นหรือไม่

การผ่าตัดผ่านผิวหนังมีแผลเล็กข้างสันจมูกใกล้หัวตา ซึ่งมักค่อยๆ จางลง แต่ลักษณะแผลขึ้นกับสีผิว การสมานแผล และแนวโน้มเกิดแผลนูน การผ่าตัดผ่านกล้องไม่มีแผลผิวหนัง แต่ยังมีแผลด้านในจมูก

ต้องใส่ท่อซิลิโคนทุกคนไหม

ไม่จำเป็นต้องใส่ทุกคน ศัลยแพทย์จะพิจารณาจากตำแหน่งตีบ สภาพเนื้อเยื่อ เทคนิคผ่าตัด และความเสี่ยงที่ช่องทางใหม่จะตีบ หากใส่ท่อ ต้องมาตรวจและนำออกตามนัด ห้ามดึงหรือตัดเอง

ท่อพยุงอยู่ได้นานเท่าไร

มักอยู่เป็นเวลาหลายสัปดาห์ แต่กำหนดนำออกแตกต่างกันตามวิธีผ่าตัดและการสมานของแผล เอกสารอ้างอิงจากต่างประเทศฉบับหนึ่งระบุช่วงประมาณ 6-8 สัปดาห์สำหรับแนวทางของหน่วยงานนั้น แต่ศัลยแพทย์ในไทยอาจกำหนดต่างออกไป Hull University Teaching Hospitals

ถ้าท่อเลื่อนหรือหลุดควรทำอย่างไร

อย่าดึง ตัด หรือพยายามดันท่อกลับเอง ให้ติดต่อโรงพยาบาลที่ผ่าตัดโดยเร็ว หากท่อขูดตาจนปวด ตาแดงมาก แพ้แสง หรือมองเห็นลดลง ควรรับการประเมินในวันเดียวกัน

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาหรืองานสำนักงานมักกลับได้ภายในประมาณ 1-2 สัปดาห์ หากอาการบวม เลือดซึม และผลจากยาระงับความรู้สึกลดลงแล้ว งานที่ต้องก้ม ยกของหนัก อยู่ในฝุ่น หรือเสี่ยงกระแทกใบหน้าอาจต้องรอนานกว่า กำหนดจริงควรยึดคำแนะนำหลังตรวจแผล

ขับรถหลังผ่าตัดได้เมื่อไร

ไม่ควรขับรถในวันที่ผ่าตัดหรือขณะที่ยังง่วง เวียนศีรษะ มองพร่า หรือใช้ยาที่กระทบการตื่นตัว ควรรอจนมองเห็นชัด เคลื่อนไหวได้ตามปกติ และทีมรักษาอนุญาต จัดผู้ดูแลพากลับบ้านไว้ล่วงหน้า

สั่งน้ำมูกได้ไหม

ช่วงแรกควรหลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรง เพราะแรงดันอาจกระตุ้นเลือดออกหรือรบกวนบริเวณผ่าตัด หากต้องจามให้เปิดปาก โรงพยาบาลจะบอกว่าควรหลีกเลี่ยงนานเพียงใดตามวิธีผ่าตัดและวัสดุที่อยู่ในจมูก

ถ้ามีเลือดออกทางจมูกหลังผ่าตัดถือว่าปกติไหม

เลือดซึมเล็กน้อยอาจพบได้ในช่วงแรกและควรค่อยๆ ลดลง หากเลือดไหลมาก ต่อเนื่อง ไหลลงคอจนสำลัก หรือมีอาการหน้ามืด ให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรแคะจมูกหรือยัดวัสดุเข้าไปเองนอกจากได้รับคำแนะนำจากทีมรักษา

การผ่าตัดต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

หลายกรณีสามารถกลับบ้านได้หลังพักดูอาการ แต่บางคนอาจต้องค้างคืนตามวิธีระงับความรู้สึก เลือดออก โรคประจำตัว และนโยบายของโรงพยาบาล ควรถามล่วงหน้าและเตรียมผู้ดูแลสำหรับคืนแรกหลังกลับบ้าน

ท่อน้ำตาอุดตันกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม

กลับมาเป็นซ้ำได้หากเกิดพังผืดทำให้ช่องทางใหม่ตีบ หรือมีการอุดตันในตำแหน่งอื่น การมาตรวจตามนัดและดูแลท่อพยุงตามคำแนะนำช่วยให้แพทย์พบปัญหาได้เร็ว หากน้ำตาไหลกลับมา มีขี้ตา หรือหัวตาบวม ควรนัดตรวจใหม่

หากยังไม่พร้อมผ่าตัด รอได้หรือไม่

บางคนรอและติดตามอาการได้หากอาการน้อยและไม่มีการติดเชื้อ แต่ผู้ที่ถุงน้ำตาอักเสบซ้ำ ปวดบวม มีหนอง หรืออาการรบกวนการมองเห็นควรหารือเรื่องเวลาในการรักษา การรอนานเกินไปอาจทำให้เกิดการอักเสบซ้ำ แม้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องผ่าตัดเร่งด่วน

ควรถามศัลยแพทย์อะไรบ้างก่อนตัดสินใจ

ควรถามว่าการอุดตันอยู่ตรงไหน อาการน้ำตาไหลมีสาเหตุอื่นร่วมด้วยหรือไม่ เหตุใดจึงแนะนำวิธีผ่านผิวหนังหรือผ่านกล้อง ต้องใส่ท่อพยุงหรือไม่ ใช้ยาระงับความรู้สึกแบบใด และต้องพักงานนานเพียงใดตามอาชีพของคุณ รวมถึงถามว่าจะติดต่อใครหากมีเลือดออก ท่อเลื่อน หรืออาการผิดปกติหลังกลับบ้าน

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Dacryocystorhinostomy (Tear Duct Surgery): What It Is & Risks — เกี่ยวกับ Tear duct surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Information for Patients on Dacryocystorhinostomy (DCR) | Hull ... — เกี่ยวกับ Tear duct surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที