ผ่าตัดเนื้องอกกระดูกสันหลัง

ผ่าตัดเนื้องอกกระดูกสันหลัง (Spinal-tumor surgery) คือการผ่าตัดเพื่อนำเนื้องอกทั้งหมดหรือบางส่วนออก ลดการกดทับไขสันหลังและเส้นประสาท เก็บชิ้นเนื้อวินิจฉัย หรือทำให้แนวกระดูกสันหลังมั่นคง. ไม่ใช่เนื้องอกทุกก้อนต้องผ่าตัด การตัดสินใจขึ้นกับตำแหน่ง ชนิดของก้อน อาการ ความเร็วในการโต และความเสี่ยงต่อการสูญเสียการทำงานของระบบประสาท

ผ่าตัดเนื้องอกกระดูกสันหลัง คืออะไร

การผ่าตัดนี้ครอบคลุมการผ่าตัดหลายแบบ ไม่ใช่เทคนิคเดียว เนื้องอกอาจเกิดจากกระดูกสันหลังเอง เกิดในเนื้อเยื่อที่ล้อมรอบไขสันหลัง เกิดภายในไขสันหลัง หรือแพร่กระจายมาจากมะเร็งที่อวัยวะอื่น ตำแหน่งของก้อนเป็นตัวกำหนดว่าศัลยแพทย์ต้องผ่านกระดูก เยื่อหุ้มไขสันหลัง หรือเนื้อเยื่อประสาทหรือไม่

โดยทั่วไป เนื้องอกบริเวณนี้แบ่งตามตำแหน่งได้ดังนี้

เนื้องอกที่กระดูกสันหลังจำนวนหนึ่งเป็นมะเร็งที่แพร่จากอวัยวะอื่น ส่วนเนื้องอกที่เกิดขึ้นในบริเวณกระดูกสันหลังหรือรอบไขสันหลังอาจเป็นได้ทั้งชนิดไม่ร้ายและชนิดร้าย แม้ก้อนไม่ใช่มะเร็ง แต่ถ้าโตในพื้นที่จำกัดก็อาจกดไขสันหลังจนเกิดอัมพาตหรือเสียการควบคุมการขับถ่ายได้ แหล่งข้อมูล 2

เป้าหมายของการผ่าตัดอาจมีอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างร่วมกัน ได้แก่

• นำเนื้องอกออก เท่าที่ทำได้โดยไม่เพิ่มความเสียหายต่อไขสันหลังและเส้นประสาทเกินกว่าประโยชน์ที่คาดหวัง
• ลดการกดทับ เพื่อป้องกันการทำงานของระบบประสาทแย่ลง และเปิดพื้นที่ให้ไขสันหลังหรือรากประสาท
• เก็บชิ้นเนื้อ ให้พยาธิแพทย์ตรวจว่าเป็นเนื้องอกชนิดใด ซึ่งมีผลต่อการฉายรังสี ยา หรือการติดตามต่อไป
• ทำให้กระดูกสันหลังมั่นคง ด้วยการยึดตรึงหรือเชื่อมกระดูก เมื่อก้อนทำลายกระดูกหรือจำเป็นต้องนำกระดูกบางส่วนออก
• ควบคุมอาการปวดและรักษาความสามารถในการเคลื่อนไหว โดยเฉพาะเมื่อก้อนทำให้กระดูกไม่มั่นคงหรือกดเส้นประสาท

ในเนื้องอกที่แพร่กระจายมาจากอวัยวะอื่น การผ่าตัดมักไม่ได้มีเป้าหมายให้นำมะเร็งทุกเซลล์ออก แต่อาจทำเพื่อลดแรงกดทับและทำให้แนวกระดูกมั่นคง จากนั้นจึงใช้การฉายรังสีหรือการรักษามะเร็งด้วยวิธีอื่นต่อ แหล่งข้อมูล 2

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การพบก้อนจากภาพเอ็มอาร์ไอไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทันที ศัลยแพทย์มักพิจารณาการผ่าตัดเมื่อมีเหตุผลชัดเจน เช่น

• ก้อนกดไขสันหลังหรือเส้นประสาทและทำให้แขนขาอ่อนแรง ชา เดินเซ หรือการทำงานของระบบประสาทแย่ลง
• เริ่มควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระผิดปกติจากการกดทับเส้นประสาท
• ปวดรุนแรงหรือปวดต่อเนื่องจากการกดเส้นประสาท กระดูกถูกทำลาย หรือกระดูกสันหลังไม่มั่นคง
• ก้อนโตขึ้นจากภาพตรวจติดตาม แม้อาการยังไม่มาก
• กระดูกสันหลังเสี่ยงยุบ แตก หรือผิดรูป
• ต้องเก็บชิ้นเนื้อเพื่อให้ทราบชนิดของก้อน และไม่สามารถเก็บด้วยวิธีที่รุกล้ำน้อยกว่าได้อย่างเหมาะสม
• เนื้องอกมีลักษณะที่คาดว่าสามารถแยกออกจากเนื้อเยื่อประสาทได้ และประโยชน์จากการนำออกมีมากกว่าความเสี่ยง
• ต้องเปิดพื้นที่ก่อนฉายรังสี หรือทำให้กระดูกมั่นคงเพื่อให้รับการรักษาอื่นต่อได้

สำหรับก้อนภายในไขสันหลัง การมีขอบเขตชัดหรือมีชั้นแยกระหว่างก้อนกับเนื้อไขสันหลังอาจช่วยให้ผ่าตัดออกได้มากขึ้น แต่ศัลยแพทย์ต้องประเมินจากภาพตรวจและสิ่งที่พบจริงระหว่างผ่าตัด งานทบทวนด้านการผ่าตัดเนื้องอกภายในไขสันหลังเน้นว่าการรักษาการทำงานของระบบประสาทและคุณภาพชีวิตต้องมาก่อนการพยายามเอาก้อนออกอย่างสุดขอบเขต แหล่งข้อมูล 1

ผู้ที่อาจยังไม่ต้องผ่าตัด

การเฝ้าติดตามอาจเหมาะกว่าเมื่อก้อนมีขนาดเล็ก โตช้า ไม่ก่ออาการ และยังไม่คุกคามความมั่นคงของกระดูกหรือการทำงานของระบบประสาท เนื้องอกไม่ร้ายบางชนิดสามารถติดตามด้วยการตรวจร่างกายและภาพถ่ายเป็นระยะได้ แหล่งข้อมูล 2

การผ่าตัดอาจไม่ใช่ทางเลือกแรกเมื่อ

• ก้อนตอบสนองต่อการฉายรังสีหรือยารักษามะเร็งได้ดี และยังไม่มีภาวะกดทับเร่งด่วน
• สามารถเก็บชิ้นเนื้อด้วยเข็มผ่านภาพนำทางได้ โดยไม่ต้องเปิดผ่าตัด
• อาการปวดไม่ได้เกิดจากก้อน หรือไม่มีหลักฐานว่าการผ่าตัดจะช่วยอาการนั้น
• มีโรคร่วมรุนแรงจนความเสี่ยงจากยาสลบ การเสียเลือด หรือการพักฟื้นสูงกว่าประโยชน์
• ก้อนแทรกอยู่ในไขสันหลังหรือเส้นประสาทจนการพยายามนำออกทั้งหมดเสี่ยงทำให้สูญเสียการทำงานอย่างมาก
• มะเร็งอยู่ในระยะที่ควรเน้นการควบคุมอาการด้วยวิธีที่รุกล้ำน้อยกว่า

บางคนอาจยังผ่าตัดได้แต่ต้องปรับเป้าหมาย เช่น นำออกเฉพาะส่วนที่กดไขสันหลัง แทนการนำก้อนออกทั้งหมด การตัดสินใจควรรวมข้อมูลจากศัลยแพทย์กระดูกสันหลังหรือศัลยแพทย์ระบบประสาท รังสีแพทย์ พยาธิแพทย์ และแพทย์มะเร็งตามชนิดของโรค

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากการยืนยันว่าก้อนอยู่ตรงไหน กดโครงสร้างใด และการผ่าตัดมีเป้าหมายอะไร คุณควรขอให้ศัลยแพทย์อธิบายจากภาพตรวจว่าแผนคือการเก็บชิ้นเนื้อ ลดการกดทับ นำก้อนออกบางส่วนหรือนำออกทั้งหมด และจำเป็นต้องยึดตรึงกระดูกหรือไม่

การตรวจที่อาจต้องใช้

การตรวจจะแตกต่างตามชนิดและตำแหน่งของก้อน โดยอาจประกอบด้วย

• เอ็มอาร์ไอ เพื่อดูไขสันหลัง เส้นประสาท เยื่อหุ้ม และขอบเขตของก้อน
• เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เพื่อดูการทำลายกระดูกและช่วยวางแผนอุปกรณ์ยึดตรึง
• ภาพเอกซเรย์ท่ายืนหรือท่าก้มเงย หากต้องประเมินความมั่นคงของแนวกระดูก
• การตรวจเลือด เพื่อประเมินภาวะซีด การแข็งตัวของเลือด การทำงานของไต ตับ และความพร้อมก่อนรับยาระงับความรู้สึก
• การตรวจระบบหัวใจหรือปอดเพิ่มเติมในผู้ที่มีโรคประจำตัว
• การค้นหาต้นกำเนิดของมะเร็ง หากสงสัยว่าก้อนแพร่จากอวัยวะอื่น
• การตรวจชิ้นเนื้อก่อนผ่าตัด ในกรณีที่ผลจะเปลี่ยนแนวทางรักษาและสามารถทำได้อย่างเหมาะสม

แจ้งทีมรักษาหากคุณเคยได้รับการฉายรังสีบริเวณเดียวกัน เคยผ่าตัดกระดูกสันหลัง มีวัสดุโลหะในร่างกาย แพ้ยา มีปัญหาเลือดออกง่าย หรือเคยมีภาวะแทรกซ้อนจากยาสลบ

ยาที่ต้องแจ้งแพทย์

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปด้วย รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด ได้แก่

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาที่มีผลต่อภูมิคุ้มกัน
• ยาแก้ปวดบางชนิด
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจเพิ่มการเลือดออกหรือมีปฏิกิริยากับยาสลบ

อย่าหยุดยาเหล่านี้เอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาหยุด ปรับ หรือเริ่มยาใหม่ตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา การทำงานของไต และความเสี่ยงต่อเลือดออกหรือลิ่มเลือดของคุณ

การงดอาหารและเครื่องดื่ม

โรงพยาบาลจะบอกเวลางดอาหาร เครื่องดื่ม และการรับประทานยาประจำในวันผ่าตัดโดยเฉพาะ ปฏิบัติตามเวลาที่ได้รับ เพราะอาหารหรือของเหลวในกระเพาะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการสำลักระหว่างดมยาสลบ หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง ไม่ควรปกปิดเพื่อหลีกเลี่ยงการเลื่อนผ่าตัด

สิ่งที่ควรเตรียม

• ผลตรวจและแผ่นภาพทั้งหมด โดยเฉพาะภาพครั้งก่อนสำหรับเปรียบเทียบ
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• รายละเอียดโรคประจำตัวและการผ่าตัดครั้งก่อน
• อุปกรณ์ช่วยเดินที่ใช้อยู่ เช่น ไม้เท้าหรือเครื่องพยุง
• ผู้ดูแลสำหรับช่วงกลับบ้านและการเดินทางมาติดตาม
• แผนจัดบ้านให้เดินได้ปลอดภัย ลดของกีดขวาง และหลีกเลี่ยงการขึ้นลงบันไดโดยไม่จำเป็น

หากมีไข้ ไอ แผลติดเชื้อ ฟันอักเสบ หรือผื่นบริเวณที่จะผ่าตัด ให้แจ้งทีมผ่าตัด เพราะอาจต้องประเมินเพิ่มเติมหรือเปลี่ยนลำดับการรักษา

หากมีแขนขาอ่อนแรงหรือชาเกิดใหม่หรือแย่ลงอย่างรวดเร็ว เดินไม่ได้ ปัสสาวะไม่ออก กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ หรือชาบริเวณก้นกบ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีหรือโทร 1669 ไม่ควรรอวันนัดหรือรอการติดต่อกลับจากทีมผ่าตัด

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงต่างกันตามว่าก้อนอยู่ที่กระดูก รอบไขสันหลัง หรือภายในไขสันหลัง แต่ลำดับหลักมักเป็นดังนี้

1. ระงับความรู้สึกและจัดท่า

การผ่าตัดส่วนใหญ่อยู่ภายใต้การดมยาสลบ ทีมจะติดเครื่องติดตามสัญญาณชีพ ใส่สายให้น้ำเกลือ และอาจใส่สายติดตามเพิ่มเติมตามความซับซ้อนของการผ่าตัด ผู้ป่วยมักถูกจัดให้นอนคว่ำ แต่ก้อนบางตำแหน่งอาจใช้ท่าอื่น

การจัดท่าต้องระวังบริเวณที่รับน้ำหนัก ดวงตา เส้นประสาทแขนขา และการหายใจ ทีมจะตรวจตำแหน่งระดับกระดูกสันหลังจากภาพก่อนเริ่มเปิดแผล

2. เปิดทางเข้าถึงก้อน

ศัลยแพทย์เปิดแผลตามระดับของก้อน แล้วแยกกล้ามเนื้อเพื่อเข้าถึงกระดูก อาจนำส่วนของกระดูกด้านหลังออกบางส่วนเพื่อเปิดพื้นที่ การเปิดกระดูกมากหรือน้อยขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และความจำเป็นในการรักษาความมั่นคง

ถ้าก้อนอยู่ภายในเยื่อหุ้มไขสันหลัง ศัลยแพทย์จะเปิดเยื่อหุ้มอย่างระมัดระวัง หากก้อนอยู่ในไขสันหลังโดยตรง อาจต้องเลือกแนวเปิดเข้าสู่ไขสันหลังตามตำแหน่งก้อนและทางเดินประสาทที่ต้องหลีกเลี่ยง งานทบทวนด้านจุลศัลยกรรมระบุว่าแนวเข้าสู่ก้อนต้องเลือกจากภาพก่อนผ่าตัดและลักษณะผิวไขสันหลังที่เห็นระหว่างผ่าตัด แหล่งข้อมูล 1

3. แยกและนำเนื้องอกออก

ศัลยแพทย์ใช้กล้องขยายและเครื่องมือขนาดเล็กเพื่อแยกก้อนออกจากไขสันหลัง รากประสาท และหลอดเลือด เป้าหมายอาจเป็นการนำออกทั้งหมดหรือเฉพาะส่วนที่ปลอดภัยกว่า

หากก้อนติดแน่นกับเส้นประสาท มีเลือดมาเลี้ยงมาก หรือไม่มีขอบเขตชัด การฝืนเอาออกทั้งหมดอาจเพิ่มโอกาสอ่อนแรงหรือเสียการทำงานของระบบประสาท ศัลยแพทย์จึงอาจหยุดเมื่อเห็นว่าความเสี่ยงเริ่มมากกว่าประโยชน์ แล้ววางแผนใช้การฉายรังสีหรือการรักษาอื่นควบคุมส่วนที่เหลือ

ชิ้นเนื้อจะถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา บางกรณีอาจตรวจแบบเร่งด่วนระหว่างผ่าตัดเพื่อช่วยตัดสินใจ แต่ผลฉบับสมบูรณ์มักต้องผ่านการตรวจรายละเอียดเพิ่มเติม

4. ติดตามการทำงานของระบบประสาทระหว่างผ่าตัด

การผ่าตัดที่อยู่ใกล้ไขสันหลังอาจใช้การติดตามสัญญาณประสาทระหว่างผ่าตัด ทีมจะกระตุ้นและวัดสัญญาณจากทางเดินประสาทที่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวหรือความรู้สึก หากสัญญาณเปลี่ยน ทีมสามารถหยุด ตรวจหาสาเหตุ และปรับการผ่าตัดได้

การติดตามสัญญาณช่วยให้ข้อมูลระหว่างผ่าตัด แต่ไม่สามารถป้องกันภาวะแทรกซ้อนได้ทั้งหมด งานทบทวนระบุว่าการรักษาหน้าที่ของระบบประสาทอาศัยทั้งเทคนิคจุลศัลยกรรม การติดตามสัญญาณ การนำทางจากภาพ และการดูแลหลังผ่าตัดร่วมกัน แหล่งข้อมูล 1

5. ยึดตรึงกระดูกเมื่อจำเป็น

หากก้อนทำลายกระดูก หรือการเปิดทางเข้าถึงก้อนทำให้แนวกระดูกเสี่ยงไม่มั่นคง ศัลยแพทย์อาจใช้อุปกรณ์ยึดตรึงร่วมกับการเชื่อมกระดูก ขอบเขตของการยึดตรึงขึ้นกับระดับกระดูก คุณภาพกระดูก และส่วนที่ต้องนำออก

ไม่ใช่ทุกคนต้องใส่อุปกรณ์ การตัดสินใจขึ้นกับความมั่นคงก่อนผ่าตัดและหลังนำก้อนออก

6. ห้ามเลือดและปิดแผล

เมื่อจัดการก้อนและตรวจความมั่นคงแล้ว ศัลยแพทย์จะห้ามเลือด ปิดเยื่อหุ้มไขสันหลังถ้ามีการเปิด และปิดแผลเป็นชั้นๆ บางรายอาจมีสายระบายเลือดหรือของเหลวชั่วคราว

หลังผ่าตัด คุณจะถูกส่งไปยังห้องพักฟื้น หอผู้ป่วย หรือหอผู้ป่วยที่ติดตามใกล้ชิดตามความซับซ้อนและสภาพระบบประสาท ทีมจะตรวจแรงแขนขา ความรู้สึก การหายใจ และการควบคุมการขับถ่ายซ้ำเป็นระยะ

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดเนื้องอกกระดูกสันหลังไม่มีช่วงเวลามาตรฐานเดียว การเก็บชิ้นเนื้อหรือคลายการกดทับเฉพาะจุดอาจสั้นกว่าการนำก้อนขนาดใหญ่ออกพร้อมสร้างกระดูกและยึดตรึงหลายระดับอย่างมาก

ปัจจัยที่ทำให้ใช้เวลานานขึ้น ได้แก่

• ก้อนอยู่ภายในไขสันหลังหรือชิดเส้นประสาทสำคัญ
• ก้อนมีเลือดมาเลี้ยงมาก
• เคยผ่าตัดหรือฉายรังสีบริเวณเดิม ทำให้มีพังผืด
• ต้องเปิดหลายระดับของกระดูกสันหลัง
• ต้องยึดตรึงหรือสร้างกระดูกทดแทน
• ต้องพลิกท่าหรือใช้ทางเข้าผ่าตัดมากกว่าหนึ่งด้าน
• ต้องผ่าตัดร่วมกันหลายสาขา
• มีการเปลี่ยนแผนจากสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด

การผ่าตัดก้อนขนาดเล็กที่เข้าถึงไม่ซับซ้อนอาจเสร็จภายในวันเดียว ส่วนการผ่าตัดขนาดใหญ่มากอาจใช้เวลายาวนานหรือแบ่งเป็นหลายระยะ แหล่งข้อมูลต่างประเทศรายงานว่าการผ่าตัดเนื้องอกกระดูกขนาดใหญ่บางชนิดอาจต้องแบ่งทำเป็นหลายวัน แต่กรณีดังกล่าวไม่ใช่ตัวแทนของผู้ป่วยทุกราย แหล่งข้อมูล 2

โดยทั่วไปใช้การดมยาสลบ และมักต้องนอนโรงพยาบาล จำนวนวันขึ้นกับขนาดการผ่าตัด แรงแขนขาหลังผ่าตัด การควบคุมปวด การเดิน การขับถ่าย ภาวะแทรกซ้อน และความพร้อมของผู้ดูแล บางรายกลับบ้านได้เมื่อเดินและดูแลตัวเองได้อย่างปลอดภัย ขณะที่บางรายต้องฟื้นฟูในโรงพยาบาลหรือสถานฟื้นฟูต่อ

ก่อนผ่าตัดควรถามศัลยแพทย์โดยตรงว่าแผนของคุณคาดว่าจะเป็นการผ่าตัดระยะเดียวหรือหลายระยะ ต้องยึดตรึงหรือไม่ และหลังผ่าตัดคาดว่าจะต้องเฝ้าระวังระดับใด คำตอบจากภาพตรวจของคุณมีประโยชน์กว่าค่าเฉลี่ยทั่วไป

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวมีตั้งแต่หลายสัปดาห์ไปจนถึงหลายเดือน ขึ้นกับตำแหน่งก้อน การทำงานของระบบประสาทก่อนผ่าตัด ปริมาณกระดูกและกล้ามเนื้อที่ต้องเปิด การยึดตรึง และภาวะแทรกซ้อน บางคนมีอาการอ่อนแรงหรือชามากขึ้นชั่วคราวหลังผ่าตัด ก่อนค่อยๆ ดีขึ้นเมื่ออาการบวมลดลง แต่บางคนอาจมีความบกพร่องคงเหลือ

งานศึกษาขนาดเล็กเกี่ยวกับเนื้องอกชนิดหนึ่งภายในไขสันหลังพบว่าความสามารถในการทำกิจกรรมอาจแย่ลงในระยะแรกหลังผ่าตัด ก่อนกลับมาใกล้ระดับเดิมในระยะต่อมา อย่างไรก็ตาม ผลนี้มาจากผู้ป่วยเฉพาะกลุ่มและไม่ควรใช้ทำนายผลของแต่ละคน แหล่งข้อมูล 1

การกลับไปทำงาน

งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ ขับรถระยะไกล ปีนที่สูง หรือใช้เครื่องจักร หากมีการยึดตรึงกระดูก ระยะจำกัดกิจกรรมมักนานกว่าการเก็บชิ้นเนื้อหรือเปิดแผลขนาดเล็ก

อย่าใช้เพียงอาการปวดเป็นตัวตัดสินว่าพร้อมกลับไปทำงานหรือยกของหรือไม่ เพราะกระดูกและเนื้อเยื่อยังอาจไม่แข็งแรงเต็มที่แม้ปวดลดลง ศัลยแพทย์จะกำหนดข้อจำกัดจากชนิดการผ่าตัด ผลตรวจระบบประสาท และภาพติดตาม

กายภาพและการฟื้นฟู

ผู้ที่มีอ่อนแรง เดินเซ หรือทำกิจวัตรลำบากอาจต้องทำกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัด เป้าหมายอาจรวมถึงการลุกนั่ง การเดิน การขึ้นลงบันได การใช้อุปกรณ์ช่วย และการปรับบ้านให้ปลอดภัย

เส้นประสาทฟื้นตัวช้ากว่าแผลผิวหนัง จึงไม่ควรสรุปผลเร็วเกินไปจากช่วงแรก แต่ต้องยอมรับด้วยว่าอาการที่เกิดจากไขสันหลังเสียหายมานานอาจฟื้นไม่หมด การผ่าตัดบางครั้งมีเป้าหมายหลักเพื่อหยุดไม่ให้อาการแย่ลง มากกว่าทำให้กลับเป็นปกติทั้งหมด

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดบริเวณนี้มีความเสี่ยงทั่วไปของการผ่าตัดใหญ่ และความเสี่ยงเฉพาะจากการอยู่ใกล้ไขสันหลัง รากประสาท และหลอดเลือดสำคัญ ระดับความเสี่ยงต่างกันมากตามตำแหน่งและชนิดของก้อน จึงไม่ควรใช้ตัวเลขจากเนื้องอกชนิดหนึ่งไปแทนอีกชนิดหนึ่ง

การผ่าตัดอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงถึงเสียชีวิตได้จากเลือดออกรุนแรง ลิ่มเลือดอุดตันปอด การติดเชื้อ หรือภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจ ปอด และยาสลบ ความเสี่ยงแตกต่างกันมากตามโรค ขอบเขตการผ่าตัด การเสียเลือด และโรคร่วม ผู้ป่วยควรถามความเสี่ยงเฉพาะบุคคลจากทีมผ่าตัดและวิสัญญีแพทย์

การทำงานของระบบประสาทแย่ลง

อาจเกิดอ่อนแรง ชา ปวดเส้นประสาท เดินลำบาก สูญเสียการทรงตัว หรือควบคุมปัสสาวะและอุจจาระผิดปกติ อาการอาจเป็นชั่วคราวจากการบวม หรือคงอยู่นานหากเส้นประสาทได้รับความเสียหาย

งานทบทวนการผ่าตัดก้อนภายในไขสันหลังย้ำว่ามีความเสี่ยงต่อการทำงานของระบบประสาทแย่ลง รวมถึงอาการปวดจากเส้นประสาทในระยะยาว การรักษาคุณภาพชีวิตจึงเป็นส่วนสำคัญของการกำหนดขอบเขตการผ่าตัด แหล่งข้อมูล 1

เลือดออกและก้อนเลือดกดทับ

บริเวณกระดูกสันหลังมีหลอดเลือดจำนวนมาก และเนื้องอกบางชนิดมีเลือดมาเลี้ยงมาก เลือดออกอาจทำให้ต้องให้เลือดหรือทำหัตถการเพิ่มเติม ก้อนเลือดหลังผ่าตัดอาจกดไขสันหลังอย่างรวดเร็วและต้องกลับเข้าห้องผ่าตัดฉุกเฉิน

น้ำไขสันหลังรั่ว

หากต้องเปิดเยื่อหุ้มไขสันหลังหรือเยื่อหุ้มฉีก อาจมีน้ำไขสันหลังรั่ว ทำให้ปวดศีรษะ แผลมีน้ำใสไหล หรือเกิดถุงน้ำใต้แผล บางรายดีขึ้นด้วยการดูแลเฉพาะ แต่บางรายต้องระบายหรือซ่อมแผลเพิ่มเติม

การติดเชื้อ

อาจเกิดการติดเชื้อที่ผิวหนัง เนื้อเยื่อลึก กระดูก หรือบริเวณอุปกรณ์ยึดตรึง ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ เบาหวานควบคุมไม่ดี เคยฉายรังสี หรือมีแผลหายยาก การติดเชื้อลึกอาจต้องใช้ยาปฏิชีวนะและผ่าตัดล้างแผล

กระดูกสันหลังไม่มั่นคงหรืออุปกรณ์มีปัญหา

การนำกระดูกออกเพื่อเข้าถึงก้อนอาจทำให้แนวกระดูกอ่อนแอ แม้มีการยึดตรึงแล้วก็ยังอาจเกิดกระดูกไม่เชื่อม อุปกรณ์คลายหรือหัก หรือแนวกระดูกผิดรูปได้ ความเสี่ยงขึ้นกับคุณภาพกระดูก ขอบเขตการผ่าตัด โรคมะเร็ง และการรักษาอื่นร่วมด้วย

ลิ่มเลือดและภาวะแทรกซ้อนจากการนอนนาน

การเคลื่อนไหวน้อยอาจเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดที่ขาและลิ่มเลือดไปปอด รวมถึงปอดแฟบ แผลกดทับ ท้องผูก และกล้ามเนื้ออ่อนแรง ทีมจึงพยายามให้เริ่มขยับอย่างปลอดภัยและใช้อุปกรณ์หรือยาป้องกันตามความเสี่ยงรายบุคคล

ภาวะแทรกซ้อนจากยาสลบและการจัดท่า

อาจมีปัญหาการหายใจ หัวใจ ความดันโลหิต คลื่นไส้ หรือการบาดเจ็บจากท่านอนเป็นเวลานาน ผู้ที่มีโรคหัวใจ ปอด หรือภาวะอ้วนต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

นำก้อนออกไม่หมดหรือก้อนกลับโต

บางครั้งต้องเหลือก้อนส่วนที่ติดกับไขสันหลัง เส้นประสาท หรือหลอดเลือดไว้เพื่อรักษาการทำงาน แม้นำก้อนออกได้มาก ก็อาจมีโอกาสโตกลับตามชนิดทางพยาธิวิทยา คุณอาจต้องตรวจภาพติดตาม ฉายรังสี หรือรับการรักษาอื่นต่อ

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน หากมีแขนหรือขาอ่อนแรงหรือชาเกิดใหม่ เดินแย่ลง ปัสสาวะไม่ออก หรือกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัด และไม่ควรขับรถไปเอง

สำหรับอาการอื่นในตาราง ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการอ่อนแรงใหม่ หายใจลำบาก หรือเสียการควบคุมการขับถ่าย อย่ารอถึงวันนัดครั้งถัดไป และไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียว ทางเลือกขึ้นกับชนิดของก้อน ความไวต่อรังสีหรือยา ระดับการกดทับ ความมั่นคงของกระดูก และสุขภาพโดยรวม

เฝ้าติดตาม

เหมาะกับก้อนบางชนิดที่ไม่มีอาการ โตช้า และยังไม่กดไขสันหลังอย่างมีนัยสำคัญ การติดตามมักประกอบด้วยการตรวจระบบประสาทและภาพเอ็มอาร์ไอเป็นระยะ หากก้อนโตหรือเริ่มมีอาการจึงทบทวนแผนใหม่

ฉายรังสี

การฉายรังสีอาจใช้เป็นการรักษาหลักสำหรับก้อนที่ไวต่อรังสี ใช้ควบคุมก้อนที่เหลือหลังผ่าตัด หรือใช้กับมะเร็งที่แพร่มากระดูกสันหลัง ในผู้ที่มีการกดทับรุนแรงหรือกระดูกไม่มั่นคง อาจต้องผ่าตัดก่อนแล้วจึงฉายรังสี

ยารักษามะเร็ง

ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า ภูมิคุ้มกันบำบัด หรือยาฮอร์โมนอาจมีบทบาทตามชนิดของมะเร็งและต้นกำเนิดของก้อน การเลือกยาอาศัยผลพยาธิวิทยาและลักษณะทางชีววิทยาของเนื้องอก ไม่สามารถใช้สูตรเดียวกับเนื้องอกทุกชนิด

การทำลายก้อนผ่านเข็ม

ก้อนที่กระดูกบางชนิดอาจใช้เข็มผ่านภาพนำทางเพื่อทำลายเนื้อเยื่อด้วยพลังงานความร้อน ความเย็น หรือวิธีอื่น วิธีนี้รุกล้ำน้อยกว่า แต่ไม่เหมาะเมื่อมีการกดไขสันหลังมาก ต้องสร้างความมั่นคง หรือจำเป็นต้องนำก้อนออกเพื่อปกป้องเส้นประสาท แหล่งข้อมูล 2

เก็บชิ้นเนื้อผ่านเข็ม

หากเป้าหมายคือการวินิจฉัยและก้อนอยู่ในตำแหน่งที่เข้าถึงได้ การเก็บชิ้นเนื้อผ่านเข็มอาจหลีกเลี่ยงการผ่าตัดเปิด อย่างไรก็ตาม ก้อนใกล้ไขสันหลังหรือหลอดเลือดอาจไม่เหมาะกับวิธีนี้

การดูแลประคับประคองและควบคุมอาการ

ในผู้ที่การผ่าตัดมีความเสี่ยงสูงหรือโรคกระจายมาก การควบคุมปวด การฟื้นฟู การใช้อุปกรณ์พยุง และการดูแลด้านคุณภาพชีวิตอาจเป็นเป้าหมายหลัก การเลือกไม่ผ่าตัดไม่ได้หมายถึงไม่รักษา แต่เป็นการเลือกการรักษาที่ให้ประโยชน์เหมาะกับเป้าหมายของผู้ป่วยมากกว่า

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับสาเหตุของก้อน โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ ความจำเป็นทางการแพทย์ และรายการอุปกรณ์ที่ใช้ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่ออาจต้องใช้วัสดุยึดตรึง การติดตามสัญญาณประสาท หรือการรักษามะเร็งต่อเนื่อง

ประกันสังคม

โดยทั่วไปต้องเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิและรับการส่งต่อเมื่อจำเป็น ควรถามว่า

• ต้องมีใบส่งตัวไปศูนย์ที่มีทีมผ่าตัดกระดูกสันหลังหรือไม่
• การตรวจเอ็มอาร์ไอ ชิ้นเนื้อ และอุปกรณ์ยึดตรึงอยู่ในแผนอนุมัติหรือไม่
• หากเป็นมะเร็ง การฉายรังสีและการรักษาด้วยยาอยู่ที่สถานพยาบาลใด
• กรณีฉุกเฉินที่มีอ่อนแรงหรือเสียการควบคุมการขับถ่ายต้องดำเนินการอย่างไร

บัตรทอง

ควรติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อประเมินและออกใบส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพ หากเป็นภาวะฉุกเฉินให้ไปรับการประเมินทันที ไม่ควรรอขั้นตอนเอกสารเมื่อมีอาการทางระบบประสาทแย่ลงอย่างรวดเร็ว

ถามหน่วยบริการเรื่องเส้นทางส่งต่อ การอนุมัติอุปกรณ์ การตรวจพยาธิวิทยา และสถานที่รับการฉายรังสีหรือยารักษามะเร็งต่อเนื่อง

ประกันสุขภาพเอกชน

เงื่อนไขต่างกันตามกรมธรรม์ ควรขอให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่ออนุมัติก่อนเข้ารักษา และตรวจสอบเรื่อง

• การคุ้มครองโรคที่เป็นมาก่อนทำประกัน
• ระยะเวลารอคอย
• การผ่าตัด เนื้องอก และการรักษามะเร็งอยู่ในข้อยกเว้นหรือไม่
• อุปกรณ์ยึดตรึงและการติดตามสัญญาณประสาทอยู่ในความคุ้มครองหรือไม่
• ค่าฟื้นฟู กายภาพบำบัด และการรักษาต่อเนื่องครอบคลุมเพียงใด
• ต้องมีความเห็นที่สองหรือเอกสารพยาธิวิทยาก่อนอนุมัติหรือไม่

เก็บสำเนาภาพตรวจ รายงานแพทย์ ผลชิ้นเนื้อ และหนังสืออนุมัติไว้ทั้งหมด เพราะการรักษาเนื้องอกกระดูกสันหลังมักต่อเนื่องมากกว่าการผ่าตัดครั้งเดียว

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

เนื้องอกกระดูกสันหลังทุกก้อนต้องผ่าตัดไหม

ไม่ทุกก้อนต้องผ่าตัด ก้อนที่เล็ก โตช้า ไม่มีอาการ และไม่ทำให้กระดูกไม่มั่นคงอาจเฝ้าติดตามได้ ส่วนก้อนที่กดไขสันหลัง ทำให้อ่อนแรง หรือทำลายกระดูกมักต้องพิจารณารักษาเร็วขึ้น

ผ่าตัดแล้วต้องเอาเนื้องอกออกทั้งหมดหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องเอาออกทั้งหมดในทุกคน หากก้อนติดกับไขสันหลังหรือเส้นประสาท การเหลือก้อนบางส่วนไว้อาจรักษาการทำงานได้ดีกว่าการฝืนตัดออก แล้วใช้การฉายรังสีหรือการรักษาอื่นควบคุมส่วนที่เหลือ

เนื้องอกกระดูกสันหลังเป็นมะเร็งเสมอหรือไม่

ไม่เสมอไป เนื้องอกบริเวณนี้มีทั้งชนิดไม่ร้าย ชนิดร้าย และมะเร็งที่แพร่จากอวัยวะอื่น แม้ก้อนไม่ร้ายก็อาจต้องรักษาหากกดไขสันหลังหรือทำให้กระดูกไม่มั่นคง

ผ่าตัดแล้วจะเดินได้เหมือนเดิมไหม

ไม่มีใครรับประกันได้ว่าจะเดินได้เหมือนเดิม ผลขึ้นกับการทำงานก่อนผ่าตัด ระยะเวลาที่ไขสันหลังถูกกด ชนิดก้อน และสิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างผ่าตัด บางคนดีขึ้น บางคนคงเดิม และบางคนอาจอ่อนแรงมากขึ้นชั่วคราวหรือถาวร

ถ้ายังเดินได้ ควรรอให้อาการมากก่อนหรือไม่

ไม่ควรรอโดยไม่มีแผนติดตาม เพราะความเสียหายของไขสันหลังที่เกิดขึ้นนานอาจฟื้นได้ไม่หมด หากภาพแสดงการกดทับหรือมีอาการเปลี่ยน ควรให้ศัลยแพทย์ประเมินจังหวะรักษาจากความเสี่ยงของก้อนและความเสี่ยงของการผ่าตัด

หลังผ่าตัดต้องฉายรังสีหรือให้ยาอีกไหม

บางคนต้องรักษาต่อ และบางคนไม่ต้อง ขึ้นกับผลพยาธิวิทยา ปริมาณก้อนที่เหลือ การแพร่กระจาย และความไวของเนื้องอกต่อรังสีหรือยา แผนที่แน่นอนมักชัดขึ้นหลังได้ผลชิ้นเนื้อฉบับสมบูรณ์

ต้องใส่เหล็กยึดกระดูกสันหลังทุกคนไหม

ไม่ทุกคนต้องใส่ การยึดตรึงจำเป็นเมื่อก้อนทำลายกระดูก แนวกระดูกไม่มั่นคง หรือการเข้าถึงก้อนต้องนำกระดูกออกมาก ศัลยแพทย์จะประเมินจากภาพและความมั่นคงระหว่างผ่าตัด

หลังผ่าตัดจะปวดมากไหม

มักมีอาการปวดแผลและกล้ามเนื้อตึงในช่วงแรก ระดับปวดขึ้นกับขนาดแผล จำนวนระดับกระดูกที่ผ่าตัด และการยึดตรึง อาการปวดที่รุนแรงขึ้นอย่างฉับพลันร่วมกับอ่อนแรง ชา หรือมีไข้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นอาการปกติ

พักฟื้นกี่เดือนจึงกลับมาใช้ชีวิตตามปกติ

การฟื้นตัวอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ขึ้นกับชนิดการผ่าตัดและอาการทางระบบประสาท งานเบามักกลับได้เร็วกว่างานยกของหรือใช้แรง ส่วนการฟื้นของเส้นประสาทอาจใช้เวลานานกว่าการหายของแผล

ขับรถได้เมื่อไร

ควรขับเมื่อควบคุมแขนขาได้ดี หันตัวได้เพียงพอ เบรกฉุกเฉินได้ และไม่ได้ใช้ยาที่ทำให้ง่วง ศัลยแพทย์จะอนุญาตตามตำแหน่งการผ่าตัด การใส่อุปกรณ์พยุง และผลตรวจระบบประสาท ไม่ควรทดลองขับเองหากขายังอ่อนแรงหรือชา

ควรขอความเห็นที่สองก่อนผ่าตัดไหม

ขอได้ โดยเฉพาะเมื่อเป็นการผ่าตัดใหญ่ มีข้อเสนอให้เอาก้อนออกทั้งหมดทั้งที่เสี่ยงต่อไขสันหลัง หรือมีทางเลือกระหว่างผ่าตัดกับฉายรังสี ควรนำภาพต้นฉบับ รายงานรังสี และผลชิ้นเนื้อไปให้แพทย์อีกทีมประเมิน ไม่ใช่นำเพียงข้อความสรุป

ถ้าปฏิเสธการผ่าตัดจะเกิดอะไรขึ้น

ผลขึ้นกับชนิดและพฤติกรรมของก้อน ก้อนบางชนิดอาจคงที่และติดตามได้ ขณะที่ก้อนซึ่งกำลังกดไขสันหลังอาจทำให้อ่อนแรง เดินไม่ได้ หรือเสียการควบคุมการขับถ่ายมากขึ้น คุณควรถามศัลยแพทย์ให้ชัดว่าความเสี่ยงของการรอในกรณีของคุณคืออะไร และมีวิธีอื่นลดความเสี่ยงได้หรือไม่

ข้อมูลอ้างอิง

• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Surgical Management of Spinal Intramedullary Tumors - PMC - NIH — เกี่ยวกับ Spinal tumor surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• cedars-sinai.org: Surgery for Spine Tumors: What to Expect - Cedars-Sinai — เกี่ยวกับ Spinal tumor surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที