ผ่าตัดไส้ตรงยื่น

ผ่าตัดไส้ตรงยื่น (Rectal-prolapse repair) คือการนำไส้ตรงที่เลื่อนหรือยื่นออกทางทวารหนักกลับเข้าที่ แล้วเย็บยึด ตัดส่วนที่ยื่น หรือซ่อมผ่านทวารหนักตามความเหมาะสม เพื่อบรรเทาก้อนยื่น ความลำบากในการถ่าย และปัญหากลั้นอุจจาระ การต้องผ่าตัดไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องใช้วิธีเดียวกัน ศัลยแพทย์จะเลือกแนวทางจากขนาดของส่วนที่ยื่น อาการท้องผูกหรือกลั้นอุจจาระไม่ได้ สุขภาพโดยรวม และความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

ผ่าตัดไส้ตรงยื่น คืออะไร

ไส้ตรงเป็นส่วนปลายของลำไส้ใหญ่ อยู่ก่อนถึงทวารหนัก ภาวะไส้ตรงยื่นเกิดเมื่อไส้ตรงเคลื่อนต่ำลงและโผล่ออกทางทวารหนัก บางคนเห็นก้อนเฉพาะตอนเบ่งถ่ายแล้วก้อนกลับเข้าไปเอง บางคนต้องใช้นิ้วช่วยดันกลับ และในรายที่เป็นมาก ก้อนอาจค้างอยู่ด้านนอกตลอดเวลา

ลักษณะของภาวะนี้แบ่งได้กว้างๆ เป็น 3 แบบ

อาการที่พบได้ ได้แก่ มีก้อนสีแดงหรือชมพูยื่นขณะถ่าย รู้สึกถ่ายไม่สุด มีมูกหรือเลือดเปื้อน ปวดหรือระคายบริเวณทวารหนัก ท้องผูก และกลั้นลมหรืออุจจาระได้ไม่ดี อาการบางอย่างคล้ายริดสีดวงทวาร จึงต้องตรวจให้แน่ชัดก่อนวางแผนรักษา

เป้าหมายของการผ่าตัดคือทำให้ไส้ตรงกลับไปอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม ลดการยื่นซ้ำ และช่วยควบคุมอาการที่เกี่ยวข้องกับการขับถ่าย วิธีหลักมีสองกลุ่ม ได้แก่ การซ่อมผ่านหน้าท้อง ซึ่งมักดึงไส้ตรงขึ้นแล้วยึดไว้ในอุ้งเชิงกราน และการซ่อมผ่านทวารหนักหรือฝีเย็บ ซึ่งตัดหรือพับส่วนที่ยื่นแล้วเย็บลำไส้กลับเข้าหากัน Cleveland Clinic

การผ่าตัดช่วยให้อาการดีขึ้นได้ในคนจำนวนมาก แต่ไม่อาจรับประกันว่าก้อนจะไม่ยื่นซ้ำ หรืออาการท้องผูกและกลั้นอุจจาระไม่ได้จะหายทั้งหมด บางคนอาจมีท้องผูกมากขึ้นหลังผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อมีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวลำไส้หรือกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานร่วมอยู่เดิม

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่มักได้รับการพิจารณาผ่าตัด

การผ่าตัดมักเหมาะกับผู้ใหญ่ที่ได้รับการยืนยันว่ามีไส้ตรงยื่นเต็มชั้น โดยเฉพาะเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• ก้อนยื่นบ่อยขึ้น ใหญ่ขึ้น หรือไม่กลับเข้าเอง
• ต้องใช้นิ้วดันก้อนกลับหลังถ่าย
• มีมูก เลือดออก การระคายเคือง หรือแผลบริเวณก้อน
• ถ่ายลำบาก รู้สึกถ่ายไม่สุด หรือมีท้องผูกเรื้อรัง
• กลั้นลม มูก หรืออุจจาระไม่ได้
• อาการรบกวนการเดิน การทำงาน การนอน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน
• มีความเสี่ยงที่ก้อนจะบวม ติดค้าง หรือเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ

ในผู้ใหญ่ ภาวะไส้ตรงยื่นมักไม่กลับเป็นปกติด้วยตัวเอง และอาจทำให้ปัญหาการกลั้นอุจจาระแย่ลงเมื่อปล่อยไว้นาน การผ่าตัดจึงเป็นการรักษาหลักเมื่อเป็นการยื่นเต็มชั้นและผู้ป่วยรับการผ่าตัดได้ Cleveland Clinic

อย่างไรก็ตาม การเห็นก้อนยื่นไม่ได้แปลว่าต้องเข้าห้องผ่าตัดทันที ศัลยแพทย์ต้องแยกจากริดสีดวงทวาร เยื่อบุไส้ตรงยื่น และความผิดปกติอื่น อาจตรวจทวารหนัก ให้ลองเบ่ง หรือตรวจการขับถ่ายเพิ่มเติมหากก้อนไม่ปรากฏในวันตรวจ

ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด

การผ่าตัดอาจถูกเลื่อน ปรับวิธี หรือไม่ใช่ทางเลือกแรกในกรณีต่อไปนี้

• ยังไม่ยืนยันว่าเป็นไส้ตรงยื่นเต็มชั้น
• เป็นการยื่นเพียงเล็กน้อยและอาการควบคุมได้ด้วยการแก้ท้องผูกหรือฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน
• มีการติดเชื้อ โรคหัวใจหรือปอดที่ยังควบคุมไม่ดี หรือภาวะอื่นที่เพิ่มความเสี่ยงจากการผ่าตัด
• มีภาวะขาดสารอาหารหรือร่างกายอ่อนแอมาก จนควรปรับสุขภาพก่อน
• กำลังตั้งครรภ์หรือมีแผนการรักษาอื่นที่ทำให้ควรเลื่อนเวลา โดยต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล
• รับยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและยังจัดแผนปรับยาอย่างปลอดภัยไม่ได้

อายุสูงไม่ใช่เหตุผลตัดสิทธิ์การผ่าตัดโดยลำพัง ผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคร่วมมากอาจเหมาะกับการซ่อมผ่านทวารหนัก เพราะหลีกเลี่ยงแผลหน้าท้องและอาจใช้การระงับความรู้สึกที่ต่างออกไป แต่แนวทางนี้ก็มีข้อจำกัดและอาจยื่นซ้ำได้ ศัลยแพทย์จะชั่งระหว่างความทนต่อการผ่าตัด ผลที่ต้องการ และความเสี่ยงเฉพาะบุคคล

สำหรับเด็ก สาเหตุและการรักษาแตกต่างจากผู้ใหญ่ เด็กจำนวนมากมีภาวะนี้ร่วมกับท้องผูก ท้องเสีย หรือโรคพื้นเดิม และมักเริ่มจากการรักษาสาเหตุนั้นก่อน การผ่าตัดพบว่าใช้ไม่บ่อยเมื่อเทียบกับผู้ใหญ่

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนกำหนดวิธีผ่าตัด แพทย์จะถามลักษณะก้อน ความถี่ที่ยื่น ความสามารถในการดันกลับ พฤติกรรมการถ่าย ท้องผูก และการกลั้นอุจจาระ คุณควรบอกตามจริงแม้อาการจะทำให้รู้สึกอาย เพราะข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการเลือกวิธีผ่าตัด

การประเมินอาจรวมถึงการตรวจร่างกาย ตรวจทวารหนัก ตรวจเลือด และตรวจหัวใจหรือปอดตามอายุและโรคร่วม บางคนอาจต้องตรวจลำไส้ใหญ่หรือการทำงานของอุ้งเชิงกรานเพิ่มเติม โดยเฉพาะเมื่อมีเลือดออก ท้องผูกมาก หรืออาการไม่ตรงไปตรงมา

อาหารและการเตรียมลำไส้

โรงพยาบาลจะแจ้งว่าให้หยุดอาหารและเครื่องดื่มเมื่อใด คำสั่งแตกต่างกันตามเวลาผ่าตัด ชนิดยาระงับความรู้สึก และโรคประจำตัว ควรทำตามเวลาที่ได้รับอย่างเคร่งครัด หากเผลอกินหรือดื่ม ให้แจ้งทีมรักษา ไม่ควรปกปิด เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงที่อาหารหรือของเหลวจากกระเพาะจะไหลเข้าปอดขณะระงับความรู้สึก

ผู้ป่วยบางรายต้องรับประทานอาหารเหลวใส ใช้ยาระบาย หรือสวนล้างลำไส้ก่อนผ่าตัด แต่ไม่ใช่ทุกคนที่ใช้แผนเดียวกัน อย่าซื้อยาระบายหรือสวนล้างเอง ทีมผ่าตัดจะระบุว่าต้องเตรียมแบบใดและเริ่มเมื่อใด Cleveland Clinic

ยาที่ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบ

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปในวันประเมิน รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาความดัน ยาหัวใจ และยาขับปัสสาวะ
• ยาสเตียรอยด์หรือยากดภูมิคุ้มกัน
• ยาระบาย ยาแก้ปวด และยาที่ซื้อใช้เอง
• สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่เวลาไม่เหมือนกันในแต่ละคน ห้ามหยุดยาละลายลิ่มเลือด ยาหัวใจ หรือยาเบาหวานเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดจากชนิดยา เหตุผลที่ใช้ การทำงานของไต ความเสี่ยงเลือดออก และเวลาผ่าตัด

แจ้งประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุทางการแพทย์ ปัญหาจากการดมยาสลบครั้งก่อน ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และการใช้บุหรี่หรือแอลกอฮอล์ด้วย หากมีไข้ ไอมาก ท้องเสีย แผลติดเชื้อ หรือสุขภาพเปลี่ยนไปก่อนวันผ่าตัด ควรติดต่อโรงพยาบาล เพราะอาจต้องประเมินใหม่

ของที่ควรนำไป

เตรียมบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา ผลตรวจเดิม รายชื่อยา และของใช้ส่วนตัวที่จำเป็น เลือกเสื้อผ้าหลวม สวมง่าย หากคาดว่าจะนอนโรงพยาบาล ให้นำอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อโรคประจำตัวตามคำแนะนำของทีมรักษา

ควรจัดคนพากลับบ้านและคนช่วยดูแลในช่วงแรก โดยเฉพาะถ้ายังปวดแผล เดินไม่คล่อง หรือใช้ยาที่ทำให้ง่วง ไม่ควรขับรถกลับเองหลังได้รับยาระงับความรู้สึก

ขั้นตอนการผ่าตัด

ก่อนเริ่ม ทีมผ่าตัดจะยืนยันตัวผู้ป่วย ตำแหน่งและชนิดการผ่าตัด ตรวจความพร้อมเรื่องการงดอาหาร ยา และผลตรวจ วิสัญญีแพทย์จะอธิบายว่าจะใช้ยาสลบหรือการฉีดยาชาบริเวณหลังตามวิธีผ่าตัดและสุขภาพของคุณ

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การเลือกขึ้นกับว่าก้อนยื่นยาวเพียงใด มีท้องผูกหรือกลั้นอุจจาระไม่ได้หรือไม่ เคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อนหรือไม่ มีอวัยวะอุ้งเชิงกรานหย่อนร่วมด้วยหรือไม่ รวมถึงสุขภาพและอุปกรณ์ที่สถานพยาบาลมี Mayo Clinic

การผ่าตัดผ่านหน้าท้อง

ศัลยแพทย์อาจเปิดแผลหน้าท้อง หรือใช้วิธีส่องกล้องผ่านแผลขนาดเล็กหลายตำแหน่ง ขั้นตอนโดยทั่วไปคือ

• ให้ยาสลบเพื่อให้หลับตลอดการผ่าตัด
• เข้าสู่ช่องท้องและแยกไส้ตรงออกจากเนื้อเยื่อโดยรอบเท่าที่จำเป็น
• ดึงไส้ตรงกลับขึ้นไปในอุ้งเชิงกราน
• เย็บยึดไส้ตรงไว้กับเนื้อเยื่อแข็งแรงด้านหลังอุ้งเชิงกราน บางกรณีอาจใช้วัสดุเสริมตามข้อบ่งชี้
• หากมีลำไส้ใหญ่ส่วนหนึ่งยาวหรือมีท้องผูกรุนแรง ศัลยแพทย์อาจตัดลำไส้บางส่วนแล้วต่อลำไส้กลับเข้าหากัน
• ตรวจเลือดออกและอวัยวะใกล้เคียง ก่อนปิดแผล

หากวางแผนใช้ตาข่ายหรือวัสดุเสริม ศัลยแพทย์ควรอธิบายชนิดและตำแหน่งของวัสดุ รวมถึงความเสี่ยงเฉพาะ เช่น การติดเชื้อ การเคลื่อนหรือกัดกร่อนเข้าสู่ไส้ตรงหรือช่องคลอด อาการปวดเรื้อรัง และโอกาสต้องผ่าตัดนำวัสดุออก ความเสี่ยงแตกต่างกันตามชนิดวัสดุ เทคนิค และปัจจัยของผู้ป่วย

การส่องกล้องใช้หลักการซ่อมคล้ายการเปิดหน้าท้อง แต่ทำผ่านแผลเล็กและใช้กล้องช่วยมอง ไม่ใช่ทุกคนจะเหมาะกับวิธีนี้ หากมีพังผืดมาก เลือดออก หรือพบสิ่งที่ทำให้ทำต่อโดยแผลเล็กไม่ปลอดภัย ศัลยแพทย์อาจต้องเปลี่ยนเป็นแผลเปิด

การผ่าตัดผ่านทวารหนักหรือฝีเย็บ

วิธีนี้เข้าถึงส่วนที่ยื่นจากด้านล่าง จึงไม่มีแผลหน้าท้องที่มองเห็น ขั้นตอนแตกต่างกันตามลักษณะก้อน

การตัดส่วนที่ยื่นออก: ศัลยแพทย์ดึงลำไส้ส่วนที่ยื่นออกมา ตัดไส้ตรงและลำไส้ใหญ่ส่วนปลายที่เกิน แล้วต่อลำไส้ส่วนที่เหลือกลับเข้าหากัน อาจเย็บกระชับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานร่วมด้วย North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust

การตัดเยื่อบุและพับชั้นกล้ามเนื้อ: มักพิจารณาเมื่อส่วนที่ยื่นไม่ยาวมาก ศัลยแพทย์ตัดเยื่อบุส่วนเกิน พับชั้นกล้ามเนื้อให้สั้นลง แล้วเย็บให้แน่นขึ้น

การซ่อมจากด้านล่างอาจทำภายใต้ยาสลบหรือยาชาบริเวณหลัง ขึ้นกับสุขภาพ วิธีผ่าตัด และการประเมินของวิสัญญีแพทย์ Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust

หลังผ่าตัด ทีมรักษาจะเฝ้าดูชีพจร ความดัน การหายใจ ความปวด เลือดออก ปริมาณปัสสาวะ และการกลับมาทำงานของลำไส้ คุณอาจเริ่มจากจิบน้ำหรืออาหารเหลว แล้วเพิ่มอาหารตามการฟื้นตัว การลุกเดินเร็วเมื่อปลอดภัยช่วยลดภาวะแทรกซ้อนจากการนอนนาน

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดขึ้นกับวิธีที่เลือก ความยาวของส่วนที่ยื่น การมีพังผืด การตัดลำไส้ร่วมด้วย และสุขภาพของผู้ป่วย การซ่อมผ่านทวารหนักบางวิธีอาจใช้เวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงตามข้อมูลของสถานพยาบาลต่างประเทศ แต่การผ่าตัดผ่านหน้าท้องหรือกรณีซับซ้อนอาจนานกว่านั้น Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust ทีมผ่าตัดในไทยจะให้ช่วงเวลาที่เหมาะกับแผนของคุณ เพราะเวลาเข้าห้องผ่าตัดยังรวมการเตรียมยาระงับความรู้สึกและการพักฟื้นหลังผ่าตัดด้วย

การระงับความรู้สึกมักเป็นดังนี้

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ต้องนอนโรงพยาบาลอย่างน้อยช่วงสั้นๆ เพื่อรอดูการทำงานของลำไส้ การกินอาหาร การเดิน ปัสสาวะ และเลือดออก แหล่งข้อมูลต่างประเทศระบุช่วงตั้งแต่ประมาณหนึ่งคืนไปจนถึงหลายวัน และบางแนวทางรายงานว่าการผ่าตัดผ่านหน้าท้องอาจพักนานกว่าการซ่อมจากด้านล่าง Cleveland Clinic ระยะจริงในไทยขึ้นกับวิธีผ่าตัด โรคร่วม การฟื้นตัว และแนวทางของโรงพยาบาล

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวไม่ได้จบในวันที่กลับบ้าน ลำไส้ แผล และกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานต้องใช้เวลาปรับตัว โดยทั่วไปอาจกลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้ภายในประมาณ 4-6 สัปดาห์ แต่ผู้ที่เปิดแผลหน้าท้อง ตัดลำไส้ มีโรคร่วม หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนอาจใช้เวลานานกว่า Mayo Clinic

ในช่วงแรก เป้าหมายสำคัญคือทำให้อุจจาระนุ่มและไม่ต้องเบ่ง ทีมรักษาอาจแนะนำให้ดื่มน้ำ รับประทานอาหารที่มีกากใย และใช้ยาช่วยให้อุจจาระนุ่มตามแผนเฉพาะบุคคล Mayo Clinic อย่าเพิ่มยาระบายเองหากมีปวดท้องมาก ท้องบวม อาเจียน หรือไม่ผายลม เพราะอาจเป็นสัญญาณของปัญหาอื่น

การกลับไปทำงานขึ้นกับลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก หรือใช้แรงเบ่ง การขับรถควรรอจนเคลื่อนไหวและเหยียบเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บมาก และไม่ได้ใช้ยาที่ทำให้ง่วง ศัลยแพทย์จะกำหนดข้อจำกัดจากชนิดแผลและผลตรวจติดตาม

อาการกลั้นอุจจาระไม่ได้อาจดีขึ้นเมื่อก้อนที่ยืดกล้ามเนื้อหูรูดถูกแก้ไข แต่บางคนยังมีอาการต่อเนื่อง โดยเฉพาะหากเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงมานาน ส่วนท้องผูกอาจดีขึ้น คงเดิม หรือแย่ลงได้ จึงควรบอกศัลยแพทย์ให้ชัดเจนตั้งแต่ก่อนผ่าตัดว่าอาการใดรบกวนคุณมากที่สุด

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ทุกวิธีมีความเสี่ยง และชนิดของความเสี่ยงต่างกันระหว่างการซ่อมผ่านหน้าท้องกับผ่านทวารหนัก ทีมผ่าตัดควรอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับวิธีที่เสนอ ไม่ใช่เพียงความเสี่ยงทั่วไปของการผ่าตัด

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

• เลือดออกจากแผลหรือบริเวณต่อลำไส้
• แผลติดเชื้อ การติดเชื้อในช่องท้อง หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• ปฏิกิริยาหรือภาวะแทรกซ้อนจากยาสลบและยาชา
• ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำที่ขา หรือลิ่มเลือดไปปอด
• บาดเจ็บต่อกระเพาะปัสสาวะ อวัยวะสืบพันธุ์ เส้นประสาท หรือเนื้อเยื่อข้างเคียง
• ลำไส้ทำงานช้าหรืออุดตัน
• รอยต่อลำไส้รั่ว ซึ่งอาจทำให้ติดเชื้อรุนแรงและต้องผ่าตัดซ้ำ
• ท้องผูกเกิดใหม่หรือแย่ลง
• กลั้นลม มูก หรืออุจจาระไม่ได้ชั่วคราวหรือต่อเนื่อง
• ช่องเชื่อมผิดปกติระหว่างไส้ตรงกับอวัยวะใกล้เคียง
• ไส้ตรงยื่นซ้ำและอาจต้องรักษาเพิ่มเติม

หลังผ่าตัดผ่านทวารหนัก อาจมีมูกหรืออุจจาระเล็ดในช่วงแรกจากการที่ทวารหนักถูกยืดระหว่างผ่าตัด อาการอาจค่อยๆ ดีขึ้น แต่บางคนมีปัญหาต่อเนื่อง North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust

การรั่วของรอยต่อลำไส้พบไม่บ่อยแต่เป็นภาวะสำคัญ เพราะอาจต้องให้ยารักษาการติดเชื้อ ระบายหนอง ผ่าตัดซ้ำ หรือทำช่องเปิดลำไส้ที่หน้าท้องเป็นการชั่วคราวหรือถาวรตามความรุนแรง North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust

โอกาสยื่นซ้ำขึ้นกับวิธีผ่าตัด ความแข็งแรงของเนื้อเยื่อ ภาวะท้องผูก การเบ่ง และสุขภาพโดยรวม แหล่งข้อมูลต่างประเทศรายงานตัวเลขต่างกันและไม่ควรนำมาใช้ทำนายผลของแต่ละคนโดยตรง สิ่งสำคัญคือถามศัลยแพทย์ว่าเหตุใดวิธีที่เสนอจึงเหมาะกับคุณ และหากยื่นซ้ำจะมีแผนจัดการอย่างไร

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้

เลือดซึมเล็กน้อยหรือมูกอาจพบได้หลังการผ่าตัดบางวิธี แต่ถ้าปริมาณเพิ่มขึ้น ไม่หยุด หรือมาพร้อมปวดมาก ไข้ หน้ามืด หรือใจสั่น ควรรับการประเมินทันที ไม่ควรใช้คำว่า “เป็นอาการปกติหลังผ่าตัด” เพื่อรอดูอาการที่กำลังแย่ลง

ทางเลือกอื่น

การรักษาโดยไม่ผ่าตัดช่วยลดอาการและการเบ่งได้ แต่โดยทั่วไปไม่สามารถแก้ไส้ตรงยื่นเต็มชั้นในผู้ใหญ่ให้กลับเข้าที่อย่างถาวร อย่างไรก็ตาม วิธีเหล่านี้ยังมีบทบาทเมื่ออาการน้อย ยังไม่พร้อมผ่าตัด หรือมีสาเหตุร่วมที่ต้องแก้ก่อน

การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

• ปรับอาหารและน้ำเพื่อให้อุจจาระนุ่ม
• ใช้ยาระบายหรือยาช่วยให้อุจจาระนุ่มตามแผนแพทย์
• ฝึกนิสัยการขับถ่าย ไม่กลั้นนานและไม่เบ่งต่อเนื่อง
• รักษาท้องเสีย ไอเรื้อรัง หรือปัญหาที่เพิ่มแรงดันในช่องท้อง
• ทำกายภาพกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานเมื่อมีความผิดปกติของการทำงานร่วมด้วย
• ดูแลผิวหนังรอบทวารหนักหากมีมูกหรืออุจจาระเล็ด

วิธีเหล่านี้อาจเพียงพอสำหรับเยื่อบุยื่นบางราย เด็ก หรือผู้ที่ไม่เหมาะกับการผ่าตัด แต่ผู้ใหญ่ที่มีไส้ตรงยื่นเต็มชั้นและมีอาการมากมักต้องกลับมาพิจารณาการผ่าตัด Cleveland Clinic

ทางเลือกการผ่าตัดแบบอื่น

หากจำเป็นต้องผ่าตัด ทางเลือกไม่ได้มีเพียงวิธีเดียว คุณอาจได้รับข้อเสนอให้

• ซ่อมผ่านหน้าท้องแบบเปิด
• ซ่อมผ่านหน้าท้องด้วยการส่องกล้อง
• ยึดไส้ตรงอย่างเดียว หรือยึดพร้อมตัดลำไส้บางส่วน
• ตัดส่วนที่ยื่นผ่านทวารหนัก
• ตัดเยื่อบุและพับชั้นกล้ามเนื้อผ่านทวารหนัก
• ซ่อมภาวะอวัยวะอุ้งเชิงกรานหย่อนอื่นร่วมกัน หากมีข้อบ่งชี้

ควรถามว่าทางเลือกแต่ละแบบมีผลต่อท้องผูก การกลั้นอุจจาระ แผลผ่าตัด ระยะพักฟื้น และโอกาสยื่นซ้ำอย่างไรสำหรับกรณีของคุณ หากยังไม่แน่ใจ การขอความเห็นจากศัลยแพทย์ที่ดูแลโรคลำไส้ใหญ่และทวารหนักอีกคนเป็นทางเลือกที่สมเหตุผล โดยเฉพาะเมื่อมีหลายวิธีที่ทำได้

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการที่กองทุนหรือกรมธรรม์ครอบคลุม ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะแม้เป็นโรคเดียวกัน ขั้นตอนอนุมัติอาจต่างกัน

บัตรทอง

เริ่มติดต่อหน่วยบริการประจำตามสิทธิ หากหน่วยบริการนั้นไม่มีศัลยแพทย์หรือความพร้อมสำหรับการผ่าตัด อาจออกเอกสารส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพ ถามให้ชัดว่าใบส่งต่อครอบคลุมการตรวจก่อนผ่าตัด การนอนโรงพยาบาล และการติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่

กรณีมีอาการฉุกเฉิน เช่น ก้อนบวมคล้ำ ดันกลับไม่ได้ เลือดออกมาก หรือปวดรุนแรง ไม่ควรรอขั้นตอนนัดตามปกติ ให้ไปห้องฉุกเฉินเพื่อประเมินก่อน

ประกันสังคม

ติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้เพื่อรับการตรวจและยืนยันข้อบ่งชี้ หากต้องใช้สถานพยาบาลอื่น อาจต้องผ่านระบบส่งต่อตามเงื่อนไขของสิทธิ ควรถามเรื่องเอกสาร การตรวจที่ต้องทำล่วงหน้า และสถานที่ติดตามผลหลังออกจากโรงพยาบาล

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจเงื่อนไขกรมธรรม์เรื่องโรคที่เป็นมาก่อน ระยะรอ วงเงินห้องพัก การผ่าตัด การใช้วัสดุทางการแพทย์ และการขออนุมัติก่อนรักษา ขอให้โรงพยาบาลส่งรายละเอียดชื่อหัตถการ วิธีผ่าตัดที่วางแผน และระยะนอนโรงพยาบาลโดยประมาณให้บริษัทประกันพิจารณา

การอนุมัติเบื้องต้นไม่จำเป็นต้องหมายความว่าทุกรายการจะได้รับความคุ้มครอง หากระหว่างผ่าตัดต้องเปลี่ยนวิธี ตัดลำไส้ หรือดูแลภาวะแทรกซ้อน ควรถามบริษัทประกันล่วงหน้าว่าต้องแจ้งเพิ่มเติมอย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดไส้ตรงยื่นจำเป็นทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นทุกคน แต่ผู้ใหญ่ที่มีไส้ตรงยื่นเต็มชั้นและมีอาการมักต้องพิจารณาผ่าตัด เพราะการปรับอาหารหรือใช้ยาระบายช่วยลดการเบ่งได้แต่ไม่ได้นำเนื้อเยื่อกลับเข้าที่อย่างถาวร เด็ก ผู้ที่ยื่นเฉพาะเยื่อบุ หรือผู้มีความเสี่ยงผ่าตัดสูงอาจเริ่มด้วยแนวทางอื่นก่อน

ไส้ตรงยื่นเหมือนริดสีดวงทวารหรือไม่

ไม่เหมือนกัน แม้ทั้งสองภาวะทำให้เห็นก้อนออกจากทวารหนักได้ ริดสีดวงเกิดจากหลอดเลือดและเนื้อเยื่อบริเวณทวารหนัก ส่วนไส้ตรงยื่นคือผนังไส้ตรงเคลื่อนลงมา การตรวจโดยแพทย์ช่วยแยกโรคและป้องกันการรักษาผิดวิธี

เลือกผ่าตัดผ่านหน้าท้องหรือผ่านทวารหนักดีกว่า

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การผ่าตัดผ่านหน้าท้องอาจเหมาะกับผู้ที่สุขภาพแข็งแรงและต้องการการยึดไส้ตรงจากด้านบน ส่วนการผ่าตัดผ่านทวารหนักอาจเหมาะกับผู้ที่ไม่ควรรับการผ่าตัดช่องท้องขนาดใหญ่หรือมีส่วนยื่นที่ซ่อมจากด้านล่างได้ ศัลยแพทย์ต้องพิจารณาท้องผูก การกลั้นอุจจาระ โรคร่วม และการยื่นซ้ำร่วมกัน

ต้องดมยาสลบหรือไม่

การผ่าตัดผ่านหน้าท้องโดยทั่วไปใช้ยาสลบ ส่วนการซ่อมผ่านทวารหนักอาจใช้ยาสลบหรือยาชาบริเวณหลังได้ การตัดสินใจขึ้นกับวิธีผ่าตัด โรคหัวใจและปอด ยาที่ใช้ และการประเมินของวิสัญญีแพทย์

หลังผ่าตัดต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

ส่วนใหญ่นอนโรงพยาบาลตั้งแต่ช่วงสั้นๆ ไปจนถึงหลายวัน ขึ้นกับวิธีผ่าตัด การตัดลำไส้ร่วมด้วย การกินอาหาร การขับถ่าย และโรคประจำตัว แหล่งข้อมูลต่างประเทศให้ช่วงแตกต่างกัน จึงควรใช้แผนจากโรงพยาบาลที่ผ่าตัดจริงเป็นหลัก

หลังผ่าตัดจะถ่ายอุจจาระได้ตามปกติเมื่อใด

ลำไส้มักค่อยๆ กลับมาทำงานในช่วงวันแรกๆ แต่ความถี่และลักษณะอุจจาระอาจเปลี่ยนอยู่หลายสัปดาห์ บางคนถ่ายบ่อย มีมูก หรือควบคุมได้ไม่ดีในช่วงแรก ขณะที่บางคนท้องผูก ทีมรักษาจะช่วยปรับอาหาร น้ำ และยาตามอาการ

อาการกลั้นอุจจาระไม่ได้จะดีขึ้นหรือไม่

อาการอาจดีขึ้นเมื่อไส้ตรงไม่ยื่นมารบกวนกล้ามเนื้อหูรูด แต่ไม่สามารถรับประกันได้ หากกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทเสียหน้าที่มานาน อาการอาจคงอยู่และต้องใช้กายภาพอุ้งเชิงกรานหรือการรักษาเพิ่มเติม

ผ่าตัดแล้วท้องผูกจะหายหรือไม่

ท้องผูกอาจดีขึ้น คงเดิม หรือแย่ลง ขึ้นกับสาเหตุและวิธีผ่าตัด หากคุณมีท้องผูกรุนแรงก่อนผ่าตัด ต้องบอกศัลยแพทย์ เพราะอาจต้องตรวจเพิ่มเติมและนำข้อมูลนี้มาเลือกว่าจะยึดไส้ตรงอย่างเดียวหรือตัดลำไส้บางส่วนร่วมด้วย

ไส้ตรงยื่นกลับมาเป็นซ้ำได้หรือไม่

เป็นซ้ำได้ทุกวิธี แต่โอกาสแตกต่างตามชนิดการผ่าตัด ความแข็งแรงของเนื้อเยื่อ ท้องผูก การเบ่ง และสุขภาพโดยรวม การทำให้อุจจาระนุ่มและรักษาปัจจัยที่เพิ่มแรงดันในช่องท้องช่วยลดแรงกระทำต่อบริเวณที่ซ่อม แต่ไม่อาจป้องกันได้ทั้งหมด

หลังผ่าตัดมีเลือดออกได้หรือไม่

เลือดซึมเล็กน้อยอาจพบได้ โดยเฉพาะหลังผ่าตัดผ่านทวารหนัก แต่เลือดสดปริมาณมาก ออกไม่หยุด มีลิ่มเลือด หน้ามืด ใจสั่น หรือปวดมากขึ้นไม่ควรรอดูเอง ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉิน

กลับไปทำงานและออกกำลังกายได้เมื่อใด

งานเบาอาจกลับได้ก่อนงานใช้แรง ส่วนการกลับสู่กิจกรรมเต็มที่มักใช้เวลาหลายสัปดาห์ โดยแหล่งข้อมูลหนึ่งระบุประมาณ 4-6 สัปดาห์ ทั้งนี้ขึ้นกับวิธีผ่าตัด แผล และสุขภาพของแต่ละคน Mayo Clinic ควรรอศัลยแพทย์อนุญาตก่อนยกของหนักหรือออกกำลังกายที่เพิ่มแรงดันในช่องท้อง

ต้องทำช่องเปิดลำไส้ที่หน้าท้องหรือไม่

ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำเป็นประจำในการผ่าตัดทุกคน แต่อาจจำเป็นในกรณีซับซ้อน เช่น รอยต่อลำไส้รั่ว การติดเชื้อรุนแรง หรือเนื้อเยื่อไม่ปลอดภัยต่อการต่อลำไส้ทันที ศัลยแพทย์ควรอธิบายก่อนผ่าตัดว่ากรณีของคุณมีโอกาสต้องทำหรือไม่ และหากต้องทำจะเป็นชั่วคราวหรืออาจถาวร

ถ้าก้อนยื่นออกมาก่อนถึงวันผ่าตัดควรทำอย่างไร

หากก้อนยังกลับเข้าได้และไม่มีอาการรุนแรง ให้ลดการเบ่งและติดต่อทีมรักษาหากยื่นบ่อยขึ้น แต่ถ้าก้อนบวมมาก ปวดมาก มีสีคล้ำ เลือดออกมาก หรือดันกลับไม่ได้ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะเนื้อเยื่ออาจถูกกดรัดและขาดเลือด

ควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดก่อนตัดสินใจ

ควรถามว่าคุณเป็นไส้ตรงยื่นชนิดใด เหตุใดจึงแนะนำวิธีนี้ ต้องตัดลำไส้หรือใช้วัสดุเสริมหรือไม่ วิธีดังกล่าวมีผลต่อท้องผูกและการกลั้นอุจจาระอย่างไร ต้องนอนโรงพยาบาลและหยุดงานประมาณเท่าใด รวมถึงหากเกิดการยื่นซ้ำหรือรอยต่อลำไส้รั่วจะจัดการอย่างไร การได้คำตอบเฉพาะกรณีช่วยให้ตัดสินใจได้มากกว่าการเปรียบเทียบชื่อวิธีผ่าตัดเพียงอย่างเดียว

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Rectal Prolapse Surgery (Rectopexy): Recovery & Complications — เกี่ยวกับ Rectal prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Rectal Prolapse: Altemeier's Procedure — เกี่ยวกับ Rectal prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Rectal prolapse and perineal repair - Surgery — เกี่ยวกับ Rectal prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Rectal prolapse surgery — เกี่ยวกับ Rectal-prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที