การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกัน

การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกัน (Pleurodesis) คือหัตถการที่ทำให้เยื่อบางสองชั้นรอบปอดยึดติดกัน เพื่อลดพื้นที่ที่ลมหรือน้ำสามารถกลับมาสะสมและกดปอดได้ วิธีนี้มักพิจารณาเมื่อภาวะลมรั่วหรือน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดเกิดซ้ำ แต่ไม่ใช่ทุกคนที่มีน้ำหรือลมรอบปอดจะต้องทำหัตถการนี้

การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกัน คืออะไร

ปอดแต่ละข้างถูกหุ้มด้วยเยื่อบางสองชั้น ชั้นหนึ่งแนบกับผิวปอด อีกชั้นบุด้านในของผนังทรวงอก ช่องแคบระหว่างเยื่อทั้งสองเรียกว่า “ช่องเยื่อหุ้มปอด” ตามปกติจะมีของเหลวเพียงเล็กน้อยเพื่อให้ปอดเคลื่อนไหวได้ราบรื่นขณะหายใจ (Cleveland Clinic)

เมื่อมีลมเข้าไปในช่องนี้ จะเกิดภาวะลมในช่องเยื่อหุ้มปอดหรือปอดแฟบ หากมีของเหลวมากผิดปกติ จะเรียกว่าน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอด ทั้งสองภาวะอาจทำให้ปอดกางได้ไม่เต็มที่ เกิดอาการเหนื่อย หายใจไม่อิ่ม ไอ หรือเจ็บหน้าอก

การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันมีเป้าหมายให้เยื่อทั้งสองชั้นเกิดการระคายเคืองอย่างควบคุม จากนั้นจึงอักเสบและยึดติดกันระหว่างการสมานตัว เมื่อช่องว่างถูกปิดลง ลมหรือของเหลวจึงมีพื้นที่สะสมได้น้อยลง หัตถการนี้ไม่ได้รักษาสาเหตุพื้นฐานทุกชนิด เช่น มะเร็ง หัวใจล้มเหลว หรือโรคไต แต่มีหน้าที่ควบคุมปัญหาที่เกิดขึ้นรอบปอดและช่วยลดการกลับมาเป็นซ้ำ

วิธีหลักมีสองแบบ

การผ่าตัดผ่านกล้องทรวงอกใช้แผลขนาดเล็กหลายตำแหน่งสำหรับกล้องและเครื่องมือ ส่วนการเปิดทรวงอกใช้แผลใหญ่กว่าระหว่างซี่โครง แพทย์อาจทำหัตถการอื่นร่วมด้วย เช่น จัดการบริเวณปอดที่รั่ว ทั้งนี้ขึ้นกับสิ่งที่ตรวจพบและสาเหตุของโรค

แม้คำว่า “ทำให้ติดกัน” อาจฟังน่ากังวล แต่จุดประสงค์ไม่ใช่ทำให้เนื้อปอดติดกับทุกส่วนของทรวงอกอย่างไม่มีการควบคุม แพทย์ต้องการให้เยื่อหุ้มปอดสองชั้นแนบและสมานกัน เพื่อลดช่องว่างที่เป็นที่สะสมของลมหรือน้ำ อย่างไรก็ตาม หัตถการอาจไม่สำเร็จเต็มที่ และบางคนยังต้องระบายของเหลวหรือลมเพิ่มเติมในภายหลัง

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

แพทย์มักพิจารณาการทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันเมื่อปัญหามีโอกาสเกิดซ้ำหรือเกิดซ้ำแล้ว และการระบายออกเพียงครั้งเดียวไม่สามารถควบคุมอาการได้ในระยะยาว

ผู้ที่อาจเหมาะกับหัตถการ

• ผู้ที่มีลมในช่องเยื่อหุ้มปอดเกิดซ้ำ
• ผู้ที่มีลมรั่วต่อเนื่องและปอดไม่คงตัวหลังระบายลม
• ผู้ที่มีน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดกลับมาสะสมซ้ำจนเหนื่อยหรือแน่นหน้าอก
• ผู้ที่มีน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดจากโรคมะเร็ง และคาดว่าการระบายเพียงครั้งเดียวจะไม่เพียงพอ
• ผู้ที่มีของเหลวรอบปอดจากโรคเรื้อรังบางชนิด ซึ่งยังกลับมาสะสมแม้รักษาสาเหตุพื้นฐานแล้ว
• ผู้ที่ต้องเข้ารับการผ่าตัดทรวงอกเพื่อแก้สาเหตุของลมรั่ว และแพทย์เห็นว่าควรลดโอกาสกลับเป็นซ้ำร่วมด้วย (Cleveland Clinic)

การมีน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดครั้งแรกไม่ได้แปลว่าต้องทำทันที แพทย์มักตรวจหาสาเหตุ ระบายของเหลวเมื่อจำเป็น และดูว่าของเหลวกลับมาหรือไม่ก่อน หากรักษาโรคต้นเหตุแล้วควบคุมได้ การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันอาจไม่จำเป็น

ผู้ที่อาจไม่เหมาะ หรือควรเลือกวิธีอื่น

ข้อจำกัดสำคัญคือปอดต้องสามารถกางกลับมาสัมผัสกับผนังทรวงอกได้ หากมีพังผืด เนื้องอก หรือการอุดกั้นที่ทำให้ปอดกางไม่เต็มที่ เยื่อสองชั้นจะสัมผัสกันไม่พอและอาจไม่ยึดติดตามที่ต้องการ

แพทย์อาจไม่เลือกวิธีนี้ หรือเลื่อนออกไป หากมีภาวะต่อไปนี้

• ปอดกางกลับไม่ได้หลังระบายลมหรือของเหลว
• มีการติดเชื้อในช่องเยื่อหุ้มปอดที่ยังควบคุมไม่ได้
• ภาวะการแข็งตัวของเลือดผิดปกติและยังแก้ไขไม่ได้
• สุขภาพโดยรวมไม่เหมาะกับการดมยาสลบ หากวางแผนทำแบบผ่าตัด
• อาการไม่มาก ของเหลวสะสมน้อย หรือสามารถควบคุมได้ด้วยการรักษาสาเหตุ
• คาดว่าจะต้องเข้าถึงช่องเยื่อหุ้มปอดเพื่อการรักษาอื่นในอนาคต
• ผู้ป่วยต้องการหลีกเลี่ยงการนอนโรงพยาบาลหรือไม่ต้องการทำหัตถการ หลังได้รับข้อมูลเรื่องประโยชน์และข้อจำกัดแล้ว

ผู้ที่มีมะเร็งระยะลุกลามอาจมีทางเลือกระหว่างการทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันกับการใส่สายระบายคาไว้ระยะยาว การตัดสินใจควรคำนึงถึงว่าปอดกางได้หรือไม่ ของเหลวกลับมาเร็วเพียงใด ความสามารถในการดูแลสายที่บ้าน และเป้าหมายด้านคุณภาพชีวิต ไม่ได้ตัดสินจากชื่อโรคเพียงอย่างเดียว

แพทย์โรคปอดหรือศัลยแพทย์ทรวงอกจะเป็นผู้ประเมินว่าเหมาะหรือไม่ โดยดูภาพเอกซเรย์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ผลการระบายลมหรือน้ำ สาเหตุพื้นฐาน สมรรถภาพปอด โรคร่วม และความต้องการของคุณ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวต่างกันระหว่างการใส่สารผ่านท่อระบายกับการผ่าตัด หากคุณนอนโรงพยาบาลและมีท่อระบายทรวงอกอยู่แล้ว ทีมรักษาอาจเตรียมทำหัตถการที่หอผู้ป่วยหรือห้องหัตถการ แต่ถ้าทำผ่านกล้องหรือแผลเปิด จะต้องเตรียมเหมือนการผ่าตัดภายใต้ยาสลบ

การตรวจที่อาจต้องทำ

แพทย์มักใช้ภาพเอกซเรย์ทรวงอกหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อดูตำแหน่งของลมหรือของเหลว ประเมินการกางของปอด และวางแผนวิธีรักษา (Cleveland Clinic) หากมีของเหลว แพทย์อาจส่งตรวจเพื่อหาสาเหตุ เช่น การติดเชื้อหรือเซลล์ผิดปกติ

ก่อนการผ่าตัด อาจมีการตรวจเลือด ดูการแข็งตัวของเลือด การทำงานของไต และความพร้อมต่อยาระงับความรู้สึก ผู้ที่มีโรคหัวใจหรือโรคปอดอาจต้องตรวจเพิ่มเติมตามความเสี่ยงเฉพาะบุคคล

แจ้งยา โรคประจำตัว และประวัติแพ้

นำรายชื่อยาทุกชนิดไปให้ทีมรักษา รวมถึงยาที่ซื้อเอง สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนทำ เช่น

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวานบางชนิด
• ยาที่มีผลต่อไตหรือการแข็งตัวของเลือด
• สมุนไพรและอาหารเสริมบางชนิด

อย่าหยุดยาเอง โดยเฉพาะยาป้องกันลิ่มเลือด เพราะการหยุดผิดเวลาอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ลิ่มเลือดอุดตัน หัวใจขาดเลือด หรือโรคหลอดเลือดสมอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาหยุดและเริ่มยาใหม่ตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ และวิธีทำหัตถการ

แจ้งทีมรักษาหากเคยแพ้ยา แพ้สารฆ่าเชื้อ เคยมีปัญหาจากการดมยาสลบ มีภาวะเลือดออกง่าย ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ รวมถึงหากมีไข้ ไอมากขึ้น หรือการติดเชื้อก่อนวันทำ

การงดอาหารและน้ำ

หากใช้ยาสลบหรือยาคลายกังวล คุณจะได้รับคำสั่งให้งดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่โรงพยาบาลกำหนด เวลางดขึ้นกับชนิดอาหาร เวลาผ่าตัด และแผนระงับความรู้สึก อย่าเดาเวลาเอง หากคำสั่งไม่ชัดควรติดต่อทีมผ่าตัดก่อนเดินทาง

กรณีใส่สารผ่านท่อระบายที่มีอยู่แล้วและใช้เพียงยาชาเฉพาะที่ การงดอาหารอาจต่างออกไป โรงพยาบาลจะบอกว่ากินหรือดื่มได้ถึงเมื่อใด

สิ่งที่ควรนำไปโรงพยาบาล

• บัตรประชาชน เอกสารส่งตัว และเอกสารสิทธิการรักษา
• รายชื่อยาและขนาดยาที่ใช้อยู่ โดยนำฉลากหรือรูปถ่ายมาด้วย
• ผลตรวจ ภาพเอกซเรย์ หรือแผ่นบันทึกภาพจากสถานพยาบาลเดิม
• รายชื่อโรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา และข้อมูลการผ่าตัดเดิม
• เสื้อผ้าหลวม สวมง่าย เพราะอาจมีท่อและแผลบริเวณหน้าอก
• ผู้ดูแลหรือผู้มารับกลับ หากโรงพยาบาลอนุญาตให้กลับเร็วและได้รับยาที่ทำให้ง่วง

ก่อนลงนามยินยอม คุณควรทราบว่าจะใช้วิธีใด เหตุใดจึงเลือกวิธีนั้น ต้องใส่ท่อระบายนานเพียงใด หากปอดกางไม่ได้จะทำอย่างไร และมีโอกาสต้องเปลี่ยนเป็นการผ่าตัดแบบอื่นหรือไม่

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดขึ้นกับว่าจะทำผ่านท่อระบายหรือทำในห้องผ่าตัด ทั้งสองวิธีมีเป้าหมายเดียวกัน แต่ระดับการระงับความรู้สึก ขนาดแผล และการพักฟื้นต่างกัน

แบบใส่สารผ่านท่อระบายทรวงอก

• ระบายน้ำหรือลมออกก่อน

แพทย์ใส่ท่อระบายผ่านผนังทรวงอกเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอด หากมีท่ออยู่แล้วจะตรวจตำแหน่งและการทำงานของท่อ จากนั้นระบายลมหรือของเหลวเพื่อให้ปอดกางกลับมาใกล้ผนังทรวงอก (NHS)

• ประเมินว่าปอดกางได้เพียงพอหรือไม่

ทีมรักษาตรวจอาการ ปริมาณสิ่งที่ระบายออก และภาพเอกซเรย์ หากปอดยังไม่กาง อาจต้องแก้การอุดตัน ปรับท่อ หรือพิจารณาวิธีอื่นก่อน

• ให้ยาเพื่อควบคุมความเจ็บปวด

หัตถการอาจทำให้เจ็บหรือแสบร้อนในหน้าอก จึงมักให้ยาบรรเทาปวดและอาจใช้ยาชาเฉพาะที่หรือยาคลายกังวลตามความเหมาะสม

• ใส่สารผ่านท่อ

แพทย์ใส่สารที่ทำให้เยื่อหุ้มปอดระคายเคืองในรูปของเหลวผ่านท่อระบาย สารที่ใช้และวิธีเตรียมขึ้นกับข้อบ่งชี้และแนวทางของโรงพยาบาล

• ควบคุมการไหลของท่อชั่วคราว

หลังใส่สาร ทีมรักษาอาจปิดหรือปรับระบบระบายช่วงหนึ่งเพื่อให้สารสัมผัสเยื่อหุ้มปอด จากนั้นเปิดระบบให้ระบายต่อ ระยะเวลาและการจัดท่าขึ้นกับวิธีของทีมรักษา

• ติดตามหลังทำ

พยาบาลและแพทย์ติดตามการหายใจ ระดับออกซิเจน ไข้ ความเจ็บปวด และปริมาณลมหรือของเหลวจากท่อ อาจถ่ายเอกซเรย์ซ้ำเพื่อดูว่าปอดยังขยายตัวดีหรือไม่

• ถอดท่อเมื่อเหมาะสม

ท่อจะถูกถอดเมื่อปอดกางดี ไม่มีลมรั่วที่สำคัญ และของเหลวลดลงถึงระดับที่ทีมรักษายอมรับได้ เกณฑ์ถอดท่ออาจต่างกันตามสาเหตุและโรงพยาบาล

แบบผ่าตัด

• วิสัญญีแพทย์ให้ยาสลบเพื่อให้คุณหลับและไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด
• ศัลยแพทย์ทำแผลขนาดเล็กสำหรับกล้องและเครื่องมือ หรือทำแผลใหญ่กว่าระหว่างซี่โครงหากจำเป็น
• ระบายลมหรือของเหลว และตรวจผิวปอดกับช่องเยื่อหุ้มปอด
• แก้สาเหตุที่พบและสามารถรักษาได้ เช่น บริเวณที่สงสัยว่าเป็นต้นกำเนิดของลมรั่ว
• ทำให้ผิวเยื่อหุ้มปอดระคายเคืองด้วยเครื่องมือ หรือใส่สารผ่านช่องผ่าตัด เพื่อให้เยื่อสองชั้นยึดติดระหว่างการสมานตัว (Cleveland Clinic)
• ขยายปอดและตรวจการรั่วตามวิธีของทีมผ่าตัด
• ใส่ท่อระบายทรวงอก แล้วปิดแผล

การเริ่มด้วยการผ่าตัดผ่านกล้องไม่ได้รับประกันว่าจะใช้แผลเล็กได้ตลอด หากมีพังผืดมาก เลือดออก มองเห็นไม่ชัด หรือจำเป็นต้องแก้ปัญหาที่ซับซ้อน ศัลยแพทย์อาจเปลี่ยนเป็นแผลเปิดเพื่อให้รักษาได้เหมาะสมกว่า

ใช้เวลานานแค่ไหน

เวลาทำหัตถการอาจตั้งแต่ช่วงสั้นสำหรับการใส่สารผ่านท่อที่มีอยู่แล้ว ไปจนถึงนานกว่านั้นสำหรับการผ่าตัดหรือการแก้ปัญหาอื่นร่วมกัน โดยให้โรงพยาบาลผู้รักษาประเมินเฉพาะราย เวลาจริงขึ้นกับการใส่ท่อไว้แล้วหรือไม่ ปริมาณลมหรือน้ำ วิธีที่เลือก และต้องทำการผ่าตัดอื่นร่วมด้วยหรือไม่

อย่าสับสนระหว่าง “เวลาทำหัตถการ” กับ “เวลารักษาทั้งหมด” ก่อนใส่สารอาจต้องรอให้น้ำระบายออกและปอดกางเต็มที่ หลังทำยังต้องคาท่อเพื่อดูว่าลมหรือของเหลวลดลงหรือไม่

ต้องคาท่อจนปอดกางดี ลมรั่วหยุดหรือเหลือน้อย และปริมาณของเหลวอยู่ในเกณฑ์ที่ทีมรักษาเห็นว่าถอดได้ จึงอาจแตกต่างตั้งแต่รายหนึ่งไปอีกรายหนึ่งและไม่ควรกำหนดจากจำนวนวันล่วงหน้า ระยะนอนโรงพยาบาลขึ้นกับโรคพื้นฐาน วิธีทำ เกณฑ์ถอดท่อ และระบบของแต่ละโรงพยาบาล โดยโรงพยาบาลผู้รักษาจะประเมินเฉพาะราย

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวมีสองส่วน คือการฟื้นจากท่อและแผล กับการฟื้นจากโรคที่ทำให้มีลมหรือน้ำรอบปอด ผู้ที่ทำผ่านท่อเพียงอย่างเดียวอาจฟื้นเร็วกว่าผู้ที่ผ่าตัดทรวงอก แต่ยังอาจเหนื่อยจากโรคพื้นฐานได้

ช่วงแรกหลังทำ

อาการเจ็บหรือระคายหน้าอกพบได้ โดยเฉพาะเวลาหายใจลึก ไอ หรือขยับตัว บางคนมีไข้ช่วงสั้นจากปฏิกิริยาการอักเสบของเยื่อหุ้มปอด (NHS) ทีมรักษาจะประเมินว่าเป็นอาการที่คาดได้หรือเป็นสัญญาณของการติดเชื้อหรือภาวะแทรกซ้อน

ขณะมีท่อระบาย คุณอาจลุกเดินได้โดยมีผู้ช่วย ทั้งนี้ขึ้นกับระบบระบายและความมั่นคงของอาการ การขยับตัว การไออย่างเหมาะสม และการฝึกหายใจตามคำแนะนำของทีมรักษาช่วยลดปัญหาจากการนอนนิ่งนาน แต่ไม่ควรดึง ยก หรือปรับอุปกรณ์ระบายเอง

หลังถอดท่อและกลับบ้าน

บริเวณแผลอาจเจ็บตึงหรือมีของเหลวซึมเล็กน้อยในช่วงแรก แผลจากการผ่าตัดจะใช้เวลาฟื้นนานกว่าแผลใส่ท่อ ควรรักษาแผลตามคำสั่งเฉพาะของโรงพยาบาล และไปตรวจตามนัดเพื่อประเมินอาการ ภาพเอกซเรย์ และผลของหัตถการ

การกลับไปทำงานขึ้นกับวิธีทำและลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ ดันของ ทำงานเหนือศีรษะ หรือใช้แรงมาก หากผ่าตัดทรวงอก การพักฟื้นโดยรวมอาจกินเวลาหลายสัปดาห์ ศัลยแพทย์จะกำหนดช่วงกลับไปทำงานจากแผล การควบคุมความเจ็บปวด ภาพปอด และสมรรถภาพการหายใจของคุณ

กิจกรรมที่ต้องระวัง

• หลีกเลี่ยงการยกของหนักและกิจกรรมที่ทำให้เจ็บแผลมากขึ้นจนกว่าแพทย์จะอนุญาต
• อย่าขับรถขณะยังใช้ยาที่ทำให้ง่วง หรือยังหมุนตัวและเบรกฉุกเฉินไม่ได้
• ไม่ควรขึ้นเครื่องบินหรือดำน้ำหลังภาวะลมในช่องเยื่อหุ้มปอดจนกว่าแพทย์ยืนยันว่าปอดกางดีและปลอดภัยสำหรับกิจกรรมนั้น
• งดสูบบุหรี่ เพราะเกี่ยวข้องกับโรคปอด การสมานแผล และโอกาสเกิดปัญหาปอดซ้ำ
• ใช้ยาแก้ปวดตามแผนที่แพทย์ให้ ไม่เพิ่ม ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

การหายใจยังไม่กลับเป็นปกติทันทีในทุกคน หากน้ำรอบปอดเกิดจากมะเร็ง หัวใจ หรือโรคเรื้อรัง อาการระยะยาวจะขึ้นกับการควบคุมโรคต้นเหตุด้วย การทำหัตถการนี้ลดพื้นที่สะสมของน้ำหรือลม แต่ไม่ได้ทำให้โรคพื้นฐานหมดไป

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

อาการเจ็บหน้าอกเป็นสิ่งที่พบได้จากการระคายเคืองของเยื่อหุ้มปอด ความรุนแรงต่างกันตั้งแต่ปวดตึงจนถึงเจ็บแปลบเวลาหายใจ ทีมรักษาจะเตรียมการบรรเทาปวดและประเมินซ้ำ หากปวดมากผิดปกติควรแจ้งทันที ไม่จำเป็นต้องทนรอให้หัตถการเสร็จ (NHS)

ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น เลือดออกรุนแรง การติดเชื้อรุนแรง ภาวะหายใจล้มเหลว ลิ่มเลือดอุดตัน หรือภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดและยาระงับความรู้สึก อาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้แม้พบไม่บ่อย โดยความเสี่ยงขึ้นกับวิธีทำและสุขภาพของผู้ป่วย

หัตถการไม่ได้ผลเต็มที่

เยื่อหุ้มปอดอาจยึดติดไม่ทั่ว หรือปอดกางกลับไม่เต็มที่ ทำให้ลมหรือของเหลวกลับมาสะสมอีก ในกรณีนี้อาจต้องระบายซ้ำ ใส่สายระบายคาไว้ ทำหัตถการซ้ำ หรือเลือกการผ่าตัดอื่น

โอกาสได้ผลแตกต่างมากตามสาเหตุว่าเป็นลมหรือน้ำ ชนิดสารหรือวิธีผ่าตัด การกางของปอด และโรคพื้นฐาน โดยควรถามทีมรักษาถึงผลที่คาดได้สำหรับข้อบ่งชี้ของตนเอง

ปวดและมีไข้

การอักเสบที่ต้องการให้เกิดเพื่อให้เยื่อหุ้มปอดติดกันอาจทำให้เจ็บหน้าอกและมีไข้ช่วงสั้น แพทย์ต้องแยกอาการเหล่านี้ออกจากการติดเชื้อ โดยดูระยะเวลา อุณหภูมิ การหายใจ ลักษณะแผล และผลตรวจอื่น

การติดเชื้อ

เชื้ออาจเข้าสู่แผล ท่อระบาย หรือช่องเยื่อหุ้มปอด ทำให้แผลแดง มีหนอง ไข้ หรือเกิดหนองในช่องเยื่อหุ้มปอด ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเมื่อจำเป็นต้องคาท่อนานหรือมีโรคที่ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนลง

ความเสี่ยงของการติดเชื้อขึ้นกับวิธีทำ ระยะเวลาคาท่อ ภูมิคุ้มกัน โรคร่วม และการดูแลแผล ผู้ป่วยควรสอบถามอัตราการติดเชื้อของโรงพยาบาลหากมีข้อมูลเฉพาะหน่วยงาน

เลือดออก

การใส่ท่อหรือผ่าตัดอาจทำให้เลือดออกจากผนังทรวงอกหรือเนื้อเยื่อภายใน ความเสี่ยงขึ้นกับยาที่ใช้ การแข็งตัวของเลือด พังผืด และความซับซ้อนของการผ่าตัด บางรายอาจต้องให้เลือด ใส่ท่อเพิ่ม หรือกลับเข้าห้องผ่าตัด

หายใจลำบากหรือออกซิเจนต่ำ

การอักเสบมากผิดปกติ ลมรั่ว ปอดแฟบ เลือดออก หรือของเหลวในปอดอาจทำให้เหนื่อยและระดับออกซิเจนต่ำ ภาวะหายใจรุนแรงจากการอักเสบพบได้น้อย แต่สามารถเป็นอันตรายได้

อวัยวะข้างเคียงบาดเจ็บ

ท่อหรือเครื่องมืออาจกระทบปอด หลอดเลือด ผนังทรวงอก หรืออวัยวะใกล้เคียง ความเสี่ยงไม่เท่ากันระหว่างการใส่ท่อ การผ่าตัดผ่านกล้อง และการเปิดทรวงอก

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

อาจเกิดอาการแพ้ยา คลื่นไส้ ความดันเปลี่ยนแปลง ปัญหาการหายใจ หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือลิ่มเลือด ความเสี่ยงขึ้นกับอายุ โรคหัวใจ โรคปอด การสูบบุหรี่ และสุขภาพโดยรวม วิสัญญีแพทย์จะประเมินก่อนผ่าตัด

ก่อนตัดสินใจ ควรถามแพทย์ว่าความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดสำหรับคุณคืออะไร เพราะคนที่มีลมรั่วจากปอดแต่สุขภาพโดยรวมดี มีความเสี่ยงและเป้าหมายต่างจากคนที่มีน้ำรอบปอดจากมะเร็งหรือโรคหัวใจระยะรุนแรง

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าอาการหนักเพียงใด ให้เลือกไปโรงพยาบาล โดยเฉพาะอาการหายใจลำบาก เจ็บหน้าอกรุนแรง หรือหมดสติ ไม่ควรรอถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันไม่ใช่คำตอบเดียว ทางเลือกขึ้นกับว่าเป็นลมหรือของเหลว สาเหตุคืออะไร ปอดกางได้หรือไม่ อาการรบกวนชีวิตเพียงใด และเป้าหมายการรักษาของคุณ

เฝ้าระวังและรักษาสาเหตุ

ลมหรือของเหลวปริมาณน้อยที่อาการคงที่อาจใช้การติดตามอย่างใกล้ชิดในบางกรณี หากสาเหตุรักษาได้ เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลวหรือโรคไต การควบคุมโรคต้นเหตุอาจลดการสะสมโดยไม่ต้องทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกัน

ระบายลมหรือของเหลวเพียงอย่างเดียว

แพทย์อาจเจาะระบายหรือใส่ท่อแล้วถอดเมื่อปอดกาง วิธีนี้หลีกเลี่ยงการทำให้เยื่อหุ้มปอดติด แต่ถ้าสาเหตุยังอยู่ ลมหรือของเหลวอาจกลับมาและต้องทำซ้ำ (NHS) เหมาะหรือไม่ขึ้นกับโอกาสเกิดซ้ำและความพร้อมของผู้ป่วยในการเข้ารับการรักษาอีกครั้ง

ใส่สายระบายคาในช่องเยื่อหุ้มปอด

สายขนาดเล็กสามารถคาไว้และระบายของเหลวเป็นระยะที่บ้านได้ เป็นทางเลือกสำคัญสำหรับน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดที่กลับมาซ้ำ โดยเฉพาะเมื่อปอดกางไม่เต็มที่หรือผู้ป่วยต้องการลดเวลานอนโรงพยาบาล

ข้อแลกเปลี่ยนคือยังมีสายอยู่ที่หน้าอก ต้องดูแลความสะอาด มีอุปกรณ์และผู้ที่ช่วยระบายได้ และยังมีความเสี่ยงอุดตันหรือติดเชื้อ บางคนเหมาะกับสายคามากกว่า ขณะที่บางคนต้องการหลีกเลี่ยงการมีสายระยะยาว

ผ่าตัดแก้สาเหตุโดยตรง

กรณีลมรั่วซ้ำ ศัลยแพทย์อาจตัดหรือเย็บบริเวณปอดที่ผิดปกติร่วมกับการทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกัน การผ่าตัดช่วยให้เห็นภายในทรวงอกและจัดการต้นเหตุได้ แต่ต้องใช้ยาสลบและพักฟื้นมากกว่าการใส่สารผ่านท่อ

การดูแลตามอาการ

หากสุขภาพไม่เหมาะกับหัตถการ หรือประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับไม่สอดคล้องกับเป้าหมายของผู้ป่วย ทีมรักษาอาจเน้นควบคุมอาการเหนื่อย ปวด และวิตกกังวล พร้อมรักษาโรคพื้นฐาน การไม่เลือกหัตถการไม่ใช่การหยุดดูแล แต่เป็นการเลือกแผนที่เหมาะกับภาระของการรักษาและคุณภาพชีวิต

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับสาเหตุที่ต้องทำ ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการที่กองทุนหรือกรมธรรม์รับผิดชอบ ควรตรวจสอบก่อนนัดหากอาการไม่ฉุกเฉิน แต่หากหายใจลำบากหรือมีภาวะฉุกเฉินให้ไปโรงพยาบาลก่อน

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิ แพทย์จะประเมินและส่งต่อไปยังหน่วยที่มีแพทย์โรคปอดหรือศัลยแพทย์ทรวงอกเมื่อจำเป็น เอกสารส่งตัวอาจมีความสำคัญหากรับบริการนอกสถานพยาบาลหลัก

ควรถามว่า

• หัตถการและการนอนโรงพยาบาลอยู่ในสิทธิหรือไม่
• ต้องมีหนังสือส่งตัวหรืออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• หากต้องเปลี่ยนจากการใส่สารเป็นการผ่าตัด ต้องดำเนินเอกสารเพิ่มหรือไม่
• การติดตามหลังออกจากโรงพยาบาลทำที่ใด

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเข้ารับการประเมินที่หน่วยบริการประจำตามสิทธิ และใช้ระบบส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพทำหัตถการ การครอบคลุมจะพิจารณาจากข้อบ่งชี้ทางการแพทย์และเส้นทางส่งต่อ

เตรียมบัตรประชาชน เอกสารส่งตัว ผลตรวจ และภาพถ่ายรังสี หากเป็นกรณีเร่งด่วนหรือฉุกเฉิน โรงพยาบาลจะประเมินและรักษาตามความจำเป็นก่อน ส่วนขั้นตอนสิทธิให้ติดต่อหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลเมื่ออาการคงที่

ประกันสุขภาพเอกชน

กรมธรรม์แต่ละฉบับต่างกัน แม้ชื่อหัตถการเหมือนกัน เงื่อนไขอาจขึ้นกับว่าเป็นโรคเดิมหรือไม่ ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่ มีระยะรอคอยหรือข้อยกเว้นหรือไม่ และต้องขออนุมัติก่อนรักษาหรือไม่

ส่งเอกสารต่อไปนี้ให้บริษัทประกันหรือฝ่ายสิทธิของโรงพยาบาลตรวจสอบ

• ใบวินิจฉัยและเหตุผลที่แพทย์แนะนำให้ทำ
• แผนว่าจะทำผ่านท่อหรือผ่าตัด
• จำนวนวันที่คาดว่าจะนอนโรงพยาบาล โดยระบุว่าอาจเปลี่ยนตามการระบาย
• รายการตรวจและหัตถการที่อาจต้องทำร่วม
• แผนสำรองหากปอดกางไม่ได้หรือจำเป็นต้องเปลี่ยนวิธี

การอนุมัติเบื้องต้นไม่ควรถูกตีความว่าเป็นการรับรองทุกรายการ ควรถามให้ชัดว่าครอบคลุมท่อระบาย ห้องผ่าตัด วิสัญญี การตรวจภาพ และการรักษาภาวะแทรกซ้อนหรือไม่

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันเจ็บไหม

อาจเจ็บหรือแสบหน้าอกได้ เพราะหัตถการตั้งใจทำให้เยื่อหุ้มปอดเกิดการระคายเคืองเพื่อยึดติดกัน (NHS) แพทย์มักให้ยาแก้ปวดก่อนและหลังทำ หากเจ็บมากควรแจ้งทีมรักษาทันทีเพื่อประเมินและปรับการระงับปวด

ต้องดมยาสลบหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องดมยาสลบทุกกรณี การใส่สารผ่านท่อมักใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาแก้ปวด และอาจใช้ยาคลายกังวล ส่วนการผ่าตัดผ่านกล้องหรือแผลเปิดมักใช้ยาสลบ

ต้องใส่ท่อระบายทรวงอกนานแค่ไหน

ต้องคาท่อจนปอดกางดี ลมรั่วหยุดหรือเหลือน้อย และปริมาณของเหลวอยู่ในเกณฑ์ที่ทีมรักษาเห็นว่าถอดได้ จึงอาจแตกต่างตั้งแต่รายหนึ่งไปอีกรายหนึ่งและไม่ควรกำหนดจากจำนวนวันล่วงหน้า

ต้องนอนโรงพยาบาลหรือกลับบ้านได้เลย

หลายคนต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อดูการหายใจ ปริมาณสิ่งที่ระบาย และภาพเอกซเรย์ โดยเฉพาะผู้ที่ผ่าตัด บางระบบสามารถดูแลผู้ป่วยนอกที่มีท่อได้ แต่ต้องมีทีมติดตามและไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะกับทุกคน

หลังทำแล้วลมหรือน้ำจะไม่กลับมาอีกใช่ไหม

ยังมีโอกาสกลับมาได้ เพราะหัตถการอาจติดไม่ทั่วหรือปอดกางไม่เต็มที่ หากกลับมา แพทย์อาจระบายซ้ำ ใส่สายคา ทำหัตถการซ้ำ หรือพิจารณาการผ่าตัดตามสาเหตุ

ถ้าปอดกางไม่เต็มที่ยังทำได้ไหม

ผลของการทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันมักไม่ดีเมื่อปอดกางไม่เต็มที่ เพราะเยื่อสองชั้นสัมผัสกันไม่พอ แพทย์อาจเลือกสายระบายคาไว้หรือวิธีอื่นแทน โดยเฉพาะในผู้ที่มีน้ำสะสมซ้ำ

หัตถการนี้รักษามะเร็งได้หรือไม่

ไม่รักษามะเร็งโดยตรง แต่ช่วยควบคุมน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดที่เกิดซ้ำและลดอาการเหนื่อยในผู้ป่วยบางราย การรักษามะเร็งยังต้องดำเนินตามแผนของทีมมะเร็งแยกต่างหาก

หลังทำกลับไปทำงานได้เมื่อใด

ผู้ที่ทำผ่านท่อและทำงานเบาอาจกลับได้เร็วกว่าผู้ที่ผ่าตัดทรวงอก ส่วนการฟื้นจากการผ่าตัดอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ กำหนดจริงขึ้นกับอาการปวด การกางของปอด โรคพื้นฐาน และลักษณะงาน

หลังทำขึ้นเครื่องบินได้ไหม

ไม่ควรขึ้นเครื่องบินจนกว่าแพทย์จะยืนยันว่าปอดกางดีและไม่มีลมค้าง โดยเฉพาะหากสาเหตุเดิมคือลมในช่องเยื่อหุ้มปอด ความดันอากาศที่เปลี่ยนแปลงอาจทำให้ลมที่เหลือขยายตัวได้ จึงต้องขอคำแนะนำเฉพาะบุคคลก่อนเดินทาง

หลังทำสามารถดำน้ำได้หรือไม่

การดำน้ำมีความเสี่ยงสูงหากเคยมีลมในช่องเยื่อหุ้มปอด และการทำหัตถการไม่ได้แปลว่าจะกลับไปดำน้ำได้โดยอัตโนมัติ ต้องได้รับการประเมินจากแพทย์ด้านปอดหรือเวชศาสตร์การดำน้ำก่อนเสมอ

มีทางเลือกที่ไม่ต้องทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันไหม

มี เช่น รักษาสาเหตุ เฝ้าระวัง ระบายเป็นครั้งๆ ใส่สายระบายคาไว้ หรือผ่าตัดแก้ต้นเหตุ ทางเลือกที่เหมาะขึ้นกับว่าปัญหาเกิดจากลมหรือของเหลว ปอดกางได้หรือไม่ และอาการกลับมาบ่อยเพียงใด

ถ้าปฏิเสธหัตถการจะเกิดอะไรขึ้น

ผลขึ้นกับโรคของคุณ หากลมหรือน้ำมีแนวโน้มกลับมา คุณอาจเหนื่อยซ้ำและต้องรับการระบายเพิ่มเติม แต่บางคนสามารถเลือกสายระบายหรือการรักษาสาเหตุแทนได้ แพทย์ควรอธิบายความเสี่ยงของการรอและทางเลือกที่เหมาะก่อนที่คุณจะตัดสินใจ

ควรถามศัลยแพทย์อะไรบ้างก่อนตัดสินใจ

ถามให้ชัดว่าปอดของคุณกางได้เต็มที่หรือไม่ จะใช้วิธีผ่านท่อหรือผ่าตัด ต้องทำหัตถการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ และแผนสำรองคืออะไรหากไม่ได้ผล ควรถามด้วยว่าคาดว่าจะคาท่อนานเพียงใด ความเสี่ยงเฉพาะตัวคืออะไร และเมื่อใดจึงกลับไปทำงานหรือเดินทางได้

หัตถการนี้ทำซ้ำได้ไหม

อาจทำซ้ำได้ในบางกรณี แต่ผลของการทำครั้งต่อไปอาจไม่เท่าครั้งแรก ก่อนทำซ้ำ แพทย์ต้องประเมินว่าปอดยังสามารถกางได้หรือไม่ เหตุใดครั้งแรกจึงไม่ได้ผล และสายระบายคาหรือการผ่าตัดจะเหมาะกว่าหรือไม่

หลังทำควรติดตามอะไรในระยะยาว

ควรติดตามอาการเหนื่อย เจ็บหน้าอก การกลับมาของน้ำหรือลม แผล และโรคที่เป็นสาเหตุ แพทย์อาจนัดตรวจภาพทรวงอกตามอาการและวิธีรักษา หากเหนื่อยมากขึ้นหลังช่วงที่อาการดีขึ้น ไม่ควรรอถึงวันนัดครั้งถัดไป

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Pleurodesis: Procedure, Types & Recovery — เกี่ยวกับ Pleurodesis — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Pleurodesis: Attaching the lung to the chest wall to control fluid or… — เกี่ยวกับ Pleurodesis — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Healthline: Pleurodesis: Complications, Side Effects, and Recovery — เกี่ยวกับ Pleurodesis — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Pleurodesis via a Chest Drain - Gateshead Health — เกี่ยวกับ Pleurodesis — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที