ผ่าตัดไตบางส่วน

ผ่าตัดไตบางส่วน (Partial nephrectomy) คือการตัดก้อน เนื้อเยื่อที่เป็นโรค หรือส่วนที่เสียหายของไตออก โดยเก็บเนื้อไตที่ยังแข็งแรงไว้ให้มากที่สุด มักใช้รักษาก้อนเนื้อหรือมะเร็งไตที่ยังสามารถตัดเฉพาะส่วนได้ แต่การตัดสินใจต้องดูตำแหน่งและขนาดของก้อน การทำงานของไตอีกข้าง และสุขภาพโดยรวมของคุณ

ผ่าตัดไตบางส่วน คืออะไร

การผ่าตัดเอาไตออกบางส่วนเป็นการตัดเฉพาะบริเวณที่มีโรค แล้วเย็บหรือซ่อมเนื้อไตส่วนที่เหลือ จุดต่างจากการตัดไตทั้งหมดคือ ผู้ป่วยยังมีเนื้อไตของข้างเดิมเหลืออยู่เพื่อช่วยกรองของเสียและควบคุมสมดุลน้ำในร่างกาย จึงเรียกอีกอย่างว่าการผ่าตัดสงวนไต

สาเหตุที่พบบ่อยคือก้อนในไตซึ่งสงสัยว่าเป็นมะเร็ง แต่อาจใช้กับก้อนที่ไม่ใช่มะเร็ง เนื้อไตที่เสียหายเฉพาะจุด หรือความผิดปกติบางชนิดได้เช่นกัน เนื้อเยื่อที่นำออกมามักถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา เพื่อดูชนิดของเซลล์ ขอบเขตของก้อน และข้อมูลที่ใช้วางแผนติดตามหรือรักษาต่อ

ศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะจะพิจารณาจากภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือการตรวจภาพชนิดอื่น โดยดูว่า:

• ก้อนอยู่ส่วนใดของไตและอยู่ลึกเพียงใด
• ก้อนอยู่ใกล้หลอดเลือดใหญ่หรือระบบกรวยไตหรือไม่
• มีก้อนเดียวหรือหลายก้อน
• โรคยังจำกัดอยู่ในไตหรือมีข้อสงสัยว่าแพร่ไปบริเวณอื่น
• ไตข้างที่เหลือทำงานดีเพียงใด
• ผู้ป่วยมีโรคไต ความดันโลหิตสูง เบาหวาน หรือโรคอื่นที่อาจกระทบการทำงานของไตหรือไม่

แนวทางเข้าถึงไตมีหลายแบบ ได้แก่ การผ่าตัดเปิดผ่านแผลที่สีข้างหรือหน้าท้อง การผ่าตัดผ่านกล้องผ่านแผลขนาดเล็กหลายตำแหน่ง และการผ่าตัดผ่านกล้องที่มีระบบหุ่นยนต์ช่วย ศัลยแพทย์เป็นผู้ควบคุมเครื่องมือในทุกขั้นตอน ระบบหุ่นยนต์ไม่ได้ทำการผ่าตัดเอง

แผลเล็กไม่ได้แปลว่าเหมาะหรือปลอดภัยกว่าสำหรับทุกคน ก้อนที่ซับซ้อน อยู่ชิดหลอดเลือด มีพังผืดจากการผ่าตัดเดิม หรือคาดว่าจะควบคุมเลือดได้ยาก อาจเหมาะกับการผ่าตัดเปิดมากกว่า เป้าหมายหลักคือเอาโรคออกอย่างเหมาะสมและเก็บเนื้อไตที่ปลอดภัยไว้ ไม่ใช่เลือกวิธีจากขนาดแผลเพียงอย่างเดียว

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดชนิดนี้มักพิจารณาเมื่อมีก้อนในไตที่สามารถตัดออกพร้อมเก็บเนื้อไตส่วนดีไว้ได้ โดยเฉพาะเมื่อการรักษาการทำงานของไตมีความสำคัญ เช่น ผู้ที่มีไตเพียงข้างเดียว มีโรคไตอยู่เดิม มีก้อนในไตทั้งสองข้าง หรือมีปัจจัยที่อาจทำให้การทำงานของไตลดลงในอนาคต

ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด ได้แก่:

• มีก้อนที่สงสัยมะเร็งและยังจำกัดอยู่ในบริเวณที่สามารถตัดเฉพาะส่วนได้
• มีก้อนชนิดไม่ร้ายหรือเนื้อไตเสียหายที่ก่ออาการและต้องนำออก
• มีไตเพียงข้างเดียวและจำเป็นต้องรักษาเนื้อไตให้ได้มากที่สุด
• ไตอีกข้างทำงานไม่เต็มที่ หรือมีโรคไตเรื้อรัง
• มีก้อนทั้งสองข้างหรือมีแนวโน้มเกิดก้อนหลายตำแหน่ง
• สุขภาพโดยรวมรับการดมยาสลบและการผ่าตัดใหญ่ได้

ก้อนขนาดเล็กไม่ได้หมายความว่าจะผ่าตัดเฉพาะส่วนได้เสมอไป ก้อนที่อยู่กลางไตหรือชิดหลอดเลือดสำคัญอาจซับซ้อนกว่าก้อนที่มีขนาดใหญ่กว่าแต่ยื่นออกจากผิวไต ศัลยแพทย์จึงต้องดูทั้งขนาด ตำแหน่ง และรูปแบบของก้อนจากภาพถ่าย

ผู้ที่อาจไม่เหมาะกับการผ่าตัดชนิดนี้

การผ่าตัดเฉพาะส่วนอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะ หากก้อนกินเนื้อไตเป็นบริเวณกว้าง ลุกลามเข้าสู่โครงสร้างสำคัญ มีหลายก้อนจนเก็บเนื้อไตได้ไม่เพียงพอ หรือไตข้างนั้นเสียหายและแทบไม่ทำงานอยู่แล้ว ในสถานการณ์เหล่านี้ การตัดไตทั้งข้างอาจควบคุมโรคและเลือดออกได้เหมาะสมกว่า

ผู้ที่มีโรคหัวใจ โรคปอด ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด หรือการติดเชื้อที่ยังควบคุมไม่ได้ อาจต้องรักษาหรือประเมินเพิ่มเติมก่อน การมีโรคเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าห้ามผ่าตัดเสมอไป แต่ทีมรักษาต้องชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงอย่างรอบคอบ

สำหรับผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคประจำตัวหลายอย่างและมีก้อนขนาดเล็กซึ่งโตช้า การติดตามก้อนด้วยภาพถ่ายเป็นระยะอาจเหมาะกว่าการรีบผ่าตัด บางรายอาจใช้วิธีทำลายก้อนด้วยความร้อนหรือความเย็น การตัดสินใจควรอิงจากลักษณะก้อน อายุ สุขภาพ การทำงานของไต และสิ่งที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญ ไม่ใช่อายุเพียงตัวเลขเดียว

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนวันผ่าตัด คุณจะได้รับการประเมินสุขภาพและทบทวนภาพถ่ายของไต การตรวจที่ใช้จริงต่างกันตามโรงพยาบาลและโรคประจำตัว แต่อาจรวมถึงการตรวจเลือด การทำงานของไต เกลือแร่ การแข็งตัวของเลือด ปัสสาวะ คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และภาพถ่ายทรวงอก ทีมรักษาอาจเตรียมข้อมูลหมู่เลือดไว้ เพราะการผ่าตัดมีโอกาสเสียเลือดและบางรายอาจต้องรับเลือด

แจ้งทีมผ่าตัดให้ครบถ้วนหากคุณมี:

• โรคไต โรคหัวใจ โรคปอด เบาหวาน หรือความดันโลหิตสูง
• ประวัติเลือดออกง่าย ลิ่มเลือดอุดตัน หรือเคยได้รับเลือด
• อาการแพ้ยา อาหารยาง สารทำความสะอาดผิว หรือสารทึบรังสี
• การติดเชื้อ ไข้ ไอ แผลผิวหนัง หรืออาการผิดปกติใหม่ก่อนวันผ่าตัด
• ประวัติการผ่าตัดหรือฉายรังสีบริเวณท้องและสีข้าง
• การตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์
• การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือใช้สารอื่นเป็นประจำ

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปให้ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ดู รวมถึงยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดต้านการอักเสบบางชนิด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางอย่างอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดยาเอง ผู้สั่งยาหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาที่เหมาะกับความเสี่ยงเลือดออก ลิ่มเลือด และระดับน้ำตาลของคุณ

โรงพยาบาลจะบอกเวลางดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาผ่าตัดและแผนระงับความรู้สึก ปฏิบัติตามคำแนะนำที่ได้รับโดยตรง เพราะการมีอาหารหรือของเหลวในกระเพาะระหว่างดมยาสลบเพิ่มความเสี่ยงที่สิ่งเหล่านั้นจะไหลเข้าปอด หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริงเพื่อประเมินว่าจะดำเนินการต่อหรือเลื่อนผ่าตัด

ของที่ควรเตรียม ได้แก่ บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิการรักษา รายชื่อยา ผลตรวจหรือแผ่นภาพถ่ายที่โรงพยาบาลขอ เสื้อผ้าหลวม และอุปกรณ์ที่ใช้ประจำ เช่น เครื่องช่วยฟังหรือแว่นตา ควรจัดคนมารับและช่วยดูแลช่วงแรกหลังกลับบ้าน โดยเฉพาะเรื่องอาหาร การเดินทาง และงานที่ต้องออกแรง

ก่อนลงนามยินยอม ควรถามให้ชัดว่าแพทย์วางแผนผ่าตัดแบบใด มีโอกาสเปลี่ยนเป็นแผลเปิดหรือตัดไตทั้งข้างหรือไม่ และจะตัดสินใจจากอะไร การเปลี่ยนแผนระหว่างผ่าตัดอาจจำเป็นเมื่อพบว่าก้อนซับซ้อนกว่าภาพถ่ายหรือเกิดเลือดออกที่ควบคุมด้วยวิธีเดิมไม่ได้

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดต่างกันตามวิธีที่เลือก แต่ลำดับโดยทั่วไปมีดังนี้

• ยืนยันตัวตนและข้างที่จะผ่าตัด

ทีมรักษาตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา ผลตรวจ และตำแหน่งไตที่จะผ่าตัดอีกครั้ง คุณจะได้พูดคุยกับวิสัญญีแพทย์และศัลยแพทย์ก่อนเข้าห้องผ่าตัด

• ดมยาสลบ

คุณจะหลับและไม่รู้สึกตัวระหว่างการผ่าตัด ทีมวิสัญญีติดตามการหายใจ ความดันโลหิต ชีพจร และระดับออกซิเจนตลอดเวลา หลังหลับแล้วมักใส่สายสวนปัสสาวะเพื่อวัดปริมาณปัสสาวะและระบายกระเพาะปัสสาวะ

• จัดท่าและเข้าถึงไต

การผ่าตัดเปิดใช้แผลที่สีข้างหรือหน้าท้อง ส่วนการส่องกล้องใช้แผลเล็กหลายตำแหน่งเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ หากใช้ระบบหุ่นยนต์ช่วย ศัลยแพทย์จะควบคุมแขนเครื่องมือจากจุดควบคุมใกล้โต๊ะผ่าตัด

• แยกไตและหลอดเลือดที่เกี่ยวข้อง

ศัลยแพทย์เปิดทางไปยังไต ระบุตำแหน่งก้อน หลอดเลือด และระบบรวบรวมปัสสาวะ บางกรณีอาจใช้อัลตราซาวนด์ระหว่างผ่าตัดเพื่อดูขอบก้อนที่มองจากภายนอกได้ไม่ชัด

• ควบคุมเลือดไปเลี้ยงไตชั่วคราวหากจำเป็น

อาจหนีบหลอดเลือดบางเส้นชั่วคราวเพื่อลดเลือดออกขณะตัดก้อน ทีมผ่าตัดพยายามจำกัดช่วงที่เนื้อไตได้รับเลือดน้อย เพราะระยะดังกล่าวอาจมีผลต่อการทำงานของไตที่เหลือ

• ตัดก้อนหรือเนื้อไตที่ผิดปกติออก

ศัลยแพทย์นำก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อตามที่เหมาะสมออก โดยพยายามเก็บเนื้อไตปกติให้มากที่สุด ชิ้นเนื้อจะถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา ผลฉบับสมบูรณ์มักออกหลังวันผ่าตัดตามระบบของแต่ละโรงพยาบาล

• ซ่อมระบบปัสสาวะและเนื้อไต

หากบริเวณตัดเปิดเข้าสู่ระบบกรวยไต ต้องเย็บปิดเพื่อป้องกันปัสสาวะรั่ว จากนั้นห้ามเลือดและเย็บเนื้อไตส่วนที่เหลือกลับเข้าหากัน ก่อนปลดการหนีบหลอดเลือดและตรวจว่ามีเลือดหรือปัสสาวะรั่วหรือไม่

• ใส่สายระบายเมื่อจำเป็นและปิดแผล

บางรายมีสายระบายชั่วคราวบริเวณข้างไตเพื่อเฝ้าดูเลือดหรือปัสสาวะ ไม่จำเป็นต้องใส่ทุกคน จากนั้นปิดแผลและย้ายไปห้องพักฟื้น

หลังผ่าตัด ทีมรักษาจะติดตามความดัน ชีพจร ปริมาณปัสสาวะ ระดับเลือด และการทำงานของไต คุณอาจได้รับออกซิเจน สารน้ำ และการบรรเทาปวด เมื่ออาการคงที่จึงเริ่มจิบน้ำ รับอาหาร และลุกเดินตามแผนของทีมรักษา

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดเปิดตามแหล่งข้อมูลอ้างอิงอาจใช้เวลาประมาณ 3-4 ชั่วโมง แต่เวลาจริงอาจสั้นหรือยาวกว่านี้ตามตำแหน่งก้อน วิธีผ่าตัด พังผืด การควบคุมเลือด และการซ่อมเนื้อไต เวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัดยังรวมการดมยาสลบ การจัดท่า และการเฝ้าระวังก่อนย้ายไปห้องพักฟื้น จึงมักนานกว่าช่วงที่ศัลยแพทย์กำลังตัดก้อนโดยตรง

การผ่าตัดนี้ใช้การดมยาสลบ โดยทั่วไปไม่ใช่การผ่าตัดที่กลับบ้านในวันเดียว ผู้ป่วยมักต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อเฝ้าดูเลือดออก ปริมาณปัสสาวะ การทำงานของไต และอาการปวด แหล่งข้อมูลต่างประเทศระบุว่าการผ่าตัดเปิดอาจพักโรงพยาบาลประมาณ 2-4 วัน ขณะที่การผ่าตัดไตโดยรวมอาจพักตั้งแต่ 1 คืนถึงอย่างน้อย 1 สัปดาห์ ตามชนิดการผ่าตัดและสุขภาพของผู้ป่วย แนวทางของโรงพยาบาลในไทยอาจต่างออกไป

คุณจะกลับบ้านได้เมื่อสัญญาณชีพคงที่ รับอาหารและยาได้ เดินได้ในระดับที่ปลอดภัย ปัสสาวะได้ตามที่ทีมรักษาคาด และไม่มีสัญญาณเลือดออกหรือภาวะแทรกซ้อนที่ต้องดูแลในโรงพยาบาล หากมีเลือดออก ปัสสาวะรั่ว ไข้ หรือการทำงานของไตเปลี่ยนแปลง อาจต้องพักนานขึ้น

พักฟื้นนานแค่ไหน

คนส่วนใหญ่ไม่ได้กลับมาแข็งแรงเต็มที่ทันทีหลังออกจากโรงพยาบาล การฟื้นตัวขึ้นกับการผ่าตัดเปิดหรือผ่านกล้อง ขนาดและตำแหน่งก้อน ปริมาณเนื้อไตที่ตัดออก ภาวะแทรกซ้อน อายุ และสุขภาพก่อนผ่าตัด แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่าการฟื้นตัวหลังการผ่าตัดเปิดอาจใช้เวลารวมได้ถึงประมาณ 12 สัปดาห์ แต่ผู้ที่ผ่าตัดผ่านกล้องและไม่มีภาวะแทรกซ้อนอาจกลับไปทำกิจวัตรเบาได้เร็วกว่านั้น

การเดินเบาๆ ช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวและลดความเสี่ยงลิ่มเลือด แต่ไม่ควรเร่งออกกำลังหนัก โรงพยาบาลอาจห้ามยกของหนักหรือทำกิจกรรมที่เพิ่มแรงดันในช่องท้องเป็นเวลาหลายสัปดาห์ แหล่งข้อมูลต่างประเทศบางแห่งแนะนำหลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักประมาณ 4-6 สัปดาห์หรือมากกว่า แต่ข้อจำกัดของคุณต้องยึดตามวิธีผ่าตัดและการประเมินของศัลยแพทย์

อย่าขับรถขณะยังใช้ยาที่ทำให้ง่วง เคลื่อนไหวลำตัวได้ไม่เต็มที่ หรือเบรกฉุกเฉินแล้วเจ็บแผล คุณควรกลับไปขับเมื่อควบคุมรถได้ปลอดภัยและทีมรักษาอนุญาต งานที่ต้องยกของ ปีนที่สูง ขับเครื่องจักร หรือใช้แรงหน้าท้องมักต้องหยุดนานกว่างานนั่งโต๊ะ

อาการเหนื่อย ปวดตึง ชา หรือเสียวบริเวณแผลอาจเกิดได้ระหว่างการฟื้นตัว การผ่าตัดผ่านกล้องอาจทำให้ปวดไหล่ชั่วคราวจากก๊าซที่ใช้ขยายช่องท้อง อาการควรค่อยๆ ดีขึ้น หากปวดมากขึ้นแทนที่จะลดลง หรือยังอ่อนเพลียมากต่อเนื่อง ควรแจ้งทีมรักษา

ระยะยาว คุณอาจต้องติดตามความดันโลหิต ตรวจเลือดดูการกรองของไต และตรวจโปรตีนในปัสสาวะ หากก้อนเป็นมะเร็ง แผนติดตามยังขึ้นกับผลพยาธิวิทยา ขอบก้อน และระยะของโรค การเก็บไตไว้บางส่วนช่วยรักษาเนื้อไต แต่ไม่ได้รับประกันว่าการทำงานของไตจะกลับเท่าเดิมทุกคน

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดไตบางส่วนเป็นการผ่าตัดใหญ่ แม้ทีมรักษาจะวางแผนลดความเสี่ยง แต่ยังอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น เลือดออกมาก ลิ่มเลือดอุดตันที่ปอด ภาวะแทรกซ้อนของหัวใจหรือการดมยาสลบ อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้แม้พบไม่บ่อย โดยความเสี่ยงของแต่ละคนต้องประเมินร่วมกับศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลขึ้นกับวิธีผ่าตัด ความซับซ้อนของก้อน การทำงานของไตเดิม โรคประจำตัว และประวัติผ่าตัดในช่องท้อง

ความเสี่ยงระหว่างผ่าตัดหรือช่วงแรก

• เลือดออกหรือก้อนเลือดคั่ง อาจต้องให้เลือด ทำหัตถการอุดหลอดเลือด หรือผ่าตัดซ้ำในบางกรณี
• ปัสสาวะรั่วจากบริเวณซ่อมไต เกิดเมื่อรอยตัดเชื่อมกับระบบรวบรวมปัสสาวะและยังปิดไม่สนิท อาจต้องคาสายระบาย ใส่ท่อช่วยระบายปัสสาวะ หรือทำหัตถการเพิ่มเติม
• การติดเชื้อ อาจเกิดที่แผล ทางเดินปัสสาวะ ปอด หรือบริเวณผ่าตัด
• การบาดเจ็บต่ออวัยวะหรือหลอดเลือดใกล้เคียง เช่น ลำไส้ ม้าม ตับ ตับอ่อน หรือหลอดเลือด ขึ้นกับข้างและตำแหน่งของไต
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเมื่อเคลื่อนไหวน้อยหลังผ่าตัด
• ปัญหาจากการดมยาสลบ เช่น คลื่นไส้ ปฏิกิริยาต่อยา ปัญหาการหายใจ หรือภาวะแทรกซ้อนของหัวใจ
• แผลแยก ไส้เลื่อนที่แผล หรือแผลเป็น พบได้ทั้งจากแผลเปิดและแผลสำหรับเครื่องมือ
• จำเป็นต้องเปลี่ยนวิธีผ่าตัด การส่องกล้องอาจต้องเปลี่ยนเป็นแผลเปิด หรืออาจจำเป็นต้องตัดไตทั้งข้างเพื่อควบคุมเลือดหรือเอาโรคออกอย่างเหมาะสม

ผลต่อการทำงานของไต

การตัดเนื้อไตออกและช่วงที่เลือดไปเลี้ยงไตลดลงอาจทำให้การทำงานของไตข้างนั้นลดลง ส่วนใหญ่ทีมผ่าตัดพยายามเก็บเนื้อไตและจำกัดผลกระทบให้มากที่สุด แต่บางคนอาจมีค่าการกรองของไตต่ำลงระยะยาว โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไต เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือไตอีกข้างทำงานไม่ดีอยู่ก่อน

ภาวะไตวายรุนแรงที่ต้องใช้การบำบัดทดแทนไตเป็นความเสี่ยงที่ต้องพูดคุย โดยเฉพาะในผู้ที่มีไตข้างเดียวหรือการทำงานของไตต่ำอยู่เดิม แต่ไม่ควรใช้ตัวเลขความเสี่ยงทั่วไปแทนการประเมินเฉพาะบุคคล ศัลยแพทย์จะประเมินจากผลเลือด ปริมาณเนื้อไตที่คาดว่าจะเหลือ และสภาพของไตอีกข้าง

ความเสี่ยงด้านมะเร็ง

หากผ่าตัดเพื่อรักษาก้อนที่สงสัยมะเร็ง ผลพยาธิวิทยาอาจพบว่าเป็นก้อนชนิดไม่ร้าย เป็นมะเร็งชนิดที่ต้องติดตาม หรือมีเซลล์ผิดปกติถึงขอบชิ้นเนื้อ ผลดังกล่าวไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องผ่าตัดซ้ำ แพทย์จะพิจารณาชนิดเซลล์ ระยะโรค ภาพถ่าย และการทำงานของไตก่อนเสนอแผนต่อไป

การผ่าตัดไม่ใช่คำรับรองว่าโรคจะไม่กลับมา จึงต้องมาติดตามตามนัด แม้คุณรู้สึกปกติดี การติดตามอาจรวมการตรวจเลือด ปัสสาวะ และภาพถ่ายเป็นระยะตามความเสี่ยงของโรค

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที หากมีอาการต่อไปนี้:

• ปวดท้องหรือปวดสีข้างรุนแรง โดยเฉพาะร่วมกับหน้ามืด ใจสั่น เป็นลม หรืออ่อนเพลียมาก
• ปัสสาวะเป็นเลือดมากหรือมีลิ่มเลือด
• ปัสสาวะไม่ออก
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด เป็นลม หรือสับสน
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือเจ็บร่วมกับหายใจลำบากหรือเจ็บหน้าอก ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของลิ่มเลือดอุดตันที่ปอด

หากอาการรุนแรงหรือเดินทางเองไม่ปลอดภัย ให้โทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

หากอาการคงที่ ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลภายในวันเดียวกันเมื่อมีอาการต่อไปนี้:

• ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกป่วยลงอย่างชัดเจน
• แผลแดง บวม ร้อน ปวดมากขึ้น มีหนอง กลิ่นผิดปกติ หรือแผลแยก
• ของเหลวออกจากแผลหรือรอบสายระบายมากขึ้น สีหรือกลิ่นเปลี่ยนไป
• คลื่นไส้หรืออาเจียนต่อเนื่องจนดื่มน้ำหรือรับยาไม่ได้
• ท้องบวมมาก ไม่ผายลม หรือไม่ถ่ายร่วมกับปวดท้อง
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือเจ็บ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของลิ่มเลือด

หากมีสายระบาย ให้ทำตามเกณฑ์ที่ทีมผ่าตัดกำหนด และอย่าดึงหรือถอดเอง อาการปวดเล็กน้อยและอ่อนเพลียพบได้ แต่แนวโน้มควรค่อยๆ ดีขึ้น อาการที่รุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็วสำคัญกว่าการเทียบกับระดับความปวดของคนอื่น

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียวสำหรับก้อนในไตทุกก้อน ทางเลือกขึ้นกับว่าก้อนมีโอกาสเป็นมะเร็งมากน้อยเพียงใด โตเร็วหรือไม่ อยู่ตรงไหน การทำงานของไตเป็นอย่างไร และผู้ป่วยรับการผ่าตัดได้หรือไม่

การเจาะชิ้นเนื้อก่อนรักษาอาจมีประโยชน์ในบางกรณี แต่ไม่ได้จำเป็นสำหรับก้อนทุกก้อน เนื่องจากภาพถ่ายและแผนรักษาอาจให้ข้อมูลเพียงพอ หรือผลเจาะอาจไม่ตอบคำถามทั้งหมด ควรถามศัลยแพทย์ว่า หากเจาะชิ้นเนื้อแล้วผลจะเปลี่ยนทางเลือกการรักษาหรือไม่

คำถามสำคัญไม่ใช่เพียง “ผ่าตัดได้ไหม” แต่รวมถึง “ถ้ายังไม่ผ่าตัดจะเกิดอะไรขึ้น” และ “แต่ละทางเลือกมีผลต่อการทำงานของไตอย่างไร” หากมีหลายทางเลือกที่สมเหตุสมผล คุณสามารถขอเวลาทบทวนผลภาพถ่ายและขอความเห็นเพิ่มเติมได้ โดยไม่ควรเลื่อนนานเกินแผนที่แพทย์เห็นว่าปลอดภัย

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน การมีผลตรวจว่าพบก้อนในไตยังไม่ได้หมายความว่าทุกวิธีผ่าตัดหรืออุปกรณ์จะได้รับอนุมัติโดยอัตโนมัติ ควรให้โรงพยาบาลตรวจสอบก่อนวันรับไว้รักษา

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิหรือใช้ขั้นตอนส่งต่อตามระบบ ยกเว้นภาวะฉุกเฉินที่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ โรงพยาบาลจะประเมินข้อบ่งชี้และส่งต่อหากต้องใช้ศักยภาพเฉพาะทาง ควรถามว่าการตรวจภาพ การผ่าตัด ชิ้นเนื้อ และการติดตามหลังผ่าตัดอยู่ภายใต้หนังสือส่งต่อฉบับเดียวกันหรือไม่

บัตรทอง

ผู้ใช้สิทธิบัตรทองควรติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อรับการประเมินและส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ หากวินิจฉัยและรักษาต่อเนื่องอยู่ต่างพื้นที่ ให้สอบถามหน่วยบริการเรื่องเอกสารและช่องทางส่งต่อก่อนนัดผ่าตัด

สิทธิข้าราชการหรือสิทธิหน่วยงาน

การเบิกขึ้นกับโรงพยาบาล ประเภทบริการ และหลักเกณฑ์ของหน่วยงานต้นสังกัด หากมีการเสนอวิธีผ่าตัดเฉพาะทาง ควรถามเจ้าหน้าที่สิทธิว่าครอบคลุมองค์ประกอบใดบ้าง และต้องมีการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่

ประกันสุขภาพเอกชน

ขอให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อพิจารณาสิทธิล่วงหน้า โดยเฉพาะประวัติโรคเดิม ระยะรอคอย ข้อยกเว้น และเงื่อนไขการรักษาโรคมะเร็ง ตรวจสอบว่ากรมธรรม์ครอบคลุมค่าห้อง การดมยาสลบ การตรวจพยาธิวิทยา การดูแลภาวะแทรกซ้อน และการรักษาต่อเนื่องหรือไม่ หนังสือรับรองเบื้องต้นอาจเปลี่ยนได้เมื่อบริษัทได้รับรายงานการผ่าตัดและผลตรวจฉบับสมบูรณ์

ไม่ว่าจะใช้สิทธิใด ควรเตรียมบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิ หนังสือส่งต่อ ผลภาพถ่าย รายงานผลตรวจ และรายชื่อยา ถามหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลโดยตรงว่าเอกสารใดต้องใช้และต้องดำเนินการก่อนวันนอนโรงพยาบาลหรือไม่

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดไตบางส่วนต่างจากตัดไตทั้งข้างอย่างไร

การผ่าตัดบางส่วนตัดเฉพาะก้อนหรือเนื้อไตที่เป็นโรคและเก็บเนื้อไตส่วนดีไว้ ส่วนการตัดไตทั้งข้างนำไตข้างนั้นออกทั้งหมด วิธีที่เหมาะขึ้นกับตำแหน่งก้อน ขอบเขตโรค การทำงานของไต และความปลอดภัยในการควบคุมเลือด

หลังผ่าตัดแล้วไตยังทำงานได้หรือไม่

ไตส่วนที่เหลือยังช่วยกรองเลือดได้ แต่ระดับการทำงานหลังผ่าตัดไม่เท่ากันทุกคน ผลขึ้นกับการทำงานเดิม ปริมาณเนื้อไตที่เก็บไว้ ระยะที่เลือดไปเลี้ยงไตลดลง และสุขภาพของไตอีกข้าง จึงต้องตรวจเลือด ปัสสาวะ และความดันตามนัด

ถ้ามีไตข้างเดียว ผ่าตัดบางส่วนได้ไหม

อาจทำได้และมักมีเหตุผลสำคัญในการพยายามสงวนเนื้อไต แต่ความเสี่ยงต่อการทำงานของไตต้องประเมินละเอียด ศัลยแพทย์จะดูตำแหน่งก้อน ปริมาณเนื้อไตที่คาดว่าจะเหลือ และค่าการกรองของไตก่อนอธิบายทางเลือก

ก้อนที่ไตทุกก้อนต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่จำเป็น ก้อนขนาดเล็กบางชนิดอาจติดตามด้วยภาพถ่ายหรือรักษาด้วยวิธีทำลายก้อน โดยเฉพาะเมื่อความเสี่ยงจากการผ่าตัดสูง การตัดสินใจขึ้นกับลักษณะก้อน อัตราการโต อายุ สุขภาพ และความต้องการของผู้ป่วย

ผ่าตัดผ่านกล้องดีกว่าผ่าตัดเปิดหรือไม่

การผ่านกล้องมักมีแผลเล็กและฟื้นตัวเร็วกว่า แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกก้อน การผ่าตัดเปิดอาจช่วยให้ควบคุมหลอดเลือดหรือจัดการก้อนซับซ้อนได้ปลอดภัยกว่า ศัลยแพทย์จะเลือกจากกายวิภาคของก้อน การผ่าตัดเดิม และประสบการณ์ของทีม

มีโอกาสต้องตัดไตทั้งข้างระหว่างผ่าตัดหรือไม่

มีโอกาส แม้เดิมวางแผนตัดเฉพาะส่วน หากพบเลือดออกที่ควบคุมไม่ได้ ก้อนลุกลามกว่าภาพถ่าย หรือเก็บเนื้อไตไว้แล้วไม่ปลอดภัย ศัลยแพทย์อาจต้องเปลี่ยนแผน ควรถามก่อนผ่าตัดว่าความเป็นไปได้นี้มีมากน้อยเพียงใดในกรณีของคุณ

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

โดยทั่วไปต้องนอนอย่างน้อยหนึ่งคืนและอาจนานหลายวัน ขึ้นกับวิธีผ่าตัด การเสียเลือด การทำงานของไต อาการปวด และภาวะแทรกซ้อน แหล่งอ้างอิงต่างประเทศระบุว่าการผ่าตัดเปิดมักพักประมาณ 2-4 วัน แต่โรงพยาบาลในไทยจะกำหนดตามอาการจริง

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาหรืองานนั่งโต๊ะมักกลับได้ก่อนงานใช้แรง แต่ไม่มีกำหนดเดียวสำหรับทุกคน ผู้ที่ผ่าตัดผ่านกล้องและไม่มีภาวะแทรกซ้อนมักฟื้นเร็วกว่าการผ่าตัดเปิด งานยกของหรือใช้แรงหน้าท้องอาจต้องพักหลายสัปดาห์ตามคำสั่งศัลยแพทย์

หลังผ่าตัดกินอาหารได้ตามปกติไหม

หลายคนกลับไปกินอาหารสมดุลได้เมื่อระบบทางเดินอาหารฟื้น แต่ผู้ที่การทำงานของไตลดลงอาจต้องปรับเกลือ โปรตีน หรือปริมาณน้ำตามผลตรวจ อย่าจำกัดอาหารหรือดื่มน้ำมากผิดปกติโดยไม่มีคำแนะนำเฉพาะบุคคล

ต้องฟอกไตหลังผ่าตัดหรือไม่

คนส่วนใหญ่ไม่ได้ต้องฟอกไตจากการตัดไตบางส่วนเพียงอย่างเดียว แต่ความเสี่ยงสูงขึ้นหากมีโรคไตรุนแรง ไตเพียงข้างเดียว หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนที่กระทบการทำงานของไต แพทย์สามารถประเมินความเสี่ยงของคุณจากผลเลือดและภาพถ่ายก่อนผ่าตัด

ผลชิ้นเนื้อบอกอะไร

ผลชิ้นเนื้อบอกชนิดของก้อน ลักษณะเซลล์ และข้อมูลเกี่ยวกับขอบที่ตัดออก หากเป็นมะเร็ง ผลดังกล่าวจะใช้ร่วมกับภาพถ่ายเพื่อวางแผนติดตามหรือรักษาต่อ ควรถามว่าเมื่อไรผลจะออกและนัดใดจะใช้อธิบายผล

ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะกลับมาได้หรือไม่

ยังมีโอกาสกลับมาที่ไตเดิม ไตอีกข้าง หรือบริเวณอื่นตามชนิดและระยะของโรค การผ่าตัดมีเป้าหมายเอาก้อนที่ตรวจพบออก แต่ไม่ใช่การรับประกันว่าจะไม่กลับมา จึงต้องติดตามแม้ไม่มีอาการ

หลังผ่าตัดต้องตรวจอะไรระยะยาว

โดยทั่วไปต้องติดตามความดันโลหิต การกรองของไต และโปรตีนในปัสสาวะ หากก้อนเป็นมะเร็ง อาจมีการตรวจภาพตามแผนที่อิงจากผลพยาธิวิทยาและระยะโรค ความถี่ของการตรวจจะแตกต่างกันในแต่ละคน

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์อะไรบ้าง

ควรถามว่าทำไมจึงแนะนำตัดบางส่วน ทางเลือกอื่นมีอะไร วิธีผ่าตัดที่วางแผนคือแบบใด และมีเหตุใดที่อาจต้องเปลี่ยนเป็นตัดทั้งข้าง นอกจากนี้ควรถามผลกระทบต่อการทำงานของไต ระยะพักฟื้น แผนตรวจชิ้นเนื้อ และการติดตามหลังผ่าตัดให้ชัดเจนก่อนลงนามยินยอม

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Partial Nephrectomy: Purpose, Types, Procedure & Recovery — เกี่ยวกับ Partial nephrectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Accelerated Recovery After Renal Cell Carcinoma and Partial ... - PMC — เกี่ยวกับ Partial nephrectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: Physical Changes After a Nephrectomy - Kidney Cancer Association — เกี่ยวกับ Partial nephrectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Cleveland Clinic: Nephrectomy: Purpose, Procedure, Risks & Results — เกี่ยวกับ Partial nephrectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Surgical Trends and Complications in Partial and Radical ... - PMC — เกี่ยวกับ Partial nephrectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Nephrectomy (kidney removal) — เกี่ยวกับ Partial nephrectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที