ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pacemaker implantation) คือการฝังอุปกรณ์ขนาดเล็กเพื่อส่งสัญญาณไฟฟ้าช่วยให้หัวใจเต้นในจังหวะที่เหมาะสม โดยมักใช้เมื่อหัวใจเต้นช้าหรือระบบนำไฟฟ้าของหัวใจทำงานผิดปกติจนเกิดอาการ เช่น หน้ามืด เป็นลม เหนื่อยง่าย หรือเสี่ยงต่อการสูบฉีดเลือดไม่เพียงพอ การตัดสินใจไม่ได้ดูจากชีพจรเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาคลื่นไฟฟ้าหัวใจ อาการ โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และสาเหตุของจังหวะหัวใจผิดปกติร่วมกัน

ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ คืออะไร

การฝังเครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจเป็นหัตถการที่ช่วยควบคุมอัตราและจังหวะการเต้นของหัวใจ เครื่องจะติดตามสัญญาณไฟฟ้าภายในหัวใจ และส่งกระแสไฟฟ้าขนาดเล็กเมื่อพบว่าหัวใจเต้นช้าหรือมีรูปแบบที่ต้องกระตุ้นตามโปรแกรมที่ตั้งไว้

หัวใจปกติมีระบบไฟฟ้าของตัวเอง สัญญาณเริ่มจากกลุ่มเซลล์ที่ทำหน้าที่กำหนดจังหวะ แล้วเดินทางผ่านห้องหัวใจเพื่อสั่งให้กล้ามเนื้อหัวใจบีบตัว หากจุดกำเนิดสัญญาณทำงานช้าลง หรือสัญญาณเดินทางผ่านหัวใจไม่ได้ตามปกติ ชีพจรอาจช้ามากหรือหยุดเป็นช่วงๆ ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองและอวัยวะอื่นไม่เพียงพอ

เครื่องแบบมีสายประกอบด้วยส่วนสำคัญ 2 ส่วน ได้แก่

• ตัวกำเนิดสัญญาณ เป็นกล่องโลหะขนาดเล็ก ภายในมีแบตเตอรี่และวงจรควบคุม แพทย์มักวางไว้ใต้ผิวหนังบริเวณหน้าอกส่วนบนใกล้กระดูกไหปลาร้า
• สายกระตุ้นหัวใจ เป็นสายอ่อนที่เดินผ่านหลอดเลือดดำเข้าไปยังห้องหัวใจ ทำหน้าที่ตรวจจับจังหวะและส่งสัญญาณจากเครื่องไปยังหัวใจ

จำนวนสายและตำแหน่งขึ้นอยู่กับความผิดปกติของผู้ป่วย เครื่องบางชนิดกระตุ้นห้องหัวใจห้องเดียว บางชนิดทำงานร่วมกันระหว่างห้องบนและห้องล่าง และบางชนิดช่วยประสานการบีบตัวของหัวใจห้องล่างในผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวบางราย Mayo Clinic

อีกทางเลือกหนึ่งคือเครื่องชนิดไร้สาย ซึ่งรวมแบตเตอรี่และวงจรไว้ในอุปกรณ์ชิ้นเดียวภายในหัวใจ โดยใส่ผ่านสายสวนจากหลอดเลือด มักใช้กับผู้ป่วยที่ต้องการการกระตุ้นในรูปแบบเฉพาะ ไม่ได้เหมาะกับทุกคน และอาจไม่ทดแทนเครื่องแบบมีสายเมื่อจำเป็นต้องกระตุ้นหัวใจหลายห้อง PMC

อุปกรณ์นี้แตกต่างจากเครื่องช็อกไฟฟ้าหัวใจแบบฝัง แม้อุปกรณ์บางระบบอาจมีความสามารถหลายอย่างร่วมกัน เครื่องกระตุ้นหัวใจเน้นป้องกันหัวใจเต้นช้า ส่วนเครื่องช็อกไฟฟ้าใช้ตรวจจับและรักษาจังหวะหัวใจเร็วรุนแรง แพทย์จะเลือกตามชนิดของความผิดปกติ ไม่ใช่ตามความรุนแรงของอาการเพียงอย่างเดียว

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ใส่เครื่อง

การใส่เครื่องมักพิจารณาเมื่อมีหลักฐานว่าหัวใจเต้นช้าหรือระบบนำไฟฟ้าผิดปกติ และความผิดปกตินั้นทำให้เกิดอาการหรือมีความเสี่ยงสำคัญ ตัวอย่างสถานการณ์ที่อาจพบ ได้แก่

• หัวใจเต้นช้าร่วมกับหน้ามืด เป็นลม เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย สับสน หรือออกแรงได้น้อยลง
• จุดกำเนิดจังหวะตามธรรมชาติของหัวใจทำงานผิดปกติ ทำให้ชีพจรช้าหรือหยุดเป็นช่วง
• สัญญาณไฟฟ้าจากหัวใจห้องบนลงไปยังห้องล่างถูกขัดขวาง
• จังหวะหัวใจสลับระหว่างเร็วและช้า และการรักษาจังหวะเร็วอาจทำให้ชีพจรช้าลงมาก
• จำเป็นต้องใช้ยาบางชนิดเพื่อรักษาโรคหัวใจ แต่ยานั้นอาจทำให้หัวใจเต้นช้า และไม่มีทางเลือกที่เหมาะกว่า
• ภาวะหัวใจล้มเหลวบางรูปแบบที่การบีบตัวของหัวใจห้องล่างไม่ประสานกัน ซึ่งอาจเหมาะกับเครื่องที่ช่วยกระตุ้นหลายตำแหน่ง
• หัวใจเต้นช้าหรือระบบนำไฟฟ้าผิดปกติหลังการรักษาโรคหัวใจบางชนิด และแพทย์เห็นว่าไม่น่าฟื้นกลับเอง

อาการเพียงอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าจำเป็นต้องใส่เครื่อง เพราะหน้ามืด เหนื่อย หรือหมดสติอาจเกิดจากสาเหตุอื่น แพทย์อาจตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ใช้เครื่องบันทึกจังหวะแบบพกพา ตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจ หรือทดสอบขณะออกกำลัง เพื่อเชื่อมโยงอาการกับจังหวะหัวใจ Mayo Clinic

เมื่อยังไม่ควรรีบใส่เครื่อง

การผ่าตัดอาจไม่ใช่คำตอบแรก หากหัวใจเต้นช้ามีสาเหตุที่แก้กลับได้ เช่น ผลจากยาบางชนิด ความผิดปกติของเกลือแร่ ภาวะไทรอยด์ โรคติดเชื้อบางอย่าง หรือปัญหาชั่วคราวหลังเจ็บป่วย แพทย์จะรักษาสาเหตุหรือปรับยาก่อน หากทำได้อย่างปลอดภัย

ผู้ที่มีการติดเชื้อในกระแสเลือดหรือบริเวณที่จะฝังเครื่อง มักต้องควบคุมการติดเชื้อก่อน เพราะเชื้อสามารถเกาะที่ตัวเครื่องหรือสายและรักษาได้ยาก หากมีเหตุฉุกเฉิน แพทย์อาจใช้การกระตุ้นหัวใจชั่วคราวระหว่างรอการรักษาที่เหมาะสม

ผู้ที่หัวใจเต้นช้าแต่ไม่มีอาการและไม่มีลักษณะเสี่ยง ไม่ได้จำเป็นต้องใส่เครื่องทุกคน เช่นเดียวกับผู้ที่มีอาการหมดสติแต่ยังไม่พบความสัมพันธ์กับหัวใจเต้นช้า การติดตามเพิ่มเติมอาจให้คำตอบที่ชัดเจนกว่า

แพทย์ต้องชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงเป็นรายคน โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคหลายอย่าง ภาวะเลือดออกง่าย การติดเชื้อ หรือสุขภาพโดยรวมที่ทำให้การทำหัตถการไม่สอดคล้องกับเป้าหมายการรักษา คุณควรทราบด้วยว่าเครื่องช่วยแก้ปัญหาจังหวะหัวใจบางชนิด แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุทั้งหมดของอาการเหนื่อย หัวใจล้มเหลว หรือโรคหลอดเลือดหัวใจ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ทีมรักษาจะทบทวนว่าจังหวะหัวใจแบบใดเป็นเหตุให้ต้องใส่เครื่อง และเลือกชนิดอุปกรณ์ให้เหมาะสม การประเมินอาจรวมถึงคลื่นไฟฟ้าหัวใจ การบันทึกจังหวะหัวใจต่อเนื่อง อัลตราซาวนด์หัวใจ หรือการตรวจอื่นตามอาการ Mayo Clinic

แจ้งข้อมูลสำคัญให้ทีมรักษา

แจ้งแพทย์หากคุณมีเรื่องต่อไปนี้

• เคยแพ้ยา สารทึบรังสี พลาสเตอร์ น้ำยาฆ่าเชื้อ หรือวัสดุทางการแพทย์
• ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน หรือยาที่มีผลต่อชีพจร
• ใช้วิตามิน สมุนไพร หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
• เคยมีเลือดออกผิดปกติ ลิ่มเลือด หรือโรคหลอดเลือด
• มีไข้ ไอ แผลติดเชื้อ ฟันอักเสบ หรือกำลังใช้ยารักษาการติดเชื้อ
• มีโรคไต โรคปอด ภาวะหัวใจล้มเหลว หรือเคยผ่าตัดบริเวณหน้าอก
• ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ เพราะขั้นตอนอาจใช้ภาพเอกซเรย์ช่วยนำสาย
• มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทางการแพทย์ฝังอยู่แล้ว

ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดและยารักษาเบาหวานอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนทำ แต่ไม่ควรหยุดเอง แพทย์ผู้ฝังเครื่องและทีมรักษา โดยประสานกับแพทย์ผู้สั่งยาเดิม และวิสัญญีแพทย์หากมีส่วนร่วม จะกำหนดว่าควรหยุดหรือปรับยาเมื่อใด โดยพิจารณาชนิดยา เหตุผลที่ใช้ ผลตรวจเลือด และความเสี่ยงของลิ่มเลือดเทียบกับความเสี่ยงเลือดออก ห้ามหยุดยาเอง

การงดอาหารและน้ำ

โรงพยาบาลจะแจ้งเวลาเริ่มงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาทำหัตถการและแผนระงับความรู้สึก ปฏิบัติตามคำสั่งนั้นโดยตรง หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษา ไม่ควรปิดบัง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงขณะให้ยาระงับความรู้สึก

สิ่งที่ควรเตรียมไปโรงพยาบาล

• บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และหนังสือส่งตัวถ้ามี
• รายชื่อยาทั้งหมด รวมถึงขนาดและเวลาที่รับประทานตามฉลาก
• ผลตรวจเดิมและประวัติการรักษาโรคหัวใจ
• รายละเอียดการแพ้ยาและโรคประจำตัว
• เสื้อที่สวมและถอดง่าย ไม่รัดบริเวณหน้าอก
• ผู้ดูแลหรือผู้ที่สามารถพากลับบ้าน เพราะหลังได้รับยาระงับประสาทไม่ควรขับรถเอง

ก่อนเข้าห้องทำหัตถการ ทีมรักษาอาจตรวจเลือด ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ วัดสัญญาณชีพ เปิดเส้นให้น้ำเกลือ และทำความสะอาดผิวหนัง คุณจะได้พูดคุยเรื่องชนิดเครื่อง ตำแหน่งฝัง ประโยชน์ ความเสี่ยง และความเป็นไปได้ที่แผนจะเปลี่ยนตามสิ่งที่พบระหว่างทำ

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนต่อไปนี้เป็นภาพรวมของเครื่องชนิดมีสาย ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้กันทั่วไป รายละเอียดจริงแตกต่างกันตามจำนวนสาย โครงสร้างหลอดเลือด โรคหัวใจเดิม และแนวทางของโรงพยาบาล

• เตรียมและเฝ้าติดตามหัวใจ

ทีมรักษาจะติดอุปกรณ์ติดตามคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ความดัน ออกซิเจน และการหายใจ พร้อมเปิดเส้นเลือดสำหรับให้ยา

• ให้ยาระงับความรู้สึก

โดยทั่วไปใช้ยาชาเฉพาะที่บริเวณหน้าอกและให้ยาระงับประสาทเพื่อช่วยให้ผ่อนคลาย ผู้ป่วยจำนวนมากยังหายใจได้เองและอาจรู้สึกตัวบางส่วน การใช้ยาสลบขึ้นอยู่กับชนิดหัตถการ สภาพผู้ป่วย และดุลยพินิจของทีมรักษา Mayo Clinic

• เปิดทางเข้าหลอดเลือดดำ

แพทย์เข้าถึงหลอดเลือดดำบริเวณใกล้กระดูกไหปลาร้า แล้วใส่สายกระตุ้นเข้าไป โดยใช้ภาพเอกซเรย์ช่วยดูตำแหน่งขณะนำสายไปยังหัวใจ

• วางสายภายในหัวใจ

ปลายสายจะถูกวางในห้องหัวใจที่ต้องการ แพทย์ทดสอบว่าสายตรวจจับสัญญาณได้ดีและกระตุ้นหัวใจได้ด้วยพลังงานที่เหมาะสม หากตำแหน่งยังไม่ดี อาจขยับสายก่อนยึดไว้

• สร้างช่องใต้ผิวหนัง

แพทย์ทำแผลขนาดพอเหมาะและสร้างช่องใต้ผิวหนังหรือชั้นเนื้อเยื่อบริเวณหน้าอกส่วนบน เพื่อวางตัวกำเนิดสัญญาณ ตำแหน่งอาจปรับตามรูปร่าง ประวัติผ่าตัด หรือการใช้งานแขน

• ต่อสายเข้ากับตัวเครื่อง

สายที่อยู่ในหัวใจจะเชื่อมกับตัวกำเนิดสัญญาณ จากนั้นจึงตรวจการทำงานและตั้งโปรแกรมเริ่มต้นให้เหมาะกับจังหวะหัวใจ

• ปิดแผลและเฝ้าสังเกตอาการ

แพทย์ปิดแผลและปิดด้วยวัสดุป้องกันแผล หลังทำ ทีมรักษาจะติดตามชีพจร ความดัน อาการเจ็บ และภาวะเลือดออก

หลังฝังเครื่องอาจมีการตรวจภาพทรวงอกเพื่อดูตำแหน่งสายและตรวจภาวะลมรั่วรอบปอด รวมถึงตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจและตรวจการตั้งค่าของเครื่องก่อนกลับบ้าน NHLBI

สำหรับเครื่องชนิดไร้สาย แพทย์จะสอดสายสวนผ่านหลอดเลือด ซึ่งมักเข้าทางขาหนีบ แล้วนำอุปกรณ์ไปยึดภายในหัวใจห้องล่าง จึงไม่มีแผลวางตัวเครื่องที่หน้าอกและไม่มีสายจากหน้าอกเข้าสู่หัวใจ อย่างไรก็ตาม วิธีนี้มีข้อบ่งใช้และข้อจำกัดต่างจากเครื่องแบบมีสาย

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาฝังเครื่องแตกต่างกันตามชนิดเครื่อง จำนวนสาย โครงสร้างหลอดเลือด และความซับซ้อน ส่วนเวลาเตรียมตัวและเฝ้าสังเกตหลังทำเป็นเวลาเพิ่มเติม จึงควรถามโรงพยาบาลผู้รักษาเรื่องเวลาหัตถการและระยะเวลาพักโรงพยาบาลโดยตรง

การเปลี่ยนเฉพาะตัวกำเนิดสัญญาณเมื่อแบตเตอรี่ใกล้หมดอาจทำได้เร็วกว่า หากสายเดิมยังทำงานดี แต่ถ้าต้องเปลี่ยนหรือแก้ไขสาย ขั้นตอนจะซับซ้อนขึ้น

โดยทั่วไปใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาระงับประสาท แต่บางคนอาจต้องใช้การระงับความรู้สึกแบบอื่น การตัดสินใจขึ้นอยู่กับชนิดหัตถการ ความร่วมมือ โรคปอดหรือหัวใจ และการประเมินของวิสัญญีแพทย์

หลังทำอาจเฝ้าดูอาการในโรงพยาบาลหลายชั่วโมงหรือพักค้างคืน เพื่อให้ทีมรักษาตรวจจังหวะหัวใจ แผล ตำแหน่งสาย และการทำงานของเครื่อง NHLBI การกลับบ้านในวันเดียวหรือพักรักษาต่อขึ้นอยู่กับสภาพหลังทำ เวลาที่ทำหัตถการ โรคร่วม และแนวทางของโรงพยาบาลในประเทศไทย

พักฟื้นนานแค่ไหน

ผู้ป่วยจำนวนมากลุกเดินได้ภายใต้การดูแลหลังทำ และกลับไปทำกิจวัตรเบาๆ ได้ภายในไม่กี่วัน หากไม่มีภาวะแทรกซ้อน อย่างไรก็ตาม แผลภายนอกอาจดูดีเร็วกว่าการยึดตัวของสายภายในหัวใจ จึงยังต้องจำกัดกิจกรรมบางอย่างตามคำสั่งของแพทย์ NHLBI

การกลับไปทำงานขึ้นอยู่กับลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะมักกลับได้เร็วกว่างานยกของ งานก่อสร้าง งานที่ใช้แขนเหนือศีรษะ หรือการทำงานใกล้อุปกรณ์ไฟฟ้ากำลังสูง แพทย์จะกำหนดจากตำแหน่งแผล ความมั่นคงของสาย และความผิดปกติของจังหวะหัวใจเดิม

อย่าหยุดขยับไหล่โดยสิ้นเชิงหากทีมรักษาไม่ได้สั่ง เพราะอาจทำให้ข้อไหล่ติด แต่ก็ไม่ควรเหวี่ยงแขน ยกของหนัก หรือออกกำลังหน้าอกเองในระยะแรก คำแนะนำเรื่องขอบเขตการเคลื่อนไหวอาจต่างกันตามวิธีฝังและตำแหน่งสาย จึงควรยึดเอกสารจำหน่ายของโรงพยาบาลเป็นหลัก

ผู้ป่วยจะได้รับบัตรข้อมูลอุปกรณ์ซึ่งระบุชนิดเครื่องและการตั้งค่าที่สำคัญ ควรพกติดตัว และนำไปทุกครั้งที่พบแพทย์หรือทันตแพทย์ NHLBI

เครื่องต้องได้รับการตรวจเป็นระยะ บางระบบสามารถส่งข้อมูลจากบ้านได้ ระยะนัดขึ้นอยู่กับชนิดอุปกรณ์ อายุแบตเตอรี่ อาการ และแนวทางของทีมดูแล แบตเตอรี่ของเครื่องโดยทั่วไปอาจใช้งานประมาณ 5-15 ปี แต่ขึ้นอยู่กับความถี่ในการกระตุ้นและการตั้งค่า เมื่อแบตเตอรี่ใกล้หมด แพทย์มักวางแผนเปลี่ยนตัวกำเนิดสัญญาณล่วงหน้า ไม่ได้รอให้เครื่องหยุดทำงาน Mayo Clinic

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ผ่านหัตถการโดยไม่มีปัญหารุนแรง แต่การฝังอุปกรณ์และสายภายในหลอดเลือดยังมีความเสี่ยง ความเสี่ยงของแต่ละคนขึ้นอยู่กับอายุ โรคร่วม การใช้ยาที่มีผลต่อเลือดออก ชนิดเครื่อง จำนวนสาย และความซับซ้อนของหลอดเลือด

เลือดออก รอยช้ำ หรือก้อนเลือดใต้แผล

บริเวณฝังเครื่องอาจช้ำและบวมเล็กน้อยได้ แต่หากบวมเพิ่มเร็ว ตึงมาก มีเลือดซึมไม่หยุด หรือปวดมากขึ้น อาจเป็นก้อนเลือดใต้ผิวหนัง ความเสี่ยงสูงขึ้นในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด Mayo Clinic

การติดเชื้อ

การติดเชื้ออาจเกิดเฉพาะที่แผล รอบตัวเครื่อง ตามแนวสาย หรือกระจายเข้าสู่กระแสเลือด อาการที่ควรระวังคือไข้ แผลแดงร้อน ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือผิวหนังเหนือเครื่องบางลง การติดเชื้อที่เกี่ยวข้องกับอุปกรณ์อาจต้องใช้การรักษามากกว่ายาทั่วไป และบางกรณีต้องนำเครื่องหรือสายออก NHLBI

สายกระตุ้นเลื่อนหรือทำงานผิดปกติ

สายอาจเคลื่อนจากตำแหน่งเดิม หัก ฉนวนเสีย หรือเชื่อมต่อผิดปกติ ทำให้ตรวจจับหรือกระตุ้นหัวใจไม่เหมาะสม บางคนอาจไม่มีอาการและพบจากการตรวจเครื่อง ขณะที่บางคนอาจหน้ามืด เป็นลม ใจสั่น หรือรู้สึกกล้ามเนื้อใกล้หน้าอกหรือกระบังลมกระตุก PMC

ลมหรือเลือดรอบปอด

ระหว่างเปิดทางเข้าหลอดเลือดบริเวณหน้าอก อาจเกิดลมรั่วหรือเลือดสะสมในช่องรอบปอด ทำให้เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือออกซิเจนลดลง บางกรณีเพียงติดตามอาการ แต่บางกรณีอาจต้องระบายลมหรือเลือด NHLBI

การบาดเจ็บต่อหัวใจหรือหลอดเลือด

สายอาจทำให้หลอดเลือดหรือผนังหัวใจบาดเจ็บ และอาจมีเลือดสะสมรอบหัวใจ หากเลือดกดการทำงานของหัวใจจะเป็นภาวะฉุกเฉิน ความเสี่ยงนี้ไม่ได้เกิดกับทุกคน แต่เป็นเหตุที่ต้องติดตามความดัน ชีพจร อาการเจ็บหน้าอก และการหายใจหลังทำ PMC

ลิ่มเลือดและหลอดเลือดดำตีบ

สายที่อยู่ในหลอดเลือดอาจสัมพันธ์กับการเกิดลิ่มเลือดหรือหลอดเลือดตีบ อาการอาจเป็นแขน คอ หรือใบหน้าด้านนั้นบวม เจ็บ หรือเห็นหลอดเลือดตื้นชัดขึ้น PMC

อุปกรณ์ทำงานไม่เหมาะสมหรือเคลื่อนตำแหน่ง

ตัวเครื่องอาจขยับภายในช่องใต้ผิวหนัง สายหรือส่วนเชื่อมต่ออาจมีปัญหา และแบตเตอรี่จะเสื่อมตามอายุการใช้งาน การตรวจเครื่องตามนัดช่วยค้นหาความผิดปกติก่อนเกิดอาการได้หลายกรณี

จังหวะหัวใจและอาการที่ยังไม่หายทั้งหมด

เครื่องกระตุ้นหัวใจรักษาปัญหาจังหวะช้าบางชนิด แต่ผู้ป่วยยังอาจมีจังหวะหัวใจเร็ว หัวใจล้มเหลว โรคลิ้นหัวใจ หรือโรคอื่นร่วมอยู่ อาการเหนื่อยหรือเวียนศีรษะจึงอาจไม่หายทั้งหมด และอาจต้องรักษาสาเหตุอื่นต่อไป

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อโรงพยาบาลที่ฝังเครื่องหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีหากมีอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบากเฉียบพลัน หอบมากขึ้น หรือเจ็บหน้าอก
• เป็นลม เกือบเป็นลม สับสน หรืออ่อนแรงผิดปกติ
• ใจสั่นมาก ชีพจรช้ามาก หรือรู้สึกว่าอาการก่อนใส่เครื่องกลับมา
• แผลบวมเร็ว ตึงมาก เลือดออกไม่หยุด หรือมีรอยช้ำขยายต่อเนื่อง
• มีไข้ หนาวสั่น แผลแดงร้อน ปวดเพิ่ม มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• แขน คอ หรือใบหน้าด้านที่ฝังเครื่องบวม เจ็บ หรือเปลี่ยนสี
• สะอึกหรือกล้ามเนื้อหน้าอกและหน้าท้องกระตุกเป็นจังหวะต่อเนื่อง
• ผิวหนังเหนือเครื่องบางลง เปิดออก หรือมองเห็นตัวเครื่องหรือสาย
• ได้รับแรงกระแทกรุนแรงบริเวณเครื่อง
• เครื่องติดตามที่บ้านแจ้งเตือน หรือทีมดูแลติดต่อว่าพบความผิดปกติ

ไข้ที่เกิดในช่วงวันหรือสัปดาห์หลังทำควรได้รับการประเมิน เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อรอบตัวเครื่องหรือสาย NHLBI หากอาการรุนแรง ไม่ควรรอถึงวันนัดครั้งต่อไป

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นอยู่กับสาเหตุของหัวใจเต้นช้าและความเร่งด่วน ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน

แก้สาเหตุที่ย้อนกลับได้

หากความผิดปกติเกิดจากยา เกลือแร่ ฮอร์โมน การติดเชื้อ หรือภาวะเจ็บป่วยชั่วคราว การรักษาสาเหตุอาจทำให้จังหวะหัวใจดีขึ้นโดยไม่ต้องฝังเครื่องถาวร การปรับยาต้องทำโดยแพทย์ เพราะการหยุดยาบางชนิดทันทีอาจทำให้โรคเดิมกำเริบ

เฝ้าติดตามจังหวะหัวใจ

ผู้ที่มีอาการเป็นครั้งคราวแต่ยังไม่พบหลักฐานชัด อาจใช้เครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบพกพาหรือแบบติดตามนานขึ้น เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างอาการกับชีพจร การเฝ้าติดตามเหมาะเมื่อผู้ป่วยยังปลอดภัยพอที่จะรอข้อมูล ไม่ใช่เมื่อมีภาวะระบบนำไฟฟ้ารุนแรงซึ่งเสี่ยงต่อการหมดสติหรือหัวใจหยุดเต้น

เครื่องกระตุ้นหัวใจชั่วคราว

ในสถานการณ์ฉุกเฉินหรือเมื่อคาดว่าสาเหตุอาจฟื้นได้ แพทย์อาจใช้การกระตุ้นหัวใจชั่วคราวผ่านแผ่นภายนอกหรือสายที่เข้าสู่หัวใจ วิธีนี้ใช้ประคองระหว่างรักษาสาเหตุหรือรอวางแผน ไม่ใช่ทางเลือกสำหรับการใช้ระยะยาว

เครื่องชนิดไร้สาย

อาจเหมาะกับผู้ป่วยบางรายที่ต้องการการกระตุ้นเฉพาะห้องหัวใจ หรือมีเหตุให้หลีกเลี่ยงช่องฝังเครื่องและสายผ่านหลอดเลือดจากหน้าอก ข้อจำกัดคือไม่ได้ให้การกระตุ้นหลายรูปแบบเหมือนระบบมีสายในผู้ป่วยทุกคน PMC

อุปกรณ์หัวใจชนิดอื่น

หากปัญหาหลักคือจังหวะหัวใจเร็วที่เสี่ยงอันตราย แพทย์อาจพิจารณาอุปกรณ์ที่ตรวจจับและช็อกจังหวะหัวใจ หากมีหัวใจล้มเหลวร่วมกับการบีบตัวไม่ประสานกัน อาจใช้ระบบกระตุ้นหัวใจหลายตำแหน่ง การเลือกอุปกรณ์ต้องอาศัยผลตรวจการทำงานของหัวใจและลักษณะจังหวะผิดปกติ

หากมีข้อบ่งชี้ชัดว่าระบบไฟฟ้าหัวใจล้มเหลวถาวร ยาหรือการปรับพฤติกรรมมักไม่สามารถทดแทนหน้าที่ของเครื่องได้ การขอความเห็นเพิ่มเติมจากแพทย์โรคหัวใจที่ดูแลจังหวะหัวใจทำได้ หากคุณยังไม่แน่ใจเรื่องเหตุผล ชนิดอุปกรณ์ หรือทางเลือก

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และชนิดอุปกรณ์ที่จำเป็น ควรตรวจสอบก่อนวันนัด เพราะการอนุมัติและเอกสารของแต่ละระบบอาจต่างกัน

ประกันสังคม

เริ่มติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้ หากแพทย์เห็นว่าจำเป็นและโรงพยาบาลไม่มีศักยภาพทำหัตถการ อาจมีการส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่เหมาะสม ถามให้ชัดว่าเอกสารส่งต่อครอบคลุมการประเมิน การฝังอุปกรณ์ การพักรักษา และการตรวจติดตามเครื่องหรือไม่

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำหรือโรงพยาบาลตามระบบส่งต่อ ในภาวะฉุกเฉินให้เข้ารับการประเมินที่ห้องฉุกเฉินก่อน ส่วนกรณีวางแผนล่วงหน้า ควรตรวจสอบใบส่งตัว ชนิดอุปกรณ์ที่แพทย์ขอ และสถานพยาบาลปลายทาง

สิทธิข้าราชการและสิทธิหน่วยงานอื่น

เงื่อนไขอาจขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ ชนิดอุปกรณ์ และระบบเบิกของต้นสังกัด ควรถามหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลว่าต้องมีการอนุมัติล่วงหน้าหรือเอกสารจากแพทย์เฉพาะทางเพิ่มเติมหรือไม่

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจสอบว่าแผนครอบคลุมอุปกรณ์ฝังในร่างกาย ค่าห้องทำหัตถการ การพักรักษา ภาวะแทรกซ้อน และการเปลี่ยนตัวกำเนิดสัญญาณในอนาคตหรือไม่ แจ้งโรคเดิมตามความจริง และขอให้โรงพยาบาลยื่นประเมินความคุ้มครองก่อนทำเมื่อสถานการณ์ไม่ฉุกเฉิน

ไม่ว่าสิทธิใด ควรถามโรงพยาบาลว่าใครรับผิดชอบการตรวจเครื่องระยะยาว ต้องกลับที่โรงพยาบาลเดิมหรือไม่ และหากย้ายจังหวัดจะประสานข้อมูลอุปกรณ์อย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจแล้วหัวใจจะพึ่งเครื่องตลอดหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนจะพึ่งเครื่องตลอดเวลา เพราะเครื่องถูกตั้งให้ตรวจจับและกระตุ้นเฉพาะเมื่อจำเป็น แต่ผู้ป่วยบางรายมีจังหวะพื้นฐานช้ามากจนต้องได้รับการกระตุ้นเกือบตลอด การตรวจเครื่องจะบอกสัดส่วนการทำงานและระดับการพึ่งพาได้

ระหว่างทำจะรู้สึกตัวหรือเจ็บไหม

ผู้ป่วยจำนวนมากรู้สึกตัวบางส่วนแต่ได้รับยาชาและยาระงับประสาท จึงมักรู้สึกตึง กด หรือมีการขยับบริเวณหน้าอกมากกว่าความเจ็บรุนแรง หากไม่สบายควรแจ้งทีมรักษาเพื่อประเมินและปรับยา

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

หลายคนได้รับการเฝ้าสังเกตหลายชั่วโมงหรือพักค้างคืน แต่บางคนต้องอยู่ต่อหากมีโรคร่วม อาการไม่คงที่ หรือพบภาวะแทรกซ้อน NHLBI โรงพยาบาลจะตัดสินจากผลตรวจหลังทำและการทำงานของเครื่อง

ใส่แล้วกลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาอาจกลับได้ภายในไม่กี่วันเมื่ออาการดีและแพทย์อนุญาต แต่งานยกของ ใช้แขนเหนือศีรษะ ขับรถอาชีพ หรือทำงานใกล้สนามแม่เหล็กแรงสูงอาจต้องรอนานกว่า กำหนดจริงขึ้นอยู่กับตำแหน่งสาย การสมานแผล และลักษณะงาน

ใช้โทรศัพท์มือถือได้ไหม

โดยทั่วไปใช้ได้ แต่ควรหลีกเลี่ยงการเก็บโทรศัพท์ในกระเป๋าเสื้อเหนือเครื่อง และถือโทรศัพท์คนละด้านกับตำแหน่งที่ฝังอุปกรณ์ Mayo Clinic หากผู้ผลิตอุปกรณ์หรือทีมรักษาให้ข้อกำหนดเฉพาะ ให้ยึดคำแนะนำนั้น

ผ่านประตูตรวจโลหะที่สนามบินได้หรือไม่

โดยทั่วไปผ่านได้ แต่ตัวเครื่องอาจทำให้สัญญาณเตือนดัง ควรพกบัตรประจำอุปกรณ์ แจ้งเจ้าหน้าที่ และไม่ยืนค้างใกล้เครื่องตรวจนานเกินจำเป็น Mayo Clinic

ตรวจเอ็มอาร์ไอได้ไหม

เครื่องบางรุ่นรองรับการตรวจภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ แต่ไม่ควรสรุปจากหน้าตาหรือวันที่ฝัง ต้องตรวจรุ่นของตัวเครื่องและสายทั้งหมด พร้อมให้ทีมโรคหัวใจตั้งค่าและติดตามตามขั้นตอนของสถานพยาบาล แจ้งเจ้าหน้าที่ทุกครั้งก่อนนัดตรวจ

ใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านได้หรือไม่

เครื่องใช้ทั่วไป เช่น โทรทัศน์และรีโมต มักไม่รบกวนการทำงานของเครื่อง แต่ควรหลีกเลี่ยงการแนบแม่เหล็กแรงสูงหรืออุปกรณ์กำลังสูงกับบริเวณหน้าอก หากทำงานกับเครื่องเชื่อมไฟฟ้า หม้อแปลง หรือเครื่องกำเนิดไฟฟ้า ควรขอให้ทีมดูแลประเมินสถานที่ทำงาน

ออกกำลังกายได้ไหม

กลับไปออกกำลังกายได้เมื่อแผลและสายมีความมั่นคงตามการประเมินของแพทย์ แต่ในช่วงแรกต้องหลีกเลี่ยงการยกของหนัก การออกแรงรุนแรง และการเคลื่อนไหวแขนด้านที่ฝังเครื่องเกินข้อจำกัดที่ได้รับ NHLBI กีฬาปะทะอาจกระแทกตัวเครื่อง จึงต้องหารือเป็นรายชนิดกีฬา

ขับรถได้เมื่อไร

อย่าขับรถกลับเองหลังทำ และกลับไปขับเมื่อแพทย์อนุญาตเท่านั้น ระยะเวลาขึ้นอยู่กับเหตุที่ใส่เครื่อง โดยเฉพาะว่าคุณเคยเป็นลมหรือมีจังหวะหัวใจที่ทำให้หมดสติหรือไม่ รวมถึงกฎสำหรับใบขับขี่แต่ละประเภท

แบตเตอรี่หมดแล้วต้องผ่าตัดใหม่หรือไม่

ต้องเปลี่ยนตัวกำเนิดสัญญาณเมื่อแบตเตอรี่ใกล้หมด แต่ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนสายทุกครั้งหากสายเดิมยังทำงานดี แบตเตอรี่มักมีอายุเป็นช่วงหลายปีและตรวจแนวโน้มได้จากการนัดตรวจเครื่อง จึงมีเวลาวางแผนก่อนหมดจริง

เครื่องจะมองเห็นหรือนูนใต้ผิวหนังไหม

อาจคลำได้หรือเห็นเป็นส่วนนูนบริเวณหน้าอก โดยเฉพาะผู้ที่มีเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังบาง แต่หากผิวหนังแดง บางลง เจ็บมาก เปิดออก หรือเห็นอุปกรณ์ ควรพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นการติดเชื้อหรือการกดผิวหนังจากตัวเครื่อง

หลังใส่เครื่องยังต้องกินยาหัวใจหรือไม่

ยังอาจต้องใช้ยา เพราะเครื่องแก้ปัญหาจังหวะช้าแต่ไม่ได้รักษาโรคหัวใจทุกชนิด ยาสำหรับความดัน หัวใจล้มเหลว จังหวะหัวใจเร็ว หรือลิ่มเลือดอาจยังจำเป็น ห้ามหยุดหรือปรับยาเองหลังฝังเครื่อง

หากยังลังเล ควรถามแพทย์เรื่องใดก่อนตัดสินใจ

ถามให้ชัดว่าพบจังหวะผิดปกติชนิดใด อาการสัมพันธ์กับจังหวะนั้นอย่างไร มีสาเหตุที่แก้กลับได้หรือไม่ หากไม่ใส่เครื่องมีความเสี่ยงอะไร เหตุใดจึงเลือกเครื่องชนิดนี้ และใครจะดูแลการตรวจเครื่องระยะยาว คำตอบเหล่านี้ช่วยให้ตัดสินใจจากข้อบ่งชี้ของคุณแทนความกังวลจากชื่อหัตถการเพียงอย่างเดียว

ข้อมูลอ้างอิง

• nhlbi.nih.gov: After Getting a Pacemaker | NHLBI, NIH — เกี่ยวกับ Pacemaker implantation — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Navigating Complications in Cardiac Pacemakers - PMC - NIH — เกี่ยวกับ Pacemaker implantation — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Pacemaker — เกี่ยวกับ Pacemaker implantation — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที