การผ่าตัดเอาก้อนประสาทมอร์ตันออก

การผ่าตัดเอาก้อนประสาทมอร์ตันออก (Morton's-neuroma removal) คือการนำเส้นประสาทบริเวณหน้าเท้าที่หนาตัวและระคายเคืองออก เพื่อลดอาการปวดแสบ ปวดร้าว หรือชาที่ลามไปยังนิ้วเท้า. โดยทั่วไปแพทย์จะพิจารณาเมื่อการเปลี่ยนรองเท้า แผ่นรองเท้า ยา หรือการฉีดยายังควบคุมอาการไม่ได้ ไม่ใช่การรักษาแรกสำหรับทุกคน.

การผ่าตัดเอาก้อนประสาทมอร์ตันออก คืออะไร

ก้อนประสาทมอร์ตันไม่ใช่ก้อนมะเร็ง แต่เป็นเส้นประสาทรับความรู้สึกที่อยู่ระหว่างกระดูกฝ่าเท้าหนาตัว บวม หรือระคายเคือง ตำแหน่งที่พบบ่อยมักอยู่บริเวณหน้าเท้าระหว่างนิ้วเท้า อาการอาจเป็นปวดแสบใต้โคนนิ้ว ปวดเหมือนไฟช็อตร้าวไปนิ้วเท้า ชา หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนกรวดอยู่ในรองเท้า (NHS)

แรงกดบริเวณหน้าเท้ามีส่วนทำให้อาการกำเริบ รองเท้าหน้าแคบ รองเท้าส้นสูง หรือกิจกรรมที่ลงแรงซ้ำบริเวณหน้าเท้าอาจทำให้ปวดมากขึ้น อย่างไรก็ตาม สาเหตุของการหนาตัวของเส้นประสาทยังไม่ชัดเจนทั้งหมด

การผ่าตัดมีจุดประสงค์เพื่อลดการกดและระคายเคืองของเส้นประสาท แพทย์มักเปิดแผลทางหลังเท้าหรือฝ่าเท้า จากนั้นจึงนำเส้นประสาทส่วนที่ผิดปกติออก วิธีเปิดแผลทางหลังเท้าพบได้บ่อยในเอกสารสำหรับผู้ป่วย เพราะไม่เกิดแผลโดยตรงบนฝ่าเท้าที่รับน้ำหนัก แต่เทคนิคที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับตำแหน่งก้อน ลักษณะเท้า การผ่าตัดเดิม และความถนัดของศัลยแพทย์

เนื่องจากเส้นประสาทที่ถูกตัดทำหน้าที่รับความรู้สึก การผ่าตัดไม่ได้ทำให้บริเวณนั้นกลับมารับความรู้สึกตามปกติ จุดประสงค์หลักคือควบคุมอาการปวด ผู้ป่วยมักมีอาการชาระหว่างด้านข้างของนิ้วเท้าที่เกี่ยวข้องอย่างถาวรหลังผ่าตัด หลายคนปรับตัวได้ แต่อาการชาอาจรู้สึกแปลกหรือรบกวนบางคน

การตัดสินใจผ่าตัดจึงต้องชั่งระหว่างอาการปวดที่เป็นอยู่กับผลที่คาดว่าจะเกิด เช่น อาการชา แผลเป็น ระยะพักฟื้น และความเป็นไปได้ที่อาการปวดยังไม่ดีขึ้น หากผลตรวจไม่สอดคล้องกัน หรือมีโรคอื่นที่ทำให้ปวดเท้า การผ่าตัดก้อนประสาทอาจไม่แก้ต้นเหตุ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกเมื่อมีเงื่อนไขต่อไปนี้หลายข้อร่วมกัน

• ปวดแสบหรือปวดร้าวบริเวณหน้าเท้าไปยังนิ้วเท้าอย่างต่อเนื่อง
• อาการรบกวนการเดิน การออกกำลังกาย การทำงาน หรือการสวมรองเท้าที่จำเป็น
• การตรวจเท้าพบตำแหน่งกดเจ็บและรูปแบบอาการเข้ากับก้อนประสาทมอร์ตัน
• ลองรองเท้าหน้ากว้าง ลดรองเท้าส้นสูง ใช้แผ่นรองเท้า ปรับกิจกรรม หรือรักษาด้วยวิธีอื่นแล้ว แต่อาการยังรบกวนมาก
• เคยฉีดยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาลดการอักเสบแล้ว แต่อาการบรรเทาไม่เพียงพอหรือกลับมาเป็นอีก
• แพทย์ได้พิจารณาสาเหตุอื่นของอาการปวดหน้าเท้าแล้ว เช่น ข้ออักเสบ กระดูกล้า เอ็นหรือแผ่นรองข้อบริเวณโคนนิ้วบาดเจ็บ และเส้นประสาทถูกกดจากตำแหน่งอื่น

แหล่งข้อมูลสำหรับผู้ป่วยระบุว่า การรักษามักเริ่มจากรองเท้าที่เหมาะสม การยืดกล้ามเนื้อ แผ่นรองเท้า การควบคุมน้ำหนักในผู้ที่เกี่ยวข้อง และยาแก้ปวด หากยังไม่ดีขึ้น อาจตรวจด้วยอัลตราซาวนด์และพิจารณาการฉีดยา ก่อนเลือกการผ่าตัด (NHS)

ผู้ที่อาจยังไม่ควรผ่าตัด

การผ่าตัดมักไม่ใช่คำตอบแรก หากอาการยังไม่มาก เพิ่งเริ่มเป็น หรือยังไม่ได้ลองลดแรงกดบริเวณหน้าเท้าอย่างเหมาะสม การเปลี่ยนรองเท้าและกิจกรรมอาจเพียงพอสำหรับบางคน

แพทย์อาจเลื่อนการผ่าตัดหรือประเมินเพิ่มเติมในกรณีต่อไปนี้

• ยังไม่แน่ชัดว่าอาการปวดเกิดจากก้อนประสาทมอร์ตัน
• ปวดกระจายทั้งเท้า หรือรูปแบบอาการไม่ตรงกับเส้นประสาทบริเวณที่พบก้อน
• มีแผลติดเชื้อ ผิวหนังอักเสบ หรือบาดแผลบริเวณที่จะผ่าตัด
• การไหลเวียนเลือดไปเท้าไม่ดี ซึ่งอาจทำให้แผลหายช้า
• เบาหวานยังควบคุมไม่เหมาะสม หรือมีอาการชาจากเส้นประสาทส่วนปลายจนแยกสาเหตุของอาการได้ยาก
• มีโรคประจำตัวที่ยังไม่คงที่ ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดหรือการระงับความรู้สึกสูงขึ้น
• สูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์นิโคติน ซึ่งอาจกระทบการสมานแผล แพทย์อาจแนะนำให้หยุดก่อนและหลังผ่าตัด
• ไม่สามารถลดการเดิน ยกเท้า หรือมีผู้ช่วยในช่วงแรกหลังผ่าตัดได้

ข้อห้ามเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าจะผ่าตัดไม่ได้เสมอไป ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์จะดูความรุนแรงของอาการ โรคประจำตัว การไหลเวียนเลือด สภาพผิวหนัง และความพร้อมในการพักฟื้น แล้วจึงกำหนดว่าควรผ่าตัดเมื่อใด

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนกำหนดผ่าตัด แพทย์จะทบทวนอาการ ตรวจตำแหน่งปวดและความรู้สึกของนิ้วเท้า รวมถึงดูรูปร่างเท้าและรองเท้าที่ใช้ อาจขอตรวจภาพถ่ายรังสีเพื่อหาสาเหตุจากกระดูก หรือใช้อัลตราซาวนด์เมื่อจำเป็น เอกสารอ้างอิงระบุว่าอาจใช้อัลตราซาวนด์ประกอบการประเมิน โดยเฉพาะเมื่ออาการไม่ชัดหรือก่อนฉีดยา (NHS)

แจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับเรื่องต่อไปนี้ให้ครบ

• โรคประจำตัว โดยเฉพาะเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต และโรคหลอดเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุปิดแผล หรือแพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ
• ประวัติลิ่มเลือดอุดตัน เลือดออกง่าย หรือแผลหายช้า
• การผ่าตัดเท้าครั้งก่อน
• ยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ รวมถึงยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน ยาสมุนไพร และอาหารเสริม
• การสูบบุหรี่ การใช้บุหรี่ไฟฟ้า หรือนิโคตินรูปแบบอื่น
• การตั้งครรภ์หรือความเป็นไปได้ที่จะตั้งครรภ์

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ยารักษาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด อย่าหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้เป็นรายบุคคลตามชนิดยา โรคประจำตัว และวิธีระงับความรู้สึก

การงดอาหารและน้ำ

หากใช้การดมยาสลบหรือยาระงับความรู้สึกบางแบบ คุณต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่โรงพยาบาลแจ้ง คำสั่งอาจต่างกันตามชนิดการระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด หากเผลอรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง เพราะอาจกระทบความปลอดภัยและเวลาผ่าตัด

การเดินทางและการดูแลที่บ้าน

จัดให้มีผู้ใหญ่พากลับบ้านและช่วยดูแลในช่วงแรก โดยเฉพาะหากได้รับยานอนหลับหรือยาสลบ แหล่งข้อมูลจากต่างประเทศระบุว่า ผู้ที่กลับบ้านวันเดียวกันควรมีผู้รับกลับและอยู่ช่วยดูแลหลังผ่าตัด ส่วนระยะเวลาที่ต้องมีผู้ดูแลให้ยึดตามข้อกำหนดของสถานพยาบาลในไทย

เตรียมพื้นที่พักให้สามารถยกเท้าสูงได้ เก็บของใช้จำเป็นไว้ใกล้ตัว และลดสิ่งกีดขวางบนพื้น หากบ้านมีบันได ควรวางแผนว่าจะขึ้นลงอย่างไรในช่วงที่ยังใช้ไม้ค้ำหรือรองเท้าหลังผ่าตัด

สิ่งที่ควรนำไป

• บัตรประชาชนและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายชื่อยาทั้งหมดที่ใช้ พร้อมข้อมูลการแพ้ยา
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายรังสีที่สถานพยาบาลขอ
• รองเท้าหลวม ใส่และถอดง่าย สำหรับเท้าข้างที่ไม่ได้ผ่า
• เสื้อผ้าที่สวมสะดวก
• อุปกรณ์ช่วยเดิน หากทีมรักษาแจ้งให้นำมา

อย่าทาครีม โลชั่น หรือแป้งบริเวณเท้าในวันผ่าตัด และทำตามคำแนะนำเรื่องการอาบน้ำหรือล้างเท้าของสถานพยาบาล ไม่ควรโกนขนบริเวณแผลเอง เพราะอาจทำให้เกิดรอยถลอกเล็กๆ และเพิ่มโอกาสติดเชื้อ

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดอาจต่างกันตามเทคนิค แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

• ยืนยันข้างและตำแหน่งที่จะผ่า

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา เท้าข้างที่จะผ่า และทำเครื่องหมายตำแหน่งก่อนเข้าห้องผ่าตัด คุณยังสามารถถามเรื่องวิธีเปิดแผล การลงน้ำหนัก และแผนกลับบ้านได้ในช่วงนี้

• ให้ยาระงับความรู้สึก

การผ่าตัดอาจทำภายใต้ยาชาเฉพาะบริเวณข้อเท้าหรือขา ทำให้เท้าชาแต่ยังรู้สึกตัว หรือใช้การดมยาสลบในบางกรณี แพทย์อาจฉีดยาชาเพิ่มเพื่อช่วยลดอาการปวดหลังผ่าตัด การเลือกวิธีขึ้นกับสุขภาพ ความกังวล เทคนิคผ่าตัด และการประเมินของวิสัญญีแพทย์ (NHS)

• ทำความสะอาดและควบคุมเลือดออก

ทีมผ่าตัดทำความสะอาดผิวหนังและคลุมบริเวณผ่าตัดด้วยผ้าปลอดเชื้อ อาจใช้อุปกรณ์รัดต้นขาหรือน่องชั่วคราวเพื่อลดเลือดในบริเวณผ่าตัด ทั้งนี้ขึ้นกับเทคนิคและความเหมาะสมของผู้ป่วย

• เปิดแผลเพื่อเข้าถึงเส้นประสาท

วิธีที่อธิบายในเอกสารผู้ป่วยคือเปิดแผลด้านบนของเท้า ระหว่างกระดูกฝ่าเท้า ใกล้โคนนิ้ว บางกรณีศัลยแพทย์อาจเลือกเปิดจากฝ่าเท้า หากตำแหน่งก้อนหรือประวัติการผ่าตัดทำให้เหมาะกว่า

• แยกและนำเส้นประสาทส่วนที่ผิดปกติออก

ศัลยแพทย์ค่อยๆ แยกเนื้อเยื่อ ระบุเส้นประสาทที่หนาตัว แล้วตัดออกเป็นช่วงสั้นๆ พร้อมก้อนที่บวม การนำเส้นประสาทออกทำให้บริเวณระหว่างนิ้วเท้าที่เส้นประสาทนั้นเลี้ยงเกิดอาการชา

• ตรวจห้ามเลือดและปิดแผล

หลังตรวจว่าไม่มีเลือดออกผิดปกติ แพทย์เย็บแผลและปิดด้วยผ้าพันแผลที่ช่วยพยุงและลดการบวม เอกสารอ้างอิงระบุว่าโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องใส่เฝือก แต่แนวทางจริงขึ้นกับศัลยแพทย์และสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด

• พักฟื้นหลังการระงับความรู้สึก

ทีมรักษาจะตรวจอาการปวด เลือดซึม การไหลเวียนเลือด และความปลอดภัยในการเดิน อาจให้รองเท้าหลังผ่าตัดและไม้ค้ำ พร้อมสอนวิธีลงน้ำหนักก่อนกลับบ้าน

ชิ้นเนื้อที่นำออกอาจส่งตรวจทางพยาธิวิทยาตามดุลยพินิจของแพทย์ เพื่อยืนยันลักษณะเนื้อเยื่อ โดยเฉพาะเมื่อสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัดไม่ตรงกับที่คาดไว้

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าตัดมักใช้เวลาไม่นาน แหล่งข้อมูลต่างประเทศฉบับหนึ่งระบุว่าตัวการผ่าตัดอาจใช้เวลาประมาณครึ่งชั่วโมง แต่เวลาจริงแตกต่างกันตามจำนวนตำแหน่ง เทคนิค ประวัติการผ่าตัดเดิม และแนวทางของศัลยแพทย์ ควรถามสถานพยาบาลที่รักษาโดยตรง (NHS)

เวลาที่อยู่ในสถานพยาบาลจะนานกว่าตัวการผ่าตัด เพราะต้องลงทะเบียน เตรียมตัว ให้ยาระงับความรู้สึก และเฝ้าดูอาการหลังผ่า เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าผู้ป่วยอาจอยู่ในหน่วยผ่าตัดประมาณ 3 ชั่วโมง แม้ตัวผ่าตัดใช้เวลาสั้นกว่า ตัวเลขนี้เป็นแนวทางจากต่างประเทศ ไม่ใช่กำหนดเวลาของโรงพยาบาลในไทย (NHS)

การระงับความรู้สึกอาจเป็นยาชาเฉพาะส่วนร่วมกับยาคลายกังวล หรือการดมยาสลบ หากใช้ยาชารอบข้อเท้าหรือหลังเข่า คุณอาจรู้สึกตัวแต่ไม่ควรรู้สึกเจ็บบริเวณที่ผ่า หากยาชาไม่เพียงพอ ทีมวิสัญญีจะประเมินและปรับวิธีให้เหมาะสม

ผู้ที่สุขภาพโดยรวมเหมาะสมและควบคุมอาการปวดได้มักกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน ส่วนผู้ที่มีโรคประจำตัว ต้องเฝ้าระวังหลังยาสลบ ปวดมาก เดินไม่ปลอดภัย หรือไม่มีผู้ดูแล อาจต้องนอนโรงพยาบาล แหล่งข้อมูลระบุทั้งรูปแบบกลับบ้านวันเดียวและพักค้างคืนตามสภาพผู้ป่วย จึงควรถามสถานพยาบาลล่วงหน้าว่าแผนของคุณเป็นแบบใด

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นต้องเผื่อเวลาให้ทั้งแผลและเนื้อเยื่อภายในสมาน อาการบวมอาจอยู่นานกว่าอาการเจ็บแผล และไม่ได้หมายความว่ามีภาวะแทรกซ้อนเสมอไป

ช่วงเวลาในตารางมาจากแนวทางผู้ป่วยต่างประเทศและอาจไม่ตรงกับคำสั่งของศัลยแพทย์ในไทย หากเทคนิคผ่าตัด ลักษณะแผล หรือการลงน้ำหนักของคุณต่างออกไป ให้ยึดแผนที่ทีมรักษามอบให้

การเดินและลงน้ำหนัก

แหล่งข้อมูลหนึ่งแนะนำให้หลีกเลี่ยงการเดินเท่าที่ทำได้ในช่วง 2 สัปดาห์แรก และหากต้องเดินให้ลงน้ำหนักผ่านส้นเท้า พร้อมยกเท้าเมื่อพัก อย่างไรก็ตาม ศัลยแพทย์บางรายอาจอนุญาตให้ลงน้ำหนักได้ต่างกันตามแนวแผลและรองเท้าหลังผ่าตัด จึงไม่ควรสรุปจากคำแนะนำทั่วไปแทนคำสั่งเฉพาะราย

อย่าฝืนเดินเพราะยาชายังออกฤทธิ์ คุณอาจลงน้ำหนักผิดตำแหน่งหรือสะดุดโดยไม่รู้ตัว ใช้ไม้ค้ำหรืออุปกรณ์ช่วยเดินตามที่ทีมรักษาสอน

การกลับไปทำงาน

งานนั่งอาจกลับไปทำได้ในประมาณ 2-3 สัปดาห์ หากสามารถเดินทางได้อย่างปลอดภัย มีที่ยกเท้า และแผลไม่ถูกกด ส่วนงานที่ต้องยืนนาน เดินมาก ปีนบันได หรือยกของหนักอาจต้องพักนานถึงประมาณ 2 เดือน

กำหนดจริงขึ้นกับเท้าข้างที่ผ่า เส้นทางไปทำงาน รองเท้าที่ต้องใส่ และนายจ้างสามารถปรับหน้าที่ให้ได้หรือไม่ บางคนทำงานจากบ้านได้ก่อนกลับไปทำงานเต็มรูปแบบ

การขับรถ

อย่าขับรถขณะยังมีผ้าพันแผลหนา ใส่รองเท้าหลังผ่าตัด ใช้ยาแก้ปวดที่ทำให้ง่วง หรือควบคุมแป้นเหยียบได้ไม่มั่นคง คุณควรกดเบรกฉุกเฉินได้รวดเร็วโดยไม่เจ็บและไม่ลังเล แหล่งข้อมูลแนะนำให้เริ่มจากทดลองควบคุมแป้นเหยียบในรถที่จอดอยู่ แล้วจึงทดลองระยะสั้นเมื่อศัลยแพทย์อนุญาต

หากผ่าเท้าขวา มักกระทบการขับรถมากกว่าเท้าซ้าย แต่รถแต่ละชนิดและระบบเกียร์ต่างกัน ควรตรวจเงื่อนไขความคุ้มครองของประกันรถด้วย

การออกกำลังกาย

หลังแผลสมานและถอดผ้าปิดแผลแล้ว อาจเริ่มขยับข้อเท้าและเพิ่มระยะเดินทีละน้อย การวิ่ง การกระโดด และกีฬาที่บิดหมุนหน้าเท้าควรรอจนเดินเร็วได้โดยไม่ปวดหรือบวมมาก และได้รับอนุญาตจากศัลยแพทย์ แหล่งข้อมูลระบุว่าหลายคนกลับไปทำกิจกรรมเดิมส่วนใหญ่ได้ภายในประมาณ 3 เดือน แต่ระยะจริงต่างกันตามชนิดกีฬาและการฟื้นตัว

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดอาจลดอาการปวดได้ แต่ไม่รับประกันว่าอาการจะหายทั้งหมด บางคนยังปวดเหมือนเดิม ปวดมากขึ้น หรือเกิดอาการปวดจากปลายเส้นประสาทที่ถูกตัด การทำความเข้าใจความเสี่ยงก่อนตัดสินใจสำคัญพอๆ กับการเข้าใจประโยชน์

อาการชา

อาการชาระหว่างนิ้วเท้าที่เส้นประสาทนั้นรับความรู้สึกเป็นผลที่คาดได้จากการนำเส้นประสาทออก และอาจคงอยู่ถาวร ไม่ถือเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ป้องกันได้เสมอไป หลายคนรู้สึกว่าอาการชารบกวนน้อยกว่าความปวดเดิม แต่บางคนอาจไม่ชอบความรู้สึกนี้ (NHS)

อาการปวดไม่ดีขึ้นหรือกลับมาอีก

อาการอาจไม่ดีขึ้นหากต้นเหตุไม่ได้มาจากเส้นประสาทเพียงอย่างเดียว หรือมีปัญหาอื่นร่วมด้วย เช่น ความผิดปกติของกระดูกและข้อบริเวณหน้าเท้า เนื้อเยื่อแผลเป็นอาจรัดปลายเส้นประสาท หรือปลายเส้นประสาทที่ตัดอาจหนาตัวและเจ็บ เรียกว่าก้อนที่ปลายประสาท บางกรณีอาจต้องรักษาเพิ่มเติมหรือผ่าตัดซ้ำ

แผลติดเชื้อหรือแผลหายช้า

แผลอาจแดง บวม มีหนอง หรือแยกออก ผู้ที่สูบบุหรี่ เป็นเบาหวาน หรือมีการไหลเวียนเลือดไม่ดีอาจมีความเสี่ยงต่อปัญหาแผลมากขึ้น ภาวะแผลแยกและเนื้อเยื่อภายในเปิดออกมีรายงานในวรรณกรรมทางการแพทย์ แม้ไม่ใช่เหตุการณ์ปกติ

เลือดออกหรือก้อนเลือดใต้แผล

เลือดอาจคั่งใต้แผล ทำให้บวมตึง ปวด หรือมีเลือดซึมผ่านผ้าพันแผลเล็กน้อย เลือดออกมากหรือผ้าพันแผลชุ่มเร็วต้องให้ทีมรักษาประเมิน ไม่ควรถอดหรือพันทับแน่นเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ

แผลเป็นหนาหรือไวต่อการกด

แผลเป็นอาจแข็ง เจ็บ หรือไวเมื่อรองเท้ากด โดยเฉพาะหากแนวแผลอยู่ในบริเวณรับแรง แผลมักนิ่มลงตามเวลา แต่บางคนต้องปรับรองเท้าหรือรับการดูแลแผลเป็นเพิ่มเติม

นิ้วเท้ายกหรือวางตัวผิดไป

เอกสารอ้างอิงระบุว่านิ้วเท้าอาจยกตัวจากการเปลี่ยนแปลงของเส้นเอ็นและเนื้อเยื่อรอบหน้าเท้าหลังผ่าตัด หากเกิดขึ้นอาจทำให้รองเท้ากดนิ้วหรือถ่ายน้ำหนักผิดตำแหน่ง

การบาดเจ็บต่อเส้นประสาทข้างเคียง

เส้นประสาทอื่นอาจถูกดึง ระคายเคือง หรือบาดเจ็บ ทำให้ชา ปวดแปลบ หรือไวผิดปกติ อาการบางส่วนอาจค่อยๆ ดีขึ้น แต่บางรายอาจคงอยู่

ลิ่มเลือดอุดตัน

การผ่าตัดและการเคลื่อนไหวน้อยลงอาจเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่ขา และลิ่มเลือดอาจเคลื่อนไปปอดได้ ทีมรักษาจะประเมินความเสี่ยงจากอายุ ประวัติลิ่มเลือด โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และความสามารถในการเดิน แล้วกำหนดวิธีป้องกันเฉพาะราย

อาการปวดเรื้อรังผิดปกติ

ภาวะปวดเฉพาะที่ซับซ้อนเป็นอาการปวดรุนแรงและยืดเยื้อเกินกว่าที่คาดจากแผล อาจมีบวม สีผิวหรืออุณหภูมิผิวเปลี่ยน และไวต่อการสัมผัส ภาวะนี้พบไม่บ่อย แต่ควรประเมินเร็วหากอาการปวดผิดจากแนวโน้มปกติ

ความเสี่ยงจากยาชาหรือยาสลบ

อาจเกิดคลื่นไส้ เวียนศีรษะ แพ้ยา ปัญหาการหายใจ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่นจากการระงับความรู้สึก ความเสี่ยงขึ้นกับวิธีที่ใช้ สุขภาพ และประวัติการแพ้ยา วิสัญญีแพทย์จะประเมินก่อนผ่าตัดและอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับคุณ

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อสถานพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

อาการชาบริเวณระหว่างนิ้วเท้าที่ผ่าตัดอาจเป็นผลที่คาดได้ แต่หากอาการชาลามรวดเร็วทั้งเท้า ร่วมกับเท้าเย็น สีผิวเปลี่ยน หรือปวดตึงมาก ให้รีบติดต่อทีมรักษา

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกเดียว และมักพิจารณาหลังวิธีไม่ผ่าตัดควบคุมอาการไม่ได้ ระยะเวลาที่ควรลองแต่ละวิธีขึ้นกับความรุนแรงของอาการ งานที่ทำ และผลการตรวจ

รองเท้าที่ลดแรงกด

รองเท้าหน้ากว้างช่วยลดการบีบนิ้วและลดแรงกดระหว่างกระดูกฝ่าเท้า ควรหลีกเลี่ยงรองเท้าปลายแคบและส้นสูงเมื่อกระตุ้นอาการ รองเท้าที่พื้นแข็งพอเหมาะอาจช่วยลดการงอของหน้าเท้าขณะเดิน (NHS)

แผ่นรองเท้าและแผ่นพยุงกระดูกฝ่าเท้า

แผ่นรองที่วางตำแหน่งถูกต้องช่วยกระจายแรงออกจากบริเวณเส้นประสาท ไม่ควรวางแผ่นตรงจุดปวดโดยไม่ประเมิน เพราะอาจยิ่งกดก้อน การเลือกแบบสำเร็จรูปหรือทำเฉพาะบุคคลขึ้นกับรูปเท้าและอาการ

ปรับกิจกรรม

ลดการวิ่ง กระโดด หรือกิจกรรมที่กดหน้าเท้าซ้ำชั่วคราว แล้วเปลี่ยนเป็นกิจกรรมแรงกระแทกต่ำ หากกลับไปทำกิจกรรมเดิม ควรเพิ่มระยะและความหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป

การยืดและกายภาพบำบัด

การยืดกล้ามเนื้อน่องและปรับการเคลื่อนไหวของข้อเท้าอาจช่วยลดแรงที่ถ่ายมาหน้าเท้า แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุการยืดน่องเป็นหนึ่งในมาตรการเบื้องต้น นักกายภาพบำบัดอาจประเมินท่าเดิน ความแข็งแรง และปัจจัยที่ทำให้อาการกำเริบ

ยาแก้ปวด

ยาบางชนิดช่วยควบคุมอาการระหว่างปรับรองเท้าและกิจกรรม แต่ไม่ได้ทำให้เส้นประสาทที่หนาตัวหายไป ผู้ที่มีโรคไต โรคตับ แผลในกระเพาะอาหาร ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือมีประวัติแพ้ยา ควรให้แพทย์ประเมินก่อนใช้ยา

การฉีดยา

แพทย์อาจใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาลดการอักเสบฉีดรอบเส้นประสาท โดยอาจใช้อัลตราซาวนด์ช่วยระบุตำแหน่ง การฉีดอาจช่วยทั้งในการประเมินว่าอาการมาจากเส้นประสาทตำแหน่งนั้นหรือไม่และช่วยลดอาการ แต่ผลอาจไม่ถาวร บางคนอาจได้รับการพิจารณาฉีดมากกว่าหนึ่งครั้งตามการตอบสนอง

การผ่าตัดคลายการกดโดยไม่ตัดเส้นประสาท

บางกรณีอาจพิจารณาคลายเนื้อเยื่อที่กดเส้นประสาทแทนการตัดเส้นประสาท ข้อดีที่คาดหวังคือพยายามคงความรู้สึกไว้ แต่ไม่เหมาะกับทุกลักษณะก้อน และอาการอาจยังคงอยู่ ศัลยแพทย์จะพิจารณาจากตำแหน่ง ขนาด ลักษณะเส้นประสาท และประสบการณ์ของผู้ผ่าตัด

เมื่อเปรียบเทียบทางเลือก ควรถามให้ชัดว่าแพทย์มั่นใจเพียงใดว่าเส้นประสาทนี้เป็นต้นเหตุ วิธีใดเคยลองแล้ว และการไม่ผ่าตัดต่อไปจะกระทบการใช้ชีวิตอย่างไร ก้อนประสาทมอร์ตันไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเพียงเพราะตรวจพบ หากไม่ก่ออาการหรืออาการควบคุมได้

สิทธิการรักษา

ความคุ้มครองขึ้นกับสิทธิของคุณ สถานพยาบาลตามสิทธิ ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ และขั้นตอนส่งต่อ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการตรวจ ภาพวินิจฉัย อุปกรณ์ช่วยเดิน และการพักฟื้นอาจมีเงื่อนไขต่างกัน

ประกันสังคม

เริ่มติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ แพทย์จะประเมินว่ามีข้อบ่งชี้ให้ผ่าตัดหรือไม่ และสถานพยาบาลมีศักยภาพรักษาหรือจำเป็นต้องส่งต่อ หากไปรับบริการนอกโรงพยาบาลตามสิทธิโดยไม่มีใบส่งตัว ความคุ้มครองอาจต่างออกไป ยกเว้นกรณีฉุกเฉินที่เข้าเกณฑ์

ควรถามว่า

• ต้องมีใบส่งตัวจากแผนกใด
• การตรวจภาพและการผ่าตัดอยู่ในแผนรักษาหรือไม่
• ต้องกลับไปติดตามแผลที่สถานพยาบาลใด
• เอกสารลาป่วยและการประเมินกลับไปทำงานออกโดยใคร

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำหรือหน่วยปฐมภูมิที่ลงทะเบียน เพื่อรับการตรวจและส่งต่อไปยังแผนกกระดูกและข้อเมื่อจำเป็น การเข้ารับผ่าตัดมักต้องผ่านระบบส่งต่อ เว้นแต่มีช่องทางตามหลักเกณฑ์ที่ใช้อยู่ในขณะนั้น

ตรวจสอบสถานะสิทธิ หน่วยบริการประจำ และเอกสารที่ต้องใช้ก่อนวันนัด หากอยู่ต่างจังหวัดหรือจำเป็นต้องรักษานอกเครือข่าย ให้ถามหน่วยบริการว่าจะดำเนินการส่งต่ออย่างไร

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นกับกรมธรรม์ ระยะรอคอย ข้อยกเว้นโรคเดิม วงเงิน และเงื่อนไขว่าต้องนอนโรงพยาบาลหรือสามารถทำแบบกลับบ้านวันเดียวได้ ควรให้สถานพยาบาลยื่นขออนุมัติก่อนผ่าตัดเมื่อบริษัทกำหนด

เอกสารที่มักต้องใช้ ได้แก่ รายงานแพทย์ ผลตรวจ เหตุผลที่ต้องผ่าตัด และประวัติการรักษาแบบไม่ผ่าตัด ควรถามบริษัทประกันโดยตรงว่า

• ต้องขออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• การผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียวอยู่ในความคุ้มครองหรือไม่
• มีข้อยกเว้นเกี่ยวกับอาการปวดเท้าหรือโรคเดิมหรือไม่
• อุปกรณ์ช่วยเดิน การตรวจชิ้นเนื้อ และการติดตามแผลอยู่ในเงื่อนไขใด
• หากต้องนอนโรงพยาบาลโดยไม่คาดไว้ ต้องแจ้งภายในขั้นตอนใด

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

การผ่าตัดเอาก้อนประสาทมอร์ตันออกจำเป็นสำหรับทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็น เพราะหลายคนควบคุมอาการได้ด้วยรองเท้าหน้ากว้าง แผ่นรองเท้า การปรับกิจกรรม ยา หรือการฉีดยา การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่ออาการยังรบกวนชีวิตและผลตรวจสนับสนุนว่าเส้นประสาทเป็นต้นเหตุ (NHS)

ก้อนประสาทมอร์ตันเป็นมะเร็งหรือไม่

โดยทั่วไปไม่ใช่มะเร็ง แต่เป็นเส้นประสาทบริเวณหน้าเท้าที่หนาตัว บวม หรือระคายเคือง หากลักษณะก้อนหรืออาการไม่ตรงกับภาวะนี้ แพทย์อาจตรวจเพิ่มเติมหรือส่งชิ้นเนื้อหลังผ่าตัด

หลังผ่าตัดนิ้วเท้าจะชาหรือไม่

มักมีอาการชาบริเวณด้านข้างของนิ้วเท้าที่เส้นประสาทนั้นรับความรู้สึก และอาจเป็นถาวร เพราะการผ่าตัดนำเส้นประสาทส่วนนั้นออก ควรถามศัลยแพทย์ก่อนผ่าว่าคาดว่าจะชาบริเวณใด

ผ่าตัดแล้วอาการปวดจะหายทั้งหมดหรือไม่

ไม่สามารถรับประกันได้ เพราะอาการอาจมาจากปัญหาอื่นร่วมด้วย และปลายเส้นประสาทที่ถูกตัดอาจเกิดการระคายเคืองหรือก้อนเจ็บภายหลัง บางคนอาจยังปวดเท่าเดิมหรือปวดมากขึ้น

ผ่าตัดต้องดมยาสลบหรือไม่

ไม่จำเป็นทุกคน เพราะอาจใช้ยาชาเฉพาะส่วนบริเวณข้อเท้าหรือขาร่วมกับยาคลายกังวลได้ ส่วนบางคนเหมาะกับการดมยาสลบ วิสัญญีแพทย์จะเลือกจากสุขภาพ ความกังวล และแผนผ่าตัด

ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

ผู้ที่สุขภาพเหมาะสม ควบคุมอาการปวดได้ และมีผู้รับกลับบ้านมักกลับได้ในวันเดียวกัน แต่ผู้ที่มีโรคประจำตัว เดินไม่ปลอดภัย หรือมีอาการหลังผ่าตัดอาจต้องพักค้างคืน

หลังผ่าตัดเดินได้เมื่อไร

มักเดินระยะสั้นได้ตามข้อจำกัดที่ศัลยแพทย์กำหนด แหล่งข้อมูลหนึ่งแนะนำให้ลดการเดินใน 2 สัปดาห์แรกและลงน้ำหนักผ่านส้นเท้าเมื่อจำเป็น (NHS) อย่าใช้คำแนะนำนี้แทนแผนเฉพาะของคุณ เพราะเทคนิคและแนวแผลอาจต่างกัน

ต้องใส่เฝือกหรือไม่

โดยทั่วไปเอกสารอ้างอิงระบุว่าไม่ต้องใส่เฝือก แต่อาจมีผ้าพันแผลหนา รองเท้าหลังผ่าตัด และไม้ค้ำ หากมีการผ่าตัดกระดูกหรือหัตถการอื่นร่วมด้วย การพยุงเท้าอาจต่างออกไป

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานนั่งอาจกลับได้ราว 2-3 สัปดาห์ ส่วนงานที่ต้องยืน เดิน หรือใช้แรงมากอาจต้องพักนานถึงประมาณ 2 เดือน ขึ้นกับแผล การเดินทาง และหน้าที่งาน ใบรับรองแพทย์ควรสะท้อนลักษณะงานจริง ไม่ใช่ชื่อตำแหน่งงานเพียงอย่างเดียว

กลับมาขับรถได้เมื่อไร

กลับมาขับได้เมื่อถอดอุปกรณ์ที่รบกวนการควบคุมรถแล้ว ไม่ใช้ยาที่ทำให้ง่วง และสามารถเหยียบเบรกฉุกเฉินได้อย่างปลอดภัยโดยไม่เจ็บ ศัลยแพทย์จะประเมินตามเท้าข้างที่ผ่า ชนิดรถ และการฟื้นตัวของคุณ

อาการบวมอยู่นานแค่ไหน

อาการบวมอาจลดลงช้าและคงอยู่เป็นเดือน โดยแหล่งข้อมูลหนึ่งระบุว่าอาการบวมต่อเนื่องราว 4-6 เดือนไม่ใช่เรื่องผิดปกติเสมอไป หากไม่มีอาการปวดหรืออักเสบรุนแรง หากบวมเพิ่มขึ้นรวดเร็ว แดง ร้อน หรือปวดน่อง ควรรีบประเมิน

ก้อนประสาทมอร์ตันกลับมาเป็นอีกได้หรือไม่

อาการปวดสามารถกลับมาได้ แม้นำเส้นประสาทส่วนที่ผิดปกติออกแล้ว สาเหตุอาจเป็นเนื้อเยื่อแผลเป็น ปลายเส้นประสาทที่หนาตัว หรือปัญหาอื่นของหน้าเท้า การกลับมาปวดไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดซ้ำเสมอไป ต้องตรวจหาสาเหตุก่อน

ผ่าตัดพร้อมกันสองข้างได้หรือไม่

อาจทำได้ในบางสถานการณ์ แต่การผ่าพร้อมกันจะทำให้การเดินและการดูแลตัวเองช่วงแรกยากขึ้น ศัลยแพทย์จะพิจารณาความรุนแรงของแต่ละข้าง สุขภาพ ความพร้อมของผู้ดูแล และความสามารถในการใช้ไม้ค้ำก่อนตัดสินใจ

ควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดก่อนตัดสินใจ

ควรถามว่ามั่นใจเพียงใดว่าเส้นประสาทเป็นต้นเหตุ วิธีไม่ผ่าตัดใดที่ยังลองได้ จะเปิดแผลด้านใด ต้องลงน้ำหนักอย่างไร และคาดว่าจะชาบริเวณไหน นอกจากนี้ควรถามแผนจัดการหากอาการปวดไม่ดีขึ้น เพื่อให้ตัดสินใจจากทั้งประโยชน์และข้อจำกัดของการผ่าตัด

ถ้าเลื่อนการผ่าตัดจะเป็นอันตรายหรือไม่

ส่วนใหญ่มักมีเวลาพิจารณาทางเลือก หากอาการยังควบคุมได้และไม่มีข้อบ่งชี้เร่งด่วน การเลื่อนเพื่อปรับรองเท้า ทดลองแผ่นรอง หรือขอความเห็นเพิ่มเติมอาจสมเหตุสมผล แต่หากปวดมากขึ้น เดินไม่ได้ หรือวินิจฉัยยังไม่ชัด ควรกลับไปให้แพทย์ประเมินแผนอีกครั้ง

: https://roh.nhs.uk/services-information/foot-and-ankle/mortons-neuroma-surgery: https://www.nth.nhs.uk/resources/surgery-to-remove-a-mortons-neuroma/: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7950338/

ข้อมูลอ้างอิง

• NHS: Morton's Neuroma Surgery - Royal Orthopaedic Hospital — เกี่ยวกับ Morton's neuroma removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Surgery to remove a Morton's neuroma — เกี่ยวกับ Morton's neuroma removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Regenerative surgery of the complications with Morton's neuroma ... — เกี่ยวกับ Morton's neuroma removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที