ผ่าตัดมะเร็งผิวหนัง

ผ่าตัดมะเร็งผิวหนัง (Melanoma or skin-cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งออกพร้อมเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนตามระยะที่เหมาะสม และอาจรวมถึงการตรวจหรือตัดต่อมน้ำเหลืองในผู้ป่วยบางราย วิธีผ่าตัดขึ้นกับชนิดของมะเร็ง ตำแหน่ง ความลึก ขนาด ผลชิ้นเนื้อ และการกระจายของโรค จึงไม่ใช่ทุกคนที่ต้องผ่าตัดแบบเดียวกัน

ผ่าตัดมะเร็งผิวหนัง คืออะไร

การผ่าตัดรักษามะเร็งผิวหนังหรือมะเร็งเมลาโนมา คือการนำเซลล์มะเร็งออกจากร่างกายโดยพยายามให้ขอบของชิ้นเนื้อไม่มีเซลล์มะเร็งหลงเหลืออยู่ คำว่า “ขอบชิ้นเนื้อ” หมายถึงเนื้อเยื่อที่อยู่รอบด้านและด้านลึกของก้อน ซึ่งพยาธิแพทย์จะตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์หลังผ่าตัด

มะเร็งผิวหนังไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว ชนิดที่พบบ่อย ได้แก่

• มะเร็งเซลล์ฐาน มักเติบโตเฉพาะที่ แต่อาจลุกลามทำลายเนื้อเยื่อบริเวณใกล้เคียง
• มะเร็งเซลล์สความัส อาจลุกลามลึกและมีโอกาสกระจายไปต่อมน้ำเหลืองในผู้ป่วยบางราย
• มะเร็งเมลาโนมา เกิดจากเซลล์สร้างเม็ดสีและมีโอกาสกระจายไปอวัยวะอื่น การวางแผนรักษาจึงให้ความสำคัญกับความลึกของก้อนและระยะโรค
• มะเร็งผิวหนังชนิดที่พบไม่บ่อย ซึ่งอาจต้องใช้แผนผ่าตัดเฉพาะตามพฤติกรรมของโรค

ก่อนวางแผนผ่าตัด แพทย์มักต้องมีผลตรวจชิ้นเนื้อเพื่อยืนยันชนิดของเซลล์มะเร็ง ผลชิ้นเนื้อช่วยบอกลักษณะสำคัญ เช่น ความลึก ความรุนแรง และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับโอกาสกระจาย แพทย์อาจตรวจต่อมน้ำเหลือง ตรวจภาพทางรังสี หรือส่งตรวจเพิ่มเติมเมื่อมีเหตุให้สงสัยว่าโรคลุกลาม

วิธีผ่าตัดที่อาจใช้

การตัดก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อปกติ เป็นวิธีที่ใช้กับมะเร็งผิวหนังหลายชนิด ศัลยแพทย์นำรอยโรคออกพร้อมผิวหนังปกติรอบก้อนและเนื้อเยื่อด้านลึกตามระยะที่เหมาะสม จากนั้นส่งชิ้นเนื้อให้พยาธิแพทย์ตรวจ ขนาดของขอบที่ต้องตัดไม่เท่ากันในทุกคน เพราะขึ้นกับชนิดและความลึกของมะเร็ง

การผ่าตัดแบบโมส์ เป็นการนำเนื้อเยื่อออกทีละชั้นและตรวจขอบด้านข้างกับด้านลึกด้วยกล้องจุลทรรศน์ระหว่างทำหัตถการ หากยังพบเซลล์มะเร็งตรงตำแหน่งใด แพทย์จะตัดเพิ่มเฉพาะบริเวณนั้น กระบวนการทำซ้ำจนไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบที่ตรวจ วิธีนี้ช่วยเก็บเนื้อเยื่อปกติไว้ได้มาก จึงอาจเหมาะกับมะเร็งบางชนิดที่มีความเสี่ยงสูง เป็นซ้ำ ขอบเขตไม่ชัด หรืออยู่ใกล้ตา จมูก ปาก หู มือ เท้า และอวัยวะที่ต้องรักษาการทำงานไว้ (Cleveland Clinic)

วิธีแบบโมส์ใช้กับมะเร็งเซลล์ฐานและมะเร็งเซลล์สความัสได้บ่อยกว่า ส่วนเมลาโนมาบางกรณีอาจพิจารณาได้ แต่ไม่ใช่วิธีมาตรฐานสำหรับเมลาโนมาทุกราย การตัดสินใจขึ้นกับลักษณะชิ้นเนื้อ ตำแหน่ง และความพร้อมของทีมตรวจทางพยาธิวิทยา

การผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง อาจเป็นการนำต่อมน้ำเหลืองด่านแรกออกมาตรวจ หรือการตัดต่อมน้ำเหลืองในบริเวณที่ยืนยันว่ามีโรค การตรวจต่อมน้ำเหลืองด่านแรกเป็นการประเมินการกระจาย ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนมีมะเร็งในต่อมน้ำเหลือง และไม่จำเป็นสำหรับมะเร็งผิวหนังทุกชนิดหรือทุกระยะ

หลังนำก้อนออก แพทย์อาจเย็บปิดแผลโดยตรง ปล่อยให้แผลค่อยๆ สมาน ใช้ผิวหนังจากส่วนอื่นมาปิด หรือย้ายผิวหนังและเนื้อเยื่อข้างเคียงมาปิดแผล วิธีซ่อมแผลขึ้นกับขนาด ความลึก ตำแหน่ง การไหลเวียนเลือด และผลกระทบต่อการมองเห็น การหายใจ การพูด หรือการเคลื่อนไหว

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่มักได้รับการพิจารณาผ่าตัด

การผ่าตัดมักเหมาะกับผู้ที่ยืนยันมะเร็งผิวหนังจากผลชิ้นเนื้อ และแพทย์ประเมินว่าสามารถนำโรคออกได้โดยมีประโยชน์มากกว่าความเสี่ยง ตัวอย่างสถานการณ์ ได้แก่

• มะเร็งยังจำกัดอยู่ที่ผิวหนังหรือเนื้อเยื่อใกล้เคียง
• เมลาโนมาที่ต้องตัดแผลเดิมให้กว้างขึ้นหลังทราบความลึกจากผลชิ้นเนื้อ
• ก้อนที่กลับเป็นซ้ำหลังเคยรักษา
• ก้อนอยู่บริเวณที่ต้องรักษาเนื้อเยื่อปกติให้มาก เช่น รอบตา จมูก ปาก หรือหู
• ก้อนมีขอบเขตไม่ชัด โตลึก หรือมีลักษณะเสี่ยงสูงจากผลพยาธิวิทยา
• มีต่อมน้ำเหลืองที่สงสัยหรือยืนยันว่ามีเซลล์มะเร็ง และการผ่าตัดมีบทบาทในแผนรักษา
• รอยโรคทำให้มีเลือดออก แผลเรื้อรัง ปวด หรือรบกวนการทำงาน โดยแพทย์เห็นว่าการนำออกเหมาะสม

การพบไฝผิดปกติไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดใหญ่ทันที ขั้นแรกอาจเป็นการตัดชิ้นเนื้อขนาดเล็กเพื่อตรวจวินิจฉัย เมื่อทราบชนิดและความลึกแล้วจึงกำหนดขอบเขตการผ่าตัดที่เหมาะสม

ผู้ที่อาจยังไม่ควรผ่าตัด หรือจำเป็นต้องวางแผนใหม่

การผ่าตัดอาจไม่ใช่คำตอบแรกในกรณีต่อไปนี้

• รอยโรคยังไม่ได้รับการยืนยันว่าเป็นมะเร็ง และควรตรวจโดยแพทย์หรือเก็บชิ้นเนื้อก่อน
• โรคกระจายหลายตำแหน่งจนการผ่าตัดก้อนเดียวไม่สามารถควบคุมโรคโดยรวมได้
• ตำแหน่งของก้อนทำให้การผ่าตัดมีผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญมากกว่าประโยชน์ที่คาด
• มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ เช่น ภาวะหัวใจหรือปอดไม่คงที่ การติดเชื้อ หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• กำลังใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและยังไม่ได้รับแผนปรับยาจากแพทย์
• มีทางเลือกที่เหมาะกว่าในมะเร็งผิวหนังชนิดตื้นหรือความเสี่ยงต่ำบางชนิด
• มะเร็งระยะแพร่กระจายที่ควรเริ่มยารักษาทั่วร่างกายหรือการรักษาแบบผสมก่อน

คำว่า “ผ่าตัดไม่ได้” อาจหมายถึงหลายอย่าง ตั้งแต่ตัดออกทั้งหมดได้ยาก ความเสี่ยงจากยาสลบสูง ไปจนถึงการผ่าตัดไม่ช่วยควบคุมโรคโดยรวม ผู้ป่วยควรถามให้ชัดว่าเหตุผลใดใช้กับตนเอง และเป้าหมายการรักษาเป็นการกำจัดก้อน ควบคุมอาการ หรือเก็บชิ้นเนื้อเพื่อวางแผนขั้นต่อไป

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ยืนยันชนิดและขอบเขตของโรค

นำผลชิ้นเนื้อ รายงานพยาธิวิทยา ภาพถ่ายรอยโรคเดิม และผลตรวจภาพทางรังสีทั้งหมดไปพบศัลยแพทย์ หากเคยตัดก้อนมาก่อน ควรแจ้งตำแหน่งเดิม วิธีรักษา และวันที่ทำโดยประมาณ เพราะแผลเป็นอาจทำให้ประเมินขอบเขตของก้อนได้ยากขึ้น

แพทย์จะตรวจผิวหนังรอบก้อน คลำต่อมน้ำเหลือง และพิจารณาว่าต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ คุณควรถามว่าการผ่าตัดครั้งนี้มีเป้าหมายอะไร ต้องตัดกว้างหรือลึกเพียงใด มีโอกาสต้องซ่อมแผลด้วยวิธีใด และจะทราบผลขอบชิ้นเนื้อเมื่อใด

แจ้งยา อาหารเสริม และโรคประจำตัวทั้งหมด

แจ้งรายชื่อยาที่ใช้จริง รวมถึงยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาฉีด ยาสมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมบางชนิด เพราะอาจมีผลต่อเลือดออก น้ำตาลในเลือด หรือการดมยาสลบ (Mayo Clinic)

อย่าหยุดยาเอง โดยเฉพาะยาป้องกันลิ่มเลือด การหยุดยาไม่ถูกจังหวะอาจเพิ่มความเสี่ยงหลอดเลือดอุดตัน ขณะที่การใช้ต่ออาจเพิ่มเลือดออก ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าควรใช้ต่อ หยุด หรือปรับยาอย่างไรตามเหตุผลที่ใช้ยาและชนิดการผ่าตัด

แจ้งประวัติแพ้ยา แพ้กาวปิดแผล แพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ ปฏิกิริยาจากยาชาหรือยาสลบ รวมถึงประวัติเลือดออกง่าย แผลเป็นนูน การติดเชื้อที่ผิวหนัง และการสูบบุหรี่ด้วย

การงดอาหารและน้ำ

การผ่าตัดด้วยยาชาเฉพาะที่บางแบบอาจไม่ต้องงดอาหาร และแหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับการผ่าตัดแบบโมส์ระบุว่าผู้ป่วยมักรับประทานอาหารได้ตามปกติหากทีมรักษาไม่ได้สั่งเป็นอย่างอื่น แต่หากต้องใช้ยานอนหลับหรือยาสลบ จะต้องงดอาหารและน้ำตามเวลาที่วิสัญญีแพทย์กำหนด

ให้ยึดคำสั่งจากสถานพยาบาลของคุณเป็นหลัก เพราะชนิดยาระงับความรู้สึก เวลาเริ่มผ่าตัด และโรคประจำตัวมีผลต่อคำแนะนำ หากไม่แน่ใจ ให้โทรถามก่อนวันผ่าตัดแทนการคาดเดา

เตรียมของและผู้ดูแล

สิ่งที่ควรนำไป ได้แก่

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• ใบส่งตัว หากสิทธิของคุณกำหนด
• รายชื่อยาและอาหารเสริม
• ผลชิ้นเนื้อ ผลตรวจเลือด และภาพทางรังสี
• ข้อมูลการแพ้ยาและโรคประจำตัว
• เสื้อผ้าที่หลวมและไม่เสียดสีกับตำแหน่งผ่าตัด
• แว่นตาหรือเครื่องช่วยฟังที่จำเป็นต่อการสื่อสาร

หากทำแบบตรวจเนื้อเยื่อทีละชั้น อาจมีช่วงรอระหว่างการตรวจตัวอย่าง จึงควรเผื่อเวลาทั้งวันและนำสิ่งที่ช่วยให้รอได้สะดวก ถ้าได้รับยานอนหลับ ยาสลบ หรือผ่าตัดใกล้ตาจนการมองเห็นถูกรบกวน ควรมีผู้ดูแลมารับและอยู่ช่วยในระยะแรก

งดสูบบุหรี่ตามแผนที่ทีมรักษาแนะนำ เพราะการสูบบุหรี่รบกวนการไหลเวียนเลือดและการสมานแผล โดยเฉพาะแผลที่ใช้แผ่นหนังหรือย้ายแผ่นเนื้อเยื่อ หากมีไข้ ไอ แผลติดเชื้อ หรือเจ็บป่วยใหม่ก่อนวันผ่าตัด ให้แจ้งทีมรักษาเพื่อประเมินว่าควรดำเนินการหรือเลื่อนออกไป

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงแตกต่างกันตามชนิดมะเร็งและวิธีที่เลือก แต่โดยทั่วไปเป็นดังนี้

1. ยืนยันตำแหน่งและแผนผ่าตัด

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ตำแหน่งก้อน ข้างของร่างกาย ผลชิ้นเนื้อ และวิธีระงับความรู้สึก อาจทำเครื่องหมายบนผิวหนัง คุณควรชี้ตำแหน่งรอยโรคเดิมให้ทีมรักษาดู โดยเฉพาะเมื่อก้อนถูกตัดไปบางส่วนแล้วหรือมองเห็นได้ไม่ชัด

2. ให้ยาชาหรือยาระงับความรู้สึก

ก้อนขนาดเล็กจำนวนมากสามารถผ่าตัดด้วยยาชาเฉพาะที่ คุณยังรู้สึกตัว แต่อาจรู้สึกกด ดึง หรือสัมผัสโดยไม่ควรเจ็บแหลม หากการผ่าตัดกว้าง อยู่ในตำแหน่งซับซ้อน ต้องตรวจต่อมน้ำเหลือง หรือคาดว่าจะใช้เวลานาน อาจใช้ยานอนหลับหรือยาสลบแทน

3. นำก้อนและเนื้อเยื่อที่กำหนดออก

ในการตัดแบบทั่วไป ศัลยแพทย์จะนำรอยโรคพร้อมขอบผิวหนังและเนื้อเยื่อด้านลึกออก ชิ้นเนื้อจะได้รับการระบุตำแหน่งเพื่อให้พยาธิแพทย์รายงานได้ว่าขอบด้านใดมีหรือไม่มีเซลล์มะเร็ง

สำหรับเมลาโนมา ผู้ป่วยบางรายได้รับการตัดชิ้นเนื้อเพื่อวินิจฉัยก่อน แล้วกลับมาผ่าตัดขยายขอบตามความลึกที่รายงาน การผ่าตัดครั้งที่สองจึงไม่ได้หมายความว่าการรักษาครั้งแรกล้มเหลวเสมอไป แต่อาจเป็นขั้นตอนที่วางแผนหลังทราบข้อมูลครบขึ้น

4. ตรวจต่อมน้ำเหลืองเมื่อมีข้อบ่งชี้

หากต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองด่านแรก ทีมรักษาจะระบุต่อมน้ำเหลืองที่รับน้ำเหลืองจากบริเวณก้อน แล้วนำต่อมที่เกี่ยวข้องออกส่งตรวจ ขั้นตอนนี้ช่วยจัดระยะโรคและวางแผนการรักษาต่อ แต่ไม่จำเป็นในผู้ป่วยทุกคน

หากพบต่อมน้ำเหลืองโต แพทย์อาจเลือกเจาะตรวจ เก็บชิ้นเนื้อ หรือตัดออกตามสถานการณ์ การตัดต่อมน้ำเหลืองเป็นบริเวณกว้างมีความเสี่ยงต่ออาการบวมของแขนหรือขามากกว่าการเก็บต่อมจำนวนน้อย จึงต้องชั่งประโยชน์กับผลกระทบเป็นรายบุคคล

5. ตรวจเนื้อเยื่อทีละชั้น หากใช้วิธีแบบโมส์

ศัลยแพทย์จะฉีดยาชา นำก้อนที่มองเห็นและเนื้อเยื่อบางๆ รอบก้อนออก จากนั้นทำแผนที่ชิ้นเนื้อและตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ ระหว่างรอจะปิดแผลชั่วคราว หากพบเซลล์มะเร็งที่ขอบ จะนำเนื้อเยื่อเพิ่มเฉพาะจุดที่สัมพันธ์กับแผนที่ ขั้นตอนนี้ทำซ้ำจนขอบที่ตรวจไม่พบเซลล์มะเร็ง (Cleveland Clinic)

เวลาส่วนใหญ่ของกระบวนการอาจเป็นช่วงเตรียมและตรวจชิ้นเนื้อ ไม่ใช่เวลาที่แพทย์กำลังตัดผิวหนัง ผู้ป่วยจึงอาจต้องรอหลายรอบ แม้แต่ละรอบของการนำเนื้อเยื่อออกใช้เวลาไม่นาน

6. ปิดหรือซ่อมแผล

เมื่อเอาก้อนออกแล้ว วิธีจัดการแผลอาจเป็น

• เย็บขอบแผลเข้าหากันโดยตรง
• ปล่อยให้แผลสมานจากด้านล่างขึ้นมาเอง
• ใช้ผิวหนังจากอีกตำแหน่งมาปิดแผล
• เลื่อนผิวหนังและเนื้อเยื่อใกล้เคียงมาปิด
• ซ่อมโครงสร้างใต้ผิวหนังในแผลที่ลึกหรืออยู่บริเวณจมูกและหู

แผลบางตำแหน่งอาจปิดได้ทันที ขณะที่แผลซับซ้อนอาจต้องให้ศัลยแพทย์อีกสาขาช่วยซ่อม หรือวางแผนซ่อมในขั้นตอนถัดไป วิธีปิดแผลมีผลต่อระยะพักฟื้น รูปร่างแผลเป็น และการดูแลหลังผ่าตัด

7. ส่งตรวจและวางแผนหลังผ่าตัด

ชิ้นเนื้อจะถูกส่งตรวจเพื่อยืนยันชนิด ความลึก และขอบการตัด หากรายงานพบเซลล์มะเร็งที่ขอบ อาจต้องตัดเพิ่มหรือใช้การรักษาอื่น ไม่ควรตีความผลว่า “ยังมีมะเร็งแน่นอน” โดยไม่คุยกับศัลยแพทย์ เพราะความหมายขึ้นกับว่าขอบใดพบเซลล์ ชนิดของก้อน และวิธีเก็บชิ้นเนื้อ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดอาจตั้งแต่ช่วงสั้นสำหรับก้อนเล็กที่ตัดและเย็บได้โดยตรง ไปจนถึงหลายชั่วโมงเมื่อก้อนใหญ่ ต้องซ่อมแผลซับซ้อน ตรวจต่อมน้ำเหลือง หรือใช้วิธีตรวจเนื้อเยื่อทีละชั้น

การผ่าตัดแบบโมส์อาจใช้เวลาหลายชั่วโมงและควรเผื่อเวลาทั้งวัน เพราะจำนวนชั้นที่ต้องตัดและเวลาตรวจชิ้นเนื้อคาดล่วงหน้าไม่ได้ ระยะเวลาจริงขึ้นกับระบบห้องปฏิบัติการและทีมของแต่ละสถานพยาบาลในไทย

สิ่งที่ทำให้ใช้เวลานานขึ้น ได้แก่

• ก้อนมีขอบเขตใต้ผิวหนังมากกว่าที่มองเห็น
• ต้องตัดหลายตำแหน่ง
• ต้องรอผลตรวจเนื้อเยื่อระหว่างผ่าตัด
• แผลอยู่ใกล้ตา จมูก ปาก หู มือ หรืออวัยวะสำคัญ
• ต้องปลูกถ่ายผิวหนังหรือย้ายแผ่นเนื้อเยื่อ
• ต้องตรวจหรือตัดต่อมน้ำเหลือง
• มีโรคประจำตัวที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

การผ่าตัดด้วยยาชาเฉพาะที่จำนวนมากทำแบบผู้ป่วยนอกและกลับบ้านได้ในวันเดียว โดยเฉพาะการผ่าตัดแบบโมส์ (Cleveland Clinic) แต่การผ่าตัดใหญ่ การใช้ยาสลบ หรือการซ่อมแผลซับซ้อนอาจต้องสังเกตอาการหรือนอนโรงพยาบาล ศัลยแพทย์จะประเมินจากขอบเขตจริงและความพร้อมของผู้ดูแลที่บ้าน

พักฟื้นนานแค่ไหน

ไม่มีระยะพักฟื้นเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน แผลตัดขนาดเล็กที่เย็บโดยตรงต่างจากแผลบริเวณใบหน้าที่ต้องย้ายแผ่นเนื้อเยื่อ หรือแผลที่มีการตัดต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วยอย่างมาก

ระยะที่ต้องปิดแผลอาจเป็นหนึ่งสัปดาห์หรือนานกว่าในการผ่าตัดแบบโมส์ แต่ขึ้นกับตำแหน่ง วิธีปิดแผล และคำแนะนำของทีมรักษา (Mayo Clinic) อย่าแกะผ้าปิดแผลเร็วกว่าที่ได้รับคำสั่ง เพราะแผลปลูกถ่ายผิวหนังและแผลที่ใช้แผ่นเนื้อเยื่ออาจต้องการการป้องกันต่างจากแผลเย็บทั่วไป

การกลับไปทำงาน

งานโต๊ะหรือการทำงานที่ไม่กระทบแผลอาจกลับได้เร็วกว่างานกลางแจ้ง งานที่มีฝุ่น งานที่ต้องยกของ หรือกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทก ผู้ที่ผ่าตัดใกล้ตา มือ เท้า หรือข้อต่ออาจต้องพักนานขึ้น เพราะบวมและการเคลื่อนไหวมีผลต่อความปลอดภัยและการสมานแผล

แทนที่จะยึดจำนวนวันตายตัว ให้ถามศัลยแพทย์ว่าแผลของคุณรับแรงดึง การยกของ การขับรถ การออกกำลังกาย และการสัมผัสน้ำได้เมื่อใด คำตอบจะขึ้นกับวิธีซ่อมแผลและผลตรวจหลังผ่าตัด

การดูแลตัวเองระหว่างพักฟื้น

ปฏิบัติตามคำสั่งเรื่องการทำแผลโดยเฉพาะ รักษาแผลให้สะอาด และไม่ทายา สมุนไพร แอลกอฮอล์ หรือน้ำยาฆ่าเชื้อเพิ่มเอง หากไม่ได้รับคำแนะนำ เพราะอาจระคายเคืองหรือรบกวนเนื้อเยื่อใหม่

รับประทานยาตามใบสั่ง ไม่เพิ่มขนาดยาเอง และไม่เริ่มยาหรืออาหารเสริมที่มีผลต่อเลือดออกโดยไม่แจ้งทีมรักษา หากมีท่อระบาย ให้จดลักษณะของของเหลวตามวิธีที่โรงพยาบาลสอน และอย่าดึงหรือถอดเอง

หลังแผลปิดดีแล้ว ควรป้องกันผิวจากแสงแดดและตรวจผิวหนังสม่ำเสมอ ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังมีความเสี่ยงพบโรคซ้ำหรือเกิดมะเร็งผิวหนังตำแหน่งใหม่ จึงต้องติดตามตามแผนของแพทย์

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดกับทุกคน ระดับความเสี่ยงขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน ความลึก วิธีปิดแผล โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ และยาที่ใช้อยู่

การผ่าตัดที่ใช้ยานอนหลับหรือยาสลบ ใช้เวลานาน หรือต้องนอนโรงพยาบาล อาจมีภาวะแทรกซ้อนจากการระงับความรู้สึก เช่น การสำลัก ปฏิกิริยารุนแรงต่อยา ปัญหาหัวใจหรือการหายใจ รวมถึงลิ่มเลือดอุดตันที่ขาหรือปอด ความเสี่ยงเหล่านี้แตกต่างจากการตัดก้อนเล็กด้วยยาชาเฉพาะที่ และทีมศัลยแพทย์กับวิสัญญีแพทย์จะประเมินเป็นรายบุคคล

เลือดออกและก้อนเลือดใต้แผล

เลือดอาจซึมเล็กน้อยในระยะแรก แต่หากเลือดออกต่อเนื่อง ผ้าปิดแผลชุ่มเร็ว หรือแผลบวมตึงขึ้น อาจมีก้อนเลือดสะสมใต้แผล ภาวะนี้อาจกดเนื้อเยื่อและกระทบการไหลเวียนเลือด โดยเฉพาะแผลปลูกถ่ายผิวหนังหรือแผ่นเนื้อเยื่อ

การติดเชื้อ

สัญญาณได้แก่ ปวดมากขึ้น แดงลาม ร้อน บวม มีหนอง กลิ่นผิดปกติ หรือมีไข้ ผู้ที่เป็นเบาหวาน สูบบุหรี่ มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีแผลขนาดใหญ่ อาจต้องเฝ้าระวังมากขึ้น ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะที่เหลืออยู่เอง เพราะชนิดยาและความจำเป็นต้องประเมินจากแผลจริง

แผลแยกหรือแผลหายช้า

แผลอาจแยกจากแรงดึง การติดเชื้อ เลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ หรือการเคลื่อนไหวมากเกินไป แผลบริเวณขา เท้า และจุดที่ตึงอาจใช้เวลาสมานต่างจากใบหน้าหรือลำตัว การสูบบุหรี่และโรคที่กระทบหลอดเลือดเพิ่มความยากในการสมานแผล

แผลเป็นและรูปร่างเปลี่ยนแปลง

การผ่าตัดทิ้งแผลเป็นเสมอ ระดับที่เห็นได้ขึ้นกับขนาดแผล ตำแหน่ง แนวแรงดึง และลักษณะการสร้างแผลเป็นของแต่ละคน แผลอาจนูน แดง แข็ง คัน หรือบุ๋มได้ในช่วงหนึ่ง แม้ศัลยแพทย์จะวางแนวแผลและเลือกวิธีปิดเพื่อลดผลกระทบ แต่ไม่สามารถรับประกันรูปลักษณ์สุดท้ายได้

ชาหรืออ่อนแรง

เส้นประสาทเล็กที่รับความรู้สึกอาจถูกตัด ทำให้ชาหรือเสียวรอบแผล อาการบางส่วนดีขึ้นได้ แต่บางรายอาจคงอยู่ หากก้อนอยู่ใกล้เส้นประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อ อาจเกิดกล้ามเนื้ออ่อนแรงชั่วคราวหรือถาวรได้ (Mayo Clinic)

ผิวหนังที่นำมาปิดแผลติดไม่สมบูรณ์

แผ่นหนังหรือแผ่นเนื้อเยื่ออาจมีเลือดไปเลี้ยงไม่พอ ทำให้บางส่วนไม่ติดหรือตาย ความเสี่ยงสัมพันธ์กับการไหลเวียนเลือด การสูบบุหรี่ การติดเชื้อ แรงกด และการเคลื่อนไหวของแผล บางกรณีต้องทำแผลต่อเนื่องหรือซ่อมใหม่

บวมจากระบบน้ำเหลือง

หากตัดต่อมน้ำเหลือง อาจเกิดการคั่งของน้ำเหลือง ทำให้แขน ขา หรือบริเวณใกล้เคียงบวม ตึง หนัก หรือเคลื่อนไหวลำบาก ความเสี่ยงขึ้นกับตำแหน่งและจำนวนต่อมที่นำออก รวมถึงการรักษาอื่นร่วมด้วย

ขอบชิ้นเนื้อยังพบเซลล์มะเร็ง

แม้ผ่าตัดตามแผน ผลพยาธิวิทยาอาจพบเซลล์มะเร็งถึงขอบชิ้นเนื้อ โดยเฉพาะก้อนที่แผ่ใต้ผิวหนังหรือมีขอบเขตไม่ชัด แพทย์อาจแนะนำให้ตัดเพิ่ม ฉายรังสี หรือใช้วิธีอื่นตามชนิดและตำแหน่งของโรค

มะเร็งกลับเป็นซ้ำหรือเกิดก้อนใหม่

การผ่าตัดนำโรคที่ตรวจพบออก แต่ไม่อาจรับประกันว่าจะไม่กลับเป็นซ้ำ และไม่ได้ป้องกันมะเร็งผิวหนังตำแหน่งใหม่ทั้งหมด การติดตามผิวหนัง ต่อมน้ำเหลือง และผลตรวจตามระยะจึงยังจำเป็น

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินตามความรุนแรง หากมีอาการต่อไปนี้

• เลือดออกต่อเนื่องหรือไหลผ่านผ้าปิดแผล แม้กดตามวิธีที่ทีมรักษาแนะนำแล้ว
• แผลบวมตึงรวดเร็ว ปวดเพิ่มมาก หรือมีสีคล้ำผิดปกติ
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด หมดสติ หรือมีอาการแพ้รุนแรง
• ขาข้างเดียวบวม แดง หรือเจ็บอย่างฉับพลัน
• ไข้ร่วมกับแผลแดงลาม ร้อน มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• ปวดที่ไม่ลดลงหรือรุนแรงขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น
• แผลแยก ไหมหลุด หรือเห็นเนื้อเยื่อใต้แผล
• แผ่นหนังหรือแผ่นเนื้อเยื่อเปลี่ยนเป็นซีดจัด ม่วงคล้ำ หรือดำ
• แขนหรือขาบวมมากขึ้นทันที โดยเฉพาะหลังผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง
• ชา อ่อนแรง หนังตาตก มุมปากตก หรือขยับอวัยวะใกล้แผลไม่ได้หลังกลับบ้าน
• อาเจียนซ้ำ ดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อยมาก หรือซึมผิดปกติหลังได้รับยาสลบ
• พบก้อนใหม่ใกล้แผล ต่อมน้ำเหลืองโต หรือแผลเดิมไม่หายตามที่แพทย์คาด

อย่ารอถึงวันนัดหากอาการกำลังแย่ลง โดยเฉพาะเลือดออก การติดเชื้อ หรือความผิดปกติของแผ่นเนื้อเยื่อ เพราะการประเมินเร็วอาจช่วยป้องกันแผลเสียหายมากขึ้น

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นกับชนิด ความลึก ตำแหน่ง และระยะโรค การรักษาที่ไม่ใช่การผ่าตัดอาจเหมาะกับมะเร็งผิวหนังชนิดตื้นหรือผู้ที่ผ่าตัดไม่ได้ แต่ไม่สามารถใช้แทนการผ่าตัดได้ในทุกกรณี โดยเฉพาะเมลาโนมาที่นำออกได้

การเฝ้าติดตามหรือเก็บชิ้นเนื้อก่อน

ไฝและรอยโรคจำนวนมากไม่ใช่มะเร็ง หากยังไม่มีการวินิจฉัย แพทย์อาจตรวจด้วยเครื่องขยาย ถ่ายภาพติดตาม หรือเก็บชิ้นเนื้อก่อน ไม่ควรรักษาด้วยการจี้หรือทำลายรอยโรคที่สงสัยเมลาโนมาโดยไม่มีชิ้นเนื้อเพียงพอ เพราะอาจทำให้ประเมินความลึกได้ยาก

ยาทาและการทำลายรอยโรคเฉพาะที่

มะเร็งผิวหนังชนิดตื้นและความเสี่ยงต่ำบางชนิดอาจรักษาด้วยยาทา การแช่แข็ง การขูดร่วมกับจี้ไฟฟ้า หรือการรักษาที่ใช้แสง วิธีเหล่านี้ไม่เหมาะกับก้อนลึก ขอบไม่ชัด ความเสี่ยงสูง หรือเมลาโนมาส่วนใหญ่ การเลือกต้องยืนยันชนิดของโรคก่อน

รังสีรักษา

รังสีรักษาอาจใช้เมื่อผ่าตัดไม่ได้ ผลกระทบจากการผ่าตัดสูง หรือใช้เสริมหลังผ่าตัดในผู้ป่วยบางราย ข้อจำกัดคือการรักษาต้องทำเป็นชุด อาจมีผลต่อผิวหนังบริเวณฉายรังสี และไม่ทำให้ได้ชิ้นเนื้อทั้งก้อนมาตรวจขอบแบบการผ่าตัด

ยารักษาทั่วร่างกาย

เมลาโนมาหรือมะเร็งผิวหนังบางชนิดที่ลุกลามหรือแพร่กระจายอาจต้องใช้ยากระตุ้นภูมิคุ้มกัน ยามุ่งเป้า หรือยาชนิดอื่นตามผลตรวจของก้อน ยาอาจใช้ก่อนผ่าตัด หลังผ่าตัด หรือแทนการผ่าตัดเมื่อโรคไม่สามารถนำออกได้ทั้งหมด การเลือกขึ้นกับระยะโรค ผลตรวจทางพยาธิวิทยา และสุขภาพโดยรวม

การผ่าตัดวิธีอื่น

การตัดก้อนแบบทั่วไปและการผ่าตัดแบบตรวจเนื้อเยื่อทีละชั้นมีข้อดีต่างกัน วิธีแรกใช้ได้กว้างและส่งชิ้นเนื้อให้พยาธิแพทย์ตรวจภายหลัง ส่วนวิธีหลังตรวจขอบระหว่างทำและช่วยเก็บเนื้อเยื่อปกติในตำแหน่งสำคัญ (Cleveland Clinic) ไม่ใช่ทุกโรงพยาบาลมีห้องปฏิบัติการและทีมสำหรับวิธีหลัง และไม่ใช่มะเร็งทุกชนิดจะได้ประโยชน์จากวิธีนี้

สิทธิการรักษา

สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

การตรวจและรักษามะเร็งอาจอยู่ภายใต้สิทธิเมื่อเข้ารับบริการตามหน่วยบริการประจำและระบบส่งต่อ ควรติดต่อหน่วยบริการต้นสังกัดเพื่อถามเรื่องใบส่งตัว โรงพยาบาลที่รับรักษา การตรวจชิ้นเนื้อ การผ่าตัด การซ่อมแผล และการรักษาต่อเนื่อง

หากต้องใช้วิธีเฉพาะหรือส่งต่อหลายสาขา ให้ถามว่าสถานพยาบาลใดเป็นผู้ประสาน และต้องนำสไลด์หรือชิ้นเนื้อเดิมไปทบทวนหรือไม่ เงื่อนไขอาจเปลี่ยนตามเครือข่ายบริการและความจำเป็นทางการแพทย์

สิทธิประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มจากสถานพยาบาลตามสิทธิ เว้นแต่เข้าเกณฑ์ฉุกเฉินตามกฎหมาย โรงพยาบาลต้นสังกัดอาจรักษาเองหรือส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่มีทีมศัลยกรรมมะเร็ง พยาธิวิทยา หรือการซ่อมสร้างที่เหมาะสม

ถามให้ชัดว่าสิทธิครอบคลุมการตรวจชิ้นเนื้อ การผ่าตัด การตรวจต่อมน้ำเหลือง การนอนโรงพยาบาล และการรักษาหลังทราบผลพยาธิวิทยาหรือไม่ รวมถึงต้องใช้เอกสารส่งต่อแบบใด

สวัสดิการข้าราชการและสิทธิหน่วยงาน

เงื่อนไขขึ้นกับต้นสังกัด โรงพยาบาล และระบบเบิก ควรตรวจสอบการส่งต่อ การใช้สถานพยาบาลนอกเครือข่าย และเอกสารที่ต้องใช้ก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อมีการรักษาหลายขั้นตอนหรือหลายสาขา

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจสอบว่าแผนคุ้มครองการตรวจวินิจฉัยมะเร็ง การผ่าตัดแบบผู้ป่วยนอก การนอนโรงพยาบาล การตรวจพยาธิวิทยา การซ่อมแผล และการรักษาต่อเนื่องอย่างไร ควรขออนุมัติล่วงหน้าเมื่อกรมธรรม์กำหนด และถามเรื่องระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน ข้อยกเว้น และเอกสารยืนยันความจำเป็นทางการแพทย์

หากมีการวางแผนผ่าตัดและซ่อมแผลโดยคนละทีม ให้ตรวจสอบว่าต้องยื่นอนุมัติแยกกันหรือไม่ รวมถึงการตรวจต่อมน้ำเหลืองและการรักษาเสริมหลังผ่าตัด เพราะอาจถูกพิจารณาเป็นคนละรายการในเอกสารสิทธิ

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งผิวหนังจำเป็นสำหรับทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นสำหรับมะเร็งผิวหนังทุกชนิดและทุกระยะ แต่เป็นการรักษาหลักของโรคหลายชนิดที่ยังนำออกได้ วิธีที่เหมาะสมต้องอาศัยผลชิ้นเนื้อ ตำแหน่ง ความลึก และการประเมินการกระจายก่อน

ผ่าตัดแล้วต้องตัดผิวหนังรอบก้อนออกด้วยหรือไม่

โดยทั่วไปต้องนำเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนออกบางส่วนเพื่อให้ได้ขอบที่เหมาะสม แต่ความกว้างไม่เท่ากันในทุกคน ชนิดมะเร็งและความลึกจากผลพยาธิวิทยาเป็นข้อมูลสำคัญในการกำหนดขอบเขต

ผ่าตัดแล้วจะรู้ทันทีหรือไม่ว่าเอามะเร็งออกหมด

วิธีตรวจเนื้อเยื่อทีละชั้นสามารถประเมินขอบที่ตรวจระหว่างทำได้ ส่วนการตัดแบบทั่วไปต้องรอรายงานพยาธิวิทยาหลังผ่าตัด หากขอบยังพบเซลล์มะเร็ง แพทย์จะอธิบายว่าควรตัดเพิ่มหรือใช้การรักษาอื่น

การผ่าตัดแบบโมส์เหมาะกับเมลาโนมาทุกรายหรือไม่

ไม่เหมาะกับเมลาโนมาทุกราย วิธีนี้ใช้บ่อยกับมะเร็งเซลล์ฐานและมะเร็งเซลล์สความัสที่มีความเสี่ยงสูงหรืออยู่ในตำแหน่งสำคัญ ส่วนเมลาโนมาบางกรณีอาจพิจารณาโดยทีมที่มีความเชี่ยวชาญ (Cleveland Clinic)

ผ่าตัดเจ็บไหม

ระหว่างใช้ยาชาเฉพาะที่ คุณอาจรู้สึกตอนฉีดยาและรู้สึกกดหรือดึง แต่ไม่ควรมีอาการเจ็บแหลม หลังผ่าตัดมักมีอาการตึงหรือระบม ระดับความเจ็บขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และวิธีซ่อมแผล

ต้องดมยาสลบหรือไม่

ก้อนขนาดเล็กจำนวนมากผ่าตัดด้วยยาชาเฉพาะที่ได้ ส่วนแผลกว้าง การผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง หรืองานซ่อมสร้างที่ซับซ้อนอาจต้องใช้ยานอนหลับหรือยาสลบ วิสัญญีแพทย์และศัลยแพทย์จะเลือกตามความปลอดภัยของคุณ

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่คืน

การผ่าตัดขนาดเล็กและการผ่าตัดแบบโมส์มักกลับบ้านได้วันเดียว หากใช้ยาสลบ ผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง หรือซ่อมแผลขนาดใหญ่ อาจต้องสังเกตอาการหรือนอนโรงพยาบาลตามสภาพจริง

แผลจะใหญ่กว่าก้อนที่มองเห็นหรือไม่

แผลอาจใหญ่กว่าก้อนที่เห็น เพราะเซลล์มะเร็งอาจขยายใต้ผิวหนังและแพทย์ต้องนำขอบเนื้อเยื่อรอบก้อนออก ขนาดสุดท้ายจึงประเมินได้แม่นขึ้นหลังตัดก้อนและทราบวิธีปิดแผล

จะกลับไปทำงานเมื่อใด

งานเบาอาจกลับได้เมื่ออาการปวดควบคุมได้ แผลไม่เสี่ยงกระแทก และไม่ใช้ยาที่ทำให้ง่วง งานยกของ งานกลางแจ้ง หรือกิจกรรมที่ดึงรั้งแผลมักต้องพักนานกว่า โดยกำหนดจริงขึ้นกับตำแหน่งและวิธีซ่อมแผล

ผ่าตัดแล้วต้องรักษาอย่างอื่นต่อหรือไม่

บางคนจบการรักษาหลักด้วยการผ่าตัดและติดตามอาการ แต่บางคนต้องตัดเพิ่ม ฉายรังสี หรือรับยารักษาทั่วร่างกาย การตัดสินใจขึ้นกับชนิดมะเร็ง ระยะโรค ขอบชิ้นเนื้อ ต่อมน้ำเหลือง และปัจจัยเสี่ยงจากผลพยาธิวิทยา

ถ้าผลขอบชิ้นเนื้อเป็นบวกหมายความว่าอย่างไร

หมายถึงพบเซลล์มะเร็งถึงบริเวณขอบที่พยาธิแพทย์ตรวจ ซึ่งอาจบ่งว่ามีเซลล์เหลืออยู่ใกล้แผล แพทย์จะพิจารณาตำแหน่งของขอบ ชนิดมะเร็ง และผลกระทบของการผ่าตัดเพิ่มก่อนเสนอแผนต่อไป

ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะกลับมาได้หรือไม่

กลับมาได้ แม้ขอบชิ้นเนื้อจะไม่พบเซลล์มะเร็ง เพราะความเสี่ยงขึ้นกับชนิดและระยะของโรค นอกจากนี้ยังอาจเกิดมะเร็งผิวหนังตำแหน่งใหม่ จึงควรตรวจผิวหนังและมาตามนัดอย่างต่อเนื่อง

หลังผ่าตัดต้องหลีกเลี่ยงแดดตลอดไปหรือไม่

ควรลดการสัมผัสรังสีอัลตราไวโอเลตและป้องกันผิวเป็นกิจวัตร โดยเฉพาะผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนัง ใช้เสื้อผ้าปกปิด หลีกเลี่ยงแดดจัด และใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกันแดดตามคำแนะนำของแพทย์ แต่การป้องกันแดดไม่ทดแทนการตรวจติดตาม

ต้องตรวจสมาชิกในครอบครัวหรือไม่

สมาชิกครอบครัวไม่จำเป็นต้องผ่าตัดหรือตรวจพิเศษทุกคน แต่ควรรู้จักลักษณะผิวของตนเองและพบแพทย์เมื่อมีไฝหรือแผลเปลี่ยนแปลง หากครอบครัวมีเมลาโนมาหลายคน เป็นตั้งแต่อายุน้อย หรือมีมะเร็งหลายชนิด แพทย์อาจพิจารณาคำแนะนำเพิ่มเติมตามประวัติจริง

ควรขอความเห็นจากแพทย์อีกคนเมื่อใด

ควรพิจารณาเมื่อการวินิจฉัยไม่ชัด ต้องตัดเนื้อเยื่อกว้าง มีผลต่อใบหน้าหรือการทำงานของอวัยวะ ต้องผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง หรือมีหลายทางเลือกที่ผลกระทบต่างกัน การขอความเห็นเพิ่มเติมควรนำสไลด์หรือรายงานพยาธิวิทยาและภาพตรวจทั้งหมดไปด้วย

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Mohs Surgery: For Skin Cancer, Procedure, Risks, Recovery — เกี่ยวกับ Melanoma or skin cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Mohs surgery — เกี่ยวกับ Melanoma or skin-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Removing skin cancer with Mohs surgery — เกี่ยวกับ Melanoma or skin-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที