ผ่าตัดยืดกระดูก

ผ่าตัดยืดกระดูก (Limb-lengthening surgery) คือการตัดกระดูกแขนหรือขาอย่างควบคุม ติดอุปกรณ์เพื่อค่อยๆ แยกปลายกระดูกออกจากกัน และเปิดโอกาสให้ร่างกายสร้างกระดูกใหม่ในช่องว่าง ใช้รักษาความยาวแขนขาที่ต่างกัน ความผิดรูปหรือการเจริญของกระดูกผิดปกติ และในบางกรณีใช้เพิ่มส่วนสูง แต่เป็นกระบวนการหลายเดือนที่ต้องทำกายภาพบำบัดและติดตามภาพเอกซเรย์อย่างสม่ำเสมอ

ผ่าตัดยืดกระดูก คืออะไร

การผ่าตัดยืดกระดูกมีชื่อทางการว่า การผ่าตัดเพิ่มความยาวแขนหรือขา หลักการสำคัญเรียกว่า “การสร้างกระดูกจากการค่อยๆ แยกออก” ศัลยแพทย์กระดูกจะตัดกระดูกที่ต้องการยืดอย่างควบคุม จากนั้นติดอุปกรณ์เพื่อขยับปลายกระดูกออกจากกันทีละน้อย ร่างกายจะสร้างกระดูกใหม่เติมช่องว่างที่เกิดขึ้น (cedars-sinai.org)

อุปกรณ์ที่ใช้แบ่งกว้างๆ ได้เป็น 2 กลุ่ม

การเลือกอุปกรณ์ขึ้นกับกระดูกที่รักษา อายุและขนาดกระดูก ความผิดรูปเดิม การติดเชื้อ เนื้อกระดูก เป้าหมายการยืด และความพร้อมของอุปกรณ์ในสถานพยาบาล วิธีที่ใช้ในต่างประเทศอาจไม่เหมือนแนวทางของสถานพยาบาลในไทย จึงต้องให้ศัลยแพทย์ที่ดูภาพเอกซเรย์และตรวจร่างกายเป็นผู้วางแผน

การรักษามักแบ่งเป็นหลายระยะ

• ระยะผ่าตัด ศัลยแพทย์ตัดกระดูกและติดอุปกรณ์
• ระยะพักก่อนเริ่มยืด ให้แผลและกระดูกเริ่มตอบสนองต่อการผ่าตัด
• ระยะยืดกระดูก ค่อยๆ ปรับอุปกรณ์ตามแผน โดยตรวจภาพเอกซเรย์เพื่อดูการสร้างกระดูก
• ระยะรอกระดูกแข็งตัว หยุดยืดและรอให้กระดูกใหม่หนาแน่นพอรับแรง
• ระยะฟื้นฟูการใช้งาน เพิ่มการลงน้ำหนัก ความแข็งแรง และการเคลื่อนไหวตามที่ทีมรักษาอนุญาต

จุดประสงค์ทางการแพทย์ไม่ได้มีเพียงเพิ่มความสูง การผ่าตัดอาจช่วยปรับความยาวแขนขาที่ต่างกันจากความผิดปกติแต่กำเนิด การบาดเจ็บ เนื้องอกบริเวณแผ่นการเจริญเติบโต การตัดกระดูกออก หรือกระดูกหักที่ติดผิดตำแหน่ง แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่าการผ่าตัดใช้รักษาความแตกต่างของความยาวแขนขาและโรคที่รบกวนการเจริญของกระดูกได้

อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างเล็กน้อยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเสมอไป บางคนใช้อุปกรณ์เสริมรองเท้า รองเท้าปรับระดับ กายภาพบำบัด หรือรักษาสาเหตุอื่นก่อน การตัดสินใจควรดูอาการ การเดิน แนวข้อ ความปวด ผลต่อชีวิตประจำวัน และแนวโน้มการเจริญเติบโต ไม่ได้ดูตัวเลขความยาวเพียงอย่างเดียว

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจได้รับประโยชน์

ศัลยแพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดในผู้ที่มีปัญหาต่อไปนี้ โดยต้องประเมินเป็นรายคน

• แขนหรือขายาวต่างกันจนรบกวนการเดิน การยืน การใช้แขน หรือทำให้ข้อต่อรับแรงไม่สมดุล
• กระดูกเจริญเติบโตไม่สมมาตรจากความผิดปกติแต่กำเนิด
• โรคของโครงกระดูกที่ทำให้กระดูกสั้นหรือเจริญผิดปกติ
• กระดูกเสียหายจากอุบัติเหตุ ติดผิดตำแหน่ง หรือติดช้าจนแขนขาสั้นลง
• สูญเสียกระดูกจากการติดเชื้อหรือการรักษาเนื้องอก หลังควบคุมโรคเดิมแล้ว
• มีความผิดรูปร่วมกับความยาวต่างกัน ซึ่งอาจต้องแก้แนวกระดูกพร้อมกัน
• ผู้ใหญ่ที่ต้องการเพิ่มส่วนสูงเพื่อรูปลักษณ์และเข้าใจภาระการรักษาอย่างครบถ้วน

ก่อนพิจารณาผ่าตัด แพทย์มักตรวจท่ายืนและการเดิน วัดความยาวแขนขา ตรวจการเคลื่อนไหวของข้อ และถ่ายภาพรังสีเพื่อวางแผน แหล่งข้อมูลผู้ป่วยด้านศัลยกรรมกระดูกระบุว่าการวัดและภาพเอกซเรย์เป็นส่วนสำคัญในการกำหนดว่าควรยืดกระดูกใดและเท่าใด (Cleveland Clinic)

ในเด็กยังต้องประเมินการเจริญเติบโตที่เหลืออยู่ เพราะความยาวที่ต่างกันอาจเปลี่ยนเมื่อโตขึ้น แผนรักษาอาจรวมถึงการเฝ้าติดตาม การควบคุมการเจริญของขาอีกข้าง การทำให้กระดูกสั้นลง หรือการยืดกระดูก ขึ้นกับอายุ สาเหตุ และความแตกต่างที่คาดว่าจะเหลือเมื่อโตเต็มที่

ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด

การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนหรือไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะ หากมีปัจจัยต่อไปนี้

• มีการติดเชื้อที่ยังควบคุมไม่ได้ โดยเฉพาะบริเวณกระดูกหรือเนื้อเยื่อที่จะผ่าตัด
• สุขภาพโดยรวมไม่พร้อมสำหรับการผ่าตัดหรือการดมยาสลบ
• การไหลเวียนเลือดไปยังแขนขาไม่ดี หรือมีเส้นประสาทผิดปกติที่อาจเพิ่มความเสี่ยง
• กระดูกมีคุณภาพไม่เพียงพอสำหรับอุปกรณ์ที่วางแผนใช้
• ข้อใกล้เคียงแข็งมาก กล้ามเนื้อหดรั้ง หรือมีความผิดรูปที่ยังไม่ได้วางแผนแก้
• สูบบุหรี่หรือใช้นิโคตินต่อเนื่อง ซึ่งอาจรบกวนการหายของกระดูกและแผล
• ไม่สามารถทำกายภาพบำบัด มาตรวจภาพรังสี หรือปรับอุปกรณ์ตามแผนได้
• ไม่มีผู้ช่วยในช่วงที่เดิน ลงน้ำหนัก อาบน้ำ แต่งตัว หรือทำอาหารเองไม่ได้
• คาดหวังผลลัพธ์เกินสิ่งที่โครงสร้างร่างกายและความปลอดภัยอนุญาต
• มีภาวะทางอารมณ์หรือความกังวลเรื่องรูปลักษณ์ที่ยังไม่ได้รับการประเมินอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดเพื่อเพิ่มส่วนสูง

สำหรับคนที่ต้องการเพิ่มส่วนสูงอย่างเดียว ประโยชน์ต้องชัดเจนพอเมื่อเทียบกับการตัดกระดูกปกติ การจำกัดการเดิน การทำกายภาพต่อเนื่อง และโอกาสต้องผ่าตัดแก้ไข งานวิจัยเกี่ยวกับผู้ป่วยที่ถูกส่งต่อเพื่อรักษาภาวะแทรกซ้อนแสดงให้เห็นว่าการยืดเพื่อความงามยังมีความเสี่ยงต่ออุปกรณ์ กระดูกไม่ติด กระดูกติดผิดแนว กล้ามเนื้อหดรั้ง และเส้นประสาทถูกกด แม้งานดังกล่าวไม่สามารถใช้บอกอัตราความเสี่ยงของผู้เข้ารับการผ่าตัดทุกคนได้

หากความยาวต่างกันไม่มากและควบคุมอาการได้ด้วยรองเท้าปรับระดับหรือกายภาพบำบัด การผ่าตัดอาจไม่คุ้มกับภาระที่ต้องรับ ศัลยแพทย์จะตัดสินจากผลกระทบต่อการทำงานและสุขภาพของข้อต่อ ไม่ใช่จากความรู้สึกว่าขาสองข้างต้องเท่ากันทุกกรณี

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากการเข้าใจว่าเป็นกระบวนการหลายระยะ ไม่ใช่การนอนโรงพยาบาลครั้งเดียวแล้วจบ คุณควรขอแผนที่บอกว่าใช้กระดูกส่วนใด อุปกรณ์ชนิดใด ลงน้ำหนักได้แค่ไหน ใครเป็นผู้ปรับอุปกรณ์ ต้องทำกายภาพบ่อยเพียงใด และจะติดตามอย่างไรหากเกิดปัญหา

การตรวจและวางแผน

ทีมรักษาอาจใช้ข้อมูลต่อไปนี้ตามความจำเป็น

• ภาพเอกซเรย์ขณะยืนหรือภาพตลอดแนวขา เพื่อวัดความยาวและแนวกระดูก
• ภาพถ่ายเพิ่มเติมเพื่อดูรูปร่างกระดูก ข้อต่อ หรือคุณภาพเนื้อกระดูก
• การตรวจช่วงการเคลื่อนไหวของสะโพก เข่า ข้อเท้า ไหล่ หรือข้อศอก
• การประเมินกำลังกล้ามเนื้อ เส้นประสาท และการไหลเวียนเลือด
• การตรวจเลือดและประเมินความพร้อมก่อนระงับความรู้สึก
• การประเมินโรคที่ทำให้กระดูกผิดปกติ หากยังไม่ทราบสาเหตุ
• การประเมินสุขภาพจิตและความคาดหวัง หากทำเพื่อเพิ่มส่วนสูง

แจ้งทีมรักษาเรื่องโรคประจำตัว การแพ้ยา การผ่าตัดเดิม การติดเชื้อกระดูกในอดีต และประวัติลิ่มเลือดของตนเองหรือครอบครัว หากมีฟันอักเสบ แผลติดเชื้อ ไข้ หรือผิวหนังผิดปกติใกล้ตำแหน่งผ่าตัด ควรแจ้งก่อนวันผ่าตัด

ยาและอาหารเสริม

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปให้ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ดู รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวานและอินซูลิน
• ยารักษาความดันโลหิตหรือโรคหัวใจ
• ยาที่มีผลต่อภูมิคุ้มกันหรือกระดูก
• ยาแก้ปวดที่ซื้อใช้เอง
• สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ไม่ควรหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ ความเสี่ยงเลือดออก และความเสี่ยงจากการหยุดยา

การงดอาหารและน้ำ

โรงพยาบาลจะแจ้งเวลางดอาหาร น้ำ นม และเครื่องดื่มก่อนผ่าตัดตามเวลาผ่าตัดและวิธีระงับความรู้สึก ปฏิบัติตามคำสั่งเฉพาะที่ได้รับ หากรับประทานหรือดื่มผิดจากคำแนะนำ ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง เพราะอาจต้องปรับเวลาเพื่อความปลอดภัย

เตรียมบ้านและผู้ดูแล

หากยืดกระดูกขา คุณอาจยังลงน้ำหนักไม่ได้เต็มที่หลังผ่าตัด แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่าผู้ป่วยจำนวนมากต้องใช้รถเข็น ไม้ค้ำ หรืออุปกรณ์ช่วยเดิน และต้องมีคนช่วยกิจวัตรประจำวันในช่วงแรก (Cleveland Clinic) ควรเตรียม

• ทางเดินที่ไม่มีของกีดขวางหรือพรมลื่น
• ที่นั่งอาบน้ำและอุปกรณ์ช่วยเข้าห้องน้ำตามความจำเป็น
• พื้นที่นอนที่เข้าออกง่าย
• อาหารและของใช้ที่หยิบได้โดยไม่ต้องก้มหรือเอื้อมมาก
• การเดินทางมาตรวจและทำกายภาพ
• ผู้ช่วยเรื่องอาบน้ำ แต่งตัว ทำอาหาร และดูแลเด็กหรือสัตว์เลี้ยง
• สถานที่ทำงานหรือเรียนที่รองรับอุปกรณ์ช่วยเดิน

หากใช้อุปกรณ์ภายนอก คุณต้องเรียนรู้การดูแลรูหมุดและสังเกตการติดเชื้อ หากใช้อุปกรณ์ภายใน ต้องเรียนรู้วิธีควบคุมอุปกรณ์ตามรุ่นและแผนของทีมรักษา อย่าปรับเองมากกว่าที่กำหนด

ของที่ควรนำไปโรงพยาบาล

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• ผลตรวจและภาพรังสีที่มีอยู่
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• อุปกรณ์ช่วยเดินที่ทีมรักษาแนะนำ
• เสื้อผ้าหลวม ใส่ง่าย และรองรับอุปกรณ์ภายนอกถ้ามี
• ข้อมูลติดต่อผู้ดูแลที่จะรับกลับและช่วยที่บ้าน

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดแตกต่างตามตำแหน่งกระดูก อุปกรณ์ และการแก้ความผิดรูปร่วมด้วย แต่ลำดับทั่วไปมีดังนี้

1. ระงับความรู้สึกและจัดท่า

ผู้ป่วยมักได้รับยาระงับความรู้สึกทั่วร่างกาย หรือบางกรณีใช้การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนร่วมกับยาอื่น แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่ามีการใช้ทั้งสองแนวทาง ขึ้นกับแผนผ่าตัดและผู้ป่วย (Penn Medicine) วิสัญญีแพทย์จะเลือกวิธีหลังประเมินสุขภาพและขอบเขตการผ่าตัด

2. เปิดแผลและเตรียมกระดูก

ศัลยแพทย์ทำแผลในตำแหน่งที่วางแผนไว้ พยายามรักษาเนื้อเยื่อรอบกระดูกให้มากที่สุด จากนั้นตัดกระดูกอย่างควบคุม การตัดนี้เรียกว่า “การตัดกระดูกเพื่อปรับรูป” ไม่ใช่อุบัติเหตุกระดูกหักทั่วไป

3. ใส่อุปกรณ์ยืดกระดูก

หากใช้แกนภายใน ศัลยแพทย์จะใส่แกนเข้าไปในโพรงกระดูกและยึดด้วยสกรู หากใช้อุปกรณ์ภายนอก จะใส่หมุดหรือลวดผ่านผิวหนังเข้าสู่กระดูก แล้วเชื่อมกับโครงด้านนอก

บางกรณีต้องแก้แนวกระดูกหรือการหมุนผิดรูปในเวลาเดียวกัน หากมีปัญหาหลายตำแหน่ง แผนอาจซับซ้อนกว่าการยืดกระดูกตรงเพียงอย่างเดียว

4. ตรวจแนวและความมั่นคง

ทีมผ่าตัดใช้ภาพรังสีระหว่างผ่าตัดเพื่อตรวจตำแหน่งกระดูก แกน สกรู หรือหมุด รวมถึงแนวข้อ เมื่อได้ตำแหน่งที่เหมาะสมจึงปิดแผลและทำแผลรอบอุปกรณ์

5. เฝ้าระวังหลังผ่าตัด

หลังผ่าตัด ทีมรักษาจะประเมินความปวด เลือดออก การไหลเวียน สีและอุณหภูมิของปลายมือหรือเท้า ความรู้สึก และการขยับนิ้ว อาจเริ่มฝึกพลิกตัว ลุกนั่ง ย้ายตัว และใช้อุปกรณ์ช่วยเดินก่อนกลับบ้าน

6. เริ่มระยะยืด

หลังพักให้เนื้อเยื่อเริ่มฟื้น ทีมรักษาจะกำหนดวันเริ่มยืดและสอนวิธีใช้อุปกรณ์ การปรับต้องเป็นไปตามแผนเฉพาะบุคคล ไม่ควรนำตารางของผู้ป่วยคนอื่นมาใช้ เพราะความเร็วที่เหมาะสมขึ้นกับตำแหน่งกระดูก อายุ คุณภาพกระดูก และการตอบสนองของกล้ามเนื้อ เส้นประสาท และข้อต่อ

ระหว่างนี้ต้องถ่ายภาพเอกซเรย์เป็นระยะ หากกระดูกใหม่เกิดช้า ข้อเริ่มแข็ง เส้นประสาทตึง หรือกระดูกสร้างเร็วเกินไป ทีมรักษาอาจปรับแผน หยุดชั่วคราว หรือดำเนินการอื่นตามสาเหตุ

7. รอกระดูกใหม่แข็งตัว

เมื่อได้ความยาวตามเป้าหมาย จะหยุดยืด แต่อุปกรณ์ยังคงพยุงกระดูกระหว่างที่กระดูกใหม่แข็งแรงขึ้น การหยุดยืดจึงไม่เท่ากับรักษาเสร็จ คุณยังต้องทำกายภาพ ติดตามภาพรังสี และจำกัดการลงน้ำหนักตามคำสั่ง

8. พิจารณาถอดอุปกรณ์

อุปกรณ์ภายนอกต้องถอดเมื่อกระดูกแข็งแรงเพียงพอ ส่วนแกนภายในอาจคงไว้หรือพิจารณาถอดภายหลังตามชนิดอุปกรณ์ อาการ และแผนของศัลยแพทย์ การถอดอุปกรณ์เป็นอีกหัตถการหนึ่งและต้องมีแผนพักฟื้นของตนเอง

ใช้เวลานานแค่ไหน

เวลาที่ควรสนใจมี 2 ส่วน คือเวลาของการผ่าตัดครั้งแรก และเวลาของกระบวนการยืดทั้งหมด

เวลาผ่าตัดและการอยู่โรงพยาบาล

แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้ระบุช่วงเวลาผ่าตัดที่ใช้ได้กับทุกเทคนิค จึงไม่ควรคาดจากตัวเลขเดียว ระยะเวลาขึ้นกับว่าเป็นแขนหรือขา กระดูกต้นขาหรือหน้าแข้ง ใช้อุปกรณ์ภายในหรือภายนอก ต้องแก้แนวกระดูกหรือแผลเป็นเดิมหรือไม่ และทำข้างเดียวหรือมากกว่าหนึ่งตำแหน่ง

โดยทั่วไปเป็นการผ่าตัดใหญ่ภายใต้การระงับความรู้สึก ไม่ใช่หัตถการสั้นที่กลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้ทันที ผู้ป่วยมักต้องพักในโรงพยาบาลเพื่อควบคุมความปวด ประเมินปลายแขนขา ฝึกใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน และตรวจแผล แหล่งข้อมูลต่างประเทศแห่งหนึ่งรายงานการพักโรงพยาบาลประมาณหลายวัน แต่แนวทางในไทยอาจต่างกันตามสุขภาพ ขอบเขตการผ่าตัด และนโยบายสถานพยาบาล (Cleveland Clinic)

เวลาของกระบวนการยืด

การยืดและการรอให้กระดูกใหม่แข็งตัวใช้เวลาหลายเดือน แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่าระยะยืดอาจดำเนินต่อเนื่องเป็นเดือน และระยะรอกระดูกแข็งตัวมักนานกว่าระยะยืด ตัวเลขของคนอื่นไม่สามารถใช้กำหนดวันเสร็จของคุณได้ เพราะขึ้นกับ

• ความยาวที่ต้องการเพิ่ม
• กระดูกที่ยืดและอุปกรณ์ที่ใช้
• อายุและคุณภาพกระดูก
• การสร้างกระดูกใหม่จากภาพเอกซเรย์
• การเคลื่อนไหวของข้อและความตึงของกล้ามเนื้อ
• ภาวะแทรกซ้อนหรือการหยุดยืดชั่วคราว
• ความสม่ำเสมอของกายภาพบำบัด
• เวลาที่กระดูกแข็งแรงพอรับน้ำหนัก

ก่อนตกลงผ่าตัด ควรขอให้ศัลยแพทย์อธิบายช่วงเวลาที่คาดสำหรับการผ่าตัด การยืด การรอกระดูกแข็ง การกลับไปเรียนหรือทำงาน และการถอดอุปกรณ์ โดยแยกแต่ละระยะให้ชัดเจน

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นมักกินเวลาหลายเดือน และบางคนต้องใช้เวลานานกว่านั้นกว่าจะกลับไปทำกิจกรรมหนักหรือรู้สึกว่าแขนขาใช้งานได้เป็นธรรมชาติ ระยะเวลาแตกต่างมากตามจำนวนกระดูกที่ยืด เป้าหมายความยาว อุปกรณ์ คุณภาพกระดูก และภาวะแทรกซ้อน (Penn Medicine)

การเดินและลงน้ำหนัก

หลังยืดกระดูกขา หลายคนต้องใช้รถเข็น ไม้ค้ำ หรืออุปกรณ์ช่วยเดินในช่วงหนึ่ง แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่าผู้ป่วยอาจยังเดินลงน้ำหนักที่ขาข้างผ่าตัดไม่ได้ทันที การลงน้ำหนักที่อนุญาตขึ้นกับความแข็งแรงของอุปกรณ์ ตำแหน่งกระดูก และภาพเอกซเรย์

อย่าเพิ่มการลงน้ำหนักจากความรู้สึกว่าเจ็บน้อยลงเพียงอย่างเดียว กระดูกใหม่อาจยังรับแรงไม่พอแม้แผลภายนอกดูดี การลงน้ำหนักเร็วเกินไปอาจทำให้อุปกรณ์เสียหาย กระดูกโก่ง หรือกระดูกใหม่แตกได้

การกลับไปทำงานหรือเรียน

งานที่ทำจากบ้านหรือนั่งเป็นหลักอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยืน เดิน ขับรถ ยกของ หรือทำงานในพื้นที่เสี่ยงล้ม แต่การนั่งนานก็อาจทำให้บวมและไม่เอื้อต่อการทำกายภาพ

ควรวางแผนเป็นช่วง ไม่ใช่กำหนดวันเดียว เช่น เริ่มจากทำงานจากบ้าน ลดชั่วโมง จัดเวลาทำกายภาพ และเตรียมทางเข้าที่รองรับรถเข็นหรือไม้ค้ำ งานใช้แรง งานบนที่สูง และงานควบคุมเครื่องจักรมักต้องรอจนกระดูกแข็งแรงและควบคุมแขนขาได้ดีพอ

การขับรถ

ยังไม่ควรขับรถหากต้องใช้ยาแก้ปวดที่ทำให้ง่วง ขยับขาไม่เร็วพอ มีอุปกรณ์รบกวนการนั่ง หรือยังลงน้ำหนักและเบรกฉุกเฉินไม่ได้ ศัลยแพทย์จะประเมินตามข้างที่ผ่าตัด ชนิดรถ และความสามารถในการควบคุมรถ ไม่ควรใช้จำนวนวันของผู้อื่นเป็นเกณฑ์

กายภาพบำบัด

กายภาพบำบัดเป็นส่วนหลักของการรักษา ไม่ใช่บริการเสริม การยืดกระดูกทำให้กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และเนื้อเยื่อรอบข้อถูกยืดตาม หากข้อเริ่มแข็งหรือกล้ามเนื้อหดรั้ง อาจต้องชะลอการยืดหรือทำหัตถการเพิ่มเติม

เป้าหมายมักรวมถึง

• รักษาช่วงการเคลื่อนไหวของข้อ
• ป้องกันกล้ามเนื้อหดรั้ง
• รักษาความแข็งแรงของกล้ามเนื้อที่ใช้งานได้
• ฝึกย้ายตัวและใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน
• ปรับการเดินเมื่อเริ่มลงน้ำหนัก
• ฟื้นการทรงตัวและความมั่นใจหลังหยุดใช้อุปกรณ์ช่วย

หากปวดมากขึ้นหรือขยับข้อได้น้อยลงเรื่อยๆ ไม่ควรฝืนตามตารางเดิมโดยไม่แจ้งทีมรักษา อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณว่าความเร็วในการยืดหรือแผนกายภาพต้องปรับ

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดนี้มีความเสี่ยงจากทั้งการผ่าตัดครั้งแรก อุปกรณ์ และกระบวนการยืดที่กินเวลานาน ความเสี่ยงส่วนบุคคลขึ้นกับสุขภาพ กระดูกที่ยืด เป้าหมายความยาว เทคนิค และความสม่ำเสมอของการติดตาม

ความเสี่ยงจากการผ่าตัดทั่วไป

• เลือดออกหรือเกิดก้อนเลือดคั่ง
• แผลติดเชื้อหรือติดเชื้อลึกถึงกระดูก
• ปฏิกิริยาต่อยาระงับความรู้สึก
• ลิ่มเลือดอุดตันที่ขาหรือเคลื่อนไปปอด
• แผลหายช้า
• ปวดต่อเนื่องหรือไวต่อความรู้สึกบริเวณแผล

ปัญหาการสร้างกระดูก

กระดูกใหม่อาจสร้างช้า ไม่แข็งแรงพอ หรือไม่เชื่อมต่อกัน ภาวะนี้อาจทำให้ต้องหยุดยืดนานขึ้น ปรับอุปกรณ์ ใส่กระดูกเสริม หรือผ่าตัดซ้ำ ในทางกลับกัน กระดูกอาจเชื่อมเร็วเกินไปก่อนถึงความยาวเป้าหมาย ทำให้ต้องประเมินว่าจะดำเนินการอย่างไรต่อ

กระดูกใหม่อาจเอียง หมุน หรือติดผิดแนว หากอุปกรณ์เคลื่อน การลงน้ำหนักไม่เหมาะสม หรือการตอบสนองของกระดูกไม่เป็นไปตามแผน แหล่งข้อมูลหลายแห่งระบุปัญหากระดูกไม่ติด ติดช้า หรือติดผิดแนวเป็นความเสี่ยงที่ต้องติดตาม (PubMed Central)

ข้อแข็งและกล้ามเนื้อหดรั้ง

เมื่อกระดูกยาวขึ้น กล้ามเนื้อ เอ็น และเนื้อเยื่อรอบข้ออาจยืดตามไม่ทัน ทำให้เข่า ข้อเท้า สะโพก ข้อศอก หรือไหล่เคลื่อนไหวน้อยลง อาจเกิดท่าผิดรูปของข้อหรือเดินผิดแบบ การทำกายภาพอย่างสม่ำเสมอช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่สามารถตัดความเสี่ยงออกทั้งหมด

เส้นประสาทและหลอดเลือด

เส้นประสาทอาจถูกยืดหรือกด ทำให้ชา ปวดแสบปวดร้อน กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือขยับนิ้วผิดปกติ หลอดเลือดอาจบาดเจ็บหรือถูกกดจนเลือดไปเลี้ยงปลายแขนขาลดลง อาการที่เปลี่ยนเร็วต้องประเมินทันที เพราะการรอนานอาจทำให้แก้ไขยากขึ้น

การติดเชื้อรอบหมุดหรืออุปกรณ์

อุปกรณ์ภายนอกมีทางเชื่อมจากผิวหนังถึงกระดูก จึงเกิดการอักเสบหรือติดเชื้อรอบรูหมุดได้ ต้องดูแลตามวิธีที่ทีมรักษาสอน หากรอยแดงลาม มีหนอง ปวดมากขึ้น หรือมีไข้ ควรติดต่อทีมรักษา ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะใช้เองเพราะอาจบดบังอาการและทำให้เลือกการรักษาไม่ตรงเชื้อ

อุปกรณ์ขัดข้อง

แกน สกรู หมุด หรือลวดอาจหลวม เคลื่อน งอ แตก หรือทำงานไม่ตรงแผน บางกรณีต้องปรับหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ด้วยการผ่าตัด งานวิจัยในกลุ่มผู้ป่วยที่ถูกส่งต่อเพราะมีภาวะแทรกซ้อนพบทั้งอุปกรณ์ล้มเหลว กระดูกไม่ติด และปัญหาเนื้อเยื่ออ่อน แต่ตัวเลขจากกลุ่มนี้ไม่ควรนำไปใช้ทำนายความเสี่ยงของผู้ป่วยทั่วไป เพราะผู้เข้าร่วมได้รับการคัดเลือกมาแล้วจากผู้ที่มีปัญหา

ความยาวหรือรูปร่างไม่เป็นไปตามเป้าหมาย

อาจได้ความยาวน้อยกว่าแผนเพราะกระดูก กล้ามเนื้อ ข้อ หรือเส้นประสาทไม่สามารถยืดต่อได้อย่างเหมาะสม อาจเหลือความยาวต่างกัน หรือเกิดแนวกระดูกที่ต้องแก้เพิ่มเติม เป้าหมายที่ปลอดภัยจึงสำคัญกว่าการยืดให้ได้ตามความต้องการเดิมทุกกรณี

ผลกระทบต่ออารมณ์และชีวิตประจำวัน

การพักฟื้นนาน การเคลื่อนไหวจำกัด ความปวด การพึ่งพาผู้อื่น และความไม่แน่นอนของภาพเอกซเรย์อาจทำให้เครียด นอนไม่หลับ หรืออารมณ์ตก หากทำเพื่อเพิ่มส่วนสูง ความคาดหวังเรื่องรูปลักษณ์อาจทำให้ผิดหวังแม้กระดูกยาวขึ้นตามแผน ควรพูดถึงเป้าหมายและสุขภาพจิตก่อนตัดสินใจ ไม่ใช่หลังเกิดปัญหาแล้ว

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หากปลายมือหรือเท้าเย็น ซีด คล้ำ หรือสีเปลี่ยน ชาหรืออ่อนแรงเพิ่มขึ้น ขยับนิ้วไม่ได้ ปวดรุนแรงขึ้นรวดเร็ว หรือบวมตึงมากผิดปกติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีหรือโทร 1669 และไม่รอให้ทีมผ่าตัดโทรกลับ

หากไม่แน่ใจว่าเป็นเหตุฉุกเฉินหรือไม่ ให้บอกทีมรักษาว่าคุณอยู่ในระยะใดของการยืด ใช้อุปกรณ์แบบใด อาการเริ่มเมื่อใด และปลายมือหรือเท้ามีสี ความอุ่น ความรู้สึก และการขยับอย่างไร ข้อมูลนี้ช่วยให้ทีมประเมินความเร่งด่วนได้

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดยืดกระดูกไม่ใช่คำตอบเดียว และไม่จำเป็นสำหรับความยาวแขนขาต่างกันทุกระดับ ทางเลือกขึ้นกับอายุ อาการ สาเหตุ ความผิดรูป และผลต่อการใช้ชีวิต

การเฝ้าติดตาม

เด็กที่ยังโตหรือผู้ที่มีความแตกต่างเล็กน้อยอาจติดตามการเจริญด้วยการวัดและภาพเอกซเรย์เป็นระยะ หากไม่มีอาการและการเดินยังสมดุล การติดตามอาจเหมาะกว่าการรีบผ่าตัด

อุปกรณ์เสริมรองเท้าหรือรองเท้าปรับระดับ

ช่วยชดเชยความยาวขาที่ต่างกันและปรับการเดิน เหมาะเมื่อสามารถชดเชยได้โดยไม่ทำให้รองเท้าหนักหรือใช้งานลำบาก เป็นทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัด แต่ไม่ได้ทำให้กระดูกยาวขึ้นจริง

กายภาพบำบัด

ช่วยเพิ่มความแข็งแรง รักษาการเคลื่อนไหว และปรับรูปแบบการเดิน เหมาะเมื่ออาการบางส่วนมาจากกล้ามเนื้ออ่อนแรง ข้อตึง หรือการชดเชยท่าทาง แม้กายภาพไม่เปลี่ยนความยาวกระดูก แต่บางคนทำกิจวัตรได้ดีขึ้นจนยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

อุปกรณ์พยุงหรือเครื่องช่วยเดิน

ไม้เท้า ไม้ค้ำ อุปกรณ์พยุงข้อ หรือรถเข็นอาจลดอาการและเพิ่มความปลอดภัย เหมาะกับผู้ที่ไม่พร้อมผ่าตัดหรือมีโรคที่ทำให้ความเสี่ยงของการผ่าตัดสูง

การผ่าตัดทางเลือก

ในเด็กที่ยังเจริญเติบโต อาจพิจารณาควบคุมแผ่นการเจริญของขาที่ยาวกว่า เพื่อให้ความยาวใกล้กันเมื่อโตเต็มที่ ต้องกำหนดเวลาอย่างระมัดระวัง เพราะเร็วหรือช้าเกินไปอาจเหลือความต่างหรือทำให้แก้เกินเป้าหมาย

บางกรณีอาจทำให้กระดูกข้างที่ยาวกว่าสั้นลง การผ่าตัดลักษณะนี้หลีกเลี่ยงกระบวนการสร้างกระดูกใหม่ที่ยาวนาน แต่ทำให้ความยาวรวมลดลงและมีข้อจำกัดเรื่องปริมาณที่เหมาะสม

หากปัญหาหลักคือกระดูกผิดแนวมากกว่าความยาว อาจแก้แนวกระดูกโดยไม่ต้องยืดมาก หากเป็นกระดูกสูญเสียจากอุบัติเหตุหรือติดเชื้อ ยังมีวิธีสร้างกระดูกหรือย้ายกระดูกแบบอื่น ซึ่งต้องเลือกตามขนาดตำแหน่งที่เสียหาย เนื้อเยื่อโดยรอบ และการควบคุมการติดเชื้อ

สำหรับการเพิ่มส่วนสูงโดยไม่มีโรค การไม่ผ่าตัดเป็นทางเลือกที่ควรพิจารณาอย่างจริงจัง เพราะหลีกเลี่ยงการตัดกระดูก ภาวะแทรกซ้อน และการพักฟื้นหลายเดือน การพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตอาจช่วยแยกความต้องการที่ต่อเนื่องและสมเหตุสมผลออกจากความทุกข์เรื่องรูปลักษณ์ที่ควรรักษาด้วยวิธีอื่นก่อน

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นกับเหตุผลทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ การส่งต่อ ข้อบ่งชี้ และรายการอุปกรณ์ที่อนุมัติ การผ่าตัดเพื่อแก้ความผิดปกติหรือฟื้นการใช้งานมีแนวโน้มถูกพิจารณาต่างจากการผ่าตัดเพื่อเพิ่มส่วนสูงโดยไม่มีโรค

ประกันสังคม

เริ่มจากสถานพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้ ให้แพทย์ประเมินข้อบ่งชี้และความจำเป็นในการส่งต่อไปยังหน่วยที่มีศัลยแพทย์และอุปกรณ์เหมาะสม ควรถามให้ชัดว่า

• ต้องใช้ใบส่งตัวหรือการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• สถานพยาบาลตามสิทธิมีบริการนี้หรือส่งต่อที่ใด
• อุปกรณ์ยืดกระดูกชนิดที่วางแผนใช้อยู่ในสิทธิหรือไม่
• กายภาพบำบัด ภาพเอกซเรย์ และการผ่าตัดถอดอุปกรณ์อยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่
• หากเกิดภาวะแทรกซ้อน ต้องกลับไปรักษาที่หน่วยใด

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อรับการประเมินและส่งต่อตามระบบ การอนุมัติมักพิจารณาความจำเป็นทางการแพทย์และศักยภาพของหน่วยรับส่งต่อ ควรตรวจว่าการติดตามระยะยาวทำที่ใด เพราะการรักษาไม่ได้จบในวันผ่าตัด

การผ่าตัดเพื่อเพิ่มส่วนสูงโดยไม่มีโรคหรือความบกพร่องในการใช้งานอาจไม่เข้าเกณฑ์เดียวกับการรักษาความผิดปกติของกระดูก ต้องให้หน่วยบริการตรวจสิทธิจากข้อบ่งชี้จริงก่อนวางแผน

ประกันสุขภาพเอกชน

ขออนุมัติก่อนผ่าตัดเป็นลายลักษณ์อักษร ส่งรายงานแพทย์ ภาพรังสี แผนผ่าตัด เหตุผลทางการแพทย์ และรายละเอียดอุปกรณ์ให้บริษัทพิจารณา ควรถามเรื่อง

• ข้อยกเว้นโรคแต่กำเนิดหรือภาวะที่มีมาก่อนทำประกัน
• ความคุ้มครองอุปกรณ์ที่ฝังในร่างกายหรืออุปกรณ์ภายนอก
• การทำกายภาพบำบัดและการตรวจภาพรังสีต่อเนื่อง
• การผ่าตัดแก้ไขหรือถอดอุปกรณ์ในภายหลัง
• ความคุ้มครองภาวะแทรกซ้อน
• เงื่อนไขเมื่อทำเพื่อความงามหรือเพิ่มส่วนสูงโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์

อย่าดูเพียงว่ากรมธรรม์ครอบคลุม “การผ่าตัด” หรือไม่ เพราะค่าใช้จ่ายและการดูแลส่วนสำคัญเกิดตลอดระยะยืดและระยะรอกระดูกแข็ง ควรให้สถานพยาบาลแยกรายการบริการทั้งหมดเพื่อใช้ตรวจสิทธิ

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดยืดกระดูกทำให้สูงขึ้นได้จริงไหม

ทำให้กระดูกขาหรือแขนที่เลือกยาวขึ้นได้โดยสร้างกระดูกใหม่ในช่องว่าง แต่ปริมาณที่เหมาะสมต้องจำกัดตามกระดูก ข้อ กล้ามเนื้อ เส้นประสาท และความปลอดภัย ไม่ใช่ทุกคนจะยืดได้ตามความสูงที่ต้องการ (cedars-sinai.org)

ผ่าตัดครั้งเดียวแล้วขายาวขึ้นทันทีหรือไม่

ไม่ใช่ การผ่าตัดครั้งแรกเป็นการตัดกระดูกและติดอุปกรณ์ จากนั้นจึงค่อยๆ ยืดในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนตามแผน และต้องรอให้กระดูกใหม่แข็งตัวอีกระยะหนึ่ง

ระหว่างยืดกระดูกเจ็บมากไหม

มักมีความปวดหลังผ่าตัดและอาจรู้สึกตึงหรือปวดมากขึ้นระหว่างยืด แต่ความรุนแรงต่างกันตามตำแหน่ง เทคนิค ความเร็วในการยืด และการตอบสนองของแต่ละคน อาการปวดที่เพิ่มขึ้นรวดเร็ว ชาร่วมด้วย หรือไม่ตอบสนองต่อแผนควบคุมปวดควรแจ้งทีมรักษา

ต้องดมยาสลบหรือไม่

การผ่าตัดมักใช้การระงับความรู้สึกทั่วร่างกาย แต่บางกรณีอาจใช้การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนร่วมกับวิธีอื่น วิสัญญีแพทย์จะเลือกตามขอบเขตการผ่าตัด สุขภาพ และความเหมาะสมของผู้ป่วย

หลังผ่าตัดเดินได้เมื่อไร

หลายคนยังลงน้ำหนักเต็มที่ไม่ได้และต้องใช้รถเข็น ไม้ค้ำ หรืออุปกรณ์ช่วยเดินในช่วงแรก เวลาที่เริ่มลงน้ำหนักขึ้นกับกระดูก อุปกรณ์ และภาพเอกซเรย์ ไม่ควรเริ่มเดินเต็มน้ำหนักจากความรู้สึกว่าไม่เจ็บเพียงอย่างเดียว

ต้องทำกายภาพบำบัดนานไหม

ต้องทำต่อเนื่องตลอดระยะยืดและระยะฟื้นตัว โดยความถี่และระยะเวลาขึ้นกับข้อที่เสี่ยงตึง กำลังกล้ามเนื้อ และความสามารถในการเดิน กายภาพช่วยลดข้อแข็งและกล้ามเนื้อหดรั้ง แต่ต้องทำตามแผนที่ปรับให้เหมาะกับคุณ

อุปกรณ์ภายในดีกว่าอุปกรณ์ภายนอกเสมอหรือไม่

ไม่เสมอ อุปกรณ์ภายในไม่มีโครงขนาดใหญ่อยู่นอกตัวและหลีกเลี่ยงรูหมุดบางส่วน แต่อาจไม่เหมาะกับกระดูกทุกขนาด ความผิดรูปบางแบบ หรือภาวะติดเชื้อเดิม ส่วนอุปกรณ์ภายนอกปรับแนวและใช้ในกรณีซับซ้อนได้บางประเภท แต่ต้องดูแลรูหมุดอย่างเคร่งครัด

แกนยืดกระดูกต้องถอดหรือไม่

ขึ้นกับชนิดอุปกรณ์ อาการ การหายของกระดูก และแผนของศัลยแพทย์ แกนบางชนิดอาจคงไว้ระยะหนึ่งหรือพิจารณาถอดหลังกระดูกแข็งแรง ส่วนอุปกรณ์ภายนอกจะถอดเมื่อภาพรังสีและการประเมินแสดงว่ากระดูกมั่นคงพอ

กระดูกใหม่แข็งแรงเหมือนเดิมไหม

กระดูกใหม่สามารถพัฒนาและแข็งแรงขึ้นได้เมื่อมีการสร้างและปรับตัวเหมาะสม แต่ต้องใช้เวลาและติดตามจากภาพเอกซเรย์ ระหว่างที่ยังไม่แข็งพอ การลงน้ำหนักหรือกิจกรรมหนักอาจทำให้กระดูกโก่ง แตก หรืออุปกรณ์เสียหายได้

หากกระดูกยาวไม่เท่ากันเล็กน้อยต้องผ่าตัดไหม

ไม่จำเป็นเสมอไป หากอาการน้อยอาจใช้รองเท้าปรับระดับ กายภาพบำบัด หรือเฝ้าติดตามก่อน การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อความต่างหรือความผิดรูปมีผลต่อการเดิน การใช้แขนขา ความปวด หรือสุขภาพของข้อ

คนสูบบุหรี่ผ่าตัดได้ไหม

อาจผ่าตัดได้ในบางกรณี แต่การสูบบุหรี่และนิโคตินเพิ่มความกังวลเรื่องแผลและกระดูกหายช้า ควรแจ้งตามจริงและทำตามแผนหยุดนิโคตินที่ทีมรักษากำหนด ไม่ควรปกปิดการใช้บุหรี่ไฟฟ้าหรือผลิตภัณฑ์นิโคตินอื่น

ถ้าอุปกรณ์ยืดไม่ได้ควรทำอย่างไร

หยุดพยายามฝืนและติดต่อทีมรักษา เพราะอุปกรณ์อาจติดขัด เคลื่อน หรือใช้งานผิดขั้นตอน อย่าเพิ่มแรง ถอดชิ้นส่วน หรือชดเชยด้วยการปรับมากขึ้นในครั้งถัดไปโดยไม่ได้รับคำสั่ง

การยืดเพื่อเพิ่มส่วนสูงเหมาะกับทุกคนที่ตัวเตี้ยหรือไม่

ไม่เหมาะกับทุกคน เพราะเป็นการผ่าตัดใหญ่ที่ต้องใช้เวลาฟื้นหลายเดือนและมีความเสี่ยงต่อกระดูก ข้อ กล้ามเนื้อ เส้นประสาท การติดเชื้อ และอุปกรณ์ ผู้ที่ไม่มีโรคควรได้รับการประเมินความคาดหวัง สุขภาพกาย สุขภาพจิต และความพร้อมทำกายภาพก่อนตัดสินใจ

ควรขอความเห็นจากศัลยแพทย์อีกคนหรือไม่

ควรพิจารณาความเห็นที่สอง โดยเฉพาะเมื่อทำเพื่อเพิ่มส่วนสูง ต้องยืดหลายตำแหน่ง หรือแผนมีความซับซ้อน ความเห็นที่สองช่วยเปรียบเทียบข้อบ่งชี้ เป้าหมาย ชนิดอุปกรณ์ แผนกายภาพ และวิธีรับมือหากกระดูกไม่สร้างตามคาด

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์อะไรบ้าง

ควรถามว่าทำไมการผ่าตัดจึงเหมาะกว่าทางเลือกอื่นในกรณีของคุณ จะยืดกระดูกใด ใช้อุปกรณ์ชนิดไหน ลงน้ำหนักได้เพียงใด ต้องทำกายภาพและเอกซเรย์บ่อยแค่ไหน ใครดูแลหากเกิดปัญหานอกเวลา และมีแผนอย่างไรหากกระดูกไม่ติด ข้อแข็ง เส้นประสาทตึง หรืออุปกรณ์ขัดข้อง.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Limb Lengthening Surgery: Procedure, Process & Recovery — เกี่ยวกับ Limb lengthening surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Complications after cosmetic limb lengthening, a specialized center… — เกี่ยวกับ Limb lengthening surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• cedars-sinai.org: What Is Limb Lengthening or Height Surgery? - Cedars-Sinai — เกี่ยวกับ Limb lengthening surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Penn Medicine: Limb Lengthening Surgery — เกี่ยวกับ Limb-lengthening surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที