ผ่าตัดลำไส้กลืนกัน

ผ่าตัดลำไส้กลืนกัน (Intussusception surgery) คือการคลายลำไส้ส่วนที่มุดซ้อนเข้าไปในลำไส้อีกส่วน เพื่อแก้การอุดตันและป้องกันลำไส้ขาดเลือด โดยมักใช้เมื่อการสวนลมหรือสารน้ำดันลำไส้กลับไม่สำเร็จ ทำไม่ได้ หรือพบลำไส้ทะลุและเนื้อเยื่อเสียหาย. เด็กส่วนใหญ่ไม่ได้เริ่มรักษาด้วยการผ่าตัดทันที แต่ภาวะนี้เป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องประเมินในโรงพยาบาลโดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการเองที่บ้าน.

ผ่าตัดลำไส้กลืนกัน คืออะไร

ภาวะลำไส้กลืนกันเกิดเมื่อลำไส้ส่วนหนึ่งมุดเข้าไปในลำไส้ส่วนถัดไป คล้ายการเลื่อนท่อส่วนหนึ่งเข้าไปในอีกส่วน ผนังลำไส้ที่ซ้อนกันจะบวมและกดเบียดกัน ทำให้อาหาร น้ำ และลมผ่านไม่ได้ นอกจากนี้ยังอาจกดหลอดเลือดที่เลี้ยงลำไส้ จึงไม่ใช่เพียงอาการปวดท้องทั่วไป แต่เป็นภาวะลำไส้อุดตันที่ต้องรับการรักษาฉุกเฉิน (Cleveland Clinic)

ภาวะนี้พบได้บ่อยในทารกและเด็กเล็ก โดยเฉพาะช่วงอายุประมาณไม่กี่เดือนถึงสามปี แต่เด็กโตและผู้ใหญ่ก็เป็นได้ ในเด็กส่วนใหญ่อาจหาเหตุชัดเจนไม่ได้ บางรายมีจุดนำให้ลำไส้มุดเข้าไป เช่น ถุงยื่นผิดปกติของลำไส้ ติ่งเนื้อ หรือก้อน ส่วนผู้ใหญ่มักต้องตรวจหาความผิดปกติที่เป็นจุดนำมากกว่า

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดท้องรุนแรงเป็นพักๆ เด็กอาจร้องกะทันหัน งอขาหรือดึงเข่าเข้าหาหน้าท้อง แล้วดูดีขึ้นชั่วคราว
• อาเจียน ซึ่งอาจเปลี่ยนเป็นสีเขียวหรือเหลืองเขียวเมื่อการอุดตันมากขึ้น
• ซึม อ่อนแรง ซีด หรือไม่ตอบสนองเหมือนปกติ
• ท้องอืดหรือคลำได้ก้อนในท้อง
• ถ่ายเป็นเลือดหรือมีมูกปนเลือด

เด็กไม่จำเป็นต้องมีอาการครบทุกข้อ โดยเฉพาะอุจจาระปนเลือดซึ่งอาจเกิดภายหลัง การรอให้อาการครบอาจทำให้รักษาช้า หากเด็กปวดท้องเป็นพักๆ ร่วมกับอาเจียน ซึมผิดปกติ หรือถ่ายเลือด ควรไปห้องฉุกเฉินทันที

แพทย์มักวินิจฉัยจากประวัติ การตรวจหน้าท้อง และอัลตราซาวนด์ อาจใช้เอกซเรย์หรือการตรวจภาพอื่นเมื่อจำเป็น ภาพตรวจยังช่วยประเมินลำไส้อุดตัน ลำไส้ทะลุ และภาวะแทรกซ้อนก่อนเลือกวิธีรักษา

การผ่าตัดมีเป้าหมายหลักสามอย่าง คือ

• คลายลำไส้ที่ซ้อนกันเพื่อเปิดทางเดินของลำไส้
• ตรวจว่าลำไส้ยังแข็งแรงและมีเลือดมาเลี้ยงเพียงพอหรือไม่
• ตัดลำไส้ที่เนื้อตายหรือทะลุออก และแก้จุดนำถ้าพบและสามารถแก้ได้

การตัดลำไส้ไม่จำเป็นในเด็กทุกคน หากคลายลำไส้แล้วเนื้อเยื่อกลับมามีสีและเลือดมาเลี้ยงดี ศัลยแพทย์อาจเก็บลำไส้ไว้ทั้งหมดได้ แต่ขอบเขตที่ต้องทำจะทราบแน่ชัดเมื่อประเมินลำไส้ระหว่างผ่าตัด

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ใครมักต้องผ่าตัด

ศัลยแพทย์เด็กอาจแนะนำการผ่าตัดในสถานการณ์ต่อไปนี้

• การสวนลมหรือสารน้ำดันลำไส้กลับไม่สำเร็จ
• เด็กไม่เหมาะกับการสวนลำไส้เพราะสงสัยหรือยืนยันว่าลำไส้ทะลุ
• มีเยื่อบุช่องท้องอักเสบ เช่น หน้าท้องแข็ง กดเจ็บมาก หรือเจ็บทั่วท้อง
• เด็กมีอาการทรุด ช็อก หรือต้องแก้การอุดตันอย่างเร่งด่วน
• ภาพตรวจหรืออาการทำให้สงสัยว่าลำไส้ขาดเลือดหรือมีเนื้อตาย
• พบจุดนำทางกายภาพ เช่น ความผิดปกติของผนังลำไส้ ติ่งเนื้อ หรือก้อนที่ควรแก้ด้วยการผ่าตัด
• ภาวะกลับเป็นซ้ำและแพทย์สงสัยว่ามีจุดนำ
• เป็นผู้ใหญ่ ซึ่งมักต้องพิจารณาการผ่าตัดและค้นหาสาเหตุที่เป็นโครงสร้างมากกว่าเด็ก (Mayo Clinic)

การสวนลำไส้ที่ไม่สำเร็จหนึ่งครั้งไม่ได้แปลว่าเด็กทุกคนต้องเข้าห้องผ่าตัดทันทีเหมือนกันหมด ทีมรักษาจะพิจารณาอาการ ความคงที่ของสัญญาณชีพ ภาพตรวจ ระยะเวลาที่มีอาการ และความเป็นไปได้ของลำไส้เสียหาย บางกรณีอาจลองสวนซ้ำภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิด แต่ต้องเป็นการตัดสินใจร่วมกันของรังสีแพทย์และศัลยแพทย์ในโรงพยาบาลที่พร้อมผ่าตัดฉุกเฉิน

ใครอาจยังไม่ต้องผ่าตัด

เด็กที่อาการคงที่ ไม่มีลำไส้ทะลุ ไม่มีเยื่อบุช่องท้องอักเสบ และไม่มีหลักฐานชัดเจนของเนื้อตาย มักได้รับการพิจารณาสวนลมหรือสารน้ำก่อน วิธีนี้ใช้แรงดันอย่างควบคุมเพื่อดันลำไส้ที่ซ้อนให้กลับออก และเป็นทั้งการตรวจและการรักษา

หากสวนสำเร็จ เด็กอาจไม่ต้องผ่าตัด แต่ยังต้องสังเกตอาการจนทีมรักษาเห็นว่าปลอดภัย รับประทานหรือดื่มได้ และไม่มีอาการกลับมา ระยะสังเกตแตกต่างกันตามอาการและแนวทางของโรงพยาบาล

การเฝ้าดูอาการที่บ้านโดยไม่ผ่านการประเมินไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสม แม้ลำไส้กลืนกันบางแบบอาจคลายเองได้ แต่ไม่สามารถแยกจากชนิดที่กำลังขาดเลือดได้จากอาการเพียงอย่างเดียว

ภาวะสุขภาพที่ต้องแจ้งก่อนผ่าตัด

ไม่มีภาวะทั่วไปใดที่ทำให้ปล่อยลำไส้อุดตันหรือทะลุไว้โดยไม่รักษา แต่โรคประจำตัวอาจเปลี่ยนแผนดมยาสลบและการดูแล เช่น

• โรคหัวใจหรือปอด
• ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ หรือแพ้วัสดุทางการแพทย์
• เคยมีปัญหาระหว่างดมยาสลบ
• เคยผ่าตัดช่องท้อง
• มีไข้ การติดเชื้อ หรือได้รับการรักษาโรคอื่นอยู่
• ใช้ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ยารักษาเบาหวาน หรืออาหารเสริมบางชนิด

ในเหตุฉุกเฉิน ทีมรักษาจะชั่งความเสี่ยงของการดมยาสลบกับอันตรายจากการปล่อยให้ลำไส้อุดตันต่อไป พร้อมแก้ภาวะขาดน้ำและความผิดปกติที่แก้ได้ก่อนหรือระหว่างการผ่าตัด

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ลำไส้กลืนกันมักเกิดฉุกเฉิน จึงอาจไม่มีเวลาเตรียมตัวล่วงหน้าเหมือนการผ่าตัดตามนัด สิ่งสำคัญคืออย่าให้เด็กกินหรือดื่มเองเมื่อสงสัยภาวะนี้ เว้นแต่ทีมรักษาจะอนุญาต เพราะเด็กอาจต้องได้รับยาสลบและมีความเสี่ยงสำลัก (Mayo Clinic)

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล ทีมรักษาอาจทำสิ่งต่อไปนี้ตามอาการ

• งดอาหารและน้ำทางปาก
• เปิดเส้นเลือดเพื่อให้สารน้ำ แก้ภาวะขาดน้ำ และให้ยาที่จำเป็น
• ตรวจเลือดเพื่อประเมินความเข้มข้นของเลือด เกลือแร่ การติดเชื้อ หรือเตรียมเลือดหากจำเป็น
• ใส่สายผ่านจมูกลงกระเพาะ เพื่อระบายของเหลวและลมเมื่ออาเจียนมากหรือท้องอืด
• ให้ยาปฏิชีวนะเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น สงสัยลำไส้เสียหาย ทะลุ หรือต้องผ่าตัด
• ติดตามชีพจร ความดัน การหายใจ ออกซิเจน และปริมาณปัสสาวะ
• ประเมินโดยศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์

การงดอาหารและน้ำ

ระยะเวลาที่ต้องงดขึ้นอยู่กับอายุ สิ่งที่กินหรือดื่มครั้งล่าสุด และความเร่งด่วนของการผ่าตัด ผู้ปกครองควรบอกทีมรักษาตามจริงว่าเด็กกินหรือดื่มอะไร เวลาใด รวมถึงนม น้ำ ลูกอม หรืออาหารชิ้นเล็กๆ อย่าชะลอการไปโรงพยาบาลเพื่อรอให้งดอาหารครบเวลา เพราะทีมวิสัญญีจะจัดการความเสี่ยงตามสถานการณ์ฉุกเฉิน

ยาที่ใช้อยู่

แจ้งชื่อยาทุกชนิดที่เด็กใช้ รวมถึงยาที่ซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริม โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดและยารักษาเบาหวาน อย่าหยุดหรือปรับยาเอง ทีมศัลยกรรมหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าควรงดยาหรือปรับอย่างไรตามยา เวลาใช้ล่าสุด และความเร่งด่วนของการผ่าตัด

หากเป็นผู้ใหญ่ ให้แจ้งยาละลายลิ่มเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมอย่างครบถ้วนเช่นกัน แม้รับประทานไปแล้วก็ยังควรไปโรงพยาบาล ไม่ควรรอให้ฤทธิ์ยาหมดเอง

ข้อมูลและของที่ควรนำมา

• เอกสารยืนยันตัวตนและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• สมุดสุขภาพหรือประวัติการรักษาของเด็ก ถ้ามี
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายทางการแพทย์จากสถานพยาบาลเดิม
• ข้อมูลเวลาที่เริ่มปวด อาเจียน ถ่ายครั้งล่าสุด และกินหรือดื่มครั้งล่าสุด
• เสื้อผ้าและของใช้จำเป็นสำหรับการนอนโรงพยาบาล
• ของที่ช่วยให้เด็กสงบ เช่น ของเล่นชิ้นเล็กหรือผ้าผืนที่คุ้นเคย โดยตรวจสอบกับหอผู้ป่วยก่อนนำเข้าห้องผ่าตัด

ก่อนลงนามยินยอม ผู้ปกครองควรถามให้เข้าใจว่าแพทย์วางแผนผ่าตัดผ่านกล้องหรือเปิดหน้าท้อง มีโอกาสตัดลำไส้หรือไม่ และหากพบลำไส้เสียหายจะทำอะไรต่อ อย่างไรก็ตาม ขอบเขตที่แท้จริงอาจทราบได้เมื่อศัลยแพทย์เห็นลำไส้โดยตรง

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนอาจแตกต่างกันตามความรุนแรง ตำแหน่งของลำไส้ที่ซ้อน การมีพังผืด จุดนำ และสภาพของเด็ก โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

1. ให้ยาสลบ

การผ่าตัดทำภายใต้การดมยาสลบ เด็กจะไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด วิสัญญีแพทย์ดูแลการหายใจ ชีพจร ความดัน อุณหภูมิ และการให้สารน้ำตลอดการผ่าตัด

2. เข้าสู่ช่องท้อง

ศัลยแพทย์อาจใช้วิธีผ่าตัดผ่านกล้อง โดยเปิดแผลเล็กหลายตำแหน่งเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ หรือเปิดหน้าท้องผ่านแผลที่ใหญ่กว่า การเลือกขึ้นอยู่กับสภาพเด็ก ความชำนาญของทีม ความรุนแรง และความเป็นไปได้ที่ต้องตัดลำไส้

แม้เริ่มด้วยการผ่าตัดผ่านกล้อง ศัลยแพทย์อาจเปลี่ยนเป็นการเปิดหน้าท้องหากมองเห็นไม่ชัด คลายลำไส้ได้ยาก มีลำไส้ทะลุ หรือจำเป็นต้องตัดและต่อลำไส้ การเปลี่ยนวิธีไม่ใช่ความล้มเหลว แต่เป็นการเลือกทางที่ควบคุมสถานการณ์ได้เหมาะกว่า (NHS)

3. คลายลำไส้ที่ซ้อนกัน

ศัลยแพทย์จะค่อยๆ ดันหรือคลายลำไส้จากด้านที่ซ้อน ไม่ดึงอย่างรุนแรง เพราะผนังลำไส้อาจบวมและเปราะ เมื่อคลายแล้วจะตรวจตลอดแนวว่ามีรอยฉีกขาดหรือจุดผิดปกติหรือไม่

4. ประเมินเลือดที่มาเลี้ยงลำไส้

ลำไส้ที่ถูกกดอาจมีสีคล้ำและบวม ศัลยแพทย์จะประเมินว่าสี การเคลื่อนไหว และเลือดที่มาเลี้ยงกลับคืนหรือไม่ บางครั้งอาจรอสังเกตหลังคลายเพื่อหลีกเลี่ยงการตัดลำไส้ที่ยังฟื้นได้

5. ตัดลำไส้หากจำเป็น

หากลำไส้เน่าตาย ทะลุ หรือเสียหายจนเก็บไว้ไม่ได้ ศัลยแพทย์จะตัดส่วนนั้นออก โดยพยายามเก็บลำไส้ที่แข็งแรงไว้ให้มากที่สุด ปลายลำไส้มักถูกต่อเข้าหากัน แต่ในสถานการณ์ที่มีการปนเปื้อนมาก เด็กไม่คงที่ หรือการต่อมีความเสี่ยงสูง อาจต้องเปิดปลายลำไส้ออกที่หน้าท้องชั่วคราวเพื่อให้อุจจาระออกทางถุง แผนนี้ขึ้นกับสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัดและไม่ได้เกิดกับเด็กทุกคน

6. ตรวจหาจุดนำและปิดแผล

ศัลยแพทย์จะตรวจหาความผิดปกติที่อาจทำให้เกิดซ้ำ และแก้ไขหากเหมาะสม จากนั้นตรวจเลือดออก ทำความสะอาดช่องท้องเมื่อจำเป็น และปิดแผล อาจใส่สายระบายในบางกรณี แต่ไม่ใช่ทุกคน

หลังผ่าตัด เด็กจะไปห้องพักฟื้นหรือหอผู้ป่วย หากอาการหนัก ต้องช่วยหายใจต่อ หรือมีภาวะแทรกซ้อน อาจต้องดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤต

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดไม่มีระยะเวลาตายตัว กรณีที่คลายลำไส้ได้ง่ายและไม่ต้องตัดลำไส้มักใช้เวลาสั้นกว่ากรณีที่ลำไส้เน่าตาย ทะลุ มีพังผืด หรือต้องตัดและต่อหลายขั้นตอน ทีมผ่าตัดจะประเมินกรอบเวลาให้ผู้ปกครองหลังเห็นภาพตรวจและอาการ แต่เวลาจริงอาจเปลี่ยนตามสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด

ทุกกรณีใช้การดมยาสลบ หลังผ่าตัดยังต้องใช้เวลาในห้องพักฟื้นเพื่อเฝ้าระวังการหายใจ ความดัน อาการปวด และการฟื้นจากยาสลบ ดังนั้นเวลาที่แยกจากผู้ปกครองมักนานกว่าเวลาที่ศัลยแพทย์ลงมือผ่าตัดจริง

การผ่าตัดนี้โดยทั่วไปต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ใช่การผ่าตัดแล้วกลับบ้านทันที ระยะนอนขึ้นอยู่กับว่าคลายลำไส้อย่างเดียวหรือต้องตัดลำไส้ การทำงานของลำไส้หลังผ่าตัด การติดเชื้อ และความสามารถในการกินหรือดื่ม งานวิจัยหนึ่งในเด็กอายุต่ำกว่าสองปีรายงานค่ากลางการนอนหลังผ่าตัดหกวัน แต่เป็นข้อมูลจากโรงพยาบาลเดียวและไม่ควรใช้เป็นกำหนดการสำหรับเด็กแต่ละคน (PubMed Central)

เด็กที่ไม่ต้องตัดลำไส้และฟื้นตัวราบรื่นอาจกลับบ้านได้เร็วกว่า ส่วนเด็กที่มีลำไส้ทะลุ ติดเชื้อในช่องท้อง หรือต้องผ่าตัดลำไส้ มักต้องอยู่โรงพยาบาลนานกว่า แพทย์จะให้กลับเมื่อสัญญาณชีพคงที่ อาการปวดควบคุมได้ ลำไส้เริ่มทำงาน และรับอาหารหรือของเหลวได้ตามวัย

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นต่างกันมากระหว่างการคลายลำไส้อย่างเดียวกับการตัดลำไส้ รวมถึงต่างกันตามวิธีเปิดแผล อายุ ภาวะขาดน้ำ การติดเชื้อ และสุขภาพเดิม จึงควรใช้พัฒนาการของเด็กเป็นหลักมากกว่านับวันอย่างเดียว

ช่วงแรกหลังผ่าตัด

เด็กอาจยังงดอาหารและน้ำ โดยได้รับสารน้ำทางหลอดเลือดดำจนแพทย์เห็นว่าลำไส้เริ่มทำงาน อาจมีสายผ่านจมูกลงกระเพาะเพื่อระบายของเหลวหากท้องอืดหรืออาเจียน เมื่ออาการดีขึ้น ทีมรักษาจะค่อยๆ เริ่มของเหลวหรือนม แล้วเพิ่มอาหารตามวัย

อาการที่ทีมรักษาติดตาม ได้แก่

• ระดับความรู้สึกตัวและการหายใจหลังยาสลบ
• อาการปวดและความสบายของเด็ก
• ท้องอืด อาเจียน และเสียงหรือการเคลื่อนไหวของลำไส้
• การผายลมหรือถ่ายอุจจาระ
• ปริมาณปัสสาวะและภาวะขาดน้ำ
• ไข้ แผลผ่าตัด และสัญญาณติดเชื้อ
• ผลเลือดเมื่อมีข้อบ่งชี้

เด็กจะได้รับการช่วยให้ขยับตัวตามความเหมาะสม การเคลื่อนไหวช่วยการหายใจและการทำงานของลำไส้ แต่ต้องมีผู้ใหญ่หรือบุคลากรช่วยตามวัยและตามสายที่ติดอยู่

เมื่อกลับบ้าน

ช่วงแรกเด็กอาจเหนื่อยง่าย กินได้น้อยลง และต้องการพักมากกว่าปกติ ความอยากอาหารมักค่อยๆ กลับมา ไม่ควรบังคับให้กินมื้อใหญ่ ให้ทำตามแผนอาหารและการดื่มที่ทีมรักษากำหนด โดยเฉพาะกรณีที่ตัดลำไส้

ดูแลแผลให้สะอาดและแห้งตามคำแนะนำของทีมผ่าตัด ไม่แกะกาวปิดแผลหรือวัสดุปิดแผลเอง การอาบน้ำ การเปลี่ยนผ้า และเวลาที่แผลโดนน้ำได้ขึ้นกับวิธีปิดแผล จึงควรยึดคำสั่งที่ได้รับก่อนกลับบ้าน

การกลับไปทำกิจกรรม

เด็กอาจกลับไปทำกิจกรรมเบาๆ ได้เมื่อไม่ปวดมาก รับประทานได้ และเคลื่อนไหวสบาย แต่ควรหลีกเลี่ยงการเล่นกระแทก ปีนป่าย วิ่งหนัก ว่ายน้ำ หรือกิจกรรมที่กดแผลจนกว่าศัลยแพทย์จะอนุญาต ระยะเวลาขึ้นกับขนาดแผล วิธีผ่าตัด และว่ามีการตัดลำไส้หรือไม่

การกลับไปโรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงควรพิจารณาจากพลังงานของเด็ก การกิน การขับถ่าย ความจำเป็นต้องใช้ยา และความสามารถของผู้ดูแลในการสังเกตอาการ ศัลยแพทย์จะให้กรอบเวลาที่เหมาะกับผลผ่าตัดจริง

การติดตามหลังผ่าตัด

การนัดติดตามใช้ตรวจแผล การกิน น้ำหนัก การขับถ่าย และผลตรวจชิ้นเนื้อหากมีการนำเนื้อเยื่อออก ผู้ปกครองควรเก็บใบนัดและนำเด็กมาตามกำหนด หากมีอาการผิดปกติไม่ต้องรอถึงวันนัด

การกลับเป็นซ้ำอาจเกิดได้หลังการรักษา โดยมักต้องระวังมากในช่วงแรก (NHS) หากกลับมาปวดท้องเป็นพักๆ อาเจียน หรือซึมเหมือนก่อนรักษา ให้กลับโรงพยาบาลทันที แม้แผลภายนอกจะดูปกติ

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดมีความเสี่ยง แต่การไม่รักษาลำไส้ที่อุดตันหรือขาดเลือดก็มีอันตรายสูง ทีมรักษาจึงแนะนำผ่าตัดเมื่อเห็นว่าความเสี่ยงจากโรคมากกว่าความเสี่ยงของการผ่าตัด

ความเสี่ยงทั่วไป

• เลือดออกระหว่างหรือหลังผ่าตัด
• การติดเชื้อที่แผลหรือในช่องท้อง
• ปฏิกิริยาหรือภาวะแทรกซ้อนจากยาสลบ
• การบาดเจ็บต่อลำไส้หรืออวัยวะใกล้เคียง
• ลิ่มเลือด ซึ่งพบไม่บ่อยในเด็กแต่ประเมินตามปัจจัยเสี่ยง
• แผลแยก แผลเป็น หรือไส้เลื่อนบริเวณแผลในระยะต่อมา

ความเสี่ยงที่เกี่ยวกับลำไส้

• ลำไส้รั่วตรงรอยต่อ หากมีการตัดและต่อลำไส้
• การติดเชื้อในช่องท้องหรือฝี
• ลำไส้หยุดทำงานชั่วคราว ทำให้ท้องอืด อาเจียน และยังรับอาหารไม่ได้
• พังผืดในช่องท้อง ซึ่งอาจทำให้ลำไส้อุดตันภายหลัง
• ลำไส้กลืนกันเกิดซ้ำ
• ต้องผ่าตัดเพิ่มเติม หากเกิดการรั่ว การติดเชื้อ หรือการอุดตัน
• สูญเสียลำไส้ส่วนหนึ่ง หากเนื้อเยื่อขาดเลือดจนไม่สามารถเก็บไว้ได้

ความเสี่ยงของเด็กแต่ละคนขึ้นกับระยะเวลาที่มีอาการ การมีลำไส้ทะลุหรือเนื้อตาย ภาวะขาดน้ำ โรคประจำตัว และขอบเขตการผ่าตัด แหล่งข้อมูลโรงพยาบาลเด็กแห่งหนึ่งรายงานการกลับเป็นซ้ำหลังการรักษาประมาณ 5 ใน 100 ราย แต่เป็นประสบการณ์ของศูนย์เดียวและรวมการรักษามากกว่าหนึ่งวิธี จึงไม่ใช่อัตราเฉพาะสำหรับเด็กทุกคนหรือสำหรับการผ่าตัดในประเทศไทย (NHS)

หากตัดลำไส้ออกเพียงช่วงจำกัด เด็กจำนวนมากยังย่อยและดูดซึมอาหารได้ตามปกติ แต่ถ้าต้องตัดออกมาก ผลกระทบด้านโภชนาการจะขึ้นกับตำแหน่งและความยาวของลำไส้ที่เหลือ ศัลยแพทย์จะอธิบายผลที่คาดได้หลังทราบขอบเขตจริง

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้พาเด็กไปห้องฉุกเฉินหรือขอความช่วยเหลือทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

อย่าให้ยาระบาย สวนอุจจาระ หรือให้ยาที่ซื้อเองเพื่อกลบอาการก่อนประเมิน หากอาการคล้ายครั้งแรกให้บอกเจ้าหน้าที่ทันทีว่าเด็กเคยมีลำไส้กลืนกันและเคยผ่าตัด

ทางเลือกอื่น

การสวนลมหรือสารน้ำ

ในเด็กที่อาการคงที่ ไม่มีลำไส้ทะลุ และไม่มีเยื่อบุช่องท้องอักเสบ การสวนลมหรือสารน้ำมักเป็นการรักษาแรก แพทย์ใส่ท่อขนาดเล็กทางทวารหนัก แล้วใช้แรงดันอย่างควบคุมภายใต้การดูภาพเพื่อดันลำไส้กลับ (Mayo Clinic)

ข้อดีคือหลีกเลี่ยงแผลผ่าตัดและการตัดลำไส้ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน มีความเสี่ยงที่ลำไส้จะทะลุ และอาจทำไม่สำเร็จ จึงต้องทำในสถานที่ที่สามารถจัดการภาวะแทรกซ้อนและผ่าตัดได้ทันที

งานวิจัยจากโรงพยาบาลแห่งหนึ่งรายงานผลสำเร็จของการสวนลมสูง แต่ผลลัพธ์ขึ้นกับการคัดเลือกผู้ป่วย ระยะเวลาที่มีอาการ วิธีทำ และประสบการณ์ของทีม จึงไม่ควรใช้ตัวเลขจากศูนย์เดียวเป็นคำรับรองผลสำหรับเด็กแต่ละคน

การเฝ้าระวัง

ลำไส้กลืนกันบางชนิด โดยเฉพาะชนิดช่วงสั้นที่ตรวจพบโดยบังเอิญ อาจคลายเองได้ แต่การเฝ้าระวังต้องเป็นคำสั่งของทีมรักษาหลังประเมินอาการและภาพตรวจ ไม่ใช่การรอดูเองที่บ้าน

เด็กที่มีอาการอุดตัน ปวดมาก อาเจียน ซึม ถ่ายเลือด หรือมีสัญญาณลำไส้ขาดเลือดไม่ควรถูกเลื่อนการรักษาเพื่อทดลองวิธีพื้นบ้าน การนวดท้อง ยาระบาย หรือการสวนอุจจาระทั่วไปไม่สามารถแก้ภาวะนี้อย่างปลอดภัย

การผ่าตัดผ่านกล้องกับการเปิดหน้าท้อง

ทั้งสองวิธีเป็นการผ่าตัด ไม่ใช่วิธีที่วิธีหนึ่งดีกว่าเสมอไป การผ่าตัดผ่านกล้องใช้แผลเล็กและช่วยตรวจช่องท้อง แต่การเปิดหน้าท้องอาจเหมาะกว่าเมื่อเด็กไม่คงที่ ลำไส้บวมมาก มีการปนเปื้อน หรือต้องตัดลำไส้ซับซ้อน ศัลยแพทย์เลือกตามความปลอดภัยและสิ่งที่พบ ไม่ควรเลือกจากขนาดแผลเพียงอย่างเดียว

สิทธิการรักษา

ลำไส้กลืนกันเป็นภาวะฉุกเฉิน หากเด็กมีอาการเข้าได้กับภาวะลำไส้อุดตัน ควรไปสถานพยาบาลที่ใกล้และสามารถประเมินฉุกเฉินได้ก่อน ไม่ควรชะลอเพื่อค้นหาเอกสารหรือรอการยืนยันสิทธิ

บัตรทอง

ผู้มีสิทธิบัตรทองควรติดต่อหน่วยบริการประจำหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการเร่งด่วน การส่งต่อไปโรงพยาบาลที่มีศัลยแพทย์เด็ก ห้องผ่าตัด และรังสีแพทย์ขึ้นกับศักยภาพของหน่วยบริการและการประเมินทางการแพทย์

ควรถามเจ้าหน้าที่ว่า

• โรงพยาบาลนี้รักษาหรือจำเป็นต้องส่งต่อ
• ต้องใช้เอกสารใดเพิ่มเติมหลังพ้นภาวะฉุกเฉิน
• การติดตามแผลและผลชิ้นเนื้อต้องทำที่ใด
• หากกลับเป็นซ้ำควรไปโรงพยาบาลใด

ประกันสังคม

ผู้มีสิทธิประกันสังคมควรแจ้งโรงพยาบาลตามสิทธิและแสดงข้อมูลสิทธิเมื่อทำได้ กรณีฉุกเฉินให้รับการประเมินทันที แล้วประสานเรื่องสิทธิและการส่งต่อกับโรงพยาบาลภายหลัง เงื่อนไขขึ้นกับสถานะผู้มีสิทธิ โรงพยาบาลที่ขึ้นทะเบียน และลักษณะเหตุฉุกเฉิน

เด็กจำนวนมากไม่ได้เป็นผู้ประกันตนโดยตรง จึงควรตรวจว่าเด็กใช้สิทธิประเภทใด ไม่ควรสันนิษฐานว่าสิทธิของผู้ปกครองครอบคลุมเด็กโดยอัตโนมัติ

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นกับกรมธรรม์ เช่น การนอนโรงพยาบาล การผ่าตัดฉุกเฉิน โรคที่เป็นมาก่อน ระยะรอคอย ห้องพัก อุปกรณ์ และเงื่อนไขการอนุมัติ หากสถานการณ์เร่งด่วนให้รักษาก่อน แล้วให้ญาติช่วยติดต่อบริษัทประกันเมื่อทำได้

คำถามที่ควรถามบริษัทประกันหรือโรงพยาบาล ได้แก่

• ต้องแจ้งหรือขออนุมัติก่อนหรือไม่ในกรณีฉุกเฉิน
• ครอบคลุมการสวนลำไส้ การผ่าตัด การดูแลวิกฤต และการตรวจชิ้นเนื้อหรือไม่
• ต้องใช้รายงานแพทย์ ผลภาพตรวจ หรือเอกสารใด
• การติดตามหลังออกจากโรงพยาบาลอยู่ในความคุ้มครองหรือไม่

การยืนยันสิทธิเป็นเรื่องธุรการ ไม่ควรทำให้การแก้ลำไส้อุดตันหรือขาดเลือดล่าช้า

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ลำไส้กลืนกันต้องผ่าตัดทุกคนไหม

ไม่ต้องผ่าตัดทุกคน เพราะเด็กที่อาการคงที่และไม่มีลำไส้ทะลุมักได้รับการพิจารณาสวนลมหรือสารน้ำก่อน หากสวนสำเร็จและอาการดีขึ้นอาจไม่ต้องผ่าตัด แต่ยังต้องสังเกตอาการและเฝ้าระวังการกลับเป็นซ้ำ (NHS)

เมื่อไรที่ต้องผ่าตัดทันที

มักต้องผ่าตัดเมื่อสงสัยลำไส้ทะลุ เยื่อบุช่องท้องอักเสบ ลำไส้ขาดเลือด เด็กอาการไม่คงที่ หรือการสวนลำไส้ไม่สำเร็จ การตัดสินใจขึ้นกับอาการ ภาพตรวจ และการประเมินของศัลยแพทย์เด็ก

ถ้าต้องตัดลำไส้ เด็กจะใช้ชีวิตปกติได้ไหม

เด็กที่ตัดลำไส้ออกเพียงช่วงจำกัดมักยังรับประทานและขับถ่ายได้ แต่ผลระยะยาวขึ้นกับตำแหน่งและความยาวที่ตัดออก หากต้องตัดมาก ทีมรักษาจะติดตามการดูดซึมอาหาร การเติบโต และภาวะโภชนาการอย่างใกล้ชิด

ผ่าตัดผ่านกล้องดีกว่าเปิดหน้าท้องไหม

การผ่าตัดผ่านกล้องไม่ได้เหมาะกว่าทุกกรณี แม้แผลมักเล็กกว่า แต่การเปิดหน้าท้องอาจปลอดภัยและควบคุมสถานการณ์ได้ดีกว่าเมื่อลำไส้บวม ทะลุ เน่าตาย หรือจำเป็นต้องตัดต่อ ศัลยแพทย์อาจเปลี่ยนจากผ่านกล้องเป็นเปิดหน้าท้องระหว่างผ่าตัดได้

หลังผ่าตัดเด็กกินนมหรืออาหารได้เมื่อไร

เด็กจะเริ่มกินเมื่อทีมรักษาเห็นว่าลำไส้เริ่มทำงานและความเสี่ยงอาเจียนลดลง เวลาขึ้นกับว่าคลายลำไส้อย่างเดียวหรือตัดลำไส้ อาการท้องอืด และการฟื้นตัว ไม่ควรป้อนอาหารหรือน้ำเองระหว่างที่แพทย์ยังสั่งงด

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

โดยทั่วไปต้องนอนจนสัญญาณชีพคงที่ อาการปวดควบคุมได้ ลำไส้ทำงาน และรับอาหารหรือของเหลวได้ เด็กที่ต้องตัดลำไส้ มีลำไส้ทะลุ หรือติดเชื้อในช่องท้องมักนอนนานกว่าผู้ที่คลายลำไส้ได้โดยไม่มีความเสียหาย

ลำไส้กลืนกันกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม

กลับมาเป็นซ้ำได้ทั้งหลังการสวนและหลังผ่าตัด แม้ไม่ได้เกิดกับทุกคน หากเด็กกลับมาปวดท้องเป็นพักๆ อาเจียน ซึม หรือถ่ายเลือด ต้องไปโรงพยาบาลทันทีและแจ้งประวัติเดิม

แผลผ่าตัดต้องดูแลอย่างไร

รักษาแผลให้สะอาดและทำตามคำแนะนำเฉพาะของทีมผ่าตัด เพราะวิธีดูแลขึ้นกับชนิดไหม กาวปิดแผล และวัสดุปิดแผล อย่าแกะกาวหรือทายาเอง หากแผลแดงบวมมาก มีหนอง แยก หรือเลือดออกไม่หยุด ให้กลับโรงพยาบาล

เด็กกลับไปโรงเรียนได้เมื่อไร

เด็กกลับไปได้เมื่อกินได้ มีแรงเพียงพอ ไม่ต้องใช้ยาที่ทำให้ง่วง และทำกิจกรรมพื้นฐานได้โดยไม่เจ็บมาก ระยะเวลาขึ้นกับวิธีผ่าตัดและว่ามีการตัดลำไส้หรือไม่ ส่วนกีฬาและกิจกรรมกระแทกควรรอให้ศัลยแพทย์อนุญาต

ผู้ปกครองควรถามอะไรศัลยแพทย์ก่อนผ่าตัด

ควรถามว่าเหตุใดการสวนลำไส้จึงไม่เหมาะหรือไม่สำเร็จ วางแผนผ่าตัดแบบใด มีโอกาสตัดลำไส้หรือเปิดหน้าท้องหรือไม่ และจะเริ่มให้อาหารหลังผ่าตัดตามเกณฑ์ใด นอกจากนี้ควรถามสัญญาณอันตราย วิธีดูแลแผล และกำหนดติดตามหลังกลับบ้าน

การรอถึงเช้าได้ไหมถ้าเด็กปวดท้องเป็นพักๆ แต่ช่วงหนึ่งยังเล่นได้

ไม่ควรรอ หากปวดท้องรุนแรงเป็นพักๆ โดยเฉพาะร่วมกับอาเจียน ซึม ท้องอืด หรือถ่ายเลือด เพราะเด็กที่ลำไส้กลืนกันอาจดูดีขึ้นชั่วคราวระหว่างช่วงปวด แต่ลำไส้ยังอุดตันและเลือดอาจไปเลี้ยงลดลง

ใช้ยาหรือการนวดท้องแทนการรักษาได้ไหม

ไม่ได้ ยาแก้ท้องอืด ยาระบาย การสวนอุจจาระทั่วไป หรือการนวดท้องไม่สามารถคลายลำไส้อย่างปลอดภัย และอาจทำให้ไปโรงพยาบาลช้า การรักษาต้องอยู่ภายใต้การถ่ายภาพและทีมที่พร้อมผ่าตัดฉุกเฉิน

ผู้ใหญ่เป็นลำไส้กลืนกันได้หรือไม่

ผู้ใหญ่เป็นได้แต่พบน้อยกว่าเด็ก และมักต้องตรวจหาจุดนำ เช่น ติ่งเนื้อ ก้อน หรือการอักเสบเรื้อรัง การรักษามักพิจารณาผ่าตัดมากกว่าในเด็ก โดยเลือกขอบเขตตามตำแหน่งและสาเหตุที่สงสัย

ถ่ายเป็นเลือดจำเป็นต้องเกิดทุกรายไหม

ไม่จำเป็น เด็กอาจมีเพียงปวดท้องเป็นพักๆ อาเจียน หรือซึมโดยยังไม่ถ่ายเลือด การไม่มีเลือดในอุจจาระจึงไม่ได้ตัดภาวะลำไส้กลืนกันออก และไม่ควรใช้เป็นเหตุผลเพื่อรอดูอาการ

หลังผ่าตัดควรไปฉุกเฉินเมื่อใด

ควรไปทันทีเมื่อเด็กปวดท้องมากหรือเป็นพักๆ อาเจียนสีเขียว ท้องบวม ถ่ายเลือด ซึม ดื่มไม่ได้ ปัสสาวะน้อย มีไข้ร่วมกับแผลผิดปกติ หรือหายใจลำบาก ไม่ต้องรอวันนัดหากอาการเหล่านี้เกิดขึ้น

แหล่งอ้างอิง

• Nguyen Thanh Xuan และคณะ. *Treatment Outcome of Acute Intussusception in Children Under Two Years of Age*.
• Cleveland Clinic. *Intussusception: What It Is, Symptoms, Diagnosis & Treatment*.
• Great Ormond Street Hospital. *Intussusception*.
• Mayo Clinic. *Intussusception — Diagnosis & Treatment*.

ข้อมูลอ้างอิง

• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Treatment Outcome of Acute Intussusception in Children Under Two ... — เกี่ยวกับ Intussusception surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Cleveland Clinic: Intussusception: What It Is, Symptoms, Diagnosis & Treatment — เกี่ยวกับ Intussusception surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Intussusception | Great Ormond Street Hospital — เกี่ยวกับ Intussusception surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Intussusception - Diagnosis & treatment — เกี่ยวกับ Intussusception surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที