ผ่าตัดมะเร็งศีรษะและคอ

ผ่าตัดมะเร็งศีรษะและคอ (Head-and-neck cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งออกพร้อมขอบเนื้อเยื่อรอบก้อน และอาจรวมถึงต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะข้างเคียงที่โรคลุกลามถึง การผ่าตัดเหมาะกับมะเร็งบางตำแหน่งและบางระยะ โดยทีมรักษาจะชั่งประโยชน์ในการควบคุมโรคกับผลต่อการพูด การกลืน การหายใจ และรูปลักษณ์ก่อนแนะนำให้คุณตัดสินใจ

ผ่าตัดมะเร็งศีรษะและคอ คืออะไร

คำว่า “มะเร็งศีรษะและคอ” ไม่ได้หมายถึงมะเร็งสมอง แต่เป็นกลุ่มมะเร็งที่เกิดในโครงสร้างบริเวณใบหน้า ช่องปาก ลำคอ และคอ เช่น

• ริมฝีปาก เหงือก กระพุ้งแก้ม พื้นปาก และเพดานปาก
• ลิ้นและโคนลิ้น
• คอหอยและทอนซิล
• กล่องเสียง
• โพรงจมูกและไซนัส
• ต่อมน้ำลาย
• ต่อมน้ำเหลืองที่คอซึ่งมีมะเร็งแพร่กระจายมา

เป้าหมายหลักของการผ่าตัดคือเอามะเร็งออกให้เพียงพอ พร้อมเก็บขอบเนื้อเยื่อรอบก้อนไปตรวจว่ามีเซลล์มะเร็งหลงเหลือหรือไม่ วิธีนี้เรียกว่า “การตัดก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อ” หากสงสัยว่ามะเร็งกระจายไปต่อมน้ำเหลือง อาจต้องเลาะต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอร่วมด้วย แหล่งอ้างอิงระบุว่าชนิดการผ่าตัดขึ้นกับตำแหน่ง ขนาด ชนิดของเซลล์ และการกระจายของโรค (Cedars-Sinai)

เนื้อเยื่อที่ตัดออกจะส่งตรวจทางพยาธิวิทยา แพทย์พยาธิวิทยาจะประเมินชนิดของเซลล์มะเร็ง ขอบการตัด ลักษณะการลุกลาม และต่อมน้ำเหลือง ข้อมูลเหล่านี้ช่วยกำหนดระยะโรคหลังผ่าตัดและพิจารณาว่าจำเป็นต้องใช้รังสีรักษา ยารักษามะเร็ง หรือทั้งสองอย่างต่อหรือไม่

การผ่าตัดอาจมีหลายรูปแบบ ได้แก่

• ตัดก้อนเฉพาะที่: นำก้อนและขอบเนื้อเยื่อออก เหมาะกับก้อนที่สามารถเข้าถึงและตัดออกได้
• ผ่าตัดผ่านทางปาก: ใช้เครื่องมือ กล้อง หรือเลเซอร์เข้าทางปากในก้อนบางตำแหน่ง จึงอาจไม่ต้องมีแผลภายนอกขนาดใหญ่
• ตัดอวัยวะบางส่วนหรือทั้งหมด: เช่น ตัดลิ้น ขากรรไกร คอหอย หรือกล่องเสียงบางส่วนหรือทั้งหมด เมื่อจำเป็นต่อการนำโรคออก
• เลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอ: นำกลุ่มต่อมน้ำเหลืองด้านเดียวหรือทั้งสองด้านออก เพื่อตรวจและรักษาการกระจายของมะเร็ง
• ผ่าตัดสร้างเนื้อเยื่อทดแทน: ใช้ผิวหนัง กล้ามเนื้อ กระดูก หรือเนื้อเยื่อพร้อมหลอดเลือดจากบริเวณอื่นมาซ่อมส่วนที่ตัดออก การสร้างใหม่ช่วยรองรับการกลืน การพูด การหายใจ และรูปทรงของใบหน้าหรือคอ (บทความทบทวนใน PMC)

คำว่า “ผ่าตัดได้” ไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดเสมอไป มะเร็งบางชนิดตอบสนองต่อรังสีรักษาหรือการใช้ยาร่วมกับรังสีได้ดี ขณะที่บางกรณีต้องใช้หลายวิธีต่อเนื่องกัน แผนที่เหมาะสมจึงควรผ่านการประเมินร่วมกันของศัลยแพทย์ แพทย์รังสีรักษา แพทย์มะเร็งวิทยา และผู้เชี่ยวชาญด้านการฟื้นฟู

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด

แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อประเมินว่าเอาก้อนออกได้ในขอบเขตที่เหมาะสม และประโยชน์ต่อการควบคุมโรคมากกว่าผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะ ตัวอย่างสถานการณ์ ได้แก่

• มะเร็งช่องปากที่สามารถตัดก้อนออกได้
• มะเร็งกล่องเสียง คอหอย ต่อมน้ำลาย โพรงจมูก หรือไซนัสบางชนิดและบางระยะ
• มะเร็งที่สงสัยหรือยืนยันว่ากระจายไปต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอ
• มะเร็งที่ยังเหลืออยู่หรือกลับมาเป็นซ้ำหลังการรักษาวิธีอื่น และยังสามารถผ่าตัดได้
• ก้อนที่ก่อปัญหาเลือดออก อุดกั้นทางเดินหายใจ หรือรบกวนการกลืน ซึ่งการผ่าตัดอาจช่วยควบคุมอาการในผู้ป่วยที่คัดเลือกแล้ว

การตัดสินใจไม่ได้ดูเพียงขนาดก้อน แพทย์ต้องพิจารณาภาพถ่ายรังสี ผลชิ้นเนื้อ ตำแหน่งของหลอดเลือดและเส้นประสาท การแพร่กระจายไปอวัยวะอื่น ภาวะโภชนาการ โรคประจำตัว และความสามารถในการฟื้นฟูหลังผ่าตัดด้วย

ผู้ที่อาจไม่เหมาะ หรือควรใช้วิธีอื่นก่อน

การผ่าตัดอาจไม่ใช่ทางเลือกแรกเมื่อ

• ก้อนอยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถตัดออกได้โดยมีความเสี่ยงที่ยอมรับได้
• โรคแพร่กระจายกว้างหรือไปอวัยวะอื่นจนการผ่าตัดเฉพาะที่ไม่น่าช่วยควบคุมโรคได้เพียงพอ
• การตัดก้อนจะสูญเสียการทำงานสำคัญมาก ขณะที่รังสีรักษาหรือการใช้ยาร่วมกับรังสีมีโอกาสควบคุมโรคโดยรักษาอวัยวะไว้ได้ดีกว่า
• ผู้ป่วยมีโรคหัวใจ ปอด หรือภาวะสุขภาพอื่นที่ทำให้การดมยาสลบหรือการผ่าตัดใหญ่มีความเสี่ยงสูงเกินไป
• ภาวะโภชนาการหรือการติดเชื้อยังไม่พร้อมและควรแก้ไขก่อน
• เป็นรอยโรคก่อนมะเร็งหรือก้อนที่ยังไม่มีผลยืนยันเพียงพอให้กำหนดการผ่าตัดใหญ่

อายุเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ข้อห้าม แพทย์จะดูความแข็งแรง การทำกิจวัตร โรคร่วม และเป้าหมายการรักษาเป็นหลัก หากคุณมีความเสี่ยงสูง ทีมรักษาอาจปรับขอบเขตการผ่าตัด เลือกวิธีที่กระทบน้อยลง หรือเสนอการรักษาแบบไม่ผ่าตัด

ก่อนยินยอม ควรถามให้ชัดว่าการผ่าตัดมีเป้าหมายเพื่อควบคุมมะเร็ง บรรเทาอาการ หรือเก็บข้อมูลเพื่อกำหนดระยะโรค รวมถึงจะมีผลต่อเสียง การกลืน การหายใจ ใบหน้า และการใช้ไหล่อย่างไร

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวขึ้นกับตำแหน่งและขนาดของการผ่าตัด หากเป็นการผ่าตัดใหญ่ คุณอาจต้องพบผู้เชี่ยวชาญหลายสาขาก่อนวันผ่าตัด เพื่อวางแผนทั้งการเอาก้อนออกและการใช้ชีวิตหลังผ่าตัด

การตรวจและวางแผน

โดยทั่วไปทีมรักษาอาจทบทวนหรือสั่งตรวจดังต่อไปนี้ตามความจำเป็น

• ผลชิ้นเนื้อและผลตรวจพยาธิวิทยา
• ภาพถ่ายรังสีเพื่อดูขอบเขตก้อน ต่อมน้ำเหลือง และการแพร่กระจาย
• ตรวจเลือด การทำงานของไต ตับ และการแข็งตัวของเลือด
• ประเมินหัวใจและปอดตามอายุ โรคประจำตัว และขนาดการผ่าตัด
• ตรวจช่องปากและฟัน โดยเฉพาะเมื่ออาจต้องรับรังสีบริเวณศีรษะและคอภายหลัง
• ประเมินการพูด เสียง และการกลืน เพื่อมีข้อมูลก่อนผ่าตัดและวางแผนฟื้นฟู
• ประเมินโภชนาการ หากน้ำหนักลด กินได้น้อย หรือกลืนลำบาก
• ตรวจหลอดเลือดหรือเนื้อเยื่อบริเวณที่จะนำมาใช้สร้างทดแทน หากวางแผนผ่าตัดซ่อมสร้าง

หากการผ่าตัดอาจเปลี่ยนเสียงหรือทำให้ต้องมีรูเปิดที่คอ ทีมรักษาควรอธิบายอุปกรณ์และวิธีสื่อสารหลังผ่าตัดล่วงหน้า คุณอาจได้พบผู้เชี่ยวชาญด้านการพูดและการกลืนก่อนวันผ่าตัด ไม่ควรรอจนตื่นจากยาสลบจึงทราบว่าจะพูดหรือรับประทานอาหารอย่างไร

ยา อาหารเสริม บุหรี่ และแอลกอฮอล์

แจ้งรายการยาทุกชนิด รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับ เช่น

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวานและอินซูลิน
• ยาบางชนิดที่มีผลต่อความดันหรือการดมยาสลบ
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจเพิ่มเลือดออกหรือรบกวนยาอื่น

อย่าหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าใช้ยาตัวใดต่อ หยุดเมื่อใด และกลับมาใช้เมื่อใดตามความเสี่ยงเลือดออกและโรคประจำตัวของคุณ แหล่งอ้างอิงแนะนำให้ทบทวนยา สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมดก่อนการผ่าตัด (Cleveland Clinic, Cedars-Sinai)

หากสูบบุหรี่ ควรบอกทีมรักษาตามจริง การสูบบุหรี่สัมพันธ์กับปัญหาแผล การหายใจ และการไหลเวียนเลือดของเนื้อเยื่อที่ใช้สร้างใหม่ ทีมรักษาจะช่วยวางแผนหยุดโดยไม่รบกวนการรักษามะเร็ง ลดหรือหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ตามคำแนะนำ โดยเฉพาะหากดื่มเป็นประจำ เพราะการหยุดทันทีในผู้ที่พึ่งพาแอลกอฮอล์อาจต้องมีการดูแลเฉพาะ

การงดอาหารและสิ่งที่ควรเตรียม

โรงพยาบาลจะกำหนดเวลางดอาหารและเครื่องดื่มตามชนิดการผ่าตัดและยาระงับความรู้สึก ให้ทำตามคำสั่งที่ได้รับโดยตรง หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษา ไม่ควรปกปิด เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงที่อาหารหรือของเหลวไหลเข้าปอดขณะดมยาสลบ

สิ่งที่ควรนำไป ได้แก่

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายการยาและประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายรังสีที่โรงพยาบาลขอ
• อุปกรณ์ประจำตัว เช่น แว่นตา เครื่องช่วยฟัง หรืออุปกรณ์ช่วยเดิน
• เสื้อผ้าที่สวมง่ายและไม่ต้องดึงผ่านศีรษะ หากทีมรักษาอนุญาต
• ชื่อและเบอร์ติดต่อของผู้ดูแลหลัก

ควรวางแผนผู้ดูแลและการเดินทางกลับบ้านล่วงหน้า การผ่าตัดใหญ่อาจทำให้คุณยังดูแลแผล สายให้อาหาร ท่อระบาย หรือกิจวัตรทั้งหมดเองไม่ได้ในช่วงแรก

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงแตกต่างกันมาก แต่ลำดับโดยทั่วไปมีดังนี้

1. ยืนยันแผนและให้ยาระงับความรู้สึก

ทีมผ่าตัดจะยืนยันตัวตน ตำแหน่งผ่าตัด ข้างที่จะผ่าตัด และขอบเขตที่ยินยอม วิสัญญีแพทย์ทบทวนโรคประจำตัวและแผนจัดการทางเดินหายใจ การผ่าตัดส่วนใหญ่ที่มีขนาดใหญ่ใช้การดมยาสลบ พร้อมท่อช่วยหายใจ

ในบางกรณีที่ทางเดินหายใจตีบหรือคาดว่าจะบวมมาก ทีมอาจต้องวางแผนเปิดหลอดลมคอ การเปิดหลอดลมคอคือการทำรูบริเวณด้านหน้าคอให้ลมหายใจผ่านเข้าสู่หลอดลมโดยตรง อาจเป็นชั่วคราวหรือถาวร ขึ้นกับตำแหน่งและขอบเขตการผ่าตัด

2. เข้าถึงและนำก้อนออก

ศัลยแพทย์อาจเข้าถึงก้อนผ่านทางปาก แผลที่ใบหน้า หรือแผลที่คอ วิธีที่เลือกขึ้นกับตำแหน่งและขนาดก้อน เป้าหมายคือเอาก้อนออกพร้อมขอบเนื้อเยื่อที่เหมาะสม โดยพยายามรักษาโครงสร้างสำคัญเท่าที่ไม่กระทบต่อการควบคุมโรค

เนื้อเยื่อบางส่วนอาจถูกส่งตรวจระหว่างผ่าตัดเพื่อช่วยประเมินขอบการตัด แต่ผลตรวจฉบับสมบูรณ์ต้องอาศัยการตรวจชิ้นเนื้อหลังผ่าตัด หากพบว่าก้อนติดหรือกินโครงสร้างมากกว่าที่คาด แผนจริงอาจเปลี่ยนภายในขอบเขตที่ได้อธิบายและยินยอมไว้

3. เลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอเมื่อจำเป็น

หากมีความเสี่ยงหรือหลักฐานว่ามะเร็งเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง ศัลยแพทย์อาจเลาะต่อมน้ำเหลืองด้านเดียวหรือทั้งสองด้าน ชนิดของการเลาะมีตั้งแต่เลือกนำออกเฉพาะกลุ่มที่เสี่ยง ไปจนถึงนำออกหลายกลุ่มพร้อมเนื้อเยื่อข้างเคียง

หากไม่จำเป็นต้องตัด โครงสร้างสำคัญ เช่น เส้นประสาทที่ช่วยยกไหล่ กล้ามเนื้อคอ และหลอดเลือดดำหลักจะได้รับการสงวนไว้ แต่หากมะเร็งลุกลามเข้าโครงสร้างเหล่านี้ อาจต้องตัดบางส่วนออกเพื่อควบคุมโรค แหล่งอ้างอิงอธิบายว่าขอบเขตการเลาะต่อมน้ำเหลืองมีหลายระดับตามตำแหน่งและการกระจายของมะเร็ง (Cleveland Clinic)

4. สร้างเนื้อเยื่อทดแทน

เมื่อมีช่องว่างขนาดใหญ่หรือสูญเสียกระดูก ผิวหนัง หรือลิ้น ทีมอาจใช้เนื้อเยื่อจากแขน ขา หน้าอก หลัง หรือบริเวณอื่นมาสร้างทดแทน เนื้อเยื่อบางชนิดถูกย้ายพร้อมหลอดเลือด แล้วต่อหลอดเลือดด้วยเทคนิคจุลศัลยกรรม

เป้าหมายไม่ได้มีเพียงปิดแผล แต่รวมถึงแยกช่องปากออกจากคอ ป้องกันน้ำลายรั่ว ช่วยให้กลืนหรือพูดได้ และรองรับรูปทรงของใบหน้า การซ่อมสร้างอาจต้องใช้ศัลยแพทย์มากกว่าหนึ่งทีมและทำให้การผ่าตัดนานขึ้น (บทความทบทวนใน PMC)

5. ใส่ท่อและปิดแผล

ศัลยแพทย์อาจใส่ท่อระบายเลือดหรือของเหลวบริเวณคอ ใส่สายให้อาหารผ่านจมูกหรือหน้าท้อง และคงท่อเปิดหลอดลมคอไว้ตามแผน จากนั้นปิดแผลด้วยไหมหรือวัสดุเย็บแผล

หลังผ่าตัด คุณจะถูกเฝ้าระวังในห้องพักฟื้น หอผู้ป่วย หรือหอผู้ป่วยวิกฤตตามขนาดการผ่าตัดและความเสี่ยง หากมีเนื้อเยื่อสร้างใหม่ ทีมจะตรวจสี อุณหภูมิ และการไหลเวียนเลือดของเนื้อเยื่ออย่างใกล้ชิดในช่วงแรก

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดไม่มีช่วงเดียวที่ใช้ได้กับมะเร็งศีรษะและคอทุกชนิด การตัดก้อนขนาดเล็กผ่านทางปากอาจสั้นกว่าการตัดก้อนร่วมกับเลาะต่อมน้ำเหลืองและสร้างเนื้อเยื่อทดแทนอย่างมาก

สำหรับการเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอแบบกว้าง แหล่งอ้างอิงหนึ่งระบุช่วงประมาณ 2-4 ชั่วโมง และอาจนานขึ้นหากทำร่วมกับการตัดต่อมไทรอยด์หรือการผ่าตัดอื่น (Cleveland Clinic) ตัวเลขนี้ใช้กับการเลาะคอบางชนิด ไม่ควรนำไปคาดการณ์เวลาของการผ่าตัดมะเร็งศีรษะและคอทั้งหมด

หากต้องตัดก้อนหลายตำแหน่ง ต่อหลอดเลือด หรือสร้างขากรรไกรและเนื้อเยื่อใหม่ การผ่าตัดอาจกินเวลาหลายชั่วโมงกว่านั้น ศัลยแพทย์จะให้ช่วงเวลาที่เหมาะกับแผนของคุณหลังดูภาพถ่ายรังสีและกำหนดขอบเขตการซ่อมสร้าง

การผ่าตัดใหญ่โดยทั่วไปใช้การดมยาสลบ ส่วนการตัดรอยโรคขนาดเล็กบางชนิดอาจใช้วิธีระงับความรู้สึกแบบอื่นตามตำแหน่งและสุขภาพผู้ป่วย

ผู้ที่ผ่าตัดขนาดเล็กบางรายอาจกลับบ้านได้เร็ว แต่หากมีการเลาะคอ สร้างเนื้อเยื่อใหม่ ใส่สายให้อาหาร หรือเปิดหลอดลมคอ มักต้องพักในโรงพยาบาลเพื่อดูทางเดินหายใจ เลือดออก การไหลเวียนของเนื้อเยื่อ และการเริ่มให้อาหาร ระยะพักขึ้นกับการผ่าตัดและระบบดูแลของโรงพยาบาลในประเทศไทย จึงควรถามทีมรักษาว่าคาดว่าจะอยู่โรงพยาบาลเป็นช่วงเท่าใดและต้องมีผู้ดูแลเมื่อกลับบ้านหรือไม่

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวมีสองส่วน คือแผลและความแข็งแรงของร่างกาย กับการฟื้นหน้าที่การพูด กลืน หายใจ และเคลื่อนไหวคอหรือไหล่ ส่วนหลังอาจใช้เวลานานกว่าแผลภายนอก และบางการเปลี่ยนแปลงอาจต้องใช้อุปกรณ์หรือการฝึกระยะยาว

ช่วงแรกหลังผ่าตัด

คุณอาจมีอาการบวม ช้ำ เจ็บ ตึงคอ หรือชาบริเวณแผล อาการปวดควรได้รับการควบคุมเพื่อให้ไอ หายใจลึก และขยับตัวได้ หากพูดไม่ได้ชั่วคราวเพราะท่อช่วยหายใจหรือท่อเปิดหลอดลมคอ ทีมควรจัดวิธีสื่อสาร เช่น กระดานเขียนหรืออุปกรณ์สื่อสาร

ยังไม่ควรรับประทานทางปากจนกว่าทีมรักษาจะเห็นว่าแผลและการกลืนพร้อม บางคนเริ่มอาหารทางปากได้ค่อนข้างเร็ว ขณะที่ผู้ที่ผ่าตัดช่องปากหรือคอหอยอาจต้องรับอาหารทางสายชั่วคราว ระยะเวลาขึ้นกับตำแหน่งแผล การซ่อมสร้าง และผลประเมินการกลืน

การกลับไปทำงานและกิจกรรม

งานนั่งโต๊ะมักกลับได้เร็วกว่างานยกของ ใช้แรง พูดต่อเนื่อง หรือทำงานในสภาพที่มีฝุ่นและควัน การผ่าตัดใหญ่ต้องพักและฟื้นฟูนานกว่าการตัดก้อนขนาดเล็ก แทนที่จะยึดจำนวนวันเดียว ควรขอช่วงเวลาจากศัลยแพทย์โดยระบุลักษณะงานจริงของคุณ

แหล่งอ้างอิงหนึ่งแนะนำให้หลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักอย่างน้อยประมาณ 6 สัปดาห์ หลังการผ่าตัดมะเร็งศีรษะและคอบางชนิด แต่ระยะนี้มาจากแนวทางของต่างประเทศและไม่เหมาะกับทุกการผ่าตัด (Cedars-Sinai) ศัลยแพทย์จะประเมินจากแผล ท่อระบาย เนื้อเยื่อสร้างใหม่ และความแข็งแรงของคุณก่อนอนุญาตให้ยกของ ออกกำลังกาย หรือขับรถ

การฟื้นฟูการพูดและการกลืน

ผู้เชี่ยวชาญด้านการพูดและการกลืนอาจช่วยฝึกการออกเสียง การควบคุมอาหาร และท่ากลืนที่ลดความเสี่ยงสำลัก หากตัดกล่องเสียงทั้งหมด การหายใจจะผ่านรูเปิดที่คออย่างถาวร และต้องเรียนรู้วิธีสื่อสารแบบใหม่ หากตัดเพียงบางส่วน เสียงอาจแหบหรือเปลี่ยน แต่รูปแบบและระดับการฟื้นตัวขึ้นกับเนื้อเยื่อที่เหลือและการฟื้นฟู

นักกำหนดอาหารช่วยเลือกเนื้ออาหารและเพิ่มสารอาหารโดยไม่ให้ปริมาณมากเกินไป นักกายภาพบำบัดช่วยเรื่องคอและไหล่ โดยเฉพาะหลังเลาะต่อมน้ำเหลือง ซึ่งอาจทำให้ไหล่ตก อ่อนแรง หรือยกแขนลำบาก

การรักษาต่อหลังผ่าตัด

ผลพยาธิวิทยาจะช่วยกำหนดว่าต้องรับรังสีรักษาหรือยาร่วมด้วยหรือไม่ ปัจจัยสำคัญอาจรวมถึงขอบการตัด ต่อมน้ำเหลือง จำนวนตำแหน่งที่พบโรค และลักษณะการลุกลามบางชนิด การต้องรักษาต่อไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดล้มเหลว แต่อาจเป็นส่วนหนึ่งของแผนควบคุมเซลล์ที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่าหรือภาพถ่ายรังสี

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ความเสี่ยงเฉพาะของคุณขึ้นกับตำแหน่งก้อน ขอบเขตการตัด การเลาะต่อมน้ำเหลือง การสร้างเนื้อเยื่อใหม่ การเคยฉายรังสี และโรคประจำตัว ทีมรักษาควรอธิบายทั้งภาวะแทรกซ้อนทั่วไปและผลกระทบเฉพาะอวัยวะก่อนลงนามยินยอม

ความเสี่ยงทั่วไปของการผ่าตัดใหญ่

• เลือดออกหรือมีเลือดคั่งใต้แผล
• แผลติดเชื้อ ปอดติดเชื้อ หรือการติดเชื้อบริเวณสายต่างๆ
• ปฏิกิริยาต่อยาระงับความรู้สึก
• ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำหรือปอด
• แผลแยกหรือแผลหายช้า
• ปวด ชา หรือบวมบริเวณผ่าตัด
• ภาวะขาดสารอาหารและน้ำหนักลด

เลือดคั่งบริเวณคอมีความสำคัญเพราะอาจกดทางเดินหายใจ หากคอบวมเร็ว แน่นคอ หรือหายใจลำบาก ต้องให้ทีมรักษาประเมินทันที

แม้พบไม่บ่อย แต่อาจเกิดเลือดออกจากหลอดเลือดใหญ่บริเวณคอ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินและอาจมีเลือดออกเล็กน้อยเป็นสัญญาณเตือนก่อน โดยเฉพาะผู้ที่เคยฉายรังสี มีแผลติดเชื้อ น้ำลายรั่ว หรือเนื้องอกกัดหลอดเลือด

ผลต่อการหายใจ พูด และกลืน

การบวมในช่องปากหรือลำคออาจทำให้หายใจลำบาก ผู้ป่วยบางรายจึงต้องมีท่อเปิดหลอดลมคอชั่วคราว ผลระยะยาวอาจรวมถึงเสียงเปลี่ยน พูดไม่ชัด กลืนลำบาก สำลัก หรือทางเดินหายใจตีบ ขึ้นกับอวัยวะที่ตัดและการเกิดพังผืด (Cedars-Sinai)

การกลืนลำบากอาจเพิ่มความเสี่ยงอาหารหรือน้ำเข้าสู่ปอด การประเมินการกลืนและปรับลักษณะอาหารจึงเป็นส่วนหนึ่งของความปลอดภัย ไม่ใช่เพียงเรื่องความสะดวกในการรับประทาน

เส้นประสาท กล้ามเนื้อ และประสาทสัมผัส

การผ่าตัดอาจกระทบเส้นประสาทที่ควบคุมใบหน้า ลิ้น เสียง ไหล่ หรือความรู้สึกบริเวณหูและคอ ผลที่อาจเกิด ได้แก่

• ชาหรือความรู้สึกเปลี่ยนรอบแผล หู ใบหน้า หรือคอ
• มุมปากอ่อนแรง ใบหน้าไม่สมมาตร
• ลิ้นเคลื่อนไหวลดลงหรือพูดไม่ชัด
• เสียงแหบ เสียงเบา หรือระดับเสียงเปลี่ยน
• ไหล่ตก ยกแขนลำบาก ปวดหรือตึงไหล่
• การรับกลิ่นและรสเปลี่ยนไป

อาการบางอย่างดีขึ้นเมื่ออาการบวมลดลงหรือเส้นประสาทฟื้นตัว แต่อาจมีบางส่วนคงอยู่ แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับการเลาะคอระบุว่าการบาดเจ็บของเส้นประสาทอาจทำให้ชา กลืนหรือพูดลำบาก ใบหน้าหรือไหล่อ่อนแรง (Cleveland Clinic)

น้ำเหลืองรั่วและบวมจากน้ำเหลือง

การเลาะต่อมน้ำเหลืองส่วนล่างของคออาจทำให้ท่อน้ำเหลืองบาดเจ็บและมีของเหลวลักษณะคล้ายน้ำนมออกทางท่อระบาย เรียกว่าน้ำเหลืองชนิดไคล์รั่ว แหล่งอ้างอิงหนึ่งรายงานช่วงประมาณ 1-3 ใน 100 คน หลังการเลาะคอบางชนิด โดยเฉพาะบริเวณคอด้านซ้ายส่วนล่าง แต่ตัวเลขนี้มาจากศูนย์รักษาต่างประเทศและใช้คาดการณ์รายบุคคลไม่ได้ (The Royal Marsden)

หลังนำต่อมน้ำเหลืองออก อาจเกิดภาวะบวมน้ำเหลืองที่ใบหน้าหรือคอ ทำให้ตึง หนัก หรือเคลื่อนไหวลำบาก การนวดเฉพาะทาง การออกกำลัง และการดูแลผิวหนังอาจเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาเมื่อทีมประเมินว่าเหมาะสม

ปัญหาของแผลและเนื้อเยื่อสร้างใหม่

น้ำลายอาจรั่วจากช่องปากหรือคอหอยสู่แผลคอ ทำให้เกิดรูเชื่อม แผลติดเชื้อ หรือแผลหายช้า ความเสี่ยงอาจสูงขึ้นในผู้ที่เคยฉายรังสี สูบบุหรี่ มีโภชนาการไม่ดี หรือมีโรคที่รบกวนการหายของแผล

เนื้อเยื่อที่นำมาสร้างใหม่อาจมีเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ หากตรวจพบเร็ว ทีมอาจต้องผ่าตัดสำรวจและแก้ไขหลอดเลือด ความล้มเหลวบางส่วนหรือทั้งหมดของเนื้อเยื่อสร้างใหม่อาจทำให้ต้องดูแลแผลหรือผ่าตัดเพิ่มเติม

การเปลี่ยนแปลงด้านรูปลักษณ์และจิตใจ

รูปร่างใบหน้า แนวกราม ลำคอ หรือรอยแผลอาจเปลี่ยนไป การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้กระทบภาพลักษณ์ การเข้าสังคม การกิน และการสื่อสารได้ ความกังวลก่อนผ่าตัดเป็นเรื่องที่พบได้ คุณควรขอดูภาพวาดตำแหน่งแผล ถามว่าต้องตัดกระดูกหรือผิวหนังส่วนใด และมีแผนซ่อมสร้างอย่างไร การสนับสนุนด้านจิตใจและการฟื้นฟูเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา ไม่ใช่สิ่งที่ต้องรอจนเกิดปัญหา

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ไปห้องฉุกเฉินหรือขอความช่วยเหลือทันทีหากมีอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบาก หายใจมีเสียง แน่นคอ หรือรูเปิดที่คออุดตัน
• หากท่อเปิดหลอดลมคอหลุด เลื่อน อุดตัน หรือหายใจผ่านท่อไม่ได้ ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที โดยเฉพาะหากเป็นท่อที่เพิ่งใส่ใหม่ มีหายใจลำบาก เสียงหายใจผิดปกติ หรือริมฝีปากเขียว อย่ารอการติดต่อกลับและอย่าพยายามใส่ท่อกลับเอง เว้นแต่ทีมรักษาได้ฝึกและให้แผนเฉพาะไว้แล้ว
• คอบวมเร็ว แผลตึงขึ้นอย่างรวดเร็ว หรือมีเลือดออกไม่หยุด
• มีเลือดสดออกจากปาก คอ แผลผ่าตัด รูเปิดที่คอ หรือไอ/อาเจียนเป็นเลือด แม้มีเพียงเล็กน้อย ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที โดยเฉพาะหากเคยฉายรังสี มีแผลติดเชื้อหรือน้ำลายรั่ว; หากเลือดออกมากให้โทร 1669 และอย่าขับรถไปเอง
• หมดสติ สับสนมาก เจ็บหน้าอก หรืออ่อนแรงเฉียบพลัน

ติดต่อทีมผ่าตัดโดยเร็วเมื่อพบว่า

• แผลแดง ร้อน บวม ปวดมากขึ้น หรือมีหนองและกลิ่นผิดปกติ
• มีไข้ร่วมกับอาการแผลหรืออาการทางระบบหายใจ
• ของเหลวในท่อระบายเพิ่มขึ้นทันที เปลี่ยนเป็นเลือดสด หรือมีลักษณะขาวขุ่นคล้ายน้ำนม
• สายให้อาหารหรือท่อระบายเลื่อนหรือหลุด
• กลืนแย่ลง สำลักบ่อย ไอทุกครั้งที่ดื่ม หรือหอบหลังรับประทาน
• ปัสสาวะน้อยลงมาก รับน้ำไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ
• ขาหรือแขนข้างหนึ่งบวม แดง และเจ็บ ซึ่งอาจสัมพันธ์กับลิ่มเลือด
• เนื้อเยื่อที่ใช้สร้างใหม่เปลี่ยนสี เย็นลง บวมมาก หรือมีเลือดออกผิดปกติ

อย่ารอวันนัดหากอาการกำลังแย่ลง ก่อนกลับบ้านควรมีหมายเลขติดต่อทั้งในและนอกเวลาทำการ พร้อมคำแนะนำเฉพาะสำหรับแผล ท่อ และสายที่คุณมี

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียวสำหรับมะเร็งศีรษะและคอทุกชนิด ทางเลือกขึ้นกับตำแหน่ง ชนิดเซลล์ ระยะโรค เป้าหมายการรักษา และผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะ

รังสีรักษา

รังสีรักษาอาจใช้เป็นการรักษาหลักในมะเร็งบางตำแหน่ง โดยเฉพาะเมื่อมีเป้าหมายรักษาอวัยวะหรือเมื่อการผ่าตัดจะกระทบหน้าที่มาก นอกจากนี้ยังอาจใช้หลังผ่าตัดหากผลชิ้นเนื้อชี้ว่ามีความเสี่ยงเหลือโรคระดับจุลทรรศน์

รังสีรักษามีผลข้างเคียงของตนเอง เช่น เจ็บช่องปาก กลืนลำบาก ปากแห้ง ผิวหนังอักเสบ พังผืด และปัญหาทางทันตกรรม จึงไม่ใช่ตัวเลือกที่ “เบากว่า” สำหรับทุกคน แต่เป็นวิธีที่ต้องเปรียบเทียบผลต่อการควบคุมโรคและคุณภาพชีวิตกับการผ่าตัด

ยารักษามะเร็งร่วมกับรังสี

ยาเคมีบำบัดหรือยาประเภทอื่นอาจใช้ร่วมกับรังสีในมะเร็งบางชนิดและบางระยะ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการรักษา วิธีนี้อาจหลีกเลี่ยงการตัดอวัยวะบางส่วนได้ในผู้ป่วยที่เหมาะสม แต่มีความเสี่ยงต่อการกลืน โภชนาการ ไต เลือด และการติดเชื้อ ซึ่งต้องประเมินเป็นรายบุคคล

ยารักษาทั่วร่างกาย

หากโรคแพร่กระจาย กลับเป็นซ้ำ หรือไม่สามารถใช้การรักษาเฉพาะที่ได้ แพทย์อาจพิจารณาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัดตามชนิดเซลล์ ผลตรวจตัวบ่งชี้ และสุขภาพของผู้ป่วย เป้าหมายอาจเป็นการควบคุมโรค ลดอาการ หรือยืดช่วงเวลาที่โรคสงบ ไม่ใช่ทุกคนจะเหมาะกับยาทุกชนิด

การเฝ้าติดตามหรือรักษาประคับประคอง

รอยโรคบางอย่างอาจต้องตรวจเพิ่มก่อนเลือกการรักษา แต่เมื่อยืนยันว่าเป็นมะเร็งที่ควรรักษา การเฝ้าดูโดยไม่ทำอะไรไม่ใช่ทางเลือกมาตรฐานในหลายกรณี หากผู้ป่วยไม่พร้อมรับการรักษาที่มุ่งควบคุมโรค หรือความเสี่ยงสูงกว่าประโยชน์ การดูแลประคับประคองช่วยควบคุมปวด เลือดออก กลิ่น แผล การหายใจ การกลืน และความกังวลได้ และสามารถเริ่มควบคู่กับการรักษามะเร็ง

ก่อนตัดสินใจ ควรขอให้ทีมสหสาขาเปรียบเทียบทางเลือกอย่างน้อยในประเด็นต่อไปนี้

• เป้าหมายและโอกาสควบคุมโรค
• ผลต่อเสียง การกลืน การหายใจ และรูปลักษณ์
• ความจำเป็นต้องใช้หลายวิธีร่วมกัน
• ระยะฟื้นฟูและความช่วยเหลือที่บ้าน
• ผลกระทบหากเลือกไม่ผ่าตัดหรือเลื่อนการรักษา

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมจริงขึ้นกับการวินิจฉัย โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ รายการรักษาที่แพทย์เห็นว่าจำเป็น และเงื่อนไขที่ใช้ในวันที่รับบริการ ควรตรวจสอบก่อนเริ่มรักษา โดยเฉพาะเมื่อการผ่าตัดอาจเกี่ยวข้องกับหลายทีม การสร้างเนื้อเยื่อใหม่ และการฟื้นฟูต่อเนื่อง

สิทธิประกันสังคม

เริ่มติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ หากโรงพยาบาลไม่มีทีม เครื่องมือ หรือศักยภาพสำหรับการผ่าตัดที่วางแผนไว้ อาจต้องเข้าสู่กระบวนการส่งต่อ ควรถามว่าใบส่งต่อครอบคลุมการตรวจ การผ่าตัด พยาธิวิทยา การสร้างเนื้อเยื่อ และการรักษาต่อเนื่องหรือไม่ รวมถึงต้องต่ออายุเอกสารช่วงใด

สิทธิบัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำหรือช่องทางที่ระบบกำหนดเพื่อขอประเมินและส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพด้านมะเร็งศีรษะและคอ กรณีฉุกเฉิน เช่น ทางเดินหายใจอุดกั้นหรือเลือดออกมาก ควรไปห้องฉุกเฉินก่อน ไม่ควรรอเอกสารตามนัดปกติ

ถามหน่วยบริการให้ชัดเรื่องขั้นตอนส่งต่อ การใช้สิทธินอกพื้นที่ และสถานที่รับการฟื้นฟูด้านการพูด กลืน โภชนาการ และกายภาพหลังผ่าตัด

ประกันสุขภาพเอกชน

ขอให้บริษัทประกันตรวจสอบความคุ้มครองเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนผ่าตัด หากสถานการณ์ไม่ฉุกเฉิน ประเด็นที่ควรถาม ได้แก่

• มะเร็งหรืออาการที่เกี่ยวข้องเข้าข่ายโรคที่เป็นมาก่อนหรือมีระยะรอคอยหรือไม่
• ต้องขออนุมัติก่อนนอนโรงพยาบาลหรือก่อนผ่าตัดหรือไม่
• คุ้มครองการเลาะต่อมน้ำเหลืองและการสร้างเนื้อเยื่อใหม่หรือไม่
• คุ้มครองการตรวจพยาธิวิทยา ห้องผู้ป่วยวิกฤต อุปกรณ์ และการทำหัตถการเพิ่มเติมหรือไม่
• การฟื้นฟูการพูด การกลืน โภชนาการ และกายภาพอยู่ในความคุ้มครองหรือไม่
• หากต้องรับรังสีรักษาหรือยาหลังผ่าตัด ต้องยื่นอนุมัติแยกหรือไม่

หากใช้หลายสิทธิร่วมกัน ให้สอบถามโรงพยาบาลว่าเอกสารใดต้องยื่นกับหน่วยงานใด และการส่งต่อระหว่างโรงพยาบาลมีผลต่อความคุ้มครองอย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งศีรษะและคอจำเป็นสำหรับทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน เพราะมะเร็งบางตำแหน่งและบางระยะเหมาะกับรังสีรักษา การใช้ยาร่วมกับรังสี หรือยารักษาทั่วร่างกายมากกว่า ทีมสหสาขาจะเปรียบเทียบการควบคุมโรคกับผลต่อการพูด กลืน หายใจ และรูปลักษณ์ก่อนเสนอแผน

ผ่าตัดแล้วต้องฉายรังสีหรือให้ยาอีกหรือไม่

บางคนต้องรับการรักษาต่อ โดยพิจารณาจากผลพยาธิวิทยา เช่น ขอบการตัด ต่อมน้ำเหลือง และลักษณะการลุกลามของเซลล์ ก่อนผ่าตัดควรถามว่ามีโอกาสต้องรักษาหลายวิธีหรือไม่ เพื่อวางแผนโภชนาการ งาน และผู้ดูแลล่วงหน้า

หลังผ่าตัดจะพูดได้หรือไม่

หลายคนยังพูดได้ แต่อาจมีเสียงแหบ เสียงเบา หรือพูดไม่ชัด ขึ้นกับตำแหน่งและปริมาณเนื้อเยื่อที่ตัด หากต้องตัดกล่องเสียงทั้งหมดจะต้องใช้วิธีสื่อสารแบบใหม่ ทีมด้านการพูดควรอธิบายตัวเลือกและเริ่มวางแผนก่อนผ่าตัด

หลังผ่าตัดจะกินอาหารทางปากได้หรือไม่

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับมากินทางปากได้ในระดับหนึ่ง แต่ช่วงเริ่มต้นและลักษณะอาหารต่างกันตามแผลและความปลอดภัยในการกลืน บางคนต้องใช้สายให้อาหารชั่วคราวหรือระยะยาว และควรผ่านการประเมินก่อนเริ่มน้ำหรืออาหารเพื่อป้องกันการสำลัก

ต้องเจาะคอหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนต้องเจาะคอ การเปิดหลอดลมคอใช้เมื่อจำเป็นต้องดูแลทางเดินหายใจจากอาการบวม ตำแหน่งก้อน หรือชนิดการผ่าตัด อาจเป็นชั่วคราวหรือถาวร ศัลยแพทย์ควรบอกความเป็นไปได้และวิธีดูแลก่อนขอความยินยอม

แผลผ่าตัดจะอยู่ตรงไหน

แผลอาจอยู่ในช่องปาก ใต้คาง ด้านข้างคอ หรือบริเวณใบหน้า ขึ้นกับตำแหน่งก้อนและการเลาะต่อมน้ำเหลือง หากต้องนำเนื้อเยื่อมาสร้างใหม่ จะมีแผลอีกตำแหน่งหนึ่ง ควรขอให้ศัลยแพทย์วาดแนวแผลและอธิบายสิ่งที่จะตัดออกก่อนวันผ่าตัด

ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองที่คอทุกคนหรือไม่

ไม่ต้องตัดทุกคน การเลาะต่อมน้ำเหลืองพิจารณาจากตำแหน่งก้อน ระยะโรค ภาพถ่ายรังสี ผลตรวจ และโอกาสที่มะเร็งจะแพร่เข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง บางครั้งต้องนำออกแม้คลำไม่พบก้อน หากตำแหน่งมะเร็งมีความเสี่ยงสูง

ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดบอกอะไร

ผลชิ้นเนื้อบอกชนิดและลักษณะของมะเร็ง ขอบการตัด การลุกลาม และการพบเซลล์มะเร็งในต่อมน้ำเหลือง ข้อมูลนี้ใช้กำหนดระยะโรคหลังผ่าตัดและตัดสินใจว่าจะติดตามอย่างเดียวหรือเพิ่มรังสีและยา

ถ้าขอบการตัดพบเซลล์มะเร็งต้องทำอย่างไร

ทีมรักษาจะพิจารณาผ่าตัดเพิ่ม รังสีรักษา หรือการรักษาร่วมตามตำแหน่งและความเป็นไปได้ในการตัดซ้ำ คำตอบไม่เหมือนกันทุกคน เพราะต้องดูว่าขอบใดมีปัญหา อยู่ใกล้โครงสร้างสำคัญเพียงใด และเคยรับการรักษาอะไรมาก่อน

พักฟื้นกี่วันจึงกลับไปทำงานได้

งานเบากลับได้เร็วกว่างานใช้แรงหรือพูดมาก แต่ไม่มีช่วงเดียวที่ใช้กับทุกการผ่าตัด การมีแผลสร้างใหม่ สายให้อาหาร ท่อเปิดหลอดลมคอ หรือการรักษาต่อจะทำให้ใช้เวลานานขึ้น ให้บอกลักษณะงานจริงแก่ศัลยแพทย์เพื่อขอช่วงพักที่เหมาะสม

อาการชา คอตึง หรือไหล่อ่อนแรงจะดีขึ้นหรือไม่

อาการบางส่วนดีขึ้นเมื่อบวมลดลงและผ่านการทำกายภาพ แต่บางรายอาจมีอาการคงอยู่หากเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้อถูกกระทบ การเริ่มฝึกคอและไหล่ตามเวลาที่ทีมรักษาอนุญาตช่วยลดข้อยึดและฟื้นการใช้งานได้

ขอความเห็นที่สองก่อนผ่าตัดได้หรือไม่

ขอได้ โดยเฉพาะเมื่อการผ่าตัดอาจเปลี่ยนการพูด การกลืน การหายใจ หรือรูปลักษณ์อย่างมาก การขอความเห็นที่สองไม่ควรทำให้การรักษาล่าช้าโดยไม่จำเป็น จึงควรถามแพทย์ว่ามีกรอบเวลาตัดสินใจเท่าใดและเตรียมผลชิ้นเนื้อกับภาพถ่ายรังสีให้ครบ

หากเคยฉายรังสีมาก่อนยังผ่าตัดได้หรือไม่

บางคนยังผ่าตัดได้ แต่เนื้อเยื่อที่เคยรับรังสีอาจมีเลือดมาเลี้ยงและการหายของแผลลดลง ทำให้แผนซ่อมสร้างและความเสี่ยงต่างจากการผ่าตัดครั้งแรก ศัลยแพทย์จะทบทวนตำแหน่งและขอบเขตรังสีเดิมก่อนวางแผน

ถ้าไม่ผ่าตัดตอนนี้จะเกิดอะไรขึ้น

ผลของการไม่ผ่าตัดขึ้นกับชนิด ตำแหน่ง และระยะของมะเร็ง บางกรณีสามารถเลือกวิธีรักษาอื่นได้ แต่บางกรณีโรคอาจโตจนผ่าตัดยากขึ้นหรือกระทบการหายใจและการกลืน ควรถามทีมรักษาตรงๆ ว่ามีทางเลือกใดบ้างและการเลื่อนแต่ละช่วงส่งผลต่อแผนอย่างไร

ก่อนเซ็นยินยอมควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดบ้าง

ควรถามว่าจะตัดอะไรออก มีโอกาสเปลี่ยนแผนระหว่างผ่าตัดหรือไม่ ต้องเลาะต่อมน้ำเหลืองหรือสร้างเนื้อเยื่อใหม่หรือไม่ และคาดว่าจะพูด กลืน และหายใจอย่างไรหลังผ่าตัด ขอให้ทีมอธิบายความเสี่ยงที่สำคัญสำหรับคุณ ทางเลือกที่ไม่ผ่าตัด ระยะฟื้นฟู และความเป็นไปได้ที่จะต้องรับรังสีหรือยาต่อด้วย

ข้อมูลอ้างอิง

• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Review of surgical resection and reconstruction in head and neck ... — เกี่ยวกับ Head and neck cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Cleveland Clinic: Neck Dissection: Types, Procedure & Recovery — เกี่ยวกับ Head and neck cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• cedars-sinai.org: Head and Neck Cancer: Surgery - Cedars-Sinai — เกี่ยวกับ Head and neck cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Head and neck cancer: managing complications of surgery | The Royal… — เกี่ยวกับ Head-and-neck cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที