เจาะแก้วหูใส่ท่อ

เจาะแก้วหูใส่ท่อ (Ear-tube insertion) คือการเปิดรูเล็กๆ ที่เยื่อแก้วหู ดูดของเหลวออกจากหูชั้นกลาง แล้ววางท่อขนาดเล็กเพื่อช่วยระบายของเหลวและปรับความดันในหู มักพิจารณาในเด็กที่มีน้ำค้างหลังแก้วหูนานจนกระทบการได้ยิน หรือมีหูชั้นกลางอักเสบซ้ำ แต่ไม่ใช่ทุกคนที่มีน้ำในหูจะต้องผ่าตัด

เจาะแก้วหูใส่ท่อ คืออะไร

เยื่อแก้วหูเป็นแผ่นเนื้อเยื่อบางที่กั้นช่องหูด้านนอกออกจากหูชั้นกลาง เมื่อมีของเหลวสะสมอยู่หลังเยื่อแก้วหู เสียงจะส่งผ่านได้ไม่ดี ผู้ป่วยจึงอาจได้ยินอู้อี้ รู้สึกแน่นหู หรือมีปัญหาการทรงตัว เด็กเล็กอาจไม่สามารถบอกอาการได้ แต่อาจพูดไม่ชัด ตอบสนองต่อเสียงลดลง เปิดเสียงดัง หรือมีปัญหาด้านการเรียนรู้และพฤติกรรม

ตามปกติ หูชั้นกลางจะระบายของเหลวและปรับความดันผ่านท่อยูสเตเชียน ซึ่งเชื่อมระหว่างหูชั้นกลางกับบริเวณหลังจมูก ท่อนี้ในเด็กเล็กแคบและวางตัวค่อนข้างราบ จึงอุดตันและระบายของเหลวได้ยากกว่าผู้ใหญ่ Mayo Clinic

การเจาะเยื่อแก้วหูเรียกว่า “ไมริงโกโตมี” ศัลยแพทย์หู คอ จมูกจะทำช่องเปิดขนาดเล็กบนเยื่อแก้วหู แล้วดูดของเหลวที่ค้างอยู่ หากทำเพียงการเจาะโดยไม่วางท่อ ช่องเปิดอาจปิดค่อนข้างเร็ว การใส่ท่อระบายจึงช่วยคงช่องทางให้อากาศเข้าและให้ของเหลวไหลออกระหว่างที่หูชั้นกลางฟื้นตัว

ท่อระบายเป็นทรงกระบอกกลวงขนาดเล็ก วางพาดอยู่ในช่องเปิดของเยื่อแก้วหู มีทั้งชนิดที่ออกแบบให้หลุดเองและชนิดที่อยู่ได้นานกว่า แพทย์จะเลือกตามโรคเดิม ระยะเวลาที่คาดว่าต้องระบายอากาศ และประวัติการใส่ท่อครั้งก่อน ท่อไม่ได้ทำหน้าที่ขยายเสียง และไม่ได้แก้การสูญเสียการได้ยินที่เกิดจากหูชั้นในหรือเส้นประสาทหู

ในเด็ก การผ่าตัดอาจใช้เพื่อจัดการน้ำค้างในหูชั้นกลางที่อยู่นานและกระทบการได้ยิน หรือหูชั้นกลางอักเสบที่เกิดซ้ำ ในผู้ใหญ่พบน้อยกว่า แต่อาจพิจารณาเมื่อท่อยูสเตเชียนทำงานผิดปกติ มีของเหลวค้าง หรือมีปัญหาจากความดันอากาศเปลี่ยน เช่น ระหว่างการบินหรือการดำน้ำ

ผู้ใหญ่ที่มีน้ำค้างในหูข้างเดียว โดยเฉพาะเป็นต่อเนื่อง ไม่มีสาเหตุชัดเจน หรือมีคัดจมูก เลือดกำเดา ก้อนที่คอ ปวดศีรษะ หรือเส้นประสาทสมองผิดปกติ ควรได้รับการตรวจหู คอ จมูกและส่องตรวจโพรงหลังจมูก รวมถึงตรวจเพิ่มเติมหรือเก็บชิ้นเนื้อตามข้อบ่งชี้ เพื่อ排除ก้อนหรือมะเร็งหลังโพรงจมูกก่อนหรือร่วมกับการพิจารณาใส่ท่อ

การใส่ท่อไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีหูอักเสบอีก ผู้ป่วยบางรายยังมีการติดเชื้อและมีน้ำไหลออกทางท่อได้ ข้อดีคือท่อเปิดทางระบาย และในบางสถานการณ์แพทย์สามารถใช้ยาหยอดหูเพื่อให้ยาเข้าสู่บริเวณหูชั้นกลางได้โดยตรง การเลือกว่าจะผ่าตัดหรือเฝ้าดูจึงต้องอาศัยผลตรวจหู ผลตรวจการได้ยิน ความถี่ของการติดเชื้อ และผลกระทบต่อชีวิตประจำวันร่วมกัน

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อเห็นว่าปัญหาไม่ได้เป็นเพียงอาการชั่วคราว และประโยชน์จากการระบายหูชั้นกลางน่าจะมากกว่าความเสี่ยงจากการผ่าตัดหรือยาระงับความรู้สึก สถานการณ์ที่มักนำมาพิจารณา ได้แก่

• มีของเหลวค้างหลังเยื่อแก้วหูต่อเนื่อง และผลตรวจพบว่าการได้ยินลดลง
• มีน้ำค้างในหูร่วมกับปัญหาพูดหรือภาษา การเรียนรู้ พฤติกรรม การทรงตัว หรือความรู้สึกไม่สบายหู
• มีหูชั้นกลางอักเสบเกิดซ้ำ โดยแพทย์ตรวจพบของเหลวในหูชั้นกลางร่วมด้วย
• มีการอักเสบเรื้อรังหรือมีของเหลวไหลจากหูที่ต้องการทางระบายและการรักษาเฉพาะ
• ท่อยูสเตเชียนทำงานผิดปกติหรือมีอาการบาดเจ็บจากความดันในผู้ใหญ่
• มีภาวะหรือพัฒนาการบางอย่างที่ทำให้ผลกระทบจากการได้ยินลดลงน่ากังวลเป็นพิเศษ

เกณฑ์ไม่ได้ขึ้นกับจำนวนครั้งของการติดเชื้ออย่างเดียว แพทย์ต้องตรวจว่าขณะประเมินยังมีน้ำหลังแก้วหูหรือไม่ รวมถึงดูการได้ยิน อายุ พัฒนาการ และโรคร่วม เด็กสองคนที่ติดเชื้อบ่อยเท่ากันจึงอาจได้รับคำแนะนำต่างกัน

ใครบ้างที่อาจยังไม่ต้องผ่าตัด

น้ำในหูหลังเป็นหวัดหรือหูอักเสบจำนวนมากหายได้เอง การเฝ้าติดตามจึงมักเหมาะเมื่อเพิ่งเริ่มมีของเหลว การได้ยินยังไม่กระทบอย่างชัดเจน และไม่มีความเสี่ยงด้านภาษา พัฒนาการ หรือโครงสร้างของเยื่อแก้วหู แพทย์อาจนัดตรวจหูและตรวจการได้ยินซ้ำก่อนตัดสินใจ

การผ่าตัดอาจยังไม่เหมาะในกรณีต่อไปนี้

• หูอักเสบเกิดเป็นครั้งคราวและตอบสนองต่อการรักษา
• ไม่มีของเหลวค้างในหูชั้นกลางในวันที่ประเมิน และไม่มีข้อบ่งชี้อื่นที่ชัดเจน
• ของเหลวเพิ่งเกิดและยังไม่มีผลต่อการได้ยินหรือพัฒนาการ
• มีไข้ ไอมาก หอบ หรือการติดเชื้อเฉียบพลันก่อนวันผ่าตัด ซึ่งอาจทำให้ต้องเลื่อนเพื่อความปลอดภัยของการระงับความรู้สึก
• มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ หรือเคยมีปฏิกิริยารุนแรงต่อยาระงับความรู้สึก ซึ่งต้องประเมินเพิ่มเติมก่อน

ข้อห้ามไม่ได้เหมือนกันทุกคน โรคหัวใจ โรคปอด หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือดไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แต่อาจต้องวางแผนสถานที่ผ่าตัด การเฝ้าระวัง และยาระงับความรู้สึกให้เหมาะสม ผู้ตัดสินคือศัลยแพทย์ร่วมกับวิสัญญีแพทย์ โดยพิจารณาจากการตรวจจริงและประวัติสุขภาพ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนผ่าตัด แพทย์จะตรวจช่องหูและเยื่อแก้วหู บางรายต้องตรวจการได้ยินและตรวจการทำงานของหูชั้นกลาง ผลเหล่านี้ช่วยยืนยันว่ามีของเหลวอยู่หรือไม่ กระทบการได้ยินเพียงใด และใช้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบหลังผ่าตัด MedlinePlus

แจ้งทีมรักษาให้ครบเกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้

• โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ ปอด ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และความผิดปกติของเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุทางการแพทย์ หรือแพ้น้ำยาทำความสะอาดผิว
• ปัญหาจากการดมยาหรือยาระงับความรู้สึกในอดีต รวมถึงประวัติของสมาชิกในครอบครัว
• ยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด
• อาการป่วยใหม่ก่อนวันผ่าตัด เช่น ไข้ ไอมีเสมหะ หายใจมีเสียงหวีด อาเจียน หรือท้องเสีย

ยาบางกลุ่มอาจต้องปรับก่อนผ่าตัด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะระบุว่าตัวใดต้องปรับและต้องทำเมื่อใด เพราะคำแนะนำขึ้นกับชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา อายุ และวิธีระงับความรู้สึก

การงดอาหารและเครื่องดื่ม

หากใช้ยาระงับความรู้สึกแบบทั่วร่างกาย ผู้ป่วยต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่ทีมผ่าตัดกำหนด อาหาร นม น้ำใส และนมแม่อาจมีเวลากำหนดต่างกัน โดยเฉพาะในเด็กเล็ก อย่าใช้คำแนะนำจากการผ่าตัดครั้งก่อนแทนเอกสารของครั้งนี้ หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนเพื่อป้องกันการสำลัก

หากผู้ป่วยต้องกินยาประจำในเช้าวันผ่าตัด ให้ใช้เฉพาะยาที่ทีมรักษายืนยันว่าให้กินได้ และทำตามวิธีที่ได้รับ ไม่ควรให้ลูกอม หมากฝรั่ง หรือเครื่องดื่มโดยคิดว่าไม่ใช่อาหาร เพราะอาจกระทบแผนระงับความรู้สึก

สิ่งที่ควรนำไป

นำบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา รายการยาปัจจุบัน ผลตรวจที่สถานพยาบาลขอ และข้อมูลประวัติแพ้ยา เด็กอาจนำของที่คุ้นเคย เช่น ผ้าห่มหรือตุ๊กตาชิ้นเล็กไปด้วยได้ หากสถานพยาบาลอนุญาต เตรียมเสื้อผ้าที่ใส่ง่ายและหลีกเลี่ยงเครื่องประดับ

ควรมีผู้ใหญ่พากลับบ้านและอยู่ดูแลหลังผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อได้รับยาระงับความรู้สึก ผู้ใหญ่ที่ได้รับยากดประสาทไม่ควรขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรจนกว่าจะพ้นช่วงที่ทีมรักษากำหนด

สำหรับเด็ก ควรอธิบายด้วยคำง่ายๆ ว่าจะไปโรงพยาบาล แพทย์จะช่วยให้หลับระหว่างทำ และผู้ปกครองจะรออยู่ หลีกเลี่ยงการสัญญาว่า “จะไม่เจ็บเลย” อาจบอกแทนว่าอาจรู้สึกแปลกๆ หรือไม่สบายหูเล็กน้อย และทีมรักษาจะช่วยดูแล

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงอาจต่างกันตามอายุ จำนวนข้างที่ต้องทำ และการผ่าตัดอื่นที่ทำร่วมกัน โดยทั่วไปเป็นดังนี้

• ยืนยันตัวและข้างที่จะผ่าตัด

ทีมรักษาจะทบทวนประวัติ การแพ้ยา เวลาที่กินหรือดื่มครั้งล่าสุด และเอกสารยินยอม แพทย์อาจตรวจหูซ้ำก่อนเข้าห้องผ่าตัด

• ให้ยาระงับความรู้สึก

เด็กเล็กมักหลับด้วยยาระงับความรู้สึกแบบทั่วร่างกาย เพื่อให้อยู่นิ่งและไม่รับรู้ระหว่างทำ ผู้ใหญ่บางรายอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ ขึ้นกับความร่วมมือ ลักษณะโรค และสถานที่ทำ Cleveland Clinic

• ตรวจเยื่อแก้วหูด้วยเครื่องขยายภาพ

ศัลยแพทย์ทำงานผ่านช่องหูตามธรรมชาติ จึงมักไม่มีแผลที่ผิวหนังด้านนอกหรือหลังใบหู เครื่องมือขนาดเล็กและกล้องขยายช่วยให้เห็นเยื่อแก้วหูชัดเจน

• เปิดช่องเล็กบนเยื่อแก้วหู

แพทย์ใช้เครื่องมือขนาดเล็กเปิดช่องบนตำแหน่งที่เหมาะสม ขั้นตอนนี้เป็นการเจาะเยื่อแก้วหูเพื่อเข้าสู่หูชั้นกลาง

• ดูดของเหลวออก

หากมีน้ำ เมือก หรือหนองอยู่หลังแก้วหู แพทย์จะดูดออกผ่านช่องที่เปิด ลักษณะของของเหลวอาจต่างกันตั้งแต่ใสไปจนถึงข้นเหนียว

• วางท่อระบาย

ท่อขนาดเล็กถูกวางในช่องเปิด เพื่อช่วยให้อากาศผ่านเข้าไปและให้ของเหลวที่เกิดขึ้นใหม่ระบายออกได้

• ทำอีกข้างหรือทำหัตถการร่วม หากมีข้อบ่งชี้

หากทั้งสองหูมีปัญหา แพทย์อาจทำทั้งสองข้างในการระงับความรู้สึกครั้งเดียว เด็กบางรายอาจได้รับการผ่าตัดต่อมอะดีนอยด์ร่วมด้วยเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น ปัญหาอุดกั้นทางเดินหายใจหรือจำเป็นต้องใส่ท่อซ้ำ การผ่าตัดร่วมต้องมีการประเมินและยินยอมแยก ไม่ได้ทำเป็นประจำในผู้ป่วยทุกคน

• พักสังเกตอาการ

หลังเสร็จ ผู้ป่วยจะไปห้องพักฟื้น ทีมรักษาติดตามการหายใจ ชีพจร ความรู้สึกตัว คลื่นไส้ และอาการปวด เมื่อฟื้นดี ดื่มได้ตามเกณฑ์ และไม่มีปัญหาที่ต้องเฝ้าระวังต่อ จึงกลับบ้านได้

แพทย์อาจให้ยาหยอดหูในบางกรณี โดยเฉพาะเมื่อมีของเหลวติดเชื้อหรือมีน้ำไหลหลังผ่าตัด ใช้ตามชนิดและระยะเวลาที่ระบุ ไม่ควรนำยาหยอดเดิมมาใช้เอง เพราะยาหยอดบางชนิดไม่เหมาะเมื่อเยื่อแก้วหูมีช่องเปิด

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการเจาะและใส่ท่อมักใช้เวลาไม่นานเมื่อทำเพียงอย่างเดียว แต่เวลาจริงขึ้นกับจำนวนข้าง ลักษณะของเหลว ความยากในการวางท่อ วิธีระงับความรู้สึก และการผ่าตัดอื่นที่ทำร่วมกัน โรงพยาบาลจะแจ้งเวลาโดยประมาณสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย

เวลาที่อยู่สถานพยาบาลนานกว่าตัวผ่าตัด เพราะรวมการลงทะเบียน การเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการพักฟื้น โดยทั่วไปเป็นการผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียว ผู้ป่วยบางรายอาจต้องสังเกตอาการนานขึ้นหรือรับไว้ดูแล หากอายุน้อยมาก มีโรคประจำตัว มีปัญหาหลังได้รับยา หรือทำการผ่าตัดอื่นร่วม แนวทางในแต่ละสถานพยาบาลของไทยอาจต่างกัน

เด็กส่วนใหญ่มักได้รับยาระงับความรู้สึกแบบทั่วร่างกาย ผู้ใหญ่บางรายอาจใช้ยาชาเฉพาะที่หรือยาระงับความรู้สึกร่วมกัน การเลือกวิธีไม่ได้ขึ้นกับความต้องการเพียงอย่างเดียว แต่พิจารณาความสามารถในการอยู่นิ่ง ความวิตกกังวล ลักษณะของเยื่อแก้วหู สุขภาพโดยรวม และอุปกรณ์ของสถานพยาบาล

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวจากตัวแผลมักเร็ว เพราะไม่มีแผลภายนอกขนาดใหญ่ สิ่งที่ต้องใช้เวลาฟื้นในวันแรกมักเป็นผลจากยาระงับความรู้สึกมากกว่าบาดแผลในหู อย่างไรก็ตาม ระยะฟื้นจริงขึ้นกับอายุ สุขภาพ ชนิดการระงับความรู้สึก และว่ามีการผ่าตัดอื่นร่วมด้วยหรือไม่

การกลับไปทำกิจกรรมตามปกติควรยึดอาการจริงและคำแนะนำของทีมรักษา ไม่ควรใช้กรอบเวลาตายตัว เด็กที่ยังง่วง คลื่นไส้ หรือทรงตัวไม่ดีควรพักต่อ การกลับโรงเรียนหรือศูนย์เด็กเล็กยังขึ้นกับนโยบายของสถานที่ อาการของเด็ก และการมีโรคติดเชื้อร่วม

การได้ยินอาจเปลี่ยนทันทีหลังระบายของเหลว เด็กบางคนรู้สึกว่าเสียงดังผิดปกติในช่วงแรก เพราะคุ้นกับการได้ยินที่อู้อี้มาก่อน หากยังได้ยินลดลง พูดเสียงดัง หรือไม่ตอบสนองต่อเสียงหลังผ่านช่วงฟื้นตัว ควรแจ้งแพทย์และเข้ารับการตรวจการได้ยินตามนัด

อาบน้ำและว่ายน้ำได้หรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนที่ใส่ท่อจะต้องใช้ที่อุดหูทุกครั้งที่อาบน้ำหรือว่ายน้ำ ข้อแนะนำขึ้นกับชนิดกิจกรรม คุณภาพน้ำ ความลึก ประวัติน้ำไหลจากหู และความเห็นของศัลยแพทย์ Mayo Clinic ควรถามให้ชัดก่อนกลับบ้านว่าอาบน้ำ สระผม และว่ายน้ำได้เมื่อใด รวมถึงต้องใช้ที่อุดหูหรือไม่ หลีกเลี่ยงการแคะหูหรือใช้สำลีก้านสอดลึกเข้าไป

ท่อจะอยู่ในหูนานเท่าไร

ท่อส่วนใหญ่ถูกออกแบบให้เยื่อแก้วหูค่อยๆ ดันออกและหลุดเอง ช่วงเวลาที่อยู่ในหูแตกต่างตามรูปทรงของท่อ ตำแหน่ง และการสมานของเยื่อแก้วหู แหล่งอ้างอิงให้ช่วงโดยประมาณตั้งแต่หลายเดือนจนเกินหนึ่งปีสำหรับท่อชนิดอยู่ระยะสั้น ส่วนท่อบางชนิดอาจอยู่นานกว่านั้น Mayo Clinic

ท่อที่หลุดอาจมีขนาดเล็กจนไม่สังเกตเห็น ไม่ควรพยายามดึงท่อออกเอง หากท่อหลุดเร็วเกินไปและของเหลวกลับมา แพทย์อาจประเมินว่าต้องใส่ใหม่หรือไม่ หากท่อไม่หลุดตามที่คาด แพทย์อาจเสนอให้นำออก การตัดสินใจขึ้นกับระยะเวลาที่ค้างอยู่ อาการ และสภาพเยื่อแก้วหู

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การเจาะแก้วหูใส่ท่อเป็นหัตถการขนาดเล็ก แต่ไม่มีการผ่าตัดใดปราศจากความเสี่ยง แพทย์จะชั่งประโยชน์ของการระบายของเหลวและช่วยการได้ยิน เทียบกับความเสี่ยงต่อไปนี้

• น้ำหรือหนองไหลจากหู อาจเกิดจากของเหลวเดิมหรือการติดเชื้อใหม่ บางกรณีรักษาด้วยยาหยอดหูตามแพทย์สั่ง
• ท่ออุดตัน เลือดแห้ง เมือก หรือสิ่งคัดหลั่งอาจปิดรูท่อ ทำให้ระบายได้ไม่ดี
• ท่อหลุดเร็ว หากท่อหลุดก่อนหูชั้นกลางฟื้น ของเหลวหรือการติดเชื้ออาจกลับมา และอาจต้องประเมินการใส่ซ้ำ
• ท่อค้างนาน ท่อบางอันไม่หลุดเอง อาจต้องนำออกโดยแพทย์
• รูที่เยื่อแก้วหูไม่ปิด หลังท่อหลุดหรือถูกนำออก เยื่อแก้วหูส่วนใหญ่ปิดเอง แต่บางรายมีรูค้างและอาจต้องผ่าตัดซ่อม Mayo Clinic
• แผลเป็นหรือการเปลี่ยนแปลงของเยื่อแก้วหู อาจเห็นเป็นรอยขาวหรือเยื่อแก้วหูบางลง โดยทั่วไปแพทย์จะประเมินว่ากระทบการได้ยินหรือไม่
• การได้ยินยังไม่ดีขึ้น หากสาเหตุไม่ได้มาจากของเหลวเพียงอย่างเดียว หรือมีปัญหาหูชั้นในและเส้นประสาทหูร่วม การใส่ท่ออาจไม่แก้การได้ยินทั้งหมด
• การติดเชื้อยังเกิดได้ ท่อช่วยระบาย ไม่ได้ป้องกันเชื้อทุกครั้ง ผู้ป่วยอาจมีน้ำไหลจากหูแทนอาการปวดและไข้แบบเดิม
• ต้องผ่าตัดซ้ำ เด็กบางรายมีของเหลวหรือหูอักเสบกลับมาหลังท่อหลุด จึงอาจต้องประเมินการใส่ท่อชุดใหม่
• ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ง่วงมาก ปัญหาการหายใจ หรือปฏิกิริยาต่อยา ความเสี่ยงส่วนบุคคลขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว และชนิดของยา

ไม่มีอัตราภาวะแทรกซ้อนเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ความเสี่ยงต่างกันตามอายุ โรคของหู จำนวนครั้งที่เคยใส่ท่อ ชนิดท่อ และโรคร่วม ก่อนลงนามยินยอม ควรถามแพทย์ว่าความเสี่ยงใดสำคัญสำหรับผู้ป่วยรายนี้ และหากไม่ผ่าตัดมีความเสี่ยงต่อการได้ยินหรือพัฒนาการอย่างไร

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อสถานพยาบาลหรือไปพบแพทย์ก่อนวันนัดหากมีอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบาก ปลุกไม่ตื่น ซึมลงมาก ชัก หรือริมฝีปากเขียว ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน
• ไข้สูงหรือไข้ร่วมกับอาการทรุด โดยเฉพาะเมื่อมีปวดหู บวม หรือมีหนอง
• ปวดหูมากขึ้น ปวดต่อเนื่อง หรือยาแก้ปวดตามแผนควบคุมอาการไม่ได้
• มีเลือดออกมาก หรือมีหนอง กลิ่นผิดปกติ หรือน้ำจากหูไหลต่อเนื่องเกินช่วงที่ทีมรักษาแจ้ง
• บวม แดง หรือกดเจ็บบริเวณหลังใบหู หรือใบหูดูถูกดันออกมาด้านหน้า
• เวียนศีรษะรุนแรง เดินเซ อาเจียนซ้ำ หรือทรงตัวผิดปกติไม่ดีขึ้น
• ได้ยินลดลงอย่างชัดเจน มีเสียงดังในหูรุนแรง หรืออาการการได้ยินไม่เป็นไปตามที่แพทย์คาด
• มีผื่น หน้าบวม ปากบวม หายใจมีเสียงหวีด หรืออาการที่สงสัยว่าแพ้ยา

น้ำหรือเลือดจางๆ ปริมาณเล็กน้อยอาจพบได้ในช่วงแรก แต่ไม่ควรใช้เกณฑ์จากผู้อื่นแทนคำแนะนำที่ได้รับ เพราะลักษณะของของเหลวเดิมและวิธีผ่าตัดต่างกัน แหล่งอ้างอิงแนะนำให้ติดต่อแพทย์เมื่อมีของเหลวสีเหลือง น้ำตาล หรือเลือดไหลต่อเนื่อง รวมถึงเมื่อปวด การได้ยิน หรือการทรงตัวมีปัญหา Mayo Clinic

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับน้ำในหูทุกกรณี ทางเลือกที่เหมาะขึ้นกับว่าเป็นน้ำค้างโดยไม่มีการติดเชื้อ หูอักเสบเฉียบพลันซ้ำ ท่อยูสเตเชียนผิดปกติ หรือมีโรคอื่นร่วม

เฝ้าดูและตรวจซ้ำ

ของเหลวหลังหูอักเสบจำนวนมากค่อยๆ หายเอง แพทย์อาจนัดตรวจเยื่อแก้วหูและการได้ยินเป็นระยะ วิธีนี้เหมาะเมื่ออาการยังไม่นาน การได้ยินไม่ได้ลดลงมาก และไม่มีความเสี่ยงต่อภาษา การเรียนรู้ หรือพัฒนาการ ข้อเสียคือระหว่างรออาจยังได้ยินอู้อี้ และต้องมาติดตามตามนัดเพื่อไม่ให้พลาดภาวะที่ยืดเยื้อ

รักษาการติดเชื้อเฉียบพลัน

หูชั้นกลางอักเสบบางครั้งดูแลด้วยการบรรเทาปวดและเฝ้าดู บางครั้งต้องใช้ยาต้านเชื้อ ขึ้นกับอายุ ความรุนแรง การตรวจหู และโรคร่วม ยาไม่ได้ทำให้น้ำค้างหลังการติดเชื้อหายทันทีเสมอไป และไม่ควรใช้ยาต้านเชื้อเพื่อป้องกันทุกครั้งโดยไม่มีข้อบ่งชี้

จัดการโรคที่เกี่ยวข้อง

หากมีคัดจมูกเรื้อรัง ภูมิแพ้ จมูกอักเสบ ไซนัสอักเสบ หรือปัญหาต่อมอะดีนอยด์ แพทย์อาจรักษาภาวะเหล่านี้ตามสาเหตุ การรักษาโรคร่วมอาจช่วยอาการทางจมูกและทางเดินหายใจ แต่ไม่ได้ทดแทนการใส่ท่อในผู้ที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจนทุกคน

เครื่องช่วยฟังชั่วคราว

ในบางสถานการณ์ที่มีการได้ยินลดลงจากน้ำค้าง แต่ต้องการเลี่ยงหรือเลื่อนการผ่าตัด อาจหารือเรื่องอุปกรณ์ช่วยการได้ยินชั่วคราว ทางเลือกนี้ขึ้นกับระดับการได้ยิน อายุ ความร่วมมือ และบริการที่เข้าถึงได้

การเจาะระบายโดยไม่ใส่ท่อ

แพทย์สามารถเปิดช่องเพื่อระบายของเหลวโดยไม่วางท่อได้ในบางกรณี แต่ช่องอาจปิดเร็วและของเหลวอาจกลับมา จึงไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะกับทุกคน Cleveland Clinic

การผ่าตัดอื่นร่วมด้วย

เด็กบางรายอาจได้รับการพิจารณาผ่าตัดต่อมอะดีนอยด์ โดยเฉพาะเมื่อมีการอุดกั้นจมูก ปัญหาการนอน หรือจำเป็นต้องใส่ท่อซ้ำ การผ่าตัดนี้มีขั้นตอน การพักฟื้น และความเสี่ยงเพิ่มขึ้น จึงควรมีเหตุผลเฉพาะ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำร่วมกับการใส่ท่อทุกครั้ง

การเปรียบเทียบทางเลือกควรถามสามเรื่องให้ชัด ได้แก่ หากรอต่อมีโอกาสกระทบการได้ยินหรือพัฒนาการอย่างไร ต้องติดตามบ่อยเพียงใด และมีสัญญาณใดที่ทำให้ควรเปลี่ยนจากการเฝ้าดูเป็นการผ่าตัด

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยเตรียมผลตรวจหู ผลตรวจการได้ยิน และหนังสือส่งตัวถ้ามี

บัตรทอง

เริ่มติดต่อหน่วยบริการประจำตามสิทธิ แพทย์จะประเมินและส่งต่อไปยังหน่วยที่มีแพทย์หู คอ จมูก หากจำเป็นต้องผ่าตัด ให้ถามว่าต้องใช้หนังสือส่งตัวหรือเอกสารใด การตรวจการได้ยินและการผ่าตัดทำที่เดียวกันหรือไม่ และการติดตามหลังผ่าตัดต้องกลับที่ใด

กรณีฉุกเฉิน เช่น การติดเชื้อรุนแรง ไม่ควรรอขั้นตอนนัดตามปกติ ให้เข้ารับการประเมินฉุกเฉินตามอาการ ส่วนการใส่ท่อที่วางแผนล่วงหน้ามักต้องดำเนินตามระบบส่งต่อของสิทธิ

ประกันสังคม

ติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้เพื่อรับการตรวจและส่งต่อหากไม่มีบริการเฉพาะทาง ควรถามว่าสิทธิครอบคลุมการตรวจการได้ยิน ยาระงับความรู้สึก ท่อระบาย และการนัดติดตามหรือไม่ รวมถึงต้องมีเอกสารอนุมัติก่อนผ่าตัดหรือไม่ เงื่อนไขอาจต่างกันตามกรณีและสถานพยาบาล

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจเงื่อนไขเรื่องโรคเดิม ระยะรอ ความจำเป็นทางการแพทย์ การผ่าตัดแบบกลับบ้าน และการขออนุมัติล่วงหน้า ขอให้โรงพยาบาลระบุรายการที่เกี่ยวข้อง เช่น ค่าศัลยแพทย์ วิสัญญี การตรวจการได้ยิน อุปกรณ์ และการผ่าตัดอื่นที่อาจทำร่วม แล้วส่งให้บริษัทประกันพิจารณาก่อนวันผ่าตัด

สำหรับเด็กที่เคยมีน้ำในหูหรือหูอักเสบก่อนเริ่มกรมธรรม์ บริษัทอาจขอประวัติการรักษาเพิ่มเติม ควรขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรว่าอนุมัติรายการใด มีข้อยกเว้นอะไร และต้องใช้เอกสารหลังผ่าตัดแบบใด

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

เจาะแก้วหูใส่ท่อเจ็บไหม

ระหว่างผ่าตัดไม่ควรรู้สึกเจ็บเมื่อการระงับความรู้สึกทำงานแล้ว หลังทำอาจระคาย แน่นหู หรือปวดเล็กน้อย โดยระดับอาการขึ้นกับแต่ละคนและการผ่าตัดที่ทำร่วมกัน หากปวดมากขึ้นหรือไม่ตอบสนองต่อแผนบรรเทาปวด ให้ติดต่อแพทย์

เด็กทุกคนที่หูอักเสบบ่อยต้องใส่ท่อหรือไม่

ไม่จำเป็น แพทย์จะพิจารณาว่ามีของเหลวอยู่หลังแก้วหูหรือไม่ การได้ยินได้รับผลกระทบเพียงใด และมีปัญหาด้านภาษา พัฒนาการ หรือโครงสร้างหูร่วมด้วยหรือไม่ เด็กที่อาการห่างและไม่มีน้ำค้างอาจเหมาะกับการติดตามมากกว่า

ใส่ท่อแล้วหูอักเสบอีกได้ไหม

ยังเกิดหูอักเสบได้ ท่อช่วยให้อากาศผ่านและให้ของเหลวระบายออก จึงอาจเห็นน้ำหรือหนองไหลจากหูเมื่อมีการติดเชื้อ แพทย์จะเลือกการรักษาตามอาการและผลตรวจ ไม่ควรใช้ยาหยอดที่เหลือจากครั้งก่อนเอง

ใส่ท่อแล้วการได้ยินจะดีขึ้นทันทีหรือไม่

บางคนได้ยินชัดขึ้นเร็วหลังระบายของเหลว แต่ไม่สามารถรับประกันได้ หากมีสาเหตุอื่นของการได้ยินลดลงร่วมด้วย การใส่ท่ออาจช่วยได้ไม่ทั้งหมด จึงควรตรวจการได้ยินตามนัดเมื่อแพทย์เห็นว่าเหมาะสม

ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

ผู้ป่วยส่วนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวหลังฟื้นจากยาระงับความรู้สึก แต่บางรายต้องสังเกตอาการนานขึ้นตามอายุ โรคประจำตัว ปฏิกิริยาต่อยา หรือการผ่าตัดที่ทำร่วมกัน สถานพยาบาลจะระบุแผนก่อนวันผ่าตัด

หลังผ่าตัดกลับไปโรงเรียนหรือทำงานได้เมื่อไร

ควรกลับไปโรงเรียนหรือทำงานเมื่ออาการพร้อม โดยไม่มีไข้ คลื่นไส้ เวียนศีรษะ ง่วง หรือปัญหาการทรงตัว และต้องยึดคำแนะนำของทีมรักษา กำหนดจริงขึ้นกับชนิดการระงับความรู้สึก งานที่ทำ และการผ่าตัดอื่นที่ทำร่วมกัน เด็กที่ยังง่วงหรือทรงตัวไม่ดีควรพักและมีผู้ใหญ่ดูแล

อาบน้ำ สระผม หรือว่ายน้ำได้ไหม

ทำได้ตามข้อจำกัดที่ศัลยแพทย์กำหนด และผู้ป่วยไม่ใช่ทุกคนที่ต้องใช้ที่อุดหู ข้อแนะนำขึ้นกับคุณภาพน้ำ ความลึกของการว่าย และประวัติน้ำไหลจากหู อย่าจุ่มศีรษะหรือว่ายน้ำก่อนทราบคำแนะนำเฉพาะของผู้ผ่าตัด

ท่อจะหลุดเองหรือไม่

ท่อส่วนใหญ่ออกแบบให้หลุดเองเมื่อเยื่อแก้วหูค่อยๆ ดันออกมา ระยะเวลาต่างกันตามชนิดท่อและการสมานของหู หากท่อค้างนานหรือหลุดเร็วเกินไป แพทย์จะประเมินว่าควรเฝ้าดู นำออก หรือใส่ใหม่

ถ้าท่อหลุดต้องรีบไปโรงพยาบาลไหม

หากไม่มีปวด ไข้ น้ำไหล หรือการได้ยินลดลง มักแจ้งแพทย์และไปตามนัดได้ แต่ไม่ควรพยายามใส่ท่อกลับเอง หากมีอาการผิดปกติหรือท่อหลุดไม่นานหลังผ่าตัด ให้ติดต่อสถานพยาบาลเพื่อรับคำแนะนำเร็วขึ้น

ท่อหลุดแล้วรูที่แก้วหูจะปิดไหม

ส่วนใหญ่เยื่อแก้วหูปิดเอง แต่บางรายมีรูค้าง โดยเฉพาะเมื่อใช้ท่อที่อยู่ยาวหรือเคยใส่หลายครั้ง แพทย์จะติดตามขนาดรู การได้ยิน และการติดเชื้อ หากไม่ปิดอาจพิจารณาการซ่อมเยื่อแก้วหู

ต้องใช้ยาหยอดหูหลังผ่าตัดทุกคนไหม

ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน การให้ยาหยอดขึ้นกับของเหลวที่พบ การติดเชื้อ และแนวทางของศัลยแพทย์ หากได้รับยา ให้ใช้ตามคำสั่งและอย่าเปลี่ยนชนิดหรือระยะเวลาเอง ยาหยอดบางชนิดไม่เหมาะกับหูที่มีรูเปิด

ใส่ท่อข้างเดียวได้ไหม

ได้ หากปัญหาอยู่เพียงข้างเดียวและมีข้อบ่งชี้ชัดเจน แพทย์จะตรวจทั้งสองหูและใช้ผลการได้ยินประกอบ ไม่จำเป็นต้องใส่ทั้งสองข้างเพื่อให้เหมือนกัน

ผู้ใหญ่เจาะแก้วหูใส่ท่อได้หรือไม่

ทำได้ แม้พบในผู้ใหญ่น้อยกว่าเด็ก เหตุผลอาจเป็นน้ำค้างในหู ท่อยูสเตเชียนทำงานผิดปกติ หรือปัญหาจากการเปลี่ยนความดัน ผู้ใหญ่บางรายทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ได้ แต่ต้องประเมินเป็นรายบุคคล

ถ้าไม่ผ่าตัดจะเป็นอะไรไหม

บางคนหายเองได้และติดตามอย่างปลอดภัย แต่ของเหลวที่อยู่นานอาจทำให้ได้ยินลดลง และในเด็กอาจกระทบภาษา การเรียนรู้ หรือพฤติกรรม ความเสี่ยงของการรอขึ้นกับระยะเวลาที่มีน้ำ ผลตรวจการได้ยิน อายุ และพัฒนาการ จึงควรกำหนดวันติดตามให้ชัด ไม่ใช่ปล่อยรอโดยไม่มีการตรวจซ้ำ

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์อะไรบ้าง

ควรถามว่าเหตุผลหลักที่เสนอผ่าตัดคืออะไร ผลตรวจการได้ยินเป็นอย่างไร หากรอต่อมีความเสี่ยงอะไร จะใช้การระงับความรู้สึกแบบใด ต้องทำทั้งสองข้างหรือผ่าตัดอื่นร่วมไหม และต้องติดตามจนถึงเมื่อใด คำตอบเหล่านี้ช่วยให้ชั่งประโยชน์ของการผ่าตัดกับทางเลือกเฝ้าดูได้ตรงกับสถานการณ์จริงของผู้ป่วย

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Ear Tubes (Tympanostomy): Definition & Procedure — เกี่ยวกับ Ear tube insertion — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Ear tube insertion: MedlinePlus Medical Encyclopedia — เกี่ยวกับ Ear tube insertion — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Ear tubes — เกี่ยวกับ Ear-tube insertion — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที