ส่องกล้องหลอดลมเพื่อรักษา

ส่องกล้องหลอดลมเพื่อรักษา (Bronchoscopy with intervention) คือการสอดกล้องผ่านปากหรือจมูกเข้าไปในหลอดลม เพื่อเปิดทางเดินหายใจ เอาสิ่งอุดตัน ห้ามเลือด หรือทำหัตถการอื่นโดยไม่ต้องเปิดแผลที่ทรวงอก ในบางคนเป็นการรักษาเร่งด่วนเพื่อช่วยให้หายใจได้ดีขึ้น ส่วนบางคนทำตามแผนหลังพบก้อน หลอดลมตีบ หรือสิ่งแปลกปลอมจากการตรวจอื่น

ส่องกล้องหลอดลมเพื่อรักษา คืออะไร

การส่องกล้องหลอดลมเป็นการใช้ท่อที่มีกล้องและแสงสว่างสอดผ่านปากหรือจมูก ผ่านกล่องเสียงและหลอดลมคอ ลงไปยังหลอดลมแขนง ภาพจากกล้องจะแสดงบนจอ ทำให้แพทย์เห็นภายในทางเดินหายใจแบบทันที กล้องยังมีช่องสำหรับดูดของเหลวและสอดเครื่องมือขนาดเล็กเข้าไปทำหัตถการได้ (Chelsea and Westminster Hospital)

คำว่า “เพื่อรักษา” หมายความว่าแพทย์ไม่ได้ส่องเข้าไปเพื่อดูความผิดปกติหรือเก็บตัวอย่างเท่านั้น แต่มีแผนแก้ปัญหาที่พบในหลอดลม ตัวอย่างหัตถการที่อาจทำ ได้แก่

• ดูดเสมหะเหนียว ก้อนเลือด หรือเศษเนื้อเยื่อที่อุดทางเดินหายใจ
• คีบสิ่งแปลกปลอม เช่น เศษอาหารหรือชิ้นส่วนวัตถุออก
• ใช้ความร้อน ความเย็น หรือเครื่องมือตัดเพื่อลดเนื้อเยื่อที่อุดหลอดลม
• ห้ามเลือดจากตำแหน่งที่เห็นผ่านกล้อง
• ขยายบริเวณหลอดลมตีบ
• ใส่ท่อค้ำหลอดลม ซึ่งเป็นท่อขนาดเล็กที่ช่วยพยุงทางเดินหายใจให้เปิดอยู่
• ล้างหลอดลมและดูดสารคัดหลั่งออกในผู้ที่มีเสมหะอุดตันมาก

กล้องมีสองชนิดหลัก กล้องแบบยืดหยุ่นมีขนาดเล็กและเข้าถึงหลอดลมแขนงได้มากกว่า มักใช้ตรวจ เก็บตัวอย่าง ดูดเสมหะ หรือทำหัตถการขนาดเล็ก ส่วนกล้องชนิดแข็งเป็นท่อตรงที่มีช่องภายในกว้างกว่า เหมาะกับการเอาสิ่งแปลกปลอมขนาดใหญ่ ควบคุมเลือดออกมาก หรือใช้เครื่องมือรักษาบางชนิด แพทย์อาจใช้กล้องทั้งสองแบบร่วมกันในหัตถการเดียว (Stahl และคณะ)

การส่องกล้องไม่ใช่การผ่าตัดเปิดทรวงอก จึงไม่มีแผลผ่าตัดที่หน้าอก แต่ยังเป็นหัตถการที่กระทบทางเดินหายใจโดยตรง บางกรณีต้องใช้ยาสลบ ใส่ท่อช่วยหายใจ หรือเฝ้าระวังในโรงพยาบาล การวางแผนจึงขึ้นกับสิ่งที่ต้องรักษา ความรุนแรงของการอุดตัน และความแข็งแรงของหัวใจและปอด

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

แพทย์อาจพิจารณาการส่องกล้องเพื่อรักษาเมื่อปัญหาอยู่ภายในหลอดลมและสามารถเข้าถึงด้วยกล้องได้ การเห็นความผิดปกติจากเอกซเรย์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องทำ แพทย์จะเทียบประโยชน์กับความเสี่ยง รวมถึงดูว่ามีวิธีที่รบกวนร่างกายน้อยกว่าหรือไม่

ผู้ที่อาจเหมาะกับหัตถการ

• มีสิ่งแปลกปลอมติดอยู่ในหลอดลม ทำให้ไอ หายใจมีเสียง หรือหายใจลำบาก
• มีเสมหะเหนียวหรือก้อนเลือดอุดหลอดลมจนปอดบางส่วนแฟบ
• มีเนื้องอกหรือก้อนที่ยื่นเข้ามาอุดทางเดินหายใจ
• หลอดลมตีบจากแผลเป็น การอักเสบ การกดเบียด หรือโรคอื่น
• มีเลือดออกในทางเดินหายใจและแพทย์ต้องหาตำแหน่งพร้อมควบคุมเลือด
• ต้องใส่ท่อค้ำเพื่อพยุงหลอดลมที่ตีบหรือถูกกด
• ต้องนำสิ่งอุดตันออกก่อนการรักษาด้วยวิธีอื่น
• มีปัญหาเฉียบพลันที่การเปิดหลอดลมอาจช่วยให้อากาศผ่านและระบายเสมหะได้

การลดก้อนหรือเปิดหลอดลมมักมีเป้าหมายเพื่อบรรเทาการอุดตัน ไม่ได้หมายความว่าโรคต้นเหตุถูกกำจัดทั้งหมด ตัวอย่างเช่น หากการอุดตันเกิดจากมะเร็ง ผู้ป่วยอาจยังต้องรับการรักษาโรคหลักด้วยยา รังสีรักษา หรือการผ่าตัดตามแผนของทีมรักษา

ผู้ที่อาจต้องเลื่อนหรือเลือกวิธีอื่น

ข้อห้ามไม่ได้เหมือนกันทุกคน เพราะบางสถานการณ์เป็นเหตุฉุกเฉินที่ประโยชน์ของการเปิดทางเดินหายใจอาจมากกว่าความเสี่ยง อย่างไรก็ตาม แพทย์อาจเลื่อนหัตถการ ปรับสภาพร่างกาย หรือเลือกวิธีอื่นเมื่อมีภาวะต่อไปนี้

• ระดับออกซิเจนต่ำมากและยังควบคุมไม่ได้
• หัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรงหรือระบบไหลเวียนเลือดไม่คงที่
• กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือโรคหัวใจที่ยังไม่คงที่
• มีความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด โดยเฉพาะเมื่อจะตัดเนื้อเยื่อหรือทำหัตถการที่เสี่ยงเลือดออก
• โรคหอบหืดหรือหลอดลมหดเกร็งที่ยังควบคุมไม่ได้
• มีข้อจำกัดด้านการเปิดปาก คอ หรือทางเดินหายใจ ซึ่งทำให้ใช้กล้องบางชนิดได้ยาก
• ความเสี่ยงจากยาระงับประสาทหรือยาสลบสูงกว่าประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
• ผู้ป่วยไม่ยินยอมหลังได้รับข้อมูลเรื่องประโยชน์ ทางเลือก และความเสี่ยงแล้ว

ในผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคหัวใจและปอดหลายโรค ไม่ได้แปลว่าทำหัตถการไม่ได้โดยอัตโนมัติ ทีมรักษาจะประเมินว่าร่างกายทนต่อช่วงออกซิเจนลดลง การไอ เลือดออก หรือการวางยาสลบได้เพียงใด บางคนต้องปรับการรักษาโรคเดิมก่อน หรือทำในห้องผ่าตัดที่พร้อมดูแลทางเดินหายใจขั้นสูง

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจใช้แนวทางต่างกัน โดยเฉพาะเมื่อเป็นหัตถการเร่งด่วน ให้ยึดคำสั่งจากทีมที่ทำหัตถการเป็นหลัก ไม่ควรหยุดยาเองหรือใช้เวลาอดอาหารจากข้อมูลทั่วไปแทนคำสั่งเฉพาะของคุณ

การตรวจและข้อมูลที่แพทย์ต้องใช้

ก่อนทำ แพทย์จะทบทวนภาพเอกซเรย์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เพื่อดูตำแหน่ง ความยาว และลักษณะของการอุดตัน อาจตรวจเลือดเพื่อประเมินเม็ดเลือด การแข็งตัวของเลือด ไต และภาวะติดเชื้อ รวมถึงตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือการทำงานของปอดตามโรคประจำตัวและชนิดของยาระงับความรู้สึก

แจ้งทีมรักษาหากคุณมีข้อมูลต่อไปนี้

• แพ้ยา แพ้ยาง หรือเคยมีปัญหาจากยาสลบ
• ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์
• มีฟันโยก ฟันปลอม สะพานฟัน หรืออุปกรณ์ถอดได้ในช่องปาก
• มีโรคหัวใจ หอบหืด ถุงลมโป่งพอง ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือใช้ออกซิเจนที่บ้าน
• เคยมีเลือดออกง่าย ลิ่มเลือดอุดตัน โรคหลอดเลือดสมอง หรือใส่ขดลวดหลอดเลือดหัวใจ
• มีไข้ การติดเชื้อ อาการหายใจแย่ลง หรือไอเป็นเลือดมากขึ้นก่อนวันนัด

การงดอาหารและน้ำ

โดยทั่วไปต้องงดอาหารและเครื่องดื่มก่อนรับยาระงับประสาทหรือยาสลบ เพื่อให้กระเพาะว่างและลดโอกาสสำลัก ระยะเวลางดขึ้นกับชนิดอาหาร เวลาทำหัตถการ โรคประจำตัว และแผนการระงับความรู้สึก โรงพยาบาลจะระบุว่าเริ่มงดเมื่อใดและอนุญาตให้จิบน้ำใสได้ถึงเวลาใด

หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง ไม่ควรปิดบัง เพราะอาจต้องเลื่อนหัตถการเพื่อความปลอดภัย

ยาที่ต้องแจ้งแพทย์

นำรายชื่อยาทุกชนิด รวมถึงยาที่ซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริมไปด้วย ยาที่อาจต้องหยุดหรือปรับ ได้แก่

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• ยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวานและอินซูลิน
• ยาบางชนิดที่มีผลต่อการขับอาหารออกจากกระเพาะ
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจเพิ่มการเลือดออก

เวลาหยุดยาแตกต่างกันตามชนิดยา การทำงานของไต เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงเลือดออกของหัตถการ ผู้ส่องกล้องหรือวิสัญญีแพทย์จะเป็นผู้กำหนดเวลา อย่าหยุดยาละลายลิ่มเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาโรคเรื้อรังด้วยตนเอง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตันหรือทำให้โรคเดิมกำเริบ (Chelsea and Westminster Hospital)

สิ่งที่ควรเตรียมในวันทำหัตถการ

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิ และใบนัด
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• ภาพตรวจหรือผลตรวจจากสถานพยาบาลอื่น หากทีมรักษาขอ
• กล่องสำหรับเก็บฟันปลอมหรืออุปกรณ์ในช่องปาก
• เสื้อผ้าหลวมและของใช้จำเป็น หากมีโอกาสต้องนอนโรงพยาบาล
• ผู้ใหญ่ที่พากลับบ้านและอยู่ด้วยหลังทำ หากได้รับยาระงับประสาท

ไม่ควรขับรถกลับเองหลังได้รับยาระงับประสาท แม้รู้สึกตื่นดีแล้ว เพราะการตัดสินใจและการตอบสนองอาจยังช้ากว่าปกติ แหล่งข้อมูลผู้ป่วยแนะนำให้มีผู้ดูแลพากลับหลังหัตถการที่ใช้ยาระงับประสาท (MedlinePlus)

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจะแตกต่างตามปัญหาที่ต้องรักษา แต่ลำดับทั่วไปมีดังนี้

1. ตรวจความพร้อมและยืนยันแผน

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ หัตถการ ตำแหน่งปัญหา ประวัติแพ้ยา เวลาที่กินหรือดื่มครั้งสุดท้าย และยาที่ใช้อยู่ แพทย์จะอธิบายว่าจะใช้กล้องชนิดใด มีแผนทำอะไร และอาจต้องเปลี่ยนแผนอย่างไรหากพบสิ่งที่ต่างจากภาพตรวจ

ก่อนลงนามยินยอม คุณควรทราบเป้าหมายของหัตถการ โอกาสที่เปิดหลอดลมไม่ได้ทั้งหมด ความเสี่ยงเลือดออก และความเป็นไปได้ที่จะต้องใส่ท่อช่วยหายใจ นอนโรงพยาบาล หรือรับการรักษาเพิ่มเติม

2. ติดอุปกรณ์เฝ้าระวัง

ทีมจะเปิดเส้นเลือดดำเพื่อนำยาและสารน้ำ จากนั้นติดเครื่องวัดชีพจร ความดัน ระดับออกซิเจน และคลื่นไฟฟ้าหัวใจ อาจให้ออกซิเจนผ่านสายจมูก หน้ากาก หรืออุปกรณ์ช่วยหายใจตามแผน

3. ให้ยาชา ยาระงับประสาท หรือยาสลบ

หากใช้กล้องแบบยืดหยุ่นเพื่อทำหัตถการไม่ซับซ้อน อาจพ่นยาชาในจมูก ปาก และคอ ร่วมกับยาระงับประสาททางหลอดเลือด ผู้ป่วยมักง่วงและผ่อนคลาย แต่อาจยังหายใจเองและตอบสนองได้

หากใช้กล้องชนิดแข็ง ต้องควบคุมเลือดออก ทำลายก้อน ใส่ท่อค้ำ หรือทำหัตถการที่ซับซ้อน มักใช้ยาสลบ วิสัญญีแพทย์จะดูแลการหายใจและการไหลเวียนเลือดตลอดขั้นตอน วิธีจริงขึ้นกับความยากของหัตถการและสภาพผู้ป่วย ไม่ควรคาดว่าทุกคนจะได้รับยาชนิดเดียวกัน

4. ใส่กล้องเข้าสู่หลอดลม

แพทย์สอดกล้องผ่านปากหรือจมูก แล้วค่อย ๆ ผ่านกล่องเสียงลงสู่หลอดลม ผู้ที่ยังรู้สึกตัวอาจรู้สึกแน่นคอ อยากไอ หรือเหมือนมีสิ่งของอยู่ในคอ แต่กล้องไม่ได้อุดหลอดลมทั้งหมด ทีมจะติดตามออกซิเจนและปรับยาเพื่อให้สบายขึ้น

กล้องชนิดแข็งมักสอดผ่านปากขณะผู้ป่วยหลับ ใช้อุปกรณ์ป้องกันฟันและจัดศีรษะเพื่อเปิดทางเข้า แพทย์อาจสอดกล้องแบบยืดหยุ่นผ่านกล้องชนิดแข็งเพื่อดูหลอดลมส่วนลึกกว่า

5. ตรวจตำแหน่งและทำหัตถการรักษา

เมื่อเห็นความผิดปกติ แพทย์จะเลือกเครื่องมือตามลักษณะปัญหา เช่น

• ใช้แรงดูดนำเสมหะหรือก้อนเลือดออก
• ใช้คีมหรือตะกร้าจับสิ่งแปลกปลอม
• ใช้อุปกรณ์ตัด ความร้อน หรือความเย็นลดเนื้อเยื่ออุดตัน
• กดหรือใช้พลังงานเพื่อควบคุมเลือดออก
• ใช้บอลลูนขยายบริเวณตีบ
• วางท่อค้ำในตำแหน่งที่หลอดลมแคบ
• ล้างทางเดินหายใจและดูดของเหลวกลับ
• เก็บชิ้นเนื้อหรือสารคัดหลั่งส่งตรวจ หากจำเป็นต่อแผนรักษา

กล้องชนิดแข็งมีช่องขนาดใหญ่ จึงเหมาะกับการนำวัตถุขนาดใหญ่หรือเลือดออกจากทางเดินหายใจ และเปิดทางให้ใช้เครื่องมือรักษาหลายชนิด (Stahl และคณะ)

6. ตรวจผลและนำกล้องออก

หลังทำ แพทย์จะตรวจว่าทางเดินหายใจเปิดเพียงใด มีเลือดออกต่อหรือไม่ และท่อค้ำอยู่ในตำแหน่งเหมาะสมหรือไม่ จากนั้นนำเครื่องมือและกล้องออก หากมีความเสี่ยงบวม เลือดออก หรือหายใจเองไม่พอ อาจคงท่อช่วยหายใจไว้ชั่วคราวและส่งดูแลต่อในพื้นที่เฝ้าระวังใกล้ชิด

7. เฝ้าสังเกตหลังหัตถการ

ทีมจะติดตามการหายใจ ระดับออกซิเจน ความดัน ชีพจร อาการเจ็บหน้าอก และปริมาณเลือดที่ไอออกมา หากสงสัยลมรั่วหรือปอดแฟบ อาจตรวจภาพทรวงอก การจำหน่ายกลับบ้านขึ้นกับชนิดหัตถการ การฟื้นจากยา และความมั่นคงของการหายใจ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาทำหัตถการแตกต่างกันมากตามสิ่งที่ต้องรักษา ชนิดกล้องและเครื่องมือ รวมถึงเหตุการณ์ระหว่างทำ ทีมรักษาจะแจ้งเวลาประมาณการเฉพาะราย แต่เวลาที่อยู่โรงพยาบาลจะนานกว่าช่วงส่องกล้องเพื่อเตรียมตัวและเฝ้าระวังหลังทำ

เวลาที่อยู่ในโรงพยาบาลนานกว่าช่วงส่องกล้อง เพราะรวมการลงทะเบียน ประเมินโดยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ เตรียมยา ฟื้นจากยาระงับประสาท และเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน ควรเผื่อเวลาหลายชั่วโมงแม้แพทย์คาดว่าจะกลับบ้านวันเดียว

รูปแบบการระงับความรู้สึกที่อาจใช้มีดังนี้

บางคนกลับบ้านได้ในวันเดียว โดยเฉพาะเมื่อหัตถการไม่ซับซ้อน ไม่มีเลือดออก และระดับออกซิเจนคงที่ บางคนต้องนอนโรงพยาบาลเมื่อใช้กล้องชนิดแข็ง ทำหัตถการหลายอย่าง มีโรคปอดรุนแรง หรือยังต้องใช้ออกซิเจน แพทย์จะแจ้งแผนที่เหมาะสมหลังเห็นผลระหว่างทำจริง

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นมีสองส่วน คือการฟื้นจากยาระงับความรู้สึกและการฟื้นของทางเดินหายใจ ระยะเวลาขึ้นกับชนิดกล้อง หัตถการที่ทำ โรคปอดเดิม และภาวะแทรกซ้อน

ชั่วโมงแรกหลังทำ

คอและปากอาจยังชา จึงต้องรอจนความรู้สึก การไอ และการกลืนกลับมาเป็นปกติก่อนดื่มน้ำหรือกินอาหาร การกินขณะที่คอยังชาเพิ่มโอกาสสำลักลงปอด เมื่อทีมอนุญาต มักเริ่มจากจิบน้ำและอาหารอ่อนก่อน (Mayo Clinic)

อาการที่พบได้ในช่วงแรก ได้แก่

• เจ็บหรือระคายคอ
• เสียงแหบและไอ
• มีเสมหะปนเลือดเล็กน้อยหลังตัดหรือเก็บเนื้อเยื่อ
• ง่วง เวียนศีรษะ หรือจำเหตุการณ์ได้ไม่ครบจากยาระงับประสาท
• รู้สึกเมื่อยหรือแน่นหน้าอกเล็กน้อยจากการไอระหว่างทำ

ช่วง 1-2 วันแรก

อาการเจ็บคอ เสียงแหบ เลือดปนเสมหะเล็กน้อย หรืออาการคล้ายเป็นไข้สามารถเกิดขึ้นชั่วคราวได้ แหล่งข้อมูลผู้ป่วยระบุว่าอาการระคายคอ เลือดปนเสมหะเล็กน้อย และอาการคล้ายไข้มักดีขึ้นภายในประมาณ 24-48 ชั่วโมง หลังการส่องกล้องทั่วไป แต่หัตถการรักษาที่มากกว่าการตรวจอาจใช้เวลาฟื้นนานกว่า (Chelsea and Westminster Hospital)

พักผ่อนในวันทำหัตถการ ไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร ดื่มแอลกอฮอล์ ลงนามเอกสารสำคัญ หรือตัดสินใจเรื่องสำคัญจนพ้นช่วงที่ทีมรักษากำหนดหลังได้รับยาระงับประสาท หากกลับบ้าน ควรมีผู้ใหญ่อยู่ด้วยตามคำแนะนำของโรงพยาบาล

การกลับไปทำงาน

ผู้ที่ทำหัตถการขนาดเล็กและไม่มีภาวะแทรกซ้อนอาจกลับไปทำงานเบาได้ภายในไม่กี่วัน งานที่ใช้แรงมาก อยู่ในที่มีฝุ่น หรือเสี่ยงต่อการหายใจเอาสารระคายเคืองเข้าไปอาจต้องหยุดนานกว่า

หากมีการตัดก้อน ห้ามเลือด ใส่ท่อค้ำ หรือใช้ยาสลบ ระยะพักอาจยาวขึ้นและอาจต้องติดตามก่อนกลับไปทำกิจกรรมเต็มที่ แพทย์ผู้ทำหัตถการจะกำหนดจากการหายใจ ปริมาณเลือดที่ไอออกมา และภาพตรวจหลังทำ ไม่ควรฝืนออกแรงหากยังหอบ เจ็บหน้าอก หรือไอเป็นเลือด

การฟื้นเต็มที่และนัดติดตาม

อาการระคายคอมักหายเร็วกว่าการฟื้นจากโรคต้นเหตุ หากเปิดหลอดลมที่ตีบจากก้อน ผู้ป่วยบางคนอาจรู้สึกหายใจคล่องขึ้นหลังเอาสิ่งอุดตันออก แต่ระดับการเปลี่ยนแปลงขึ้นกับสภาพปอดส่วนปลาย การติดเชื้อ และโรคที่ทำให้ตีบ

แพทย์อาจนัดเพื่อ

• ทบทวนผลชิ้นเนื้อหรือผลเพาะเชื้อ
• ประเมินว่าหลอดลมยังเปิดดีหรือไม่
• ตรวจตำแหน่งและการทำงานของท่อค้ำ
• วางแผนยา รังสีรักษา การผ่าตัด หรือหัตถการเพิ่มเติม
• ประเมินเสมหะ การติดเชื้อ และความต้องการออกซิเจน

ผลจากภาพที่เห็นสามารถอธิบายได้หลังทำ แต่ผลชิ้นเนื้อต้องผ่านการเตรียมและอ่านโดยพยาธิแพทย์ จึงอาจใช้เวลานานกว่าผลเบื้องต้น

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ภาวะแทรกซ้อนจากการส่องกล้องทั่วไปมักไม่รุนแรง แต่การทำเพื่อรักษามีความเสี่ยงต่างกันตามเครื่องมือที่ใช้และโรคของผู้ป่วย ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงที่พบไม่บ่อย ได้แก่ การสำลักเข้าปอด การฉีกขาดหรือทะลุของทางเดินหายใจ ภาวะหัวใจขาดเลือดหรือหัวใจหยุดเต้น และการเสียชีวิต ความเสี่ยงขึ้นกับความรุนแรงของโรค ชนิดหัตถการ และการระงับความรู้สึก แพทย์จะประเมินความเสี่ยงเฉพาะรายก่อนทำ งานทบทวนรายงานอัตราภาวะแทรกซ้อนของกล้องแบบยืดหยุ่นไว้กว้างมาก เพราะแต่ละงานใช้คำนิยาม กลุ่มผู้ป่วย และหัตถการไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรนำตัวเลขรวมมาใช้ทำนายความเสี่ยงของบุคคลใดโดยตรง (Stahl และคณะ)

อาการที่พบได้และมักเป็นชั่วคราว

• เจ็บคอหรือเสียงแหบจากกล้องสัมผัสเยื่อบุ
• ไอและมีเสมหะมากขึ้นชั่วคราว
• เลือดกำเดาหรือเจ็บจมูกเมื่อใส่กล้องทางจมูก
• เสมหะปนเลือดเล็กน้อยหลังตัดหรือเก็บเนื้อเยื่อ
• ไข้ต่ำหรืออาการคล้ายไข้หวัดในช่วงสั้น
• คลื่นไส้ ง่วง หรือเวียนศีรษะจากยา

เลือดออก

เลือดออกมีโอกาสมากขึ้นเมื่อมีการเก็บชิ้นเนื้อ ตัดก้อน หรือรักษาบริเวณที่มีเส้นเลือดมาก ส่วนใหญ่สามารถควบคุมผ่านกล้องได้ แต่เลือดออกมากอาจอุดทางเดินหายใจ ต้องให้เลือด ทำหัตถการซ้ำ อุดหลอดเลือด หรือผ่าตัดฉุกเฉิน

ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด มีเกล็ดเลือดต่ำ ตับทำงานผิดปกติ หรือก้อนมีหลอดเลือดมาเลี้ยงมาก แพทย์จึงต้องทราบยาทุกชนิดและผลตรวจเลือดก่อนทำ

ออกซิเจนลดลงและปัญหาการหายใจ

กล้อง เครื่องมือ เลือด หรือสารคัดหลั่งกินพื้นที่บางส่วนในหลอดลม ระดับออกซิเจนจึงอาจลดลงระหว่างทำ ทีมจะติดตามอย่างต่อเนื่องและให้ออกซิเจนหรือช่วยหายใจเมื่อจำเป็น (Chelsea and Westminster Hospital)

ผู้ที่มีโรคปอดรุนแรงอาจต้องใช้เครื่องช่วยหายใจนานกว่าที่วางแผนไว้ นอกจากนี้ยังอาจเกิดหลอดลมหดเกร็ง กล่องเสียงหดเกร็ง หรือการบวมของทางเดินหายใจ ซึ่งต้องรักษาทันที

ลมรั่วและปอดแฟบ

หากผนังหลอดลมหรือเนื้อปอดได้รับบาดเจ็บ อากาศอาจรั่วเข้าไปในช่องรอบปอด ทำให้ปอดแฟบ อาการอาจเป็นเจ็บหน้าอก หอบ หรือระดับออกซิเจนลดลง บางกรณีเฝ้าระวังได้ แต่บางกรณีต้องใส่สายระบายลมและนอนโรงพยาบาล ภาวะนี้จัดเป็นภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงที่พบไม่บ่อยในการส่องกล้อง (MedlinePlus)

การติดเชื้อ

การติดเชื้อในปอดหรือทางเดินหายใจเกิดได้ โดยเฉพาะเมื่อมีการอุดตันเดิม ระบายเสมหะไม่ดี หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ไข้หลังทำไม่ได้แปลว่าเป็นการติดเชื้อเสมอ แต่ไข้ที่ไม่ลดลง หนาวสั่น เสมหะเป็นหนอง หรือหายใจแย่ลงควรได้รับการประเมิน

ภาวะแทรกซ้อนจากยาและโรคประจำตัว

ยาระงับประสาทและยาสลบอาจทำให้การหายใจช้าลง ความดันลดลง คลื่นไส้ แพ้ยา หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ การไอและระดับออกซิเจนที่เปลี่ยนระหว่างทำอาจกระตุ้นปัญหาหัวใจในผู้ที่มีโรคเดิม ทีมจึงติดตามหัวใจ ความดัน และออกซิเจนตลอดหัตถการ

ปัญหาจากท่อค้ำหลอดลม

หากใส่ท่อค้ำ อาจมีเสมหะเกาะ ท่อเลื่อน เนื้อเยื่องอกที่ขอบท่อ หรือเกิดการติดเชื้อ ส่งผลให้ทางเดินหายใจแคบลงอีก ผู้ป่วยบางคนต้องส่องกล้องซ้ำเพื่อดูดเสมหะ ปรับตำแหน่ง หรือเปลี่ยนท่อค้ำ ควรถามก่อนทำว่าต้องติดตามอย่างไรและท่อค้ำมีแผนนำออกหรือคงไว้

ความเสียหายต่อฟันและช่องปาก

ฟัน ริมฝีปาก ลิ้น หรือเหงือกอาจบาดเจ็บ โดยเฉพาะเมื่อใช้กล้องชนิดแข็งหรือมีฟันโยก แจ้งทีมรักษาเรื่องฟันปลอม ครอบฟัน และฟันโยกก่อนเริ่ม เพื่อให้วางอุปกรณ์ป้องกันได้เหมาะสม

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือขอความช่วยเหลือทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

เลือดปนเสมหะเพียงเล็กน้อยอาจเกิดได้หลังตัดเนื้อเยื่อ แต่ไม่ควรใช้เกณฑ์ปริมาณจากอินเทอร์เน็ตตัดสินเอง หากเลือดเพิ่มขึ้น เป็นเลือดสด มีลิ่มเลือด ทำให้หอบ หรือทำให้กังวล ให้ติดต่อโรงพยาบาลที่ทำหัตถการทันที

หากมีท่อค้ำหลอดลม ให้ทำตามแผนฉุกเฉินที่ทีมรักษามอบให้ เพราะเสมหะอุดท่อหรือท่อเลื่อนอาจทำให้อาการเปลี่ยนเร็ว ควรเก็บเอกสารระบุชนิด ตำแหน่ง และวันที่ใส่ท่อค้ำไว้กับตัวเมื่อไปสถานพยาบาลอื่น

ทางเลือกอื่น

การส่องกล้องไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกความผิดปกติ ทางเลือกขึ้นกับสาเหตุ ตำแหน่งการอุดตัน ความเร่งด่วน และเป้าหมายการรักษา บางกรณีควรรักษาโรคต้นเหตุก่อนหรือเฝ้าติดตามโดยไม่ทำหัตถการ

การรักษาโดยไม่ใช้หัตถการ

• ยารักษาการติดเชื้อ เมื่อปัญหาเกิดจากเชื้อและไม่มีสิ่งอุดตันที่ต้องนำออก
• ยาขยายหลอดลมหรือยาลดการอักเสบ เมื่ออาการเกิดจากหลอดลมหดเกร็งหรือโรคทางเดินหายใจ
• กายภาพทรวงอก การไออย่างมีประสิทธิภาพ และการช่วยระบายเสมหะ
• การให้ออกซิเจนหรือการช่วยหายใจตามภาวะของผู้ป่วย
• รังสีรักษาหรือยารักษามะเร็ง เมื่อเหมาะกับชนิดและตำแหน่งของโรค
• การเฝ้าติดตาม เมื่อความผิดปกติยังไม่ทำให้ทางเดินหายใจตีบและความเสี่ยงของหัตถการสูงกว่า

ยาไม่สามารถนำสิ่งแปลกปลอม ก้อนเลือด หรือเสมหะที่อุดแน่นออกได้เสมอ หากมีการอุดตันรุนแรง การรออาจทำให้ปอดส่วนปลายแฟบหรือติดเชื้อ แพทย์จะพิจารณาความเร่งด่วนจากอาการ ระดับออกซิเจน และภาพตรวจ

การส่องกล้องเพื่อวินิจฉัยเท่านั้น

หากยังไม่ทราบชนิดของรอยโรค แพทย์อาจเริ่มจากการส่องกล้องดู เก็บสารคัดหลั่ง หรือเก็บชิ้นเนื้อก่อน แล้วจึงวางแผนรักษาในครั้งต่อไป วิธีนี้อาจเหมาะเมื่อการรักษาต้องใช้เครื่องมือเฉพาะ หรือจำเป็นต้องทราบผลชิ้นเนื้อก่อนเลือกวิธี

รังสีร่วมรักษา

เลือดออกหรือการอุดตันบางชนิดอาจรักษาผ่านสายสวนหลอดเลือดโดยแพทย์รังสีร่วมรักษา เช่น การอุดหลอดเลือดที่เป็นต้นเหตุของเลือดออก วิธีนี้เข้าถึงปัญหาจากระบบหลอดเลือด ไม่ได้เข้าไปทางหลอดลม จึงเหมาะกับสถานการณ์ต่างจากการส่องกล้อง

การผ่าตัดทรวงอก

หากรอยโรคอยู่ลึกนอกผนังหลอดลม นำออกผ่านกล้องไม่ได้ มีผนังทางเดินหายใจเสียหาย หรือจำเป็นต้องตัดปอดบางส่วน การผ่าตัดทรวงอกอาจควบคุมโรคได้เหมาะกว่า แต่เป็นการรักษาที่รบกวนร่างกายและใช้เวลาพักฟื้นมากกว่า

ในบางกรณี การส่องกล้องเป็นสะพานไปสู่การรักษาหลัก เช่น เปิดหลอดลมเพื่อให้ออกซิเจนดีขึ้นก่อนผ่าตัดหรือรักษามะเร็ง การเลือกระหว่างวิธีจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่าวิธีใด “เล็กกว่า” แต่ต้องดูว่าวิธีใดแก้ปัญหาที่เป็นต้นเหตุได้จริง

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และอุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับหัตถการ ควรติดต่อหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลก่อนวันทำ หากเป็นภาวะฉุกเฉิน โรงพยาบาลจะประเมินและรักษาตามความเร่งด่วนก่อน แล้วจึงตรวจสอบสิทธิและแนวทางส่งต่อตามระบบ

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิ หากสถานพยาบาลนั้นไม่มีทีม เครื่องมือ หรือห้องผ่าตัดที่รองรับการส่องกล้องเพื่อรักษา อาจต้องออกใบส่งตัวไปยังสถานพยาบาลที่มีศักยภาพ

ควรถามว่า

• หัตถการและการวางยาสลบอยู่ในแผนการรักษาที่อนุมัติหรือไม่
• ต้องมีใบส่งตัวหรือเอกสารใด
• การใส่ท่อค้ำหรือใช้อุปกรณ์เฉพาะต้องได้รับอนุมัติก่อนหรือไม่
• การติดตามและการส่องกล้องซ้ำทำที่ใด

บัตรทอง

ผู้ใช้สิทธิบัตรทองควรติดต่อหน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่รับส่งต่อ โรคที่ต้องใช้แพทย์เฉพาะทางทรวงอก ห้องผ่าตัด และอุปกรณ์รักษาทางหลอดลมอาจต้องเข้าสู่ระบบส่งต่อ

นำบัตรประจำตัว ใบส่งตัว ภาพตรวจ และรายงานแพทย์ไปให้ครบ หากอาการหอบรุนแรง ไอเป็นเลือดมาก หรือสงสัยสิ่งแปลกปลอมอุดหลอดลม ให้ไปห้องฉุกเฉิน ไม่ควรรอจัดเอกสารตามนัดปกติ

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นกับเงื่อนไขกรมธรรม์ สาเหตุของโรค ระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน และการอนุมัติก่อนรักษา คำว่า “ส่องกล้องหลอดลม” อาจครอบคลุมเฉพาะการตรวจ แต่ไม่ครอบคลุมเครื่องมือรักษาหรือท่อค้ำทุกชนิด จึงควรให้โรงพยาบาลส่งรายละเอียดหัตถการที่แพทย์วางแผนไปตรวจสอบ

ถามบริษัทประกันหรือเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลให้ชัดเจนว่า

• ครอบคลุมหัตถการเพื่อรักษาและการวางยาสลบหรือไม่
• ต้องขออนุมัติก่อนเข้ารักษาหรือไม่
• ครอบคลุมอุปกรณ์เฉพาะ ท่อค้ำ ห้องพัก และการดูแลวิกฤตหรือไม่
• หากเปลี่ยนแผนระหว่างทำ ต้องดำเนินการเรื่องเอกสารอย่างไร
• การติดตามหรือทำซ้ำอยู่ในเงื่อนไขเดียวกันหรือไม่

กรณีชำระเอง

ขอเอกสารที่แยกรายการซึ่งอาจเกิดขึ้น เช่น ค่าห้องผ่าตัด วิสัญญี การตรวจทางพยาธิวิทยา อุปกรณ์รักษา การใส่ท่อค้ำ การเฝ้าระวัง และการนอนโรงพยาบาล ควรถามด้วยว่า หากต้องเปลี่ยนจากกล้องแบบยืดหยุ่นเป็นกล้องชนิดแข็ง หรือเกิดภาวะแทรกซ้อน จะมีขั้นตอนอนุมัติและแจ้งญาติอย่างไร

ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ส่องกล้องหลอดลมเพื่อรักษาเจ็บไหม

ระหว่างทำมักมียาชา ยาระงับประสาท หรือยาสลบ จึงมุ่งลดความเจ็บและความไม่สบายให้มากที่สุด คุณอาจรู้สึกอยากไอ แน่นคอ หรือระคายคอหลังทำ โดยเฉพาะเมื่อใช้กล้องแบบยืดหยุ่นขณะยังหายใจเอง

กล้องทำให้หายใจไม่ออกหรือไม่

กล้องแบบยืดหยุ่นไม่ได้ปิดหลอดลมทั้งหมด แต่ระดับออกซิเจนอาจลดลงได้จากกล้อง สารคัดหลั่ง เลือด หรือโรคเดิม ทีมจึงติดตามออกซิเจนตลอดเวลาและพร้อมให้ออกซิเจนหรือช่วยหายใจ

ต้องวางยาสลบทุกคนไหม

ไม่จำเป็นทุกคน หัตถการขนาดเล็กผ่านกล้องยืดหยุ่นอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาระงับประสาท ส่วนกล้องชนิดแข็ง การใส่ท่อค้ำ หรือการรักษาที่ซับซ้อนมักต้องใช้ยาสลบ

ทำแล้วกลับบ้านวันเดียวได้ไหม

บางคนกลับบ้านได้ในวันเดียวเมื่อการหายใจคงที่ ไม่มีเลือดออกสำคัญ และฟื้นจากยาแล้ว แต่ผู้ที่ทำหัตถการซับซ้อน ใช้กล้องชนิดแข็ง หรือต้องเฝ้าระวังอาจต้องนอนโรงพยาบาล

หลังทำกินอาหารได้เมื่อไร

กินและดื่มได้เมื่ออาการชาที่คอหาย การกลืนและการไอกลับมาเป็นปกติ และทีมรักษาอนุญาต ควรเริ่มจากจิบน้ำ เพราะการกินขณะคอยังชาเพิ่มโอกาสสำลัก

ไอเป็นเลือดหลังส่องกล้องปกติหรือไม่

เสมหะปนเลือดเล็กน้อยอาจเกิดได้หลังตัดหรือเก็บเนื้อเยื่อ แต่เลือดสดที่เพิ่มขึ้น มีลิ่มเลือด ทำให้หอบ หรือไม่หยุด ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ส่องกล้องแล้วจะเอาก้อนออกได้ทั้งหมดหรือไม่

ไม่สามารถรับรองได้ว่าจะเอาออกทั้งหมด เพราะขึ้นกับชนิด ตำแหน่ง ความแข็ง และการยึดติดของก้อน เป้าหมายบางครั้งคือเปิดช่องให้อากาศผ่านหรือควบคุมเลือด ไม่ใช่นำโรคทั้งหมดออก

หากใส่ท่อค้ำหลอดลม ต้องอยู่ถาวรหรือไม่

ท่อค้ำบางชนิดวางไว้ระยะยาว ส่วนบางชนิดมีแผนนำออกหรือเปลี่ยนภายหลัง ขึ้นกับสาเหตุของการตีบ ชนิดท่อ และการตอบสนองต่อการรักษาโรคต้นเหตุ

หลังใส่ท่อค้ำต้องส่องกล้องซ้ำหรือไม่

บางคนต้องส่องกล้องติดตามเพื่อดูตำแหน่งท่อ ดูดเสมหะ หรือจัดการเนื้อเยื่อที่งอกบริเวณขอบท่อ ตารางติดตามขึ้นกับอาการ ชนิดท่อ และความเสี่ยงต่อการอุดตัน

ต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือดก่อนทำไหม

ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับ แต่ห้ามหยุดเอง ผู้ส่องกล้องและแพทย์ที่ดูแลยาจะกำหนดเวลาโดยเทียบความเสี่ยงเลือดออกกับความเสี่ยงหลอดเลือดอุดตันของคุณ

หากเป็นโรคหอบหืดหรือถุงลมโป่งพองทำได้ไหม

ทำได้ในผู้ป่วยบางคน แต่ต้องประเมินว่าควบคุมโรคได้ดีเพียงใดและมีออกซิเจนสำรองพอหรือไม่ หากกำลังมีหลอดลมหดเกร็งหรือการหายใจไม่คงที่ แพทย์อาจรักษาให้ดีขึ้นก่อนหรือวางแผนช่วยหายใจเพิ่มเติม

ผลการรักษาอยู่ได้นานแค่ไหน

ระยะเวลาที่หลอดลมยังเปิดขึ้นกับสาเหตุ หากโรคต้นเหตุยังดำเนินต่อ ก้อนโตขึ้น หรือเกิดเสมหะอุดซ้ำ อาการอาจกลับมาและต้องรักษาเพิ่มเติม การติดตามโรคต้นเหตุจึงสำคัญพอ ๆ กับหัตถการครั้งแรก

ถ้าไม่ทำจะเกิดอะไรขึ้น

ผลของการไม่ทำขึ้นกับความรุนแรงของการอุดตัน บางกรณีสามารถใช้ยาหรือเฝ้าติดตามได้ แต่การอุดตันมากอาจทำให้หอบ ปอดส่วนปลายแฟบ ติดเชื้อ หรือเลือดออกต่อเนื่อง ควรถามแพทย์ว่าการเลื่อนทำในกรณีของคุณมีความเสี่ยงอะไรและมีทางเลือกใดระหว่างรอ

ควรถามแพทย์อะไรบ้างก่อนตัดสินใจ

ถามให้ชัดว่าเป้าหมายคืออะไร จะใช้กล้องชนิดใด ต้องวางยาสลบหรือไม่ มีโอกาสใส่ท่อช่วยหายใจหรือนอนโรงพยาบาลเพียงใด และจะทำอย่างไรหากเปิดหลอดลมไม่ได้ตามแผน ควรถามเรื่องทางเลือก แผนติดตาม และผู้ที่ต้องติดต่อหากหอบหรือไอเป็นเลือดหลังกลับบ้านด้วย

ข้อมูลอ้างอิง

• NHS: Bronchoscopy - Chelsea and Westminster Hospital — เกี่ยวกับ Bronchoscopy with intervention — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Complications of bronchoscopy: A concise synopsis - PMC - NIH — เกี่ยวกับ Bronchoscopy with intervention — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Bronchoscopy and Bronchoalveolar Lavage (BAL) — เกี่ยวกับ Bronchoscopy with intervention — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Bronchoscopy — เกี่ยวกับ Bronchoscopy with intervention — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที