ผ่าตัดเนื้องอกกระดูก

ผ่าตัดเนื้องอกกระดูก (Bone-tumor surgery) คือการนำก้อนเนื้องอกออก พร้อมกระดูกหรือเนื้อเยื่อรอบก้อนเท่าที่จำเป็น เพื่อรักษาโรค ลดอาการ และป้องกันกระดูกเสียหายเพิ่มเติม การผ่าตัดอาจเก็บแขนหรือขาไว้แล้วสร้างกระดูกทดแทน แต่บางรายต้องตัดอวัยวะบางส่วน ขึ้นกับชนิด ตำแหน่ง ขนาด และการลุกลามของก้อน

ผ่าตัดเนื้องอกกระดูก คืออะไร

การผ่าตัดนี้มีเป้าหมายต่างกันตามผลวินิจฉัย บางครั้งแพทย์ผ่าตัดเพื่อนำก้อนชนิดไม่ใช่มะเร็งออก เพราะก้อนทำให้ปวด รบกวนข้อ ทำให้กระดูกอ่อนแอ หรือเสี่ยงต่อกระดูกหัก บางครั้งเป็นการผ่าตัดมะเร็งกระดูก โดยต้องนำก้อนออกพร้อมเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนบางส่วน เพื่อลดโอกาสเหลือเซลล์มะเร็งไว้บริเวณขอบแผลผ่าตัด American Cancer Society

เนื้องอกกระดูกอาจเริ่มต้นจากกระดูกเอง หรือเป็นมะเร็งจากอวัยวะอื่นที่กระจายมายังกระดูก แผนการรักษาของสองกลุ่มนี้อาจต่างกันมาก นอกจากนี้ เนื้องอกชนิดไม่ใช่มะเร็งบางชนิดสามารถเฝ้าติดตามได้ ขณะที่บางชนิดควรนำออกเพราะกำลังทำลายกระดูกหรือข้อ

ก่อนตัดสินใจ แพทย์มักพิจารณาข้อมูลต่อไปนี้ร่วมกัน

• ผลเอกซเรย์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือภาพคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า
• ผลตรวจชิ้นเนื้อว่าเป็นเนื้องอกชนิดใด
• ตำแหน่งและขนาดของก้อน
• ก้อนอยู่ใกล้ข้อ เส้นประสาท หรือหลอดเลือดสำคัญหรือไม่
• มีการกระจายไปอวัยวะอื่นหรือไม่
• ความแข็งแรงของกระดูกและความเสี่ยงกระดูกหัก
• อายุ สุขภาพโดยรวม และความสามารถในการฟื้นฟูร่างกาย
• ผลที่คาดว่าจะเกิดกับการเดิน การใช้แขน หรือการทำงานของอวัยวะนั้น

การผ่าตัดแบบเก็บแขนขาไว้จะนำก้อนและเนื้อเยื่อที่จำเป็นออก โดยพยายามรักษาเส้นประสาท หลอดเลือด กล้ามเนื้อ และเอ็นที่สำคัญ จากนั้นอาจเติมส่วนกระดูกที่ขาดด้วยกระดูกปลูกถ่าย วัสดุทดแทนกระดูก หรือข้อและกระดูกเทียมภายในร่างกาย

หากก้อนล้อมรอบหรือบุกรุกเส้นประสาทและหลอดเลือดสำคัญ การเก็บแขนหรือขาไว้อาจไม่สามารถนำมะเร็งออกได้เพียงพอ ในสถานการณ์นี้ การตัดอวัยวะบางส่วนอาจเป็นทางเลือกที่ควบคุมโรคได้เหมาะสมกว่า การตัดสินใจไม่ได้ดูแค่ว่า “เก็บอวัยวะได้หรือไม่” แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าอวัยวะที่เก็บไว้จะใช้งานได้เพียงใด มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนหรือผ่าตัดซ้ำมากน้อยแค่ไหน และผู้ป่วยให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ด้านใด

หลังนำก้อนออก พยาธิแพทย์จะตรวจเนื้อเยื่อและขอบชิ้นผ่าตัด หากไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบ เรียกว่า “ขอบสะอาด” หากยังพบเซลล์ที่ขอบ แพทย์จะประเมินว่าต้องผ่าตัดเพิ่มหรือใช้การรักษาอื่นร่วมด้วยหรือไม่

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจได้รับคำแนะนำให้ผ่าตัด

การผ่าตัดมักได้รับการพิจารณาเมื่อประโยชน์จากการนำก้อนออกมากกว่าความเสี่ยง เช่น

• ตรวจพบมะเร็งกระดูกที่สามารถนำออกได้
• เนื้องอกชนิดไม่ใช่มะเร็งกำลังโต ทำลายกระดูก หรือกระทบข้อ
• มีอาการปวดต่อเนื่องจากก้อน แม้ได้รับการดูแลแบบไม่ผ่าตัดแล้ว
• กระดูกอ่อนแอมากหรือมีความเสี่ยงหักจากตำแหน่งของก้อน
• ก้อนกดเส้นประสาท หลอดเลือด หรืออวัยวะข้างเคียง
• ต้องนำชิ้นเนื้อออกเพื่อยืนยันการวินิจฉัย ในกรณีที่วิธีเก็บชิ้นเนื้อแบบอื่นไม่เพียงพอ
• ต้องผ่าตัดเพื่อพยุงกระดูก ลดอาการปวด หรือฟื้นความมั่นคงของกระดูกในผู้ที่มีมะเร็งกระจาย

มะเร็งกระดูกปฐมภูมิส่วนใหญ่มักมีการผ่าตัดเป็นองค์ประกอบสำคัญของการรักษา แต่อาจต้องใช้เคมีบำบัด รังสีรักษา หรือทั้งสองอย่างก่อนหรือหลังผ่าตัดตามชนิดของโรค Cedars-Sinai

ผู้ที่อาจยังไม่ต้องผ่าตัด

การพบก้อนในกระดูกไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดทันที ผู้ที่มีก้อนลักษณะไม่ร้ายแรง ไม่โต ไม่ทำให้ปวด และไม่เพิ่มความเสี่ยงกระดูกหัก อาจได้รับการติดตามด้วยภาพถ่ายเป็นระยะ แพทย์จะเปรียบเทียบว่าก้อนเปลี่ยนขนาดหรือรูปร่างหรือไม่

การผ่าตัดอาจยังไม่ใช่ขั้นตอนแรกเมื่อ

• ยังไม่มีผลตรวจยืนยันชนิดของก้อน
• ต้องให้เคมีบำบัดหรือรังสีรักษาก่อน เพื่อให้ก้อนเล็กลงหรือเพิ่มโอกาสเก็บเนื้อเยื่อปกติ
• มีภาวะติดเชื้อหรือโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดสูง
• โรคกระจายมากและการนำก้อนหลักออกไม่ได้ช่วยควบคุมอาการหรือเปลี่ยนแนวทางรักษาอย่างมีนัยสำคัญ
• ก้อนตอบสนองต่อการรักษาแบบไม่ผ่าตัด และยังไม่ทำให้กระดูกเสียความมั่นคง

คำว่า “ยังไม่ผ่าตัด” ไม่ได้หมายถึงไม่รักษา แต่อาจหมายถึงต้องตรวจให้ครบ ให้การรักษาอื่นก่อน หรือเฝ้าติดตามอย่างเป็นระบบ ทีมรักษาจะพิจารณาจากชนิดของเนื้องอก ระยะโรค สุขภาพโดยรวม และเป้าหมายของผู้ป่วยแต่ละคน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากทำความเข้าใจว่าก้อนอยู่ตรงไหน จะนำกระดูกออกมากเพียงใด และหลังผ่าตัดอวัยวะส่วนนั้นน่าจะทำงานอย่างไร หากผลการผ่าตัดอาจกระทบการเดิน การใช้มือ หรือรูปร่างอย่างชัดเจน ควรพูดคุยเรื่องการฟื้นฟูและอุปกรณ์ช่วยก่อนวันผ่าตัด ไม่ควรรอจนผ่าตัดเสร็จแล้วจึงเริ่มวางแผน

ยืนยันผลตรวจและแผนการผ่าตัด

แพทย์อาจทบทวนภาพถ่ายล่าสุด ผลตรวจชิ้นเนื้อ ผลเลือด การทำงานของหัวใจและปอด รวมถึงผลตรวจการกระจายของโรค หากสงสัยมะเร็ง การตรวจชิ้นเนื้อควรวางแผนร่วมกับทีมที่จะผ่าตัดก้อน เพราะตำแหน่งและแนวทางที่ใช้เก็บชิ้นเนื้ออาจต้องถูกนำออกพร้อมก้อนในภายหลัง American Cancer Society

ก่อนลงนามยินยอม คุณควรรู้ว่า

• เป้าหมายคือรักษาโรค ลดอาการ หรือพยุงกระดูก
• แพทย์วางแผนเก็บแขนขาหรือจำเป็นต้องตัดอวัยวะส่วนใด
• จะใช้กระดูกปลูกถ่าย วัสดุทดแทน หรือข้อเทียมหรือไม่
• มีโอกาสที่แผนต้องเปลี่ยนระหว่างผ่าตัดหรือไม่
• หลังผ่าตัดลงน้ำหนักหรือใช้แขนได้ระดับใด
• อาจต้องใช้เคมีบำบัดหรือรังสีรักษาต่อหรือไม่

อาหาร น้ำ และยา

โรงพยาบาลจะแจ้งเวลางดอาหารและน้ำตามชนิดการระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ให้ทำตามคำสั่งเฉพาะที่ได้รับ หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ควรแจ้งทีมผ่าตัดตรงไปตรงมา เพราะอาจมีผลต่อความปลอดภัยของการดมยาสลบ

แจ้งรายชื่อยาทุกชนิด รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวานและอินซูลิน
• ยารักษาความดันหรือโรคหัวใจ
• ยาสเตียรอยด์
• สมุนไพร วิตามิน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
• ยาที่เคยทำให้แพ้หรือเกิดผลข้างเคียงรุนแรง

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ไม่ควรหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้ตามชนิดยา โรคประจำตัว และความเสี่ยงเลือดออกหรือเกิดลิ่มเลือดของคุณ

ลดความเสี่ยงและวางแผนกลับบ้าน

หากสูบบุหรี่ การหยุดสูบก่อนและหลังผ่าตัดช่วยให้แผลและกระดูกมีสภาพเหมาะต่อการฟื้นตัว ควรแจ้งแพทย์หากมีไข้ ไอ แผลติดเชื้อ ฟันอักเสบ หรือผิวหนังอักเสบใกล้ตำแหน่งผ่าตัด เพราะอาจต้องประเมินก่อนดำเนินการ

สำหรับการผ่าตัดขาหรือเชิงกราน ควรเตรียมพื้นที่เดินในบ้าน เก็บของที่ทำให้สะดุด และจัดจุดนอนหรือห้องน้ำให้เข้าถึงง่าย หากคาดว่าจะใช้ไม้ค้ำ รถเข็น หรืออุปกรณ์พยุง ควรทดลองใช้กับนักกายภาพบำบัดก่อนถ้าเป็นไปได้

สิ่งที่ควรนำไปโรงพยาบาล ได้แก่ บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา รายการยา ผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ อุปกรณ์ช่วยเดินที่ได้รับคำแนะนำ และเบอร์ติดต่อญาติ ผู้ป่วยเด็กหรือผู้ที่ต้องผ่าตัดใหญ่ควรมีผู้ดูแลร่วมรับฟังแผนการรักษา

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงแตกต่างกันมากตามตำแหน่งก้อน แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

1. ระงับความรู้สึกและจัดท่าผ่าตัด

การผ่าตัดใหญ่ส่วนมากใช้การดมยาสลบ วิสัญญีแพทย์จะติดตามการหายใจ ชีพจร ความดัน และระดับออกซิเจนตลอดการผ่าตัด บางกรณีอาจใช้วิธีระงับปวดเฉพาะส่วนร่วมด้วย เพื่อช่วยควบคุมอาการปวดหลังผ่าตัด

2. เปิดแผลตามแนวที่วางแผนไว้

ศัลยแพทย์เลือกแนวแผลเพื่อเข้าถึงก้อน และเพื่อให้นำทางเดินเดิมจากการตรวจชิ้นเนื้อออกได้เมื่อจำเป็น ทีมผ่าตัดจะพยายามหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนของเซลล์ก้อนไปยังเนื้อเยื่อส่วนอื่น

3. แยกก้อนออกจากโครงสร้างสำคัญ

ศัลยแพทย์ประเมินความสัมพันธ์กับกล้ามเนื้อ เอ็น เส้นประสาท และหลอดเลือด หากเป็นมะเร็ง มักต้องนำก้อนออกพร้อมเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนส่วนหนึ่ง การตัดที่กว้างขึ้นอาจช่วยให้ได้ขอบที่เหมาะสม แต่ต้องสมดุลกับการคงการทำงานของอวัยวะ American Cancer Society

4. นำก้อนออก

วิธีนำก้อนออกอาจเป็นการขูดเนื้องอกจากโพรงกระดูก การตัดกระดูกเฉพาะส่วน หรือการตัดก้อนพร้อมกระดูกและเนื้อเยื่อรอบข้าง การขูดมักใช้กับเนื้องอกบางชนิดที่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ไม่เหมาะกับก้อนทุกชนิด

หากก้อนอยู่ที่แขนหรือขา ทีมรักษาจะพิจารณาการผ่าตัดเก็บอวัยวะเป็นหลักเมื่อสามารถนำโรคออกได้อย่างเหมาะสมและคงการใช้งานไว้ได้ หากก้อนลุกลามเข้าเส้นประสาทหรือหลอดเลือดสำคัญ อาจต้องตัดอวัยวะบางส่วน

5. สร้างกระดูกและเนื้อเยื่อทดแทน

ช่องว่างหลังนำก้อนออกอาจเติมด้วยกระดูกจากร่างกายผู้ป่วย กระดูกบริจาค วัสดุทดแทน หรือชิ้นส่วนโลหะภายใน บางครั้งใช้มากกว่าหนึ่งวิธีร่วมกัน

หากต้องนำกล้ามเนื้อหรือผิวหนังออกมาก อาจต้องใช้เนื้อเยื่อจากบริเวณอื่นมาปิดแผล กรณีใกล้ข้ออาจต้องสร้างข้อใหม่หรือเปลี่ยนส่วนของข้อร่วมด้วย การผ่าตัดกระดูกเชิงกราน กระดูกสันหลัง กะโหลก หรือขากรรไกรมักซับซ้อนกว่าตำแหน่งทั่วไป เพราะอยู่ใกล้อวัยวะสำคัญ

6. ปิดแผลและส่งชิ้นเนื้อตรวจ

ศัลยแพทย์ห้ามเลือด อาจใส่ท่อระบายของเหลว แล้วปิดแผล ก้อนและขอบชิ้นผ่าตัดจะถูกส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจ รายงานฉบับสมบูรณ์ช่วยบอกชนิดก้อน ระดับความรุนแรง และสถานะของขอบชิ้นผ่าตัด ซึ่งมีผลต่อแผนรักษาต่อไป

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดเนื้องอกกระดูกอาจใช้เวลาตั้งแต่หลายชั่วโมงไปจนถึงเกือบทั้งวัน เพราะขอบเขตแตกต่างกันมาก การขูดก้อนขนาดเล็กที่เข้าถึงง่ายมักใช้เวลาน้อยกว่าการตัดก้อนบริเวณเชิงกรานหรือกระดูกสันหลัง หรือการผ่าตัดที่ต้องสร้างกระดูก ข้อ หลอดเลือด และเนื้อเยื่ออ่อนพร้อมกัน

ปัจจัยที่มีผลต่อระยะเวลา ได้แก่

• ตำแหน่งและขนาดของก้อน
• ก้อนอยู่ติดเส้นประสาทหรือหลอดเลือดหรือไม่
• ปริมาณกระดูกและกล้ามเนื้อที่ต้องนำออก
• วิธีสร้างกระดูกหรือข้อทดแทน
• ต้องใช้ทีมศัลยกรรมสาขาอื่นร่วมด้วยหรือไม่
• เคยผ่าตัดหรือฉายรังสีบริเวณนั้นมาก่อนหรือไม่

การผ่าตัดใหญ่ส่วนมากใช้การดมยาสลบ หลังผ่าตัดผู้ป่วยจะอยู่ในห้องพักฟื้น และบางรายอาจต้องได้รับการดูแลใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤตช่วงแรก

การผ่าตัดเล็กสำหรับก้อนบางชนิดอาจกลับบ้านได้เร็ว แต่การนำก้อนมะเร็งออก การสร้างกระดูกใหม่ หรือการผ่าตัดเชิงกรานและกระดูกสันหลังมักต้องนอนโรงพยาบาล ระยะที่ต้องอยู่โรงพยาบาลขึ้นกับความเจ็บปวด การเสียเลือด การเคลื่อนไหว แผลผ่าตัด และความพร้อมของผู้ดูแล ศัลยแพทย์จะประเมินได้ชัดขึ้นเมื่อทราบแผนผ่าตัดทั้งหมด

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวมักใช้เวลาหลายสัปดาห์ และอาจต่อเนื่องหลายเดือนหากต้องตัดกระดูกมาก ใช้กระดูกปลูกถ่าย หรือสร้างข้อใหม่ แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับเนื้องอกกระดูกชนิดไม่ใช่มะเร็งบางชนิดระบุว่าการฟื้นตัวอาจกินเวลาหลายสัปดาห์ และนานขึ้นเมื่อมีการปลูกถ่ายกระดูก Cleveland Clinic อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดมะเร็งขนาดใหญ่มีขอบเขตกว้างกว่า จึงอาจใช้เวลาฟื้นฟูนานกว่านั้นมาก

ช่วงวันแรกหลังผ่าตัด

ทีมรักษาจะเน้นควบคุมอาการปวด ตรวจการไหลเวียนเลือดและการทำงานของเส้นประสาท ดูเลือดออก และป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากการนอนนาน อาจมีสายระบายแผล สายสวนปัสสาวะ หรืออุปกรณ์พยุงอวัยวะชั่วคราว

นักกายภาพบำบัดอาจเริ่มสอนการพลิกตัว ลุกนั่ง ย้ายตัว หรือใช้ไม้ค้ำตามความเหมาะสม ไม่ควรลงน้ำหนักหรือขยับเกินข้อจำกัดที่ทีมผ่าตัดกำหนด เพราะกระดูกปลูกถ่ายและเนื้อเยื่อที่ซ่อมแซมต้องใช้เวลายึดติด

ช่วงสัปดาห์แรกๆ

คุณอาจยังมีอาการบวม ตึง อ่อนแรง และเหนื่อยง่าย แผลต้องได้รับการตรวจตามนัด หากต้องใช้เคมีบำบัดต่อ ทีมมะเร็งจะพิจารณาความพร้อมของแผลและร่างกายก่อนเริ่มรอบถัดไป

ความสามารถในการกลับไปทำงานขึ้นอยู่กับตำแหน่งผ่าตัดและลักษณะงาน งานที่นั่งเป็นหลักอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยืน เดิน ขับรถ ยกของ หรือควบคุมเครื่องจักร ผู้ที่ผ่าตัดขาหรือเชิงกรานอาจยังต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน ส่วนผู้ที่ผ่าตัดแขนอาจยังหยิบจับหรือยกของไม่ได้ตามปกติ

ช่วงหลายเดือนต่อมา

การฟื้นฟูกล้ามเนื้อ การทรงตัว และรูปแบบการเดินมักดำเนินต่อเนื่อง หากมีข้อหรือกระดูกเทียม ต้องเรียนรู้ข้อจำกัดในการใช้งาน หากตัดอวัยวะบางส่วน การเตรียมตอ การฝึกสมดุล และการใช้อวัยวะเทียมจะเป็นกระบวนการหลายขั้น

ผู้ป่วยที่ได้รับกระดูกปลูกถ่ายอาจต้องจำกัดการลงน้ำหนักนานกว่าผู้ที่ใช้วิธีสร้างกระดูกแบบอื่น เนื่องจากต้องรอการเชื่อมติด แพทย์ใช้ภาพถ่ายติดตามประกอบการตัดสินใจ ไม่ควรเพิ่มการลงน้ำหนักตามความรู้สึกเพียงอย่างเดียว

การติดตามไม่ได้สิ้นสุดเมื่อแผลหาย แพทย์อาจนัดตรวจภาพบริเวณผ่าตัดและอวัยวะอื่นตามชนิดเนื้องอก เพื่อดูการกลับเป็นซ้ำ การกระจายของโรค และสภาพของกระดูกหรือวัสดุที่ใช้สร้างใหม่

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ทีมรักษาจะประเมินความเสี่ยงเฉพาะของคุณจากขนาดการผ่าตัด สุขภาพโดยรวม และการรักษาที่เคยได้รับ ความเสี่ยงที่พบได้จากการผ่าตัดใหญ่ ได้แก่ ปฏิกิริยาต่อยาระงับความรู้สึก เลือดออก การติดเชื้อ อาการปวด และลิ่มเลือด American Cancer Society

ความเสี่ยงระยะแรก

• เลือดออกหรือจำเป็นต้องให้เลือด โดยเฉพาะเมื่อก้อนอยู่ใกล้หลอดเลือดใหญ่หรือการผ่าตัดกินพื้นที่กว้าง
• การติดเชื้อ อาจเกิดที่ผิวหนัง รอบกระดูกปลูกถ่าย หรือรอบวัสดุภายใน
• แผลหายช้า แผลแยก หรือเนื้อเยื่อตาย ความเสี่ยงอาจสูงขึ้นเมื่อเคยฉายรังสีหรือได้รับเคมีบำบัดบริเวณนั้น Cedars-Sinai
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด โดยเฉพาะเมื่อเคลื่อนไหวน้อยหลังผ่าตัด
• บาดเจ็บต่อเส้นประสาทหรือหลอดเลือด ทำให้ชา อ่อนแรง หรือเลือดไปเลี้ยงอวัยวะลดลง
• ปอดอักเสบหรือปัญหาการหายใจ ซึ่งสัมพันธ์กับการผ่าตัดใหญ่และการนอนพักนาน
• ท้องผูก คลื่นไส้ หรือปัสสาวะลำบาก จากยา การดมยาสลบ และการเคลื่อนไหวน้อย

ความเสี่ยงระยะยาว

• แขนหรือขาอ่อนแรง ข้อติด หรือเคลื่อนไหวได้ไม่เท่าเดิม
• ความยาวของแขนขาเปลี่ยน โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดในเด็กที่กระดูกยังโต
• กระดูกปลูกถ่ายไม่เชื่อม กระดูกหัก หรือยุบตัว
• ชิ้นส่วนภายในหลวม สึก หรือแตก และอาจต้องผ่าตัดแก้ไข
• ปวดเรื้อรัง ชา หรือปวดเสมือนในอวัยวะที่ถูกตัด
• การติดเชื้อเรื้อรังรอบกระดูกหรือวัสดุภายใน
• เนื้องอกกลับเป็นซ้ำบริเวณเดิม
• ต้องผ่าตัดซ้ำ หรือในบางกรณีอาจต้องตัดอวัยวะภายหลัง

การผ่าตัดเก็บแขนขาเป็นการผ่าตัดซับซ้อน ผู้ป่วยบางรายอาจต้องผ่าตัดเพิ่มเติมในอนาคตจากการติดเชื้อหรือปัญหาของกระดูกปลูกถ่ายและวัสดุภายใน

ความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะเกิดขึ้นกับทุกคน ก่อนผ่าตัดควรถามว่าความเสี่ยงใดสำคัญที่สุดในกรณีของคุณ หากเกิดขึ้นจะรักษาอย่างไร และอาจส่งผลต่อการใช้งานอวัยวะในระยะยาวเพียงใด

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

การติดเชื้ออาจเกิดภายหลังผ่าตัด ไม่จำเป็นต้องเกิดทันที หากมีอาการปวดบริเวณผ่าตัดเพิ่มขึ้น ไข้ไม่ลด หนาวสั่น หรือมีของเหลวออกจากแผล ควรแจ้งทีมรักษา Cedars-Sinai

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นอยู่กับว่าเป็นก้อนชนิดไม่ใช่มะเร็ง มะเร็งที่เริ่มจากกระดูก หรือมะเร็งที่กระจายมาจากอวัยวะอื่น ไม่มีทางเลือกเดียวที่ใช้แทนการผ่าตัดได้ทุกกรณี

เฝ้าติดตาม

ก้อนที่มีลักษณะไม่ร้ายแรง ไม่โต และไม่ทำให้กระดูกอ่อนแอ อาจติดตามด้วยอาการและภาพถ่ายเป็นระยะ วิธีนี้ช่วยหลีกเลี่ยงการผ่าตัดที่ยังไม่จำเป็น แต่ผู้ป่วยต้องมาตามนัด เพราะการเปลี่ยนแปลงของก้อนอาจทำให้แผนรักษาเปลี่ยน

การรักษาอาการและพยุงกระดูก

ยาบรรเทาปวด อุปกรณ์พยุง การจำกัดกิจกรรม และกายภาพบำบัดอาจช่วยลดอาการในบางกรณี แต่ไม่ได้นำก้อนออก หากกระดูกมีความเสี่ยงหักสูง การพยุงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ

เคมีบำบัด

มะเร็งกระดูกบางชนิดตอบสนองต่อเคมีบำบัด และอาจให้ก่อนผ่าตัดเพื่อลดขนาดก้อนหรือหลังผ่าตัดเพื่อรักษาเซลล์มะเร็งที่อาจเหลืออยู่ แผนขึ้นกับชนิดเซลล์ ไม่ใช่มะเร็งกระดูกทุกชนิดจะตอบสนองเหมือนกัน

รังสีรักษา

รังสีรักษาอาจใช้ในมะเร็งบางชนิด ใช้เมื่อผ่าตัดไม่ได้ หรือใช้ร่วมกับการผ่าตัดเพื่อควบคุมโรคและอาการ อย่างไรก็ตาม รังสีอาจมีผลต่อการหายของแผลและกระดูก จึงต้องวางลำดับการรักษาร่วมกัน

การรักษาด้วยยาที่ออกฤทธิ์เฉพาะ

เนื้องอกบางชนิดอาจมียาที่ออกฤทธิ์ต่อกลไกของโรค หรือมียาที่ช่วยลดภาวะแทรกซ้อนในกระดูก การใช้ยาขึ้นกับผลพยาธิวิทยาและลักษณะทางชีวภาพของก้อน ไม่ควรสรุปจากภาพถ่ายเพียงอย่างเดียว

การผ่าตัดแบบอื่น

ทางเลือกด้านการผ่าตัดอาจรวมถึงการขูดก้อนแทนการตัดกระดูกกว้าง การผ่าตัดเก็บแขนขาแทนการตัดอวัยวะ หรือการตัดอวัยวะแทนการเก็บส่วนที่มีโอกาสใช้งานต่ำและเสี่ยงผ่าตัดซ้ำสูง

หากมีมากกว่าหนึ่งทางเลือก ควรถามถึงความสามารถในการควบคุมโรค การใช้งานอวัยวะ จำนวนครั้งที่อาจต้องผ่าตัด และระยะฟื้นฟูของแต่ละแนวทาง ไม่ควรเลือกจากรูปลักษณ์หลังผ่าตัดเพียงด้านเดียว

สิทธิการรักษา

การเข้าถึงการผ่าตัดและการรักษาร่วมขึ้นกับการวินิจฉัย โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการอุปกรณ์ที่จำเป็น ควรตรวจสอบสิทธิก่อนเริ่มรักษา แต่หากมีภาวะฉุกเฉิน เช่น กระดูกหัก เลือดออก หรือเส้นประสาทและหลอดเลือดถูกกด ไม่ควรชะลอการไปโรงพยาบาลเพื่อรอตรวจเอกสาร

บัตรทอง

ผู้มีสิทธิบัตรทองควรเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือโรงพยาบาลตามสิทธิ หากต้องใช้ทีมเฉพาะทาง โรงพยาบาลต้นทางอาจออกใบส่งต่อไปยังศูนย์ที่สามารถตรวจชิ้นเนื้อ ผ่าตัด และให้การรักษามะเร็งแบบสหสาขาได้

ควรถามให้ชัดว่าใบส่งต่อครอบคลุมการตรวจใด การผ่าตัด การนอนโรงพยาบาล อุปกรณ์สร้างกระดูก การทำกายภาพ และการรักษาร่วมหลังผ่าตัดหรือไม่

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นจุดเริ่มต้น หากสถานพยาบาลไม่มีทีมผ่าตัดที่เหมาะสม อาจต้องดำเนินการส่งต่อ การรักษานอกเครือข่ายโดยไม่ได้รับอนุมัติล่วงหน้าอาจมีเงื่อนไขต่างออกไป ยกเว้นกรณีฉุกเฉินตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

สิทธิข้าราชการและสิทธิหน่วยงานอื่น

ตรวจสอบกับโรงพยาบาลต้นสังกัดและหน่วยงานเจ้าของสิทธิ โดยเฉพาะเมื่อแผนมีวัสดุหรืออุปกรณ์สำหรับสร้างกระดูกและข้อ รวมถึงการฟื้นฟูระยะยาว เอกสารรับรองการวินิจฉัยและแผนการรักษาอาจจำเป็นสำหรับการอนุมัติ

ประกันสุขภาพเอกชน

ควรส่งผลวินิจฉัย แผนผ่าตัด และรายการรักษาที่เกี่ยวข้องเพื่อขออนุมัติก่อนเข้ารับการรักษา ประเด็นที่ต้องตรวจสอบ ได้แก่ ระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน วงเงินการรักษามะเร็ง อุปกรณ์ภายในร่างกาย ห้องพัก กายภาพบำบัด และการผ่าตัดแก้ไขในอนาคต

ไม่ควรดูเฉพาะว่ากรมธรรม์ “คุ้มครองการผ่าตัด” หรือไม่ เพราะการรักษาเนื้องอกกระดูกอาจประกอบด้วยการตรวจชิ้นเนื้อ การผ่าตัดหลัก การสร้างกระดูก เคมีบำบัด รังสีรักษา และการฟื้นฟู ซึ่งอาจอยู่ภายใต้เงื่อนไขคนละส่วน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

เนื้องอกกระดูกทุกชนิดต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่ทุกชนิด ก้อนที่ไม่ใช่มะเร็ง ไม่โต และไม่ทำให้กระดูกอ่อนแออาจเฝ้าติดตามได้ ส่วนก้อนที่ทำลายกระดูก ทำให้ปวด เสี่ยงหัก หรือเป็นมะเร็งมักต้องประเมินการผ่าตัดอย่างจริงจัง

พบก้อนในกระดูกแปลว่าเป็นมะเร็งหรือไม่

ไม่เสมอไป เนื้องอกกระดูกมีทั้งชนิดไม่ใช่มะเร็งและชนิดมะเร็ง และรอยโรคบางอย่างไม่ใช่เนื้องอก การวินิจฉัยต้องอาศัยภาพถ่ายและบางกรณีต้องตรวจชิ้นเนื้อ

ทำไมต้องวางแผนตรวจชิ้นเนื้อก่อนผ่าตัด

เพราะแนวที่ใช้เก็บชิ้นเนื้ออาจมีผลต่อขอบเขตการผ่าตัดครั้งต่อไป การวางแผนร่วมกับทีมที่จะนำก้อนออกช่วยให้ตำแหน่งแผลและทางเดินเก็บชิ้นเนื้อเหมาะกับการรักษาหลัก American Cancer Society

ผ่าตัดแล้วจะเก็บแขนหรือขาไว้ได้หรือไม่

หลายกรณีสามารถเก็บแขนหรือขาไว้ได้ หากนำก้อนออกพร้อมขอบที่เหมาะสมและคงการใช้งานของอวัยวะได้ แต่ก้อนที่ลุกลามเข้าเส้นประสาทหรือหลอดเลือดสำคัญอาจทำให้การตัดอวัยวะบางส่วนเหมาะสมกว่า

การเก็บแขนขาไว้ดีกว่าการตัดอวัยวะเสมอหรือไม่

ไม่เสมอไป ต้องเปรียบเทียบทั้งการควบคุมโรค การใช้งานที่คาดว่าจะเหลือ ความเสี่ยงติดเชื้อ และโอกาสผ่าตัดซ้ำ บางคนอาจใช้อวัยวะเทียมได้ดีกว่าแขนขาที่เก็บไว้แต่เจ็บหรือใช้งานได้น้อย

หลังนำกระดูกออก แพทย์ใช้อะไรทดแทน

อาจใช้กระดูกจากร่างกายผู้ป่วย กระดูกบริจาค วัสดุทดแทนกระดูก หรือชิ้นส่วนโลหะภายใน บางรายใช้หลายวิธีร่วมกัน โดยเลือกตามตำแหน่ง ขนาดช่องว่าง อายุ และการใช้งานที่ต้องการ

ต้องนอนโรงพยาบาลนานไหม

การผ่าตัดเล็กอาจอยู่โรงพยาบาลไม่นาน แต่การผ่าตัดมะเร็ง การสร้างกระดูก หรือการผ่าตัดเชิงกรานและกระดูกสันหลังมักต้องพักรักษาตัวหลายวันขึ้นไป ระยะจริงขึ้นกับแผล ความเจ็บปวด การเดิน และภาวะแทรกซ้อน

จะกลับไปเดินหรือใช้แขนได้เมื่อไร

ช่วงเวลาต่างกันตั้งแต่หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ขึ้นกับตำแหน่งผ่าตัดและวิธีสร้างกระดูก คุณต้องทำตามข้อจำกัดการลงน้ำหนักและโปรแกรมฟื้นฟูที่ทีมผ่าตัดกำหนด

หลังผ่าตัดต้องทำเคมีบำบัดหรือฉายรังสีทุกคนหรือไม่

ไม่ทุกคน การรักษาร่วมขึ้นกับชนิดเนื้องอก ระยะโรค ผลตอบสนองก่อนผ่าตัด และสถานะของขอบชิ้นผ่าตัด ก้อนชนิดไม่ใช่มะเร็งส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้การรักษาแบบเดียวกับมะเร็ง

ถ้าขอบชิ้นผ่าตัดยังพบเซลล์มะเร็งหมายความว่าอย่างไร

หมายความว่าพบเซลล์มะเร็งที่ขอบเนื้อเยื่อที่นำออก และอาจมีเซลล์เหลืออยู่ในบริเวณผ่าตัด ทีมรักษาจะพิจารณาการผ่าตัดเพิ่มหรือการรักษาอื่นตามตำแหน่งและชนิดของโรค

เนื้องอกกลับมาเป็นซ้ำได้หรือไม่

กลับเป็นซ้ำได้ทั้งในเนื้องอกบางชนิดที่ไม่ใช่มะเร็งและมะเร็งกระดูก จึงต้องมาตรวจตามนัดแม้แผลหายและไม่มีอาการ แผนติดตามจะขึ้นกับชนิดก้อนและความเสี่ยงของแต่ละคน

กระดูกหรือข้อที่สร้างใหม่อยู่ได้ตลอดชีวิตหรือไม่

ไม่สามารถรับประกันได้ กระดูกปลูกถ่ายอาจไม่เชื่อมหรือหัก ส่วนชิ้นส่วนภายในอาจหลวม สึก หรือติดเชื้อ และบางรายต้องผ่าตัดแก้ไขในอนาคต

หลังผ่าตัดขับรถได้เมื่อไร

ขับได้เมื่อควบคุมแขนขาและเบรกได้ปลอดภัย เคลื่อนไหวได้เพียงพอ และไม่ใช้ยาที่ทำให้ง่วง ระยะเวลาขึ้นกับตำแหน่งผ่าตัด ชนิดรถ และข้อจำกัดจากศัลยแพทย์

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดบ้าง

ควรถามเป้าหมายของการผ่าตัด ขอบเขตกระดูกที่จะนำออก โอกาสเก็บแขนขา วิธีสร้างกระดูก ผลต่อการใช้งาน ความเสี่ยงสำคัญ ระยะจำกัดการลงน้ำหนัก และความเป็นไปได้ที่จะต้องผ่าตัดหรือรักษาเพิ่มเติมในอนาคต

ข้อมูลอ้างอิง

• American Cancer Society: Surgery for Bone Cancer — เกี่ยวกับ Bone tumor surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Cleveland Clinic: Chondroblastoma: Symptoms & Treatment — เกี่ยวกับ Bone tumor surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• cedars-sinai.org: Primary Bone Cancer: Surgery - Cedars-Sinai — เกี่ยวกับ Bone tumor surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที