ผ่าตัดมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ

ผ่าตัดมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ (Bladder-cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งออกเพื่อตรวจระยะและควบคุมโรค โดยอาจตัดเฉพาะก้อน ตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วน หรือตัดออกทั้งหมด ขึ้นกับว่ามะเร็งลุกเข้าไปในชั้นกล้ามเนื้อหรือกระจายไปบริเวณใดแล้ว การต้องตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งใบไม่ใช่ข้อสรุปสำหรับทุกคน แพทย์จะเลือกวิธีจากผลชิ้นเนื้อ ภาพถ่ายทางรังสี สุขภาพโดยรวม และเป้าหมายการรักษาของคุณ

ผ่าตัดมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ คืออะไร

การผ่าตัดรักษามะเร็งกระเพาะปัสสาวะเป็นชื่อรวมของการผ่าตัดหลายแบบ ไม่ใช่การผ่าตัดชนิดเดียว วิธีที่เหมาะสมขึ้นกับตำแหน่ง จำนวน และขนาดของก้อน รวมถึงว่ามะเร็งลุกลามเข้าไปในกล้ามเนื้อของผนังกระเพาะปัสสาวะหรือไม่

วิธีหลักแบ่งได้ดังนี้ (Mayo Clinic)

การตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ

ศัลยแพทย์สอดกล้องผ่านท่อปัสสาวะเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะ แล้วใช้เครื่องมือตัดก้อนที่มองเห็นออก เนื้อเยื่อจะถูกส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจว่าเซลล์เป็นชนิดใด มีความผิดปกติมากเพียงใด และลึกถึงชั้นใดของผนังกระเพาะปัสสาวะ วิธีนี้ไม่มีแผลผ่าตัดที่หน้าท้อง

หากก้อนเดิมออกไม่หมด ตัวอย่างไม่มีชั้นกล้ามเนื้อเพียงพอให้ประเมิน หรือแพทย์ต้องการยืนยันความลึกของโรค อาจต้องตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะซ้ำ แม้ว่าครั้งแรกจะมองเห็นว่าก้อนถูกนำออกแล้วก็ตาม

การตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วน

วิธีนี้นำเฉพาะผนังกระเพาะปัสสาวะส่วนที่มีก้อนออก และเย็บส่วนที่เหลือกลับเข้าหากัน ข้อดีคือยังคงมีกระเพาะปัสสาวะตามธรรมชาติ แต่เหมาะกับผู้ป่วยเพียงส่วนน้อย เพราะต้องพิจารณาตำแหน่งก้อน จำนวนก้อน ขอบเขตโรค และความสามารถที่จะตัดก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อรอบข้างออกได้เพียงพอ อาจมีการเลาะต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานร่วมด้วย

การตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมด

ศัลยแพทย์นำกระเพาะปัสสาวะและต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานออก อวัยวะใกล้เคียงบางส่วนอาจต้องถูกนำออกด้วย ขึ้นกับตำแหน่งและขอบเขตของมะเร็ง แต่ในผู้ป่วยที่เหมาะสมอาจเก็บอวัยวะเกี่ยวกับการสืบพันธุ์บางส่วนไว้ได้

เมื่อนำกระเพาะปัสสาวะออกแล้ว จำเป็นต้องสร้างทางระบายปัสสาวะใหม่ ตัวเลือกที่พบบ่อย ได้แก่

• ทางเดินปัสสาวะออกหน้าท้อง: ใช้ลำไส้ส่วนสั้นเชื่อมท่อไตเข้ากับช่องเปิดที่หน้าท้อง ปัสสาวะไหลลงถุงเก็บภายนอก
• กระเพาะปัสสาวะใหม่จากลำไส้: สร้างถุงเก็บปัสสาวะจากลำไส้และต่อกับท่อปัสสาวะ ผู้ป่วยบางรายปัสสาวะออกทางเดิมได้ แต่บางคนต้องใช้สายสวนช่วยให้ถ่ายปัสสาวะหมด
• ถุงเก็บปัสสาวะภายใน: สร้างถุงเก็บจากลำไส้ มีช่องเล็กที่หน้าท้อง และใช้สายสวนระบายปัสสาวะเป็นเวลา

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การเลือกขึ้นกับการทำงานของไตและลำไส้ ตำแหน่งโรค ความสามารถในการใช้สายสวน การเคลื่อนไหวของมือ วิถีชีวิต และความพร้อมในการดูแลช่องเปิดหรือถุงเก็บปัสสาวะ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ใครอาจได้รับคำแนะนำให้ผ่าตัด

แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อพบก้อนในกระเพาะปัสสาวะที่ต้องเก็บชิ้นเนื้อหรือเอาออก หรือเมื่อยืนยันแล้วว่าเป็นมะเร็งและการผ่าตัดมีโอกาสควบคุมโรคเฉพาะที่ได้

กลุ่มที่อาจได้รับการพิจารณา ได้แก่

• ผู้ที่พบก้อนจากการส่องกล้องหรือการตรวจภาพ และต้องตัดก้อนเพื่อวินิจฉัยชนิดและระยะ
• ผู้ที่เป็นมะเร็งซึ่งยังไม่ลุกเข้าชั้นกล้ามเนื้อ และสามารถตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะได้
• ผู้ที่มีก้อนออกไม่หมดจากการตัดครั้งแรก หรือจำเป็นต้องเก็บตัวอย่างเพิ่มเพื่อประเมินความลึก
• ผู้ที่เป็นมะเร็งความเสี่ยงสูงซึ่งยังไม่ลุกเข้ากล้ามเนื้อ แต่กลับเป็นซ้ำหรือไม่ตอบสนองต่อการให้ยาเข้ากระเพาะปัสสาวะ
• ผู้ที่เป็นมะเร็งลุกเข้าชั้นกล้ามเนื้อ แต่ยังไม่มีหลักฐานว่ากระจายไปอวัยวะไกล และร่างกายรับการผ่าตัดใหญ่ได้
• ผู้ป่วยบางรายที่ก้อนอยู่ในตำแหน่งจำกัดและเข้าเกณฑ์สำหรับการตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วน (Cleveland Clinic)

ใครอาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด หรือควรประเมินเพิ่ม

ข้อห้ามไม่ได้เหมือนกันสำหรับการผ่าตัดทุกแบบ การตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะเป็นหัตถการขนาดเล็กกว่าการตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมดอย่างมาก สิ่งที่ทำให้แพทย์ต้องชะลอ ปรับแผน หรือเลือกวิธีอื่น ได้แก่

• มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือการติดเชื้ออื่นที่ยังควบคุมไม่ได้
• มีภาวะเลือดออกง่าย หรือใช้ยาที่กระทบการแข็งตัวของเลือดและยังไม่ได้วางแผนปรับยาอย่างปลอดภัย
• โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต หรือภาวะเปราะบางรุนแรง ทำให้ความเสี่ยงจากการดมยาสลบหรือการผ่าตัดใหญ่สูง
• มะเร็งกระจายไปอวัยวะไกลแล้ว จนการผ่าตัดเฉพาะที่ไม่น่าจะเป็นการรักษาหลัก
• มีโรคหรือตำแหน่งก้อนที่ไม่เหมาะกับการสร้างทางเดินปัสสาวะแบบที่ต้องการ
• ผู้ป่วยยังไม่เข้าใจผลกระทบของการตัดกระเพาะปัสสาวะต่อการขับถ่ายปัสสาวะ เพศสัมพันธ์ หรือภาวะเจริญพันธุ์ และต้องการเวลาเพื่อพิจารณาทางเลือก

อายุเพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบว่าใครผ่าตัดได้หรือไม่ได้ แพทย์จะประเมินความแข็งแรง การทำกิจวัตร โรคร่วม โภชนาการ และเป้าหมายของผู้ป่วยร่วมกัน หากเป็นการผ่าตัดใหญ่ คุณอาจต้องรับการประเมินจากวิสัญญีแพทย์และทีมสหสาขาวิชาชีพก่อนตัดสินใจ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวต่างกันมากระหว่างการตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะกับการตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมด โรงพยาบาลจะให้คำสั่งเฉพาะตามชนิดการผ่าตัดและวิธีระงับความรู้สึก

การตรวจที่อาจต้องทำ

ก่อนผ่าตัด แพทย์อาจทบทวนหรือสั่งตรวจเพิ่มเติม เช่น

• ผลส่องกล้องและผลชิ้นเนื้อเดิม
• ภาพถ่ายทางรังสีเพื่อดูตำแหน่งก้อน ต่อมน้ำเหลือง และการกระจายของโรค
• ตรวจเลือดเพื่อดูเม็ดเลือด การทำงานของไต เกลือแร่ และการแข็งตัวของเลือด
• ตรวจปัสสาวะหรือเพาะเชื้อเมื่อสงสัยการติดเชื้อ
• ประเมินหัวใจและปอดตามอายุ อาการ และโรคประจำตัว
• ประเมินโภชนาการและสมรรถภาพร่างกายก่อนการผ่าตัดใหญ่

หากต้องมีช่องเปิดระบายปัสสาวะที่หน้าท้อง ทีมดูแลอาจประเมินตำแหน่งช่องเปิดล่วงหน้า โดยดูแนวเสื้อผ้า รอยพับหน้าท้อง ท่านั่ง และความสามารถในการมองเห็นหรือดูแลบริเวณดังกล่าว

อาหารและการงดน้ำงดอาหาร

การผ่าตัดที่ใช้ยาระงับความรู้สึกมักต้องงดอาหารและเครื่องดื่มก่อนทำ โรงพยาบาลจะระบุเวลาตามคิวผ่าตัด ชนิดอาหาร และแนวทางของวิสัญญีแพทย์ แหล่งอ้างอิงระหว่างประเทศบางแห่งระบุการงดอาหารก่อนการตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ แต่แนวทางจริงอาจต่างกันในแต่ละโรงพยาบาล จึงควรยึดคำสั่งที่คุณได้รับ (Cleveland Clinic)

หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมผ่าตัดตามจริง ไม่ควรปิดบัง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงที่อาหารหรือของเหลวไหลเข้าปอดระหว่างระงับความรู้สึก

ยาที่ต้องแจ้งแพทย์

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปให้ทีมรักษา รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวานและอินซูลิน
• ยาความดัน ยาหัวใจ และยาขับปัสสาวะ
• ยาแก้ปวดที่ซื้อใช้เอง
• วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม
• ประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุ หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้ตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา การทำงานของไต และความเสี่ยงเลือดออกหรือลิ่มเลือดของคุณ

สิ่งที่ควรเตรียมไปโรงพยาบาล

• บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และเอกสารส่งตัวถ้ามี
• รายชื่อยาและผลตรวจจากสถานพยาบาลอื่น
• ข้อมูลผู้ติดต่อฉุกเฉิน
• เสื้อผ้าหลวมและรองเท้าที่สวมง่าย
• อุปกรณ์ประจำตัว เช่น แว่นตา เครื่องช่วยฟัง หรือเครื่องช่วยเดิน
• ผู้ดูแลหรือผู้มารับกลับ หากเป็นการผ่าตัดแบบกลับบ้านได้

ก่อนลงนามยินยอม คุณควรรู้ว่าจะผ่าตัดแบบใด อาจนำอวัยวะใดออก จะสร้างทางระบายปัสสาวะอย่างไร และมีโอกาสเปลี่ยนแผนระหว่างผ่าตัดหรือไม่ หากเรื่องใดยังไม่ชัด ควรถามก่อนเข้าห้องผ่าตัด ไม่จำเป็นต้องรอจนถึงวันทำหัตถการ

ขั้นตอนการผ่าตัด

การตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ

ขั้นตอนทั่วไปมีดังนี้ (Mayo Clinic)

• ทีมรักษาตรวจยืนยันตัวตน ตำแหน่ง และแผนผ่าตัด จากนั้นให้ยาระงับความรู้สึก อาจเป็นการดมยาสลบหรือฉีดยาชาบริเวณไขสันหลังเพื่อให้ร่างกายส่วนล่างชา
• ศัลยแพทย์สอดเครื่องมือที่มีกล้องผ่านท่อปัสสาวะ จึงไม่ต้องเปิดแผลหน้าท้อง
• ตรวจผนังกระเพาะปัสสาวะและระบุตำแหน่งก้อน บางกรณีอาจใช้สารหรือแสงพิเศษช่วยให้เห็นรอยโรคชัดขึ้น
• ตัดก้อนที่มองเห็นและเก็บเนื้อเยื่อจากบริเวณฐานก้อน เพื่อประเมินว่ามะเร็งลึกเพียงใด
• ใช้พลังงานความร้อนช่วยห้ามเลือดบริเวณที่ตัด
• ส่งเนื้อเยื่อไปตรวจทางพยาธิวิทยา
• อาจใส่สายสวนปัสสาวะเพื่อระบายปัสสาวะ เลือด หรือลิ่มเลือด และบางรายต้องล้างกระเพาะปัสสาวะด้วยสารน้ำ

ผู้ป่วยบางรายอาจได้รับยาผ่านสายสวนเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะหลังตัดก้อน หากลักษณะโรคและสภาพแผลเหมาะสม การให้ยานี้ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน และแผนต่อเนื่องต้องอาศัยผลชิ้นเนื้อ

การตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วน

• ให้ยาสลบและเตรียมช่องท้อง
• เข้าถึงกระเพาะปัสสาวะผ่านแผลเปิดหรือแผลขนาดเล็กตามเทคนิคที่เลือก
• ตัดส่วนของกระเพาะปัสสาวะที่มีก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อโดยรอบ
• อาจเลาะต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานเพื่อตรวจการกระจาย
• เย็บกระเพาะปัสสาวะส่วนที่เหลือ และใส่สายสวนเพื่อให้แผลได้พักระหว่างการสมานตัว
• ส่งก้อน ขอบแผล และต่อมน้ำเหลืองไปตรวจ

การตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมด

• ให้ยาสลบ ใส่สายและอุปกรณ์เฝ้าระวังตามความจำเป็น
• เปิดแผลหน้าท้อง หรือใช้เครื่องมือผ่านแผลขนาดเล็กตามวิธีผ่าตัดที่วางไว้
• นำกระเพาะปัสสาวะและต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานออก
• พิจารณานำอวัยวะข้างเคียงบางส่วนออกหรือเก็บไว้ ตามตำแหน่งและขอบเขตของโรค
• ใช้ลำไส้บางส่วนสร้างทางระบายหรือถุงเก็บปัสสาวะตามแผน
• เชื่อมท่อไตเข้ากับทางระบายใหม่ อาจใส่ท่อขนาดเล็กช่วยระบายระหว่างแผลสมาน
• ตรวจเลือดออกและรอยเชื่อม ก่อนปิดแผลและส่งชิ้นเนื้อทั้งหมดไปตรวจ (Mayo Clinic)

การผ่าตัดอาจทำผ่านแผลเปิดหรือใช้เครื่องมือช่วยผ่านแผลขนาดเล็ก วิธีแผลเล็กไม่ได้แปลว่าเป็นการผ่าตัดเล็ก เพราะขั้นตอนภายในและการสร้างทางเดินปัสสาวะยังซับซ้อน แหล่งอ้างอิงระบุว่าผลลัพธ์ด้านมะเร็งและภาพรวมของภาวะแทรกซ้อนไม่ได้ต่างกันอย่างชัดเจนเพียงเพราะเลือกแผลเปิดหรือวิธีใช้เครื่องมือช่วย แพทย์จึงพิจารณาจากโรค สรีระ ประสบการณ์ของทีม และความพร้อมของสถานพยาบาล

ใช้เวลานานแค่ไหน

ไม่มีระยะเวลาเดียวสำหรับการผ่าตัดทุกแบบ การตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะมักสั้นกว่าและหลายรายกลับบ้านในวันเดียว แต่บางรายต้องนอนสังเกตอาการ โดยเฉพาะเมื่อก้อนใหญ่ มีเลือดออก ต้องล้างกระเพาะปัสสาวะ หรือมีโรคร่วม (Cleveland Clinic)

การตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วนหรือทั้งหมดเป็นการผ่าตัดใหญ่ ใช้เวลานานกว่าและต้องพักรักษาในโรงพยาบาล วิธีสร้างทางระบายปัสสาวะ ความซับซ้อนของก้อน พังผืดจากการรักษาเดิม และเทคนิคผ่าตัดล้วนมีผลต่อระยะเวลา วิธีใช้เครื่องมือช่วยผ่านแผลขนาดเล็กอาจใช้เวลาผ่าตัดนานกว่าวิธีเปิดในบางกรณี แต่เวลาผ่าตัดเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ตัวกำหนดว่าวิธีใดเหมาะกว่า

ทีมผ่าตัดจะให้ช่วงเวลาที่คาดหมายหลังเห็นผลตรวจและเลือกวิธีแล้ว แต่กำหนดกลับบ้านอาจเปลี่ยนตามการฟื้นของลำไส้ การเดิน อาการปวด ไข้ เลือดออก และความสามารถในการดูแลสายหรือทางระบายปัสสาวะ

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นต่างกันชัดเจนตามขนาดการผ่าตัด งานที่ทำ และสุขภาพเดิม อย่าใช้ระยะพักฟื้นของผู้ที่ตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะไปเทียบกับผู้ที่ตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมด

หลังตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ

ช่วงแรกอาจแสบหรือปวดเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย และเห็นเลือดปนได้ แหล่งอ้างอิงระบุว่าอาการปวดหรือไม่สบายอาจอยู่ประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่ระยะจริงขึ้นกับขนาดและจำนวนก้อน ปริมาณเนื้อเยื่อที่ตัด การใส่สายสวน และการเกิดภาวะแทรกซ้อน (Cleveland Clinic)

บางรายกลับบ้านพร้อมสายสวน ขณะที่บางรายถอดสายก่อนกลับ ระยะที่ต้องใส่สายขึ้นกับขนาดก้อนและปริมาณเลือดในปัสสาวะ ผู้ที่ทำงานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานยกของ งานขับรถนาน หรืองานที่เข้าห้องน้ำไม่สะดวก ควรยึดข้อจำกัดกิจกรรมจากศัลยแพทย์หลังทราบขอบเขตการตัดจริง

หลังตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วนหรือทั้งหมด

ระยะแรกในโรงพยาบาล ทีมรักษาจะเน้นการควบคุมอาการปวด การลุกเดิน การป้องกันลิ่มเลือด การฟื้นตัวของลำไส้ และการกลับมากินอาหารอย่างค่อยเป็นค่อยไป คุณอาจมีสายสวน ท่อระบาย หรือท่อช่วยระบายปัสสาวะชั่วคราว เวลาถอดขึ้นกับชนิดการผ่าตัดและการสมานของแผล

การฟื้นตัวต่อเนื่องหลังกลับบ้าน มักใช้เวลาหลายสัปดาห์มากกว่าหลายวัน งานเบาอาจกลับได้ก่อนงานที่ต้องยกของ เดินมาก หรือใช้แรงหน้าท้อง ความอ่อนเพลียอาจอยู่นานกว่าความเจ็บแผล โดยเฉพาะผู้ที่ได้รับยาเคมีบำบัดก่อนผ่าตัด มีภาวะซีด หรือมีโภชนาการไม่ดี

หากสร้างกระเพาะปัสสาวะใหม่ คุณอาจต้องฝึกการถ่ายปัสสาวะตามเวลา และบางรายต้องใช้สายสวนเพื่อระบายให้หมด หากมีช่องเปิดหน้าท้อง คุณจะได้รับการสอนเรื่องการติดถุง การดูแลผิว และการสังเกตการรั่วหรือการอุดตัน

ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดจะบอกความลึกของโรค การกระจายไปต่อมน้ำเหลือง และมีเซลล์มะเร็งที่ขอบเนื้อเยื่อหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้อาจทำให้แผนรักษาหลังผ่าตัดเปลี่ยนไป จึงควรถามว่าจะทราบผลเมื่อใดและนัดคุยผลกับใคร

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ความเสี่ยงขึ้นกับชนิดการผ่าตัด อายุ โรคร่วม การใช้ยาที่กระทบการแข็งตัวของเลือด และวิธีสร้างทางระบายปัสสาวะ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับผู้ป่วยทุกคน และแหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้ระบุอัตราภาวะแทรกซ้อนที่เหมาะจะนำมาใช้กับบริบทประเทศไทย

ความเสี่ยงที่พบได้ในการผ่าตัดทั่วไป

• เลือดออกจนต้องเฝ้าระวังหรือให้การรักษาเพิ่ม
• การติดเชื้อที่แผล ทางเดินปัสสาวะ ปอด หรือกระแสเลือด
• ปฏิกิริยาจากยาระงับความรู้สึก
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือหลุดไปปอด
• บาดเจ็บต่ออวัยวะ เส้นเลือด หรือเส้นประสาทใกล้เคียง
• ปวด คลื่นไส้ ท้องผูก หรือเคลื่อนไหวลำบากในระยะแรก

การตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมดเป็นการผ่าตัดใหญ่ แม้พบไม่บ่อย แต่อาจเกิดกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หัวใจเต้นผิดจังหวะ ปอดอักเสบหรือหายใจล้มเหลว ภาวะติดเชื้อรุนแรง และการเสียชีวิตได้ ความเสี่ยงแตกต่างกันตามอายุ โรคร่วม ความแข็งแรง และประสบการณ์ของสถานพยาบาล ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์จะประเมินและอธิบายความเสี่ยงเฉพาะบุคคลก่อนผ่าตัด

ความเสี่ยงหลังตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ

• ปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย หรือเลือดปน
• ลิ่มเลือดอุดกั้นจนปัสสาวะไม่ออก
• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• เลือดออกต่อเนื่อง
• ผนังกระเพาะปัสสาวะทะลุหรือบาดเจ็บ
• ท่อปัสสาวะตีบในภายหลัง
• ก้อนออกไม่หมด หรือต้องผ่าตัดซ้ำเพื่อประเมินระยะให้ชัด
• มะเร็งกลับเป็นซ้ำในกระเพาะปัสสาวะ จึงต้องติดตามต่อเนื่อง (Mayo Clinic)

ความเสี่ยงหลังตัดกระเพาะปัสสาวะ

นอกจากความเสี่ยงทั่วไปแล้ว อาจเกิดภาวะต่อไปนี้

• ลำไส้เคลื่อนไหวช้าหรือหยุดชั่วคราว ทำให้ท้องอืด คลื่นไส้ และยังกินไม่ได้
• ลำไส้อุดตันหรือรอยต่อลำไส้มีปัญหา
• ปัสสาวะรั่วจากรอยเชื่อม
• ท่อไตหรือรอยต่อแคบ ทำให้ปัสสาวะระบายไม่ดีและกระทบไต
• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือไต
• นิ่ว ปัญหาเกลือแร่ หรือการทำงานของไตเปลี่ยนในระยะยาว
• ผิวหนังรอบช่องเปิดอักเสบ ถุงรั่ว หรือช่องเปิดตีบ
• กระเพาะปัสสาวะใหม่ระบายไม่หมด ต้องใช้สายสวนช่วย
• ปัสสาวะเล็ด โดยเฉพาะระหว่างนอนในผู้ที่มีกระเพาะปัสสาวะใหม่
• การเปลี่ยนแปลงของการแข็งตัว การหลั่ง ความรู้สึกทางเพศ หรือความสามารถในการมีบุตร
• มะเร็งกลับเป็นซ้ำในทางเดินปัสสาวะ ต่อมน้ำเหลือง หรืออวัยวะอื่น แม้จะตัดกระเพาะปัสสาวะแล้ว

หากการมีบุตรหรือการทำงานทางเพศเป็นเรื่องสำคัญ ควรพูดก่อนผ่าตัด ไม่ใช่หลังผ่าตัดแล้ว เพราะบางทางเลือกในการเก็บอวัยวะหรือการวางแผนภาวะเจริญพันธุ์ต้องทำล่วงหน้า

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ใช้ช่องทางฉุกเฉินหรือกลับไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้ โดยเฉพาะหากอาการรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว

อาการปัสสาวะแสบและเลือดปนเล็กน้อยหลังตัดก้อนอาจพบได้ แต่อาการควรค่อย ๆ ดีขึ้น หากเลือดมากขึ้น ปัสสาวะไม่ออก หรือมีไข้ ไม่ควรรอถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียวสำหรับมะเร็งกระเพาะปัสสาวะทุกระยะ แต่การเลือกไม่ผ่าตัดต้องพิจารณาว่าสามารถควบคุมโรคได้เพียงใด ไม่ใช่ดูเฉพาะความกังวลเรื่องแผลหรือระยะพักฟื้น

การรักษาสำหรับโรคที่ยังไม่ลุกเข้ากล้ามเนื้อ

หลังตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ แพทย์อาจให้ยาเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะผ่านสายสวน เพื่อลดโอกาสกลับเป็นซ้ำหรือควบคุมโรคความเสี่ยงสูง การรักษานี้มักเป็นส่วนต่อเนื่องจากการตัดก้อน ไม่ใช่สิ่งทดแทนการเก็บชิ้นเนื้อครั้งแรก เพราะต้องรู้ชนิดและความลึกของก้อนก่อน (Mayo Clinic)

หากโรคมีความเสี่ยงต่ำ แผนอาจเน้นการตัดก้อนและติดตามด้วยการส่องกล้อง หากเป็นความเสี่ยงสูง แพทย์จะหารือว่าควรให้ยาในกระเพาะปัสสาวะ ตัดซ้ำ หรือตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมด

การรักษาแบบสงวนกระเพาะปัสสาวะ

ผู้ป่วยมะเร็งที่ลุกเข้ากล้ามเนื้อบางรายอาจใช้แนวทางผสม ได้แก่ ตัดก้อนให้มากที่สุด ร่วมกับยาเคมีบำบัดและรังสีรักษา วิธีนี้มีเป้าหมายเก็บกระเพาะปัสสาวะไว้ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน และต้องติดตามอย่างใกล้ชิด หากโรคไม่ตอบสนองหรือกลับเป็นซ้ำ อาจยังต้องตัดกระเพาะปัสสาวะภายหลัง

การให้ยาก่อนหรือหลังผ่าตัด

หากเป็นมะเร็งชนิด urothelial ที่ลุกเข้ากล้ามเนื้อและกำลังพิจารณาตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมด ควรได้รับการประเมินโดยทีมสหสาขาวิชาชีพอย่างเป็นระบบว่าสามารถรับยาเคมีบำบัดสูตรที่มี cisplatin ก่อนผ่าตัดได้หรือไม่ การให้ยาก่อนผ่าตัดไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลว แต่เป็นส่วนหนึ่งของแผนควบคุมโรคทั้งระบบ ส่วนยาภูมิคุ้มกันบำบัดหรือการรักษาหลังผ่าตัดใช้เฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้ตามระยะโรค ผลชิ้นเนื้อ สุขภาพโดยรวม และสิทธิหรือการเข้าถึงยา

เมื่อมะเร็งกระจายไปไกลแล้ว

หากโรคกระจายไปอวัยวะอื่น การรักษาด้วยยาทั่วร่างกายมักมีบทบาทมากกว่าการผ่าตัดเอากระเพาะปัสสาวะออก การผ่าตัดหรือรังสีรักษาอาจใช้เพื่อบรรเทาเลือดออก การอุดตัน หรืออาการปวดในบางสถานการณ์ เป้าหมายและประโยชน์ที่คาดหวังควรอธิบายให้ชัดก่อนตัดสินใจ

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับการยืนยันโรค ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่ได้รับอนุมัติ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการตรวจระยะ การผ่าตัด การสร้างทางเดินปัสสาวะ ยาร่วมรักษา และการติดตามอาจอยู่คนละขั้นตอน

ประกันสังคม

เริ่มติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ หากสถานพยาบาลนั้นไม่มีศัลยแพทย์หรือทรัพยากรที่จำเป็น อาจต้องเข้าสู่ระบบส่งต่อ ควรถามว่าเอกสารส่งต่อครอบคลุมการตรวจระยะ การผ่าตัด ผลพยาธิวิทยา และการรักษาต่อเนื่องหรือไม่

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเริ่มจากหน่วยบริการประจำหรือสถานพยาบาลตามสิทธิ แล้วดำเนินการส่งต่อตามระบบเมื่อจำเป็น ควรตรวจสอบว่าการส่งต่อระบุโรงพยาบาลปลายทางและขอบเขตการรักษาใดบ้าง โดยเฉพาะหากต้องผ่าตัดใหญ่หรือสร้างทางระบายปัสสาวะ

สิทธิข้าราชการหรือสิทธิหน่วยงาน

ตรวจสอบสถานพยาบาลที่ใช้สิทธิได้ ขั้นตอนการส่งตัว และเงื่อนไขของอุปกรณ์ที่ต้องใช้ต่อเนื่อง หากต้องมีถุงเก็บปัสสาวะหรืออุปกรณ์ดูแลช่องเปิด ควรถามวิธีเบิกและสถานที่รับอุปกรณ์หลังกลับบ้าน

ประกันสุขภาพเอกชน

ติดต่อบริษัทประกันก่อนเข้ารักษา โดยเตรียมผลชิ้นเนื้อ แผนผ่าตัด และเอกสารจากแพทย์ ควรถามเรื่องระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน การอนุมัติล่วงหน้า การพักรักษาในโรงพยาบาล และความคุ้มครองของการสร้างทางเดินปัสสาวะ ยาร่วมรักษา และอุปกรณ์ที่ต้องใช้ที่บ้าน

ไม่ว่าคุณใช้สิทธิใด คำถามสำคัญคือ

• ต้องมีหนังสือส่งตัวหรืออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• โรงพยาบาลใดเป็นผู้รับผิดชอบการผ่าตัดและติดตามผล
• การตรวจระยะและการตรวจชิ้นเนื้ออยู่ในสิทธิเดียวกันหรือไม่
• ยาก่อนหรือหลังผ่าตัดต้องอนุมัติแยกหรือไม่
• อุปกรณ์ดูแลทางระบายปัสสาวะเบิกได้ผ่านช่องทางใด
• หากเกิดภาวะแทรกซ้อนหลังกลับบ้าน ควรไปที่ใด

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งกระเพาะปัสสาวะต้องตัดกระเพาะปัสสาวะออกทั้งหมดหรือไม่

ไม่จำเป็นทุกคน เพราะมะเร็งที่ยังไม่ลุกเข้ากล้ามเนื้อมักเริ่มด้วยการตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะ ส่วนการตัดทั้งหมดมักพิจารณาเมื่อโรคลุกเข้ากล้ามเนื้อหรือเป็นชนิดความเสี่ยงสูงที่ควบคุมด้วยวิธีอื่นไม่ได้ (Cleveland Clinic)

ผ่าตัดผ่านท่อปัสสาวะมีแผลที่หน้าท้องหรือไม่

ไม่มีแผลผ่าตัดที่หน้าท้อง เพราะศัลยแพทย์สอดกล้องและเครื่องมือตัดเข้าไปทางท่อปัสสาวะ อย่างไรก็ตาม ภายในกระเพาะปัสสาวะยังมีแผลจากการตัดก้อน จึงอาจมีเลือดปนและแสบเวลาปัสสาวะระหว่างพักฟื้น

ทำไมบางคนต้องตัดก้อนผ่านท่อปัสสาวะซ้ำ

เพราะแพทย์อาจต้องนำก้อนที่เหลือออกหรือเก็บเนื้อเยื่อเพิ่มเพื่อดูว่ามะเร็งลึกถึงชั้นกล้ามเนื้อหรือไม่ การทำซ้ำไม่ได้หมายความว่าการรักษาครั้งแรกล้มเหลวเสมอไป แต่อาจเป็นขั้นตอนเพื่อกำหนดระยะให้แม่นขึ้น

หลังผ่าตัดยังต้องให้ยาเคมีบำบัดหรือไม่

บางคนยังต้องให้ยา แต่ไม่ใช่ทุกคน แพทย์จะดูผลชิ้นเนื้อ ความลึกของก้อน ต่อมน้ำเหลือง และความเสี่ยงที่โรคจะกลับมา ยาอาจให้เข้าไปในกระเพาะปัสสาวะหรือให้ทางหลอดเลือดตามระยะของโรค

ถ้าตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมดจะปัสสาวะอย่างไร

ศัลยแพทย์จะสร้างทางออกใหม่ให้ปัสสาวะ โดยอาจระบายสู่ถุงภายนอก สร้างกระเพาะปัสสาวะใหม่จากลำไส้ หรือนำปัสสาวะไปเก็บในถุงภายในที่ใช้สายสวนระบาย วิธีที่เหมาะขึ้นกับโรค การทำงานของไตและลำไส้ และความสามารถในการดูแลตนเอง

สามารถเลือกสร้างกระเพาะปัสสาวะใหม่ได้ทุกคนหรือไม่

ไม่ได้ทุกคน เพราะต้องพิจารณาตำแหน่งมะเร็ง ท่อปัสสาวะ การทำงานของไตและตับ ลำไส้ ความแข็งแรง และความสามารถในการใช้สายสวนหากถ่ายปัสสาวะไม่หมด แพทย์จะอธิบายว่าทางเลือกใดเหมาะและมีข้อแลกเปลี่ยนอย่างไร

หลังตัดก้อนมีเลือดในปัสสาวะเป็นเรื่องปกติหรือไม่

เลือดปนเล็กน้อยอาจพบได้ในช่วงพักฟื้น แต่ควรค่อย ๆ ลดลง หากเลือดสดมากขึ้น มีลิ่มเลือดจำนวนมาก ปัสสาวะไม่ออก หน้ามืด หรือมีไข้ ต้องกลับไปโรงพยาบาลทันที

การผ่าตัดทำให้มีเพศสัมพันธ์ไม่ได้หรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนจะสูญเสียการทำงานทางเพศ แต่การตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมดอาจกระทบเส้นประสาทและอวัยวะใกล้เคียง ทำให้การแข็งตัว การหลั่ง ความรู้สึก ความยาวช่องคลอด หรือความสบายขณะมีเพศสัมพันธ์เปลี่ยนไป ควรคุยเรื่องการเก็บอวัยวะและแนวทางฟื้นฟูก่อนผ่าตัด

การผ่าตัดกระทบการมีบุตรหรือไม่

อาจกระทบ โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องนำอวัยวะสืบพันธุ์บางส่วนออกหรือเมื่อมีการให้ยาและรังสีรักษาร่วมด้วย หากต้องการมีบุตรในอนาคต ควรแจ้งทีมรักษาก่อนเริ่มการรักษาเพื่อประเมินทางเลือกในการเก็บภาวะเจริญพันธุ์

ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะกลับมาอีกหรือไม่

ยังมีโอกาสกลับเป็นซ้ำ จึงต้องติดตามต่อเนื่อง หลังตัดก้อนหรือกระเพาะปัสสาวะบางส่วน โรคอาจกลับมาในกระเพาะปัสสาวะที่เหลือ ส่วนหลังตัดทั้งหมด โรคอาจกลับในทางเดินปัสสาวะ ต่อมน้ำเหลือง หรืออวัยวะอื่น

ต้องใส่สายสวนปัสสาวะนานแค่ไหน

ระยะเวลาขึ้นกับชนิดการผ่าตัด ขนาดก้อน เลือดออก และการสมานของรอยต่อ บางคนถอดสายก่อนกลับบ้านหลังตัดก้อน ขณะที่บางคนกลับพร้อมสาย ส่วนการผ่าตัดใหญ่ต้องใช้สายหรือท่อหลายชนิดจนกว่าทีมรักษาจะยืนยันว่าระบายปัสสาวะได้ปลอดภัย

ควรขอความเห็นจากแพทย์อีกคนก่อนตัดกระเพาะปัสสาวะหรือไม่

ทำได้ โดยเฉพาะเมื่อกำลังตัดสินใจเรื่องการตัดกระเพาะปัสสาวะทั้งหมดหรือเลือกรูปแบบทางระบายปัสสาวะ ควรนำผลชิ้นเนื้อ ภาพถ่ายทางรังสี รายงานส่องกล้อง และข้อมูลโรคร่วมไปด้วย เพื่อให้แพทย์อีกคนประเมินจากข้อมูลชุดเดียวกัน

ถ้าไม่ผ่าตัดได้หรือไม่

บางรายมีทางเลือกแบบสงวนกระเพาะปัสสาวะหรือใช้ยาทั่วร่างกาย แต่ไม่เหมาะกับทุกระยะ หากเลื่อนหรือปฏิเสธการผ่าตัด ควรถามให้ชัดว่ามีทางเลือกใด เป้าหมายคือควบคุมโรคหรือบรรเทาอาการ และการรอมีผลต่อโอกาสควบคุมโรคอย่างไร

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดบ้าง

ควรถามว่ามะเร็งอยู่ระยะใด ต้องผ่าตัดแบบไหน เหตุใดจึงเลือกวิธีนั้น จะนำอวัยวะใดออก จะปัสสาวะอย่างไรหลังผ่าตัด และผลชิ้นเนื้อแบบใดอาจทำให้ต้องรักษาเพิ่มเติม นอกจากนี้ควรถามผลกระทบต่อไต การทำงานทางเพศ ภาวะเจริญพันธุ์ งาน และการดูแลตนเองระยะยาว

(Cleveland Clinic): https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/turbt : https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/bladder-cancer-surgery/about/pac-20605765

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: TURBT: Transurethral Resection of Bladder Tumor — เกี่ยวกับ Bladder cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Bladder cancer surgery — เกี่ยวกับ Bladder-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที