# ยาทาแผลที่ปาก

**ยาทาแผลที่ปาก คือยาหรือผลิตภัณฑ์ใช้เฉพาะในช่องปากเพื่อบรรเทาอาการเจ็บ ลดการอักเสบ หรือควบคุมเชื้อ โดยต้องเลือกให้ตรงกับสาเหตุและตำแหน่งของแผล**

## ประเด็นสำคัญ

- แผลร้อนในขนาดเล็ก เจ็บไม่มาก และไม่มีไข้ มักดูแลเองได้ โดยหลีกเลี่ยงอาหารระคายเคือง รักษาความสะอาด และเลือกยาใช้ในช่องปากโดยเฉพาะ
- ยาที่ใช้มีหลายกลุ่ม เช่น triamcinolone ชนิดป้ายช่องปาก ยาชาเฉพาะที่ และน้ำยาบ้วนปาก chlorhexidine ซึ่งมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2%
- ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์หากแผลอยู่นานเกิน 2 สัปดาห์ มีหลายแผลผิดปกติ กลืนลำบาก มีไข้ เลือดออก หรือมีก้อนแข็งร่วมด้วย

## สาเหตุของแผลที่ปากที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

**แผลส่วนใหญ่มาจากร้อนในหรือการบาดเจ็บเล็กน้อย แต่แผลที่ดูคล้ายกันอาจมีสาเหตุและวิธีรักษาต่างกัน** คุณจึงควรดูทั้งลักษณะแผล ตำแหน่ง ระยะเวลา และอาการอื่นร่วมด้วย

- **แผลร้อนใน** มักเป็นแผลตื้น กลมหรือรี ตรงกลางสีขาวหรือเหลือง ขอบแดง พบด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม หรือลิ้น และไม่ติดต่อกัน
- **การกัดหรือเสียดสี** เกิดจากกัดกระพุ้งแก้ม ฟันคม ฟันปลอม เครื่องมือจัดฟัน หรืออาหารแข็ง แผลมักอยู่ตรงจุดที่ถูกกระแทกซ้ำ
- **แผลจากของร้อนหรือสารระคายเคือง** เช่น เครื่องดื่มร้อนจัด อาหารเผ็ดจัด น้ำยาบ้วนปากที่ระคายเคือง หรือการใช้ยาผิดประเภทในช่องปาก
- **การติดเชื้อไวรัส** อาจมีตุ่มน้ำหลายตุ่ม แผลหลายจุด ไข้ ปวดเมื่อย หรือต่อมน้ำเหลืองโต บางชนิดแพร่ให้คนอื่นได้
- **เชื้อราในช่องปาก** มักเห็นคราบขาว เช็ดออกแล้วแดงหรือเจ็บ พบได้หลังใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์ และในผู้ใส่ฟันปลอม
- **โรคเหงือกหรือฟัน** อาจทำให้ปวด บวม มีหนอง มีกลิ่นปาก หรือเจ็บเฉพาะบริเวณใกล้ฟัน ไม่ควรแก้ด้วยยาป้ายแผลอย่างเดียว
- **ภาวะสุขภาพหรือยาอื่น** แผลที่เกิดซ้ำอาจสัมพันธ์กับการขาดสารอาหาร โรคภูมิคุ้มกัน หรือยาบางชนิด จึงควรตรวจหาสาเหตุหากเป็นบ่อยหรือรุนแรงขึ้น

ความเครียดและการพักผ่อนน้อยอาจสัมพันธ์กับแผลร้อนในในบางคน แต่ไม่ควรสรุปว่าเป็นสาเหตุเสมอไป โดยเฉพาะเมื่อแผลมีลักษณะแปลกไปจากเดิม

## เมื่อไหร่ที่สามารถใช้ยาดูแลเองได้

**ดูแลเองได้เมื่อเป็นแผลตื้นขนาดเล็ก มีเพียงไม่กี่แผล เจ็บไม่มาก และยังรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้ตามปกติ** แผลควรมีแนวโน้มดีขึ้น ไม่ขยายต่อเนื่อง และไม่มีไข้ หนอง ก้อนแข็ง หรืออาการบวมลาม

| ลักษณะอาการ | ควรทำอย่างไร |
|---|---|
| แผลร้อนในเล็กน้อย | ดูแลช่องปากและใช้ยาเฉพาะที่ |
| แผลจากกัดหรือฟันเสียดสี | ลดการเสียดสีและสังเกตแผล |
| เจ็บจนกินลำบากเล็กน้อย | เลือกยาบรรเทาปวดสำหรับช่องปาก |
| มีคราบขาวหรือตุ่มน้ำหลายจุด | อย่าเลือกยาสเตียรอยด์เอง |
| ปวดฟัน บวม หรือมีหนอง | พบทันตแพทย์ |
| แผลไม่ดีขึ้นหรือเป็นซ้ำบ่อย | ตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม |

ระหว่างที่แผลหาย คุณควรแปรงฟันด้วยแปรงขนนุ่ม ดื่มน้ำให้เพียงพอ และเลือกอาหารนิ่ม อุณหภูมิไม่ร้อนจัด หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยว เค็มจัด ของแข็งคม บุหรี่ และแอลกอฮอล์ เพราะอาจทำให้แผลแสบและหายช้าลง

อย่านำครีมทาผิว [ยาฆ่าเชื้อ](/pharmacy/antibiotics/)สำหรับผิวหนัง หรือยาสเตียรอยด์ชนิดทาผิวมาใช้ในปาก แม้จะมีชื่อตัวยาเดียวกับผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปาก เพราะส่วนประกอบและวิธีใช้ไม่เหมือนกัน หากฉลากไม่ได้ระบุว่าใช้ในช่องปาก ให้ถือว่าไม่ควรนำมาป้ายแผล

## มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาแผลในปากได้บ้าง

**เลือกยาตามอาการและสาเหตุ ไม่ใช่เลือกจากความแรงของยาเพียงอย่างเดียว** ยาลดอักเสบเหมาะกับแผลร้อนในบางลักษณะ ขณะที่ยาชาช่วยลดปวดชั่วคราว และน้ำยาฆ่าเชื้อไม่ได้รักษาแผลทุกประเภท

| กลุ่มยา | เหมาะกับอาการใด | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| triamcinolone ชนิดป้ายช่องปาก | แผลร้อนในอักเสบ | ไม่ใช้กับแผลติดเชื้อโดยไม่ประเมิน |
| lidocaine ชนิดใช้ในช่องปาก | ลดปวดหรือแสบชั่วคราว | ใช้ตามฉลาก หลีกเลี่ยงการกลืน |
| benzydamine 0.15% ชนิดใช้ในช่องปาก | ลดปวดและระคายเคือง | หลักฐานด้านประสิทธิผลยังมีข้อจำกัด |
| chlorhexidine ชนิดบ้วนปาก | ลดเชื้อในช่องปากบางกรณี | มักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2% |
| เจลเคลือบแผล | ลดการเสียดสี | ช่วยบรรเทาแต่ไม่ได้แก้ทุกสาเหตุ |

### Triamcinolone ชนิดป้ายช่องปากช่วยอะไร

**ยานี้ช่วยลดการอักเสบของแผลร้อนใน แต่ควรใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าสำหรับช่องปาก** ก่อนเริ่มใช้ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อประเมินว่าเป็นแผลร้อนในที่เหมาะกับยาและตรวจข้อห้ามใช้ จากนั้นใช้ตามฉลากและคำแนะนำของเภสัชกรหรือแพทย์ โดยก่อนป้ายควรซับบริเวณแผลให้แห้ง แล้วแตะยาเบา ๆ ให้ติดแผลแทนการถูแรง ๆ

ห้ามใช้หากเคยแพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ และไม่ควรใช้เองเมื่อสงสัยเชื้อรา เริม หรือการติดเชื้ออื่น เพราะสเตียรอยด์อาจกดการอักเสบและทำให้ลักษณะโรคไม่ชัดเจน เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ให้นมบุตรควรให้บุคลากรทางการแพทย์ช่วยประเมินก่อน

Triamcinolone มีหลายรูปแบบและความเข้มข้น เช่น ผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนังและผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปาก ห้ามใช้สลับกันเอง และไม่ควรตีความว่าความเข้มข้นสูงกว่าจะเหมาะกว่าหรือทำให้แผลหายเร็วกว่า

### ยาชาเฉพาะที่ช่วยลดอาการอย่างไร

**Lidocaine ชนิดใช้ในช่องปากช่วยทำให้บริเวณแผลชาชั่วคราว จึงลดความเจ็บขณะพูดหรือรับประทานอาหารได้** ยากลุ่มนี้ไม่ได้รักษาสาเหตุ และเมื่อยาหมดฤทธิ์อาการปวดอาจกลับมา

ควรใช้เฉพาะสูตรที่ระบุสำหรับช่องปากและใช้ตามฉลาก ไม่ควรนำ lidocaine ชนิดฉีดหรือชนิดทาผิวมาใช้แทน หลังใช้ยาอาจต้องระวังการกัดลิ้น กระพุ้งแก้ม หรือรับประทานอาหารร้อน เพราะความรู้สึกลดลงและอาจบาดเจ็บโดยไม่รู้ตัว

ตัวเลขขนาดยาของ lidocaine ชนิดฉีด เช่น 4 มก./กก. ไม่เกี่ยวกับยาทาแผลในปากและห้ามนำมาคำนวณใช้เอง รูปแบบยา ตำแหน่งที่ใช้ และการดูดซึมแตกต่างกันอย่างมาก

### น้ำยาบ้วนปากช่วยให้แผลหายหรือไม่

**Chlorhexidine ช่วยลดแบคทีเรียในช่องปาก แต่ไม่ได้รักษาแผลทุกสาเหตุและไม่ควรใช้ต่อเนื่องโดยไม่จำเป็น** ผลิตภัณฑ์บ้วนปากมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2% ควรตรวจฉลากให้แน่ใจว่าเป็นสูตรสำหรับช่องปาก ไม่ใช่น้ำยาฆ่าเชื้อผิวหนัง

ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ ระคายเคือง ปากลอก แสบลิ้น การรับรสเปลี่ยน และคราบสีบนลิ้นหรือฟัน ห้ามใช้หากเคยแพ้ chlorhexidine และหากเกิดหน้าบวม ลมพิษ หายใจลำบาก หรือหน้ามืด ให้หยุดใช้และไปฉุกเฉินทันที

Benzydamine 0.15% เป็นอีกทางเลือกสำหรับบรรเทาปวดและการระคายเคืองในช่องปากหรือคอ แต่ไม่ได้ยืนยันสาเหตุของแผลและไม่ได้เหมาะกับทุกคน ข้อมูลความเข้มข้นนี้อ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

## เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์

**ควรเข้ารับการตรวจเมื่อแผลไม่หายภายใน 2 สัปดาห์ หรือมีอาการที่ไม่เหมือนแผลร้อนในทั่วไป** แผลเรื้อรังอาจเกิดจากฟันเสียดสี การติดเชื้อ โรคประจำตัว หรือความผิดปกติของเนื้อเยื่อในช่องปาก จึงไม่ควรทายาซ้ำเพื่อกลบอาการ

ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์หากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

- แผลขยายใหญ่ ลึก ขอบแข็ง หรือเลือดออกง่าย
- มีก้อนแข็ง ปื้นขาวหรือแดงที่เช็ดไม่ออก
- แผลอยู่นานเกิน 2 สัปดาห์ หรือกลับเป็นซ้ำบ่อยขึ้น
- มีไข้สูง อ่อนเพลียมาก หรือต่อมน้ำเหลืองโต
- มีตุ่มน้ำหรือแผลจำนวนมาก กระจายทั่วปาก
- ปวดฟัน เหงือกบวม หน้าบวม มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
- เจ็บมากจนกินอาหารหรือดื่มน้ำไม่ได้
- กลืนลำบาก น้ำลายไหล หายใจลำบาก หรือบวมลามอย่างรวดเร็ว
- เกิดแผลหลังเริ่มยาใหม่ หรือมีผื่น ตาแดง และแผลบริเวณอื่นร่วมด้วย
- มีภูมิคุ้มกันต่ำ อยู่ระหว่างเคมีบำบัด หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน

หากหายใจลำบาก ลิ้นหรือคอบวม หน้าบวมมาก หรือมีอาการแพ้รุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูอาการจนถึงวันถัดไป

## คำถามที่พบบ่อย

### แผลร้อนในทายาแล้วกี่วันหาย

**แผลร้อนในขนาดเล็กมักค่อย ๆ ดีขึ้นและหายได้เองภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์** ยาเฉพาะที่ช่วยลดปวดหรือการอักเสบ แต่อาจไม่ได้ทำให้แผลหายทันที หากเกิน 2 สัปดาห์ยังไม่หาย ควรตรวจโดยแพทย์หรือทันตแพทย์

### ใช้ยาทาผิวที่มี triamcinolone ทาในปากได้ไหม

**ไม่ได้ เว้นแต่ฉลากระบุชัดว่าเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ในช่องปาก** ยาทาผิวอาจมีสารประกอบที่ไม่เหมาะกับเยื่อบุช่องปากและหลุดกลืนได้ง่าย ควรใช้รูปแบบยาป้ายช่องปากเท่านั้น

### แผลในปากใช้ chlorhexidine ได้ทุกกรณีไหม

**ไม่ได้ เพราะ chlorhexidine ลดเชื้อแบคทีเรียแต่ไม่ครอบคลุมทุกสาเหตุของแผล** หากเป็นตุ่มน้ำจากไวรัส เชื้อรา แผลจากฟันคม หรือแผลที่มีเนื้อแข็ง น้ำยาบ้วนปากอย่างเดียวไม่เพียงพอ การใช้นานยังอาจทำให้ฟันหรือลิ้นเกิดคราบสีและการรับรสเปลี่ยน

### ยาชาทาแผลในปากช่วยรักษาแผลหรือไม่

**ยาชาช่วยลดความเจ็บชั่วคราว แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุหรือทำให้แผลทุกชนิดหายเร็วขึ้น** ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ทำสำหรับช่องปากและอย่าใช้เกินฉลาก หากปวดมากขึ้นแม้ใช้ยา ควรตรวจหาสาเหตุ

### แผลในปากเป็นเชื้อราหรือร้อนในดูอย่างไร

**ร้อนในมักเป็นแผลเดี่ยวหรือไม่กี่แผล ตรงกลางขาวหรือเหลืองและมีขอบแดง ส่วนเชื้อรามักเป็นคราบขาวหลายบริเวณ** คราบเชื้อราอาจเช็ดออกแล้วเห็นผิวแดงหรือมีเลือดซึม แต่การดูด้วยตนเองอาจแยกได้ไม่แน่นอน จึงไม่ควรใช้ยาสเตียรอยด์เมื่อสงสัยเชื้อรา

### เด็กมีแผลในปากใช้ยาเดียวกับผู้ใหญ่ได้ไหม

**ไม่ควรใช้ยาเดียวกับผู้ใหญ่โดยอัตโนมัติ เพราะข้อจำกัดด้านอายุ รูปแบบยา และความเสี่ยงจากการกลืนต่างกัน** เด็กที่มีไข้ ดื่มน้ำน้อย น้ำลายไหล แผลหลายจุด หรือซึม ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรคำนวณขนาดยารับประทานจากอายุเอง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้  
หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 10571)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=10571) — เกี่ยวกับ triamcinolone acetonide — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
2. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 348)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=348) — เกี่ยวกับ chlorhexidine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
3. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 166)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=166) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
4. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2856)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2856) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
5. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 3404)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=3404) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
6. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 5962)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=5962) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
7. [WebMD: Triamcinolone Acetonide topical (Aristocort, Kenalog, and others)](https://www.webmd.com/drugs/triamcinolone-acetonide-topical) — เกี่ยวกับ triamcinolone acetonide — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
8. [NHS: Chlorhexidine: antiseptic and disinfectant for mouth ulcers, throat…](https://www.nhs.uk/medicines/chlorhexidine/) — เกี่ยวกับ chlorhexidine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
9. [hopkinsmedicine.org: CHG Bathing to Prevent Healthcare Associated Infections](https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/chg-bathing-to-prevent-healthcareassociated-infections) — เกี่ยวกับ chlorhexidine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
10. [pmc.ncbi.nlm.nih.gov: Benzydamine hydrochloride for the treatment of sore throat ... - PMC](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9205545/) — เกี่ยวกับ benzydamine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
11. [ncbi.nlm.nih.gov: Benzydamine for Acute Sore Throat: A Review of Clinical ... - NCBI](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537954/) — เกี่ยวกับ benzydamine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
> หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์