# ยาผื่นคัน

**ผื่นคัน คือการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังที่ทำให้คัน แดง นูน เป็นตุ่ม หรือแห้งลอก ซึ่งอาจเกิดจากภูมิแพ้ การระคายเคือง แมลงกัด โรคผิวหนัง หรือการติดเชื้อ**

## ประเด็นสำคัญ

- **ผื่นคันเล็กน้อยที่ไม่มีแผลพุพอง ไข้ หายใจลำบาก หรือหน้าบวม อาจดูแลเบื้องต้นด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ประคบเย็น และใช้ยาตามอาการ**
- **ผู้ใหญ่อาจใช้ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง หรือ loratadine 10 มก. วันละครั้ง โดยไม่ควรกินยาแก้แพ้หลายชนิดซ้อนกันเอง**
- **ถ้าผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ ลามรวดเร็ว มีไข้ แผลในปาก หน้าบวม หรือหายใจติดขัด ให้หยุดยาที่สงสัยและไปฉุกเฉินทันที**

## สาเหตุที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

**ผื่นคันเกิดได้จากหลายสาเหตุ และหน้าตาคล้ายกันได้ จึงควรสังเกตสิ่งที่สัมผัส อาหาร ยา และช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการ** สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

- **ผื่นแพ้สัมผัสหรือระคายเคือง:** เกิดหลังสัมผัสสบู่ เครื่องสำอาง น้ำยาซักผ้า โลหะ ยาง หรือสารเคมี มักขึ้นตรงบริเวณที่สัมผัส
- **ลมพิษ:** เป็นผื่นนูนแดงหรือสีเดียวกับผิว คันมาก ผื่นแต่ละตำแหน่งมักเกิดแล้วจาง ก่อนย้ายไปขึ้นที่อื่น อาหาร ยา การติดเชื้อ อากาศ และความร้อนอาจกระตุ้นได้
- **แมลงกัดต่อย:** มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุดหรือเป็นกลุ่ม โดยเฉพาะบริเวณแขน ขา หรือผิวที่อยู่นอกเสื้อผ้า
- **ผิวแห้งหรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง:** ผิวมักแห้ง หยาบ ลอก และคันซ้ำ โดยอาการอาจมากขึ้นเมื่ออากาศแห้งหรืออาบน้ำร้อน
- **ผดร้อน:** เป็นตุ่มเล็กบริเวณอับชื้น เช่น คอ หน้าอก หลัง หรือข้อพับ มักเกิดหลังเหงื่อออกมาก
- **เชื้อราที่ผิวหนัง:** อาจเห็นเป็นวง ขอบแดงหรือลอก และค่อย ๆ ขยาย การใช้ยาสเตียรอยด์ทาเองอาจทำให้ลักษณะผื่นเปลี่ยนและรักษายากขึ้น
- **หิด:** มักคันมากตอนกลางคืน พบที่ซอกนิ้ว ข้อมือ รักแร้ เอว หรืออวัยวะเพศ และคนใกล้ชิดอาจคันพร้อมกัน
- **ผื่นจากยา:** อาจเกิดหลังเริ่มยาหรืออาหารเสริมชนิดใหม่ ตั้งแต่ผื่นแดงทั่วไปจนถึงอาการแพ้รุนแรง

## เมื่อไหร่ที่ดูแลเองด้วยยาทั่วไปได้

**คุณอาจดูแลเองได้เมื่อผื่นอยู่ในพื้นที่จำกัด อาการไม่มาก ทราบสิ่งกระตุ้นที่น่าจะเป็นสาเหตุ และไม่มีสัญญาณอันตราย** หยุดใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่สัมผัสผิว หลีกเลี่ยงการเกา ประคบเย็น และใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน

| ลักษณะอาการ | สิ่งที่ทำได้เบื้องต้น |
|---|---|
| คันเล็กน้อย ผิวแห้ง | ทามอยส์เจอไรเซอร์ไม่มีน้ำหอม |
| ตุ่มคันจากแมลงกัด | ล้างผิว ประคบเย็น ใช้ calamine |
| ลมพิษเล็กน้อย ไม่มีหน้าบวม | อาจใช้ยาแก้แพ้ชนิดกินหนึ่งชนิด |
| ผื่นจากสบู่หรือเครื่องสำอาง | หยุดสิ่งที่สงสัยและล้างออก |
| เป็นวง ลอก หรือลาม | ควรตรวจว่าเป็นเชื้อราหรือไม่ |
| ไม่ทราบสาเหตุหรือเป็นซ้ำ | บันทึกรูปผื่นและรายการยาเพื่อประเมิน |

อย่าเกาจนผิวถลอก เพราะเพิ่มโอกาสติดเชื้อ ตัดเล็บให้สั้นและใส่เสื้อผ้าที่ไม่รัดแน่น หากผื่นไม่ดีขึ้นภายใน 7 วัน แย่ลง หรือหายแล้วกลับมาเร็ว ควรให้แพทย์ประเมินสาเหตุแทนการลองยาเพิ่มเอง

## กลุ่มยาอะไรใช้บรรเทาอาการผื่นคันได้บ้าง

**ยาแก้แพ้ชนิดกินช่วยลดอาการคันจากลมพิษหรือปฏิกิริยาภูมิแพ้ ส่วนยาทาภายนอกเหมาะกับผื่นคันเฉพาะจุดบางชนิด** ยาไม่ได้แก้ทุกสาเหตุ เช่น เชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย จึงต้องเลือกจากลักษณะผื่นด้วย

| กลุ่มยา | เหมาะกับอาการ | ข้อควรระวังสำคัญ |
|---|---|---|
| cetirizine | ลมพิษและอาการคันจากภูมิแพ้ | อาจง่วง หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ |
| loratadine | ลมพิษและอาการแพ้ | อาจง่วงได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้เกินขนาด |
| chlorpheniramine | อาการแพ้และคัน | ง่วง ปากแห้ง ปัสสาวะลำบาก |
| calamine | คันเฉพาะจุด แมลงกัด ผิวระคายเคือง | ใช้ภายนอก ห้ามเข้าตา |
| มอยส์เจอไรเซอร์ | ผิวแห้งและผื่นผิวหนังอักเสบ | เลือกชนิดไม่มีน้ำหอม |

### ยาแก้แพ้ชนิดกินใช้อย่างไร

**เลือกใช้เพียงหนึ่งชนิดและอ่านตัวยาสำคัญบนฉลากก่อนกิน เพราะยาแก้หวัดหรือยาแก้แพ้สูตรผสมอาจมีตัวยาซ้ำกัน** ขนาดตามฉลากสากลสำหรับยาเม็ดมีดังนี้

| ตัวยา | ขนาดตามฉลากสำหรับผู้ใหญ่ | จุดที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| cetirizine | 10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมง | อาการไม่มากอาจมีผลิตภัณฑ์ขนาด 5 มก. |
| loratadine | 10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 1 เม็ดใน 24 ชั่วโมง | โรคตับหรือไตอาจต้องปรับขนาด |
| chlorpheniramine | 4 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมง ไม่เกิน 6 เม็ดหรือ 24 มก. ใน 24 ชั่วโมง | ทำให้ง่วงได้มากกว่า |

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

[cetirizine](/pharmacy/cetirizine-allergy-medicine/) และ loratadine เป็นยาแก้แพ้รุ่นใหม่ที่มักทำให้ง่วงน้อยกว่า chlorpheniramine แต่แต่ละคนตอบสนองต่างกัน คุณจึงไม่ควรขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลอย่างไร หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ ยานอนหลับ และยากล่อมประสาท เพราะอาจเสริมอาการง่วง

**ห้ามใช้ cetirizine หากเคยแพ้ยานี้ ส่วนประกอบของยา หรือยาแก้แพ้ที่มี hydroxyzine และห้ามใช้ loratadine หากเคยแพ้ยานี้หรือส่วนประกอบของยา** ผู้ที่เป็นโรคตับหรือไต ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ให้นมบุตรต้องตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ โดยฉลาก cetirizine ไม่แนะนำระหว่างให้นมบุตร

chlorpheniramine อาจทำให้ปากแห้ง ตาพร่า ท้องผูก หรือปัสสาวะลำบาก ผู้ที่เป็นต้อหิน มีต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะติดขัด หรือมีโรคทางเดินหายใจเรื้อรังไม่ควรซื้อกินเองโดยไม่ประเมินความเสี่ยง

### เด็กใช้ยาแก้แพ้ได้หรือไม่

**ขนาดยาชนิดกินในเด็กต้องพิจารณาจากน้ำหนัก อายุ และความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรแบ่งยาผู้ใหญ่หรือกำหนดจำนวนมิลลิลิตรเอง** สำหรับ cetirizine ชนิดน้ำ ขนาดที่มีข้อมูลในเด็กคือ 0.25 มก./กก./วัน แต่ในประเทศไทยผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองสำหรับเด็กอายุมากกว่า 2 ปี และเด็กอายุต่ำกว่านี้ควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์

อย่าให้ยาน้ำเป็นจำนวนมิลลิลิตรโดยไม่ดูความเข้มข้นบนขวด เพราะผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดอาจมีตัวยาไม่เท่ากัน สำหรับ chlorpheniramine ฉลากยาที่อ้างอิงระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีควรให้แพทย์กำหนดวิธีใช้ และไม่ควรใช้ยาเพื่อทำให้เด็กง่วง

### calamine ใช้อย่างไร

**calamine ช่วยบรรเทาอาการคันชั่วคราวจากแมลงกัด ผื่น หรือการระคายเคืองเล็กน้อย** ทำความสะอาดผิว ปล่อยให้แห้ง เขย่าขวด แล้วทาบาง ๆ บริเวณผื่นได้ไม่เกินวันละ 3–4 ครั้งสำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป

ยานี้ใช้ภายนอกเท่านั้น ห้ามทาเข้าตา ปาก หรือผิวที่เป็นแผลลึก เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีควรให้แพทย์ประเมินก่อน หากอาการแย่ลงหรือยังไม่หายภายใน 7 วัน ให้หยุดใช้และตรวจหาสาเหตุ

## เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

**ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากมีหายใจลำบาก เสียงแหบ คอบวม ลิ้นบวม หน้าหรือริมฝีปากบวม เวียนศีรษะมาก หรือเป็นลม** อาการเหล่านี้อาจเป็นปฏิกิริยาแพ้รุนแรง และยาแก้แพ้ชนิดกินไม่ใช่การรักษาฉุกเฉินที่เพียงพอ

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

- ผื่นลามรวดเร็ว เจ็บแสบมาก มีตุ่มน้ำ หรือผิวลอก
- มีไข้ ตาแดง แผลในปาก หรือแผลบริเวณอวัยวะเพศร่วมด้วย
- ผื่นเริ่มหลังใช้ยาใหม่ แล้วมีหน้าบวม แน่นหน้าอก หรือหายใจผิดปกติ
- ผื่นมีหนอง บวมร้อน กดเจ็บ หรือมีเส้นแดงพาดจากบริเวณแผล
- มีจุดแดงหรือม่วงที่กดแล้วไม่จาง หรือมีเลือดออกผิดปกติ
- คันมากตอนกลางคืนและคนในบ้านเริ่มคันตาม
- ผื่นเป็นวง ขยายต่อเนื่อง หรือแย่ลงหลังทายาที่มีสเตียรอยด์
- อาการคงอยู่นานกว่า 7 วัน เป็นซ้ำบ่อย หรือรบกวนการนอนและชีวิตประจำวัน
- ผื่นเกิดในทารก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

## คำถามที่พบบ่อย

### ผื่นคันกิน cetirizine กับ loratadine พร้อมกันได้ไหม

**ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะเป็นยาแก้แพ้ที่ออกฤทธิ์ใกล้เคียงกันและอาจเพิ่มผลข้างเคียงโดยไม่ทำให้อาการดีขึ้นตามสัดส่วน** เลือกเพียงหนึ่งชนิดตามฉลาก หากกินแล้วไม่ได้ผล ควรตรวจว่าผื่นเกิดจากภูมิแพ้ เชื้อรา หิด หรือสาเหตุอื่นก่อนเพิ่มยา

### กินยาแก้แพ้แล้วผื่นยังไม่หายหมายความว่าอย่างไร

**อาจเป็นเพราะผื่นไม่ได้เกิดจากฮีสตามีน หรือยังสัมผัสสิ่งกระตุ้นอยู่** ยาแก้แพ้ช่วยลดคันและลมพิษ แต่ไม่รักษาเชื้อรา หิด การติดเชื้อ หรือผื่นระคายเคืองโดยตรง ถ้าผื่นลาม เปลี่ยนลักษณะ หรือไม่ดีขึ้นภายใน 7 วัน ควรพบแพทย์

### ผื่นคันทาครีมสเตียรอยด์เองได้ไหม

**ไม่ควรทาเมื่อยังไม่ทราบว่าเป็นผื่นชนิดใด โดยเฉพาะผื่นเป็นวง มีหนอง หรือสงสัยเชื้อรา** สเตียรอยด์อาจกดการอักเสบชั่วคราวแต่ทำให้การติดเชื้อลุกลามหรือลักษณะผื่นเปลี่ยนได้ การเลือกความแรงและระยะเวลาต้องเหมาะกับตำแหน่งผิวหนัง

### ผื่นขึ้นหลังเริ่มยาใหม่ควรทำอย่างไร

**ถ้ามีหน้าบวม ปากบวม หายใจลำบาก แผลในปาก ตุ่มน้ำ หรือผิวลอก ให้ไปฉุกเฉินทันที** หากมีเพียงผื่นแต่ยังไม่แน่ใจว่าเกิดจากยาใด อย่ากินยาซ้ำเพื่อทดสอบเอง จดชื่อยา เวลาที่กิน และถ่ายรูปผื่นไว้สำหรับการประเมิน

### อาการคันแต่ไม่มีผื่นใช้ยาแก้แพ้ได้ไหม

**อาจใช้ได้ถ้าอาการสัมพันธ์กับภูมิแพ้ แต่การคันโดยไม่มีผื่นไม่ได้เกิดจากภูมิแพ้เสมอไป** ผิวแห้ง โรคตับ โรคไต ไทรอยด์ ยาบางชนิด หรือปัญหาอื่นอาจทำให้คันได้ หากคันทั่วตัว ต่อเนื่อง หรือมีตาเหลือง ตัวเหลือง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลีย ควรพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้  
หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2501)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2501) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
2. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 4334)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=4334) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
3. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2170)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2170) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
4. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 9961)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=9961) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
5. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 70)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=70) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
6. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 7630)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=7630) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
7. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 9319)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=9319) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
8. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1062)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1062) — เกี่ยวกับ loratadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
9. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 10727)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=10727) — เกี่ยวกับ loratadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-18)
10. [Healthline: Cetirizine: Uses, Side Effects, and Precautions](https://www.healthline.com/health/drugs/cetirizine) — เกี่ยวกับ cetirizine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
11. [Cleveland Clinic: Antihistamine Types & Side Effects](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/antihistamines) — เกี่ยวกับ cetirizine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
12. [WebMD: Chlorpheniramine (Chlor-Trimeton, ChlorTabs, and others)](https://www.webmd.com/drugs/chlorpheniramine-maleate) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)
13. [ncbi.nlm.nih.gov: Loratadine - StatPearls - NCBI Bookshelf](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542278/) — เกี่ยวกับ loratadine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-18)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
> หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์