# ยาลดไข้สูง

**ไข้สูงคือภาวะที่อุณหภูมิร่างกายเพิ่มขึ้นจากการตอบสนองต่อความเจ็บป่วย โดยยาลดไข้ช่วยบรรเทาไข้และอาการปวด แต่ไม่ได้กำจัดสาเหตุของไข้โดยตรง**

## ประเด็นสำคัญ

- ไข้ที่ไม่มีสัญญาณอันตรายอาจดูแลเบื้องต้นด้วยการพัก ดื่มน้ำ และใช้ paracetamol ตามฉลากที่เหมาะกับผู้ใช้ หากสงสัยไข้เลือดออก เช่น ไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะหรือกระบอกตา ปวดเมื่อยมาก คลื่นไส้ ผื่น หรือมีเลือดออกผิดปกติ ให้หลีกเลี่ยง ibuprofen, aspirin และ NSAIDs อื่น ใช้ paracetamol ตามฉลากหากไม่มีข้อห้าม ดื่มน้ำ และไปพบแพทย์เพื่อประเมิน โดยเฉพาะเมื่ออาการแย่ลงหรือมีสัญญาณอันตราย
- ibuprofen 200 มก. เป็นความแรงที่พบได้ในประเทศไทย แต่ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้และใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ได้รับ
- หากหายใจลำบาก ซึม สับสน ชัก คอแข็ง มีผื่นผิดปกติ ดื่มน้ำไม่ได้ หรือไข้แย่ลง ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว

## ไข้สูงเกิดจากสาเหตุอะไรได้บ้าง

**สาเหตุที่พบบ่อยคือการติดเชื้อ โดยเฉพาะการติดเชื้อไวรัส แต่ไข้ยังเกิดจากแบคทีเรีย การอักเสบ ยาบางชนิด หรือภาวะจากความร้อนได้**

- **การติดเชื้อไวรัส:** มักพบร่วมกับไอ เจ็บคอ น้ำมูก ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย คลื่นไส้ หรือถ่ายเหลว อาการแตกต่างกันตามเชื้อและตำแหน่งที่ติดเชื้อ
- **การติดเชื้อแบคทีเรีย:** อาจเกิดในคอ ปอด ทางเดินปัสสาวะ ผิวหนัง หรืออวัยวะอื่น บางกรณีต้องใช้ยาปฏิชีวนะหลังได้รับการประเมิน ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง
- **การอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากเชื้อ:** โรคอักเสบหรือโรคภูมิคุ้มกันบางชนิดอาจทำให้มีไข้ร่วมกับปวดข้อ ผื่น หรืออาการเรื้อรัง
- **ผลจากยา:** ยาบางชนิดทำให้เกิดไข้หรืออาการแพ้ยาได้ โดยเฉพาะเมื่อมีผื่น หน้าบวม หายใจมีเสียงหวีด หรืออาการเริ่มหลังใช้ยาใหม่
- **ภาวะจากความร้อน:** การอยู่กลางแดดหรือออกแรงในอากาศร้อนอาจทำให้อุณหภูมิร่างกายสูง หากมีผิวร้อน สับสน เป็นลม หรือหมดสติ ถือเป็นเหตุฉุกเฉิน

อุณหภูมิที่วัดได้เป็นข้อมูลสำคัญ แต่ต้องดูอาการร่วมด้วย คนที่ตัวเลขไข้ไม่สูงมากแต่อ่อนแรงมาก หายใจลำบาก หรือซึมลง อาจต้องได้รับการประเมินเร่งด่วนกว่าคนที่ตัวเลขสูงกว่าแต่ยังรู้สึกตัวดีและดื่มน้ำได้

## เมื่อไหร่ที่ดูแลเองด้วยยาลดไข้ได้

**คุณอาจดูแลเบื้องต้นได้เมื่อยังรู้สึกตัวดี หายใจปกติ ดื่มน้ำได้ ปัสสาวะได้ และไม่มีอาการอันตราย โดยใช้ยาเพื่อลดความไม่สบายตัวร่วมกับการพักผ่อน**

| ลักษณะอาการ | ควรทำอะไร |
|---|---|
| มีไข้แต่ยังดื่มน้ำได้ | พัก ดื่มน้ำ และวัดไข้เป็นระยะ |
| ปวดศีรษะหรือปวดเมื่อยร่วมด้วย | ใช้ยาลดไข้ตามฉลาก หากไม่มีข้อห้าม |
| คลื่นไส้หรือกินได้น้อย | จิบน้ำครั้งละน้อยแต่บ่อย |
| อาการดีขึ้นหลังดูแล | เฝ้าสังเกตอาการต่อ |
| ไข้แย่ลงหรืออยู่นานเกิน 3 วัน | พบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ |

เกณฑ์รอดูไข้ 3 วันไม่ควรใช้กับเด็กเล็กแบบเดียวกับผู้ใหญ่ โดยเฉพาะทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือนที่วัดอุณหภูมิได้ 38°C ขึ้นไป ต้องพบแพทย์ทันที แม้ยังดูดนมได้หรือไม่มีอาการอันตรายอื่น

เลือกเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้และอยู่ในห้องที่ไม่ร้อนอบอ้าว ไม่ต้องห่มผ้าหนาเพื่อเร่งให้เหงื่อออก เพราะอาจทำให้ไม่สบายตัวและสูญเสียน้ำมากขึ้น หลีกเลี่ยงการเช็ดตัวด้วยน้ำเย็นจัดหรือแอลกอฮอล์

ตรวจส่วนประกอบของยาแก้หวัดหรือยาแก้ปวดทุกชนิดก่อนใช้ ยาสูตรผสมอาจมี paracetamol หรือยาแก้ปวดกลุ่มเดียวกับที่คุณกินอยู่แล้ว การรับประทานซ้ำจากหลายผลิตภัณฑ์อาจทำให้ได้รับยาเกินโดยไม่รู้ตัว

สำหรับเด็ก ขนาดยากินต้องคำนวณจากน้ำหนักและความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรกะปริมาณจากอายุหรือใช้ช้อนกินข้าวตวงยา หากไม่ทราบน้ำหนักหรือความเข้มข้นบนขวด ควรให้เภสัชกรช่วยคำนวณก่อนใช้

## มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาไข้ได้

**ยาที่ใช้บ่อยคือ paracetamol และ ibuprofen แต่ทั้งสองชนิดมีข้อควรระวังต่างกัน และไม่ควรใช้หลายผลิตภัณฑ์ซ้ำส่วนประกอบกัน**

| กลุ่มยา | เหมาะกับอาการแบบใด | ข้อควรระวังสำคัญ |
|---|---|---|
| paracetamol | ไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อย | ใช้เกินขนาดอาจทำลายตับ |
| ibuprofen | ไข้ร่วมกับปวดหรืออักเสบ | เสี่ยงระคายกระเพาะ เลือดออก และปัญหาไต |
| aspirin | ลดไข้และปวดได้ในบางกรณี | ไม่ควรใช้เพื่อลดไข้ในเด็กหรือวัยรุ่น เว้นแต่แพทย์สั่งสำหรับข้อบ่งใช้เฉพาะ |

### Paracetamol เหมาะกับใคร

**Paracetamol เป็นตัวเลือกที่ใช้บรรเทาไข้และอาการปวดได้ โดยต้องตรวจขนาดยาจากฉลากและนับปริมาณรวมจากยาทุกชนิดที่ใช้ในวันเดียวกัน**

ผู้ที่เป็นโรคตับ ดื่มแอลกอฮอล์มากเป็นประจำ หรือเคยได้รับยาเกินขนาด ไม่ควรเพิ่มยาเอง หากรับประทานมากกว่าที่ฉลากกำหนดควรไปโรงพยาบาล แม้ยังไม่มีอาการ เพราะพิษต่อตับอาจยังไม่แสดงทันที

การแพ้พบได้น้อย แต่อาจรุนแรงได้ หยุดยาและขอความช่วยเหลือทันทีหากมีหน้าบวม ผื่นพุพอง หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือรู้สึกหน้ามืดคล้ายจะหมดสติ

### Ibuprofen เหมาะกับใคร

**Ibuprofen ช่วยลดไข้ ปวด และการอักเสบ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน โดยเฉพาะผู้มีแผลหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร โรคไต โรคหัวใจ หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด**

ibuprofen 200 มก. เป็นความแรงที่พบได้ในประเทศไทย แต่ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ และใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ได้รับ ไม่ควรอิงฉลากต่างประเทศหรือเลือกใช้เองโดยไม่มีการประเมินโรคประจำตัว ยาร่วมใช้ อายุ และการตั้งครรภ์

หากระคายท้อง สามารถรับประทานพร้อมอาหารหรือนมได้ ห้ามใช้ร่วมกับยาแก้อักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ชนิดอื่น เพราะเพิ่มความเสี่ยงแผลและเลือดออกในกระเพาะ ผู้ตั้งครรภ์ตั้งแต่ 20 สัปดาห์ขึ้นไปไม่ควรใช้ เว้นแต่แพทย์เป็นผู้สั่ง

ข้อมูลขนาดยาควรใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ได้รับหรือคำแนะนำของเภสัชกร

### ควรใช้ aspirin ลดไข้หรือไม่

**ไม่ควรใช้ aspirin เพื่อลดไข้ในเด็กหรือวัยรุ่น เว้นแต่แพทย์สั่งสำหรับข้อบ่งใช้เฉพาะ เพราะความเสี่ยงกลุ่มอาการเรย์สัมพันธ์กับการติดเชื้อไวรัส และอาจไม่สามารถแยกสาเหตุของไข้ได้ด้วยตนเอง**

ในผู้ใหญ่ aspirin เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก โดยเฉพาะผู้ที่มีแผลในกระเพาะ ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ดื่มแอลกอฮอล์มาก หรือกำลังเตรียมผ่าตัด ผู้ที่ใช้ aspirin เพื่อป้องกันหัวใจขาดเลือดหรือหลอดเลือดสมองไม่ควรหยุดยาเอง และไม่ควรเพิ่ม aspirin เพื่อรักษาไข้โดยไม่ได้รับคำแนะนำ

## เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

**ควรพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการที่บ่งชี้ว่าร่างกายหรืออวัยวะสำคัญกำลังได้รับผลกระทบ ไม่ควรรอดูเพียงว่ายาลดไข้จะออกฤทธิ์หรือไม่**

ไปห้องฉุกเฉินหรือขอความช่วยเหลือเร่งด่วนเมื่อมีอาการต่อไปนี้:

- หายใจลำบาก หายใจเร็ว เจ็บหน้าอก หรือริมฝีปากคล้ำ
- ซึมลง สับสน ปลุกไม่ตื่น หมดสติ หรือชัก
- ปวดศีรษะรุนแรงร่วมกับคอแข็ง แพ้แสง หรืออาเจียนมาก
- มีผื่นแดงม่วงที่กดแล้วไม่จาง ผื่นพุพอง หรือผิวหนังลอก
- ดื่มน้ำไม่ได้ อาเจียนต่อเนื่อง ปัสสาวะน้อยมาก หรือหน้ามืด
- อุจจาระดำ ถ่ายเป็นเลือด หรืออาเจียนเป็นเลือดหลังใช้ยาแก้ปวด
- มีไข้หลังอยู่กลางแดดหรือออกแรงในที่ร้อนร่วมกับผิวร้อน สับสน หรือหมดสติ
- หน้าบวม ลิ้นบวม หายใจมีเสียงหวีด หรือเป็นลมหลังรับประทานยา

ทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือนที่วัดอุณหภูมิได้ 38°C ขึ้นไปควรพบแพทย์ทันที แม้ยังดูดนมได้หรือไม่มีอาการอันตรายอื่น เด็กเล็กไม่ควรใช้เกณฑ์รอดูไข้ 3 วันแบบเดียวกับผู้ใหญ่

ควรนัดพบแพทย์หากไข้แย่ลงหรืออยู่นานเกิน 3 วัน มีอาการกลับเป็นซ้ำบ่อย หรือมีปวด บวม แดงเฉพาะที่ ผู้ตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือผู้มีโรคตับ ไต หัวใจ และโรคเรื้อรังอื่น ควรได้รับการประเมินเร็วขึ้นเมื่ออาการผิดจากปกติ

## คำถามที่พบบ่อย

### กินยาลดไข้แล้วไข้ไม่ลง ควรทำอย่างไร

**อย่าเพิ่มขนาดหรือกินซ้ำเร็วกว่าที่ฉลากกำหนด** วัดอุณหภูมิใหม่ ตรวจว่ากินยาถูกชนิดและไม่ได้อาเจียนออกมา พร้อมดื่มน้ำและพัก หากไข้แย่ลงหรือมีอาการอันตราย ควรไปพบแพทย์

### กิน paracetamol กับ ibuprofen พร้อมกันได้ไหม

**ไม่ควรเริ่มใช้พร้อมกันเองหากยังไม่ทราบขนาดและเวลาของแต่ละชนิด** การสลับยาอาจทำให้จำเวลาผิดหรือกินเกิน โดยเฉพาะเมื่อใช้ยาแก้หวัดสูตรผสมร่วมด้วย เลือกใช้ยาชนิดเดียวตามฉลากก่อนและจดเวลาที่รับประทาน

### ใช้ ibuprofen 200 มก. ลดไข้ได้ไหม

**ibuprofen 200 มก. เป็นความแรงที่พบได้ในประเทศไทย แต่ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้และใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ได้รับ** ไม่ควรอิงฉลากต่างประเทศหรือเลือกใช้เองโดยไม่มีการประเมินโรคประจำตัว ยาร่วมใช้ อายุ และการตั้งครรภ์

### ไข้สูงต้องกินยาปฏิชีวนะไหม

**ไม่จำเป็นเสมอไป เพราะไข้จำนวนมากเกิดจากไวรัสซึ่งยาปฏิชีวนะรักษาไม่ได้** การเลือกยาปฏิชีวนะต้องอาศัยตำแหน่งติดเชื้อ อาการ ตรวจร่างกาย และบางครั้งต้องตรวจเพิ่มเติม ไม่ควรใช้ยาที่เหลือจากครั้งก่อน

### เด็กมีไข้ใช้ยาผู้ใหญ่แบ่งครึ่งได้ไหม

**ไม่ควรแบ่งยาผู้ใหญ่ให้เด็กโดยกะจากอายุ** ยากินสำหรับเด็กต้องคำนวณจากน้ำหนัก และยาน้ำต้องทราบความเข้มข้นก่อนแปลงเป็นมิลลิลิตร หากยังไม่ทราบข้อมูลเหล่านี้ อย่าเดาขนาดยา

### ควรเช็ดตัวด้วยน้ำเย็นจัดไหม

**ไม่ควรใช้น้ำเย็นจัดหรือแอลกอฮอล์เช็ดตัว** วิธีดังกล่าวอาจทำให้หนาวสั่นและไม่สบายมากขึ้น ใช้น้ำอุณหภูมิสบาย เช็ดเมื่อช่วยให้รู้สึกดีขึ้น และเน้นการดื่มน้ำกับพักผ่อน

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 707)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=707) — เกี่ยวกับ paracetamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
2. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1475)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1475) — เกี่ยวกับ paracetamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
3. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1879)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1879) — เกี่ยวกับ paracetamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
4. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 272)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=272) — เกี่ยวกับ ibuprofen — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
5. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2151)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2151) — เกี่ยวกับ ibuprofen — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
6. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2272)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2272) — เกี่ยวกับ ibuprofen — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
7. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 373)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=373) — เกี่ยวกับ aspirin — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
8. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 922)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=922) — เกี่ยวกับ aspirin — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
9. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 972)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=972) — เกี่ยวกับ aspirin — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
10. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2052)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2052) — เกี่ยวกับ aspirin — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
11. [NHS: Paracetamol poisoning treatment - Overview](https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/paracetamol-poisoning-treatment) — เกี่ยวกับ paracetamol — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
12. [NHS: NSAIDs](https://www.nhs.uk/medicines/nsaids/) — เกี่ยวกับ ibuprofen — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
13. [Healthline: Your Guide to Over-the-Counter (OTC) Anti-Inflammatories](https://www.healthline.com/health/pain-relief/otc-anti-inflammatories) — เกี่ยวกับ ibuprofen — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
14. [MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Aspirin: MedlinePlus Drug Information](https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682878.html) — เกี่ยวกับ aspirin — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
> หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์