# ยาขยายหลอดลม

**ยาขยายหลอดลม คือยาที่ช่วยคลายกล้ามเนื้อรอบทางเดินหายใจ ทำให้หลอดลมเปิดกว้างขึ้นและหายใจสะดวกขึ้นในผู้ที่มีภาวะหลอดลมตีบ**

## ประเด็นสำคัญ

- ยากลุ่มนี้ใช้บรรเทาหอบ หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หรือไอที่สัมพันธ์กับหลอดลมตีบ แต่ไม่ได้ช่วยอาการไอทุกสาเหตุ
- ฉลากสากลของ terbutaline ชนิดรับประทานระบุขนาดผู้ใหญ่ 5 มก. วันละ 3 ครั้ง ห่างประมาณ 6 ชั่วโมง และไม่เกิน 15 มก. ใน 24 ชั่วโมง
- หากพ่นยาตามแผนแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 20 นาที หายใจลำบากขึ้น พูดไม่เป็นประโยค หรือริมฝีปากเขียว ควรรับความช่วยเหลือฉุกเฉิน

## ยาขยายหลอดลม ช่วย อะไร

**ช่วยให้หายใจสะดวกขึ้นเมื่อทางเดินหายใจหดแคบ โดยบรรเทาอาการหอบ เสียงหวีด แน่นหน้าอก และไอจากภาวะหลอดลมตีบ** ยาออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อรอบหลอดลม แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุของอาการทุกชนิด และไม่ได้แทนยาควบคุมการอักเสบในผู้ป่วยโรคหืด

ยาชนิดออกฤทธิ์สั้นมักใช้บรรเทาอาการกำเริบตามแผนการรักษา ส่วนชนิดออกฤทธิ์ยาวใช้ควบคุมอาการเป็นประจำ ไม่ควรสลับกันเอง เพราะระยะเริ่มออกฤทธิ์และวิธีใช้ต่างกัน

อาการไอเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าหลอดลมตีบเสมอไป งานทบทวนการศึกษาพบว่ายากลุ่มกระตุ้นตัวรับ beta-2 ไม่ได้ให้ประโยชน์ชัดเจนต่อไอเฉียบพลันในเด็กหรือผู้ใหญ่ที่ไม่มีหลักฐานการอุดกั้นของทางเดินหายใจ

## อะไรเป็นสาเหตุให้หลอดลมตีบหรือหายใจมีเสียงหวีดได้บ้าง

**โรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังเป็นสาเหตุสำคัญ แต่การติดเชื้อ สารระคายเคือง และอาการแพ้ก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้** การทราบสาเหตุมีผลต่อการเลือกยา เพราะการเปิดหลอดลมอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ

- **โรคหืด:** หลอดลมไวและมีการอักเสบ อาการอาจถูกกระตุ้นด้วยฝุ่น ควัน อากาศเย็น การออกกำลังกาย หรือสารก่อภูมิแพ้
- **โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง:** มักมีไอเรื้อรัง มีเสมหะ และเหนื่อยง่าย โดยเฉพาะผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสัมผัสควันเป็นเวลานาน
- **การติดเชื้อทางเดินหายใจ:** ไวรัสหรือหลอดลมอักเสบอาจกระตุ้นเสียงหวีด โดยเฉพาะในคนที่มีทางเดินหายใจไวอยู่เดิม
- **ควันและสารระคายเคือง:** ควันบุหรี่ ฝุ่น มลพิษ สารเคมี หรือกลิ่นฉุนอาจทำให้ไอและแน่นหน้าอก
- **อาการแพ้รุนแรง:** หากเสียงหวีดเกิดพร้อมหน้าหรือคอบวม ลมพิษ เวียนศีรษะ หรือจะเป็นลม เป็นภาวะฉุกเฉิน
- **สาเหตุอื่น:** โรคหัวใจ สิ่งแปลกปลอมอุดทางเดินหายใจ หรือปัญหาที่กล่องเสียงอาจทำให้หอบหรือมีเสียงผิดปกติได้เช่นกัน

## เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการด้วยยาที่มีอยู่ได้

**คุณอาจใช้ยาบรรเทาอาการตามแผนเดิมได้ หากเคยได้รับการวินิจฉัย มีอาการแบบเดิม และรู้วิธีใช้อุปกรณ์อย่างถูกต้อง** ใช้ตามฉลากหรือคำสั่งที่ได้รับ ไม่เพิ่มจำนวนครั้งเองเมื่อยาออกฤทธิ์ไม่พอ

| สถานการณ์ | ควรทำอะไร |
|---|---|
| อาการเล็กน้อยและเหมือนครั้งก่อน | ใช้ยาตามแผนเดิมและติดตามอาการ |
| พ่นยาแล้วอาการดีขึ้น | หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและใช้ยาควบคุมตามปกติ |
| ต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยกว่าเดิม | นัดประเมินการควบคุมโรค |
| ไอจากหวัดแต่ไม่มีเสียงหวีด | พัก ดื่มน้ำ และดูแลตามอาการ |
| ไม่เคยมีแผนรักษามาก่อน | ควรประเมินสาเหตุก่อนเลือกยา |
| หอบมากหรือยาเดิมไม่ช่วย | พบแพทย์ทันที |

ตรวจเทคนิคการพ่นยาด้วย เพราะยาที่พ่นไม่ถึงปอดอาจดูเหมือนยาไม่ได้ผล อุปกรณ์แต่ละชนิดใช้ต่างกัน โดยยาพ่นแบบกดต้องสูดช้าให้สัมพันธ์กับจังหวะกด ส่วนยาผงแห้งมักต้องสูดเร็วและลึก

ไม่ควรยืมยาของผู้อื่นหรือเริ่มยารับประทานเองเมื่อมีเพียงอาการไอ หากต้องใช้ยาบรรเทาถี่ขึ้น ตื่นกลางคืนเพราะหอบ หรือทำกิจกรรมได้น้อยลง อาจหมายถึงโรคกำลังควบคุมได้ไม่ดี

## มีกลุ่มยาใดใช้บรรเทาภาวะหลอดลมตีบบ้าง

**กลุ่มยาที่เลือกใช้ขึ้นอยู่กับว่าเป็นอาการเฉียบพลันหรือการควบคุมระยะยาว รวมถึงโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่** ยาสูดมักส่งยาไปยังทางเดินหายใจโดยตรง ขณะที่ยารับประทานมีโอกาสเกิดผลข้างเคียงทั่วร่างกายมากกว่า

| กลุ่มยา | ตัวอย่างชื่อสามัญ | บทบาทหลัก |
|---|---|---|
| Beta-2 agonist ออกฤทธิ์สั้น | salbutamol, terbutaline | บรรเทาหลอดลมตีบอย่างรวดเร็ว |
| Beta-2 agonist ออกฤทธิ์ยาว | salmeterol, formoterol | ในโรคหืดต้องใช้ร่วมกับยาสูด corticosteroid ตามแผนการรักษา ห้ามใช้เดี่ยว ๆ; salmeterol ไม่ใช้บรรเทาอาการเฉียบพลัน ส่วน formoterol ใช้เป็นยาบรรเทาได้เฉพาะเมื่ออยู่ในสูตรร่วมกับ corticosteroid และแพทย์กำหนดแผนไว้แล้ว |
| Anticholinergic ออกฤทธิ์สั้น | ipratropium bromide | ช่วยเปิดหลอดลม โดยเฉพาะใน COPD |
| Anticholinergic ออกฤทธิ์ยาว | tiotropium bromide | ควบคุมอาการประจำวัน |
| Methylxanthine | theophylline | ใช้น้อยลงเพราะต้องระวังผลข้างเคียง |

### ยากลุ่ม beta-2 agonist ใช้อย่างไร

**ยากลุ่มนี้คลายกล้ามเนื้อหลอดลมและมักเริ่มออกฤทธิ์เร็ว โดย salbutamol ชนิดสูดเริ่มออกฤทธิ์ได้ภายในประมาณ 5 นาทีและมีผลราว 3–6 ชั่วโมง** ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ มือสั่น กระสับกระส่าย ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว ปวดศีรษะ คลื่นไส้ และนอนไม่หลับ

สำหรับ terbutaline ชนิดรับประทาน ฉลากสากลระบุขนาดผู้ใหญ่ทั่วไป 5 มก. ทุกประมาณ 6 ชั่วโมง วันละ 3 ครั้งในช่วงที่ตื่น หากผลข้างเคียงรบกวน อาจลดเป็น 2.5 มก. วันละ 3 ครั้ง และขนาดรวมต้องไม่เกิน 15 มก. ภายใน 24 ชั่วโมง การปรับขนาดควรทำตามคำสั่งผู้สั่งยา ไม่ควรใช้ตัวเลขนี้กับยาสูด ยาฉีด หรือเด็ก

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

### ยากลุ่ม anticholinergic เหมาะกับใคร

**ยากลุ่มนี้ป้องกันสัญญาณที่ทำให้กล้ามเนื้อหลอดลมหดตัว และมีบทบาทมากในผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง** ipratropium bromide เริ่มขยายหลอดลมช้ากว่ายากลุ่ม beta-2 agonist โดยอาจใช้เวลาประมาณ 30 นาที จึงไม่ควรคาดหวังผลทันทีเหมือนยาบรรเทาที่ออกฤทธิ์เร็ว

ผลข้างเคียงอาจมีปากแห้ง คอแห้ง รสชาติผิดปกติ ตาพร่าหรือปัสสาวะลำบาก ระวังละอองยาเข้าตา โดยเฉพาะผู้ที่มีต้อหิน รวมถึงผู้ที่มีปัญหาต่อมลูกหมากหรือการขับปัสสาวะ

## เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือไปฉุกเฉิน

**ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากหอบจนพูดไม่เป็นประโยค ริมฝีปากเขียว ซึม สับสน เจ็บหน้าอก หรืออาการแย่ลงหลังพ่นยา** อาการหายใจมีเสียงหวีดมากขึ้นทันทีหลังใช้ยาอาจเป็นภาวะหลอดลมหดเกร็งจากยา ซึ่งต้องรับการช่วยเหลือเร่งด่วน

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

- พ่นยาตามแผนแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 20 นาที
- ต้องใช้ยาบรรเทามากกว่าปกติ หรือผลของยาอยู่ได้สั้นลง
- ตื่นกลางคืนเพราะไอ หอบ หรือแน่นหน้าอก
- หายใจลำบากจนเดิน กินอาหาร หรือทำกิจวัตรไม่ได้
- มีไข้สูง ไอเป็นเลือด เจ็บหน้าอก หรือมีเสมหะมากผิดปกติ
- เสียงหวีดเกิดขึ้นเป็นครั้งแรก หรือยังไม่เคยตรวจหาสาเหตุ
- มีใจสั่นมาก หัวใจเต้นผิดจังหวะ หน้ามืด หรือเป็นลมหลังใช้ยา
- มีลมพิษ หน้าบวม ลิ้นบวม หรือคอบวมร่วมกับหายใจลำบาก

## คำถามที่พบบ่อย

### ยาชนิดนี้ใช้แก้ไอทั่วไปได้ไหม

**ไม่ควรใช้แก้ไอทั่วไปโดยไม่มีหลักฐานว่าหลอดลมตีบ** อาจช่วยเมื่อไอร่วมกับเสียงหวีดหรือการอุดกั้นของทางเดินหายใจ แต่ไม่พบประโยชน์ชัดเจนต่อไอเฉียบพลันที่ไม่มีภาวะดังกล่าว

### ใช้ยาพ่นแล้วมือสั่นหรือใจสั่นอันตรายไหม

**มือสั่นและใจสั่นเล็กน้อยพบได้กับยากลุ่ม beta-2 agonist และมักเป็นชั่วคราว** หากหัวใจเต้นเร็วมาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด เป็นลม หรืออาการไม่ลดลง ควรหยุดกิจกรรมและไปพบแพทย์

### ทำไมพ่นยาแล้วไม่ดีขึ้น

**สาเหตุอาจมาจากเทคนิคพ่นไม่ถูก อุปกรณ์มีปัญหา ทางเดินหายใจอักเสบมาก หรืออาการไม่ได้เกิดจากหลอดลมตีบ** หากใช้ตามแผนแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 20 นาที หรือหอบหนักขึ้น ให้ขอความช่วยเหลือทางการแพทย์

### ยาสูดกับยารับประทานต่างกันอย่างไร

**ยาสูดนำยาไปยังทางเดินหายใจโดยตรงและมักออกฤทธิ์เร็วกว่า ส่วนยารับประทานกระจายทั่วร่างกายและอาจมีผลข้างเคียงมากกว่า** รูปแบบยาและขนาดใช้แทนกันไม่ได้ จึงไม่ควรนำขนาดของยาเม็ดไปเทียบกับจำนวนครั้งที่พ่น

### ใช้ยาบรรเทาอาการทุกวันได้ไหม

**การต้องใช้ยาบรรเทาทุกวันอาจเป็นสัญญาณว่าโรคหืดหรือโรคปอดยังควบคุมได้ไม่ดี** อย่าเพิ่มยาเอง ควรทบทวนเทคนิคการสูด สิ่งกระตุ้น และแผนยาควบคุมกับแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 121)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=121) — เกี่ยวกับ salbutamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-08)
2. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 871)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=871) — เกี่ยวกับ salbutamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-08)
3. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1149)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1149) — เกี่ยวกับ salbutamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-08)
4. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1546)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1546) — เกี่ยวกับ salbutamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-08)
5. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 10603)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=10603) — เกี่ยวกับ terbutaline — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-08)
6. [Cleveland Clinic: Bronchodilators: Asthma, Purpose, Types & Side Effects](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17575-bronchodilator) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-08)
7. [pmc.ncbi.nlm.nih.gov: Salbutamol in the Management of Asthma: A Review - PMC](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9696300/) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-08)
8. [NHS: Salbutamol: inhaler to relieve asthma and breathlessness](https://www.nhs.uk/medicines/salbutamol-inhaler/) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-08)
9. [Healthline: Treatment of Preterm Labor: Terbutaline](https://www.healthline.com/health/pregnancy/preterm-labor-terbutaline) — เกี่ยวกับ terbutaline — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-08)
10. [WebMD: Terbutaline (Brethine, Bricanyl) - Uses, Side Effects, and More](https://www.webmd.com/drugs/terbutaline-brethine) — เกี่ยวกับ terbutaline — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-08)
11. [MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Ipratropium Nasal Spray: MedlinePlus Drug Information](https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a618013.html) — เกี่ยวกับ ipratropium bromide — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-08)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
> หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์