# ภูมิแพ้ กินยาอะไร

**ภูมิแพ้ คือ ปฏิกิริยาของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้ ซึ่งอาจทำให้จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล คันตา น้ำตาไหล ผื่นคัน หรือลมพิษ**

## ประเด็นสำคัญ

- **ถ้ามีจาม น้ำมูกไหล หรือคันจากภูมิแพ้ ยาต้านฮีสตามีนรุ่นที่สอง เช่น cetirizine, loratadine หรือ fexofenadine มักทำให้ง่วงน้อยกว่ายารุ่นแรก**
- **ขนาดตามฉลากสากลสำหรับผู้ใหญ่ ได้แก่ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง, loratadine 10 มก. วันละครั้ง หรือ fexofenadine 180 มก. วันละครั้ง**
- **หากหายใจลำบาก ลิ้นหรือคอบวม กลืนลำบาก หน้ามืด หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะยาแก้แพ้กินไม่เพียงพอสำหรับอาการแพ้รุนแรง**

## สาเหตุของอาการภูมิแพ้ที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

**ฝุ่น ไรฝุ่น เกสร เชื้อรา และขนสัตว์เป็นตัวกระตุ้นที่พบบ่อย แต่ควัน อากาศเย็น อาหาร แมลง และยาบางชนิดก็ทำให้เกิดอาการได้**

- **ฝุ่นและไรฝุ่น:** มักกระตุ้นอาการคัดจมูก จาม คันจมูก และน้ำมูกไหล โดยเฉพาะหลังตื่นนอนหรือทำความสะอาดห้อง
- **เกสรดอกไม้และเชื้อรา:** อาการอาจสัมพันธ์กับฤดูกาล สภาพอากาศ หรือสถานที่ที่มีความชื้น
- **ขนและรังแคสัตว์:** อาจทำให้มีอาการทางจมูก ตา ไอ หรือหายใจมีเสียงหวีด
- **อากาศเย็น ควัน และมลพิษ:** สิ่งเหล่านี้อาจกระตุ้นเยื่อบุจมูก แม้ไม่ใช่สารก่อภูมิแพ้โดยตรงในทุกคน
- **อาหาร ยา หรือแมลงต่อย:** อาจทำให้ลมพิษ หน้าบวม หรือเกิดปฏิกิริยาแพ้รุนแรงได้

การสังเกตว่าอาการเกิดที่ไหน เวลาใด และหลังสัมผัสอะไรช่วยหาตัวกระตุ้นได้ หากหลีกเลี่ยงได้ ควรลดการสัมผัสก่อน เพราะยาช่วยบรรเทาอาการ แต่ไม่ได้กำจัดสาเหตุของภูมิแพ้

## เมื่อไหร่ที่สามารถซื้อยาบรรเทาอาการเองได้

**คุณอาจดูแลตัวเองระยะสั้นได้เมื่ออาการไม่รุนแรง เคยเกิดลักษณะเดิมหลังสัมผัสตัวกระตุ้น และไม่มีหอบ หายใจลำบาก หรือบวมบริเวณปากและคอ**

| ลักษณะอาการ | ควรทำอะไร |
|---|---|
| จาม น้ำมูกใส คันจมูก | หลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นและพิจารณายาต้านฮีสตามีน |
| คันตา น้ำตาไหล | ไม่ขยี้ตา ล้างสิ่งระคายเคือง และเลือกยาตามอาการ |
| คัดจมูกเด่น | ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ อาจต้องใช้ยาพ่นจมูกที่เหมาะสม |
| ลมพิษคัน แต่หายใจปกติ | ยาต้านฮีสตามีนอาจช่วยลดคันและผื่น |
| อาการไม่ดีขึ้นหรือเป็นซ้ำบ่อย | ควรตรวจหาสาเหตุและทบทวนวิธีรักษา |

ถ้ายาที่เคยใช้ได้ผลกลับไม่ช่วยแล้ว อย่าเพิ่มขนาดหรือกินยาแก้แพ้หลายชนิดพร้อมกันเอง อาการอาจเกิดจากตัวกระตุ้นต่อเนื่อง ใช้ยาไม่ตรงอาการ หรือมีโรคอื่นร่วมด้วย เช่น หอบหืดหรือไซนัสอักเสบ

เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้ให้นมบุตร ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคตับหรือโรคไตไม่ควรเลือกขนาดยาเอง ยาบางชนิดต้องปรับขนาดตามการทำงานของไตหรือตับ และยาน้ำสำหรับเด็กต้องดูทั้งน้ำหนักและความเข้มข้นบนฉลาก

## ยากลุ่มใดใช้บรรเทาอาการภูมิแพ้ได้

**ยาที่เลือกขึ้นอยู่กับว่าอาการเด่นอยู่ที่จมูก ตา หรือผิวหนัง โดยยาต้านฮีสตามีนช่วยเรื่องคัน จาม น้ำมูก และลมพิษมากกว่าคัดจมูก**

| กลุ่มยา | เหมาะกับอาการ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| ยาต้านฮีสตามีนรุ่นที่สอง | จาม น้ำมูก คันตา ลมพิษ | มักง่วงน้อยกว่า แต่บางคนยังง่วงได้ |
| ยาต้านฮีสตามีนรุ่นแรก | จาม น้ำมูก คัน | ง่วง มึน ปากแห้งได้มากกว่า |
| ยาพ่นจมูก corticosteroid | คัดจมูกและจมูกอักเสบ | ต้องใช้ให้ถูกวิธีและต่อเนื่องตามคำแนะนำ |
| น้ำเกลือล้างจมูก | น้ำมูก คัดจมูก สารก่อภูมิแพ้ในจมูก | ไม่ใช่ยาและใช้เสริมการรักษาได้ |
| ยาหยอดตาต้านภูมิแพ้ | คันตา น้ำตาไหล | ไม่ควรใช้แทนการตรวจเมื่อปวดตาหรือตามัว |

### ยาต้านฮีสตามีนรุ่นที่สองใช้ขนาดเท่าไร

**สำหรับผู้ใหญ่ให้เลือกใช้เพียงหนึ่งชนิด ไม่ควรกินหลายตัวร่วมกันเพื่อหวังให้ยาแรงขึ้น**

- **Cetirizine:** ฉลากสากลระบุ 10 มก. วันละครั้ง และไม่เกิน 10 มก. ภายใน 24 ชั่วโมง ยานี้อาจทำให้ง่วง จึงควรดูอาการก่อนขับรถหรือใช้เครื่องจักร
- **Loratadine:** ฉลากสากลระบุ 10 มก. วันละครั้ง และไม่เกิน 1 เม็ดขนาด 10 มก. ภายใน 24 ชั่วโมง การกินเกินขนาดที่ระบุอาจทำให้ง่วง
- **Fexofenadine:** ใช้ได้ทั้ง 60 มก. วันละ 2 ครั้ง หรือ 180 มก. วันละครั้งตามข้อบ่งใช้และผลิตภัณฑ์ ฉลากชนิด 180 มก. ระบุให้กินกับน้ำและไม่เกิน 1 เม็ดใน 24 ชั่วโมง

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

ห้ามใช้ยาเหล่านี้หากคุณเคยแพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบของยา ผู้ที่แพ้ cetirizine หรือยาต้านฮีสตามีนที่มี hydroxyzine ต้องหลีกเลี่ยง cetirizine ด้วย หากตั้งครรภ์ มีโรคตับหรือโรคไต ต้องตรวจสอบก่อนใช้ ส่วน cetirizine ไม่แนะนำระหว่างให้นมบุตรตามฉลากสากล

### Chlorpheniramine ใช้เมื่อใด

**Chlorpheniramine ช่วยลดจาม น้ำมูก และอาการคัน แต่ทำให้ง่วงและมึนได้ชัดกว่ายารุ่นที่สอง จึงไม่เหมาะก่อนขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร**

ฉลากสากลสำหรับผู้ใหญ่และผู้มีอายุ 12 ปีขึ้นไประบุ 4 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมง และไม่เกิน 24 มก. ใน 24 ชั่วโมง ห้ามดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้ร่วมกับยากล่อมประสาทโดยไม่ตรวจสอบ เพราะอาจง่วงมากขึ้น

ผู้ที่มีต้อหิน ปัสสาวะลำบากจากต่อมลูกหมากโต ถุงลมโป่งพอง หรือหลอดลมอักเสบเรื้อรังควรได้รับการประเมินก่อนใช้ เด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีไม่ควรใช้ขนาดผู้ใหญ่ และต้องกำหนดขนาดตามผลิตภัณฑ์ น้ำหนัก และความเข้มข้นของยา

### เด็กกินยาแก้แพ้ขนาดเท่าไร

**ขนาดยากินสำหรับเด็กต้องอิงน้ำหนักและความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรแบ่งยาหรือกำหนดจำนวนมิลลิลิตรจากอายุอย่างเดียว**

ในประเทศไทย cetirizine ชนิดน้ำได้รับการรับรองสำหรับเด็กอายุมากกว่า 2 ปี ส่วนข้อมูลการใช้ในเด็กเล็กจากต่างประเทศระบุ cetirizine 0.25 มก./กก./วัน การใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีควรอยู่ในการดูแลของแพทย์ และต้องตรวจความเข้มข้นบนขวดก่อนแปลงจากมิลลิกรัมเป็นมิลลิลิตร

## เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือไปห้องฉุกเฉิน

**หากมีอาการเกี่ยวกับการหายใจ การกลืน หรือการไหลเวียนเลือด ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูว่ายาแก้แพ้ชนิดกินจะออกฤทธิ์หรือไม่**

- หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือแน่นหน้าอก
- ลิ้น ริมฝีปาก ปาก หรือคอบวม
- กลืนลำบาก พูดลำบาก หรือน้ำลายไหลผิดปกติ
- เวียนศีรษะมาก หน้ามืด หมดสติ หรืออ่อนแรงกะทันหัน
- ลมพิษเกิดร่วมกับอาการข้างต้น หรือเกิดหลังอาหาร ยา หรือแมลงต่อย
- ผื่นมีสีคล้ำเหมือนรอยช้ำ เป็นตุ่มพอง ไม่คัน หรือมีไข้ร่วมด้วย
- อาการทางจมูกเป็นต่อเนื่อง รบกวนการนอน หรือยาที่เคยใช้ไม่ได้ผล
- ไอ หอบ หรือหายใจมีเสียงหวีดซ้ำ ๆ ซึ่งอาจพบร่วมกับโรคหอบหืด

ยาต้านฮีสตามีนไม่ใช่สิ่งทดแทน epinephrine สำหรับภาวะแพ้รุนแรง หากแพทย์เคยสั่งยาฉีด epinephrine ให้ใช้ตามแผนฉุกเฉินที่ได้รับและขอความช่วยเหลือทันที

## คำถามที่พบบ่อย

### ยาแก้แพ้แบบไม่ง่วงมีจริงไหม

**ยาต้านฮีสตามีนรุ่นที่สองมักทำให้ง่วงน้อยกว่า แต่ไม่มีตัวใดรับประกันว่าจะไม่ง่วงเลย** Cetirizine ยังทำให้ง่วงได้ในบางคน ขณะที่ loratadine และ fexofenadine มักมีผลต่อความตื่นตัวน้อยกว่า ควรสังเกตตัวเองหลังใช้ครั้งแรกก่อนขับรถ

### กิน cetirizine กับ loratadine พร้อมกันได้ไหม

**ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะทั้งสองชนิดเป็นยาต้านฮีสตามีนและอาจเพิ่มผลข้างเคียงโดยไม่จำเป็น** โดยทั่วไปควรเลือกหนึ่งชนิดตามขนาดที่ระบุ หากใช้แล้วไม่ได้ผล ควรทบทวนสาเหตุและอาการก่อนเปลี่ยนหรือเพิ่มยา

### ยาแก้แพ้ช่วยอาการคัดจมูกหรือไม่

**ช่วยได้บางส่วน แต่หากคัดจมูกเป็นอาการหลัก ยาต้านฮีสตามีนชนิดกินอาจควบคุมอาการได้ไม่ดีพอ** การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือและยาพ่นจมูก corticosteroid อาจเหมาะกว่าในโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ แต่ต้องใช้ให้ถูกวิธี

### กินยาแก้แพ้ทุกวันได้ไหม

**บางคนใช้ยาต้านฮีสตามีนรุ่นที่สองต่อเนื่องได้ แต่ควรหาสาเหตุหากต้องใช้ทุกวันหรืออาการยังควบคุมไม่ได้** ไม่ควรเพิ่มขนาดหรือรวมหลายชนิดเอง เพราะอาจเพิ่มอาการง่วง มึน ปากแห้ง หรือผลไม่พึงประสงค์อื่น

### เป็นลมพิษกินยาแก้แพ้แล้วรอดูอาการได้หรือไม่

**รอดูได้เฉพาะลมพิษที่คันแต่ไม่มีอาการอันตราย และคุณยังหายใจ พูด และกลืนได้ตามปกติ** หากมีคอบวม หายใจลำบาก หน้ามืด หรือหมดสติ ต้องไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นภาวะแพ้รุนแรง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2501)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2501) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
2. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 4334)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=4334) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
3. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2170)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2170) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
4. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 9961)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=9961) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
5. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1062)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1062) — เกี่ยวกับ loratadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
6. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 10727)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=10727) — เกี่ยวกับ loratadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
7. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 70)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=70) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
8. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 7630)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=7630) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
9. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 9319)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=9319) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
10. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 7069)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=7069) — เกี่ยวกับ fexofenadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-09)
11. [ncbi.nlm.nih.gov: Cetirizine - StatPearls - NCBI Bookshelf](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549776/) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-09)
12. [Cleveland Clinic: Antihistamine Types & Side Effects](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/antihistamines) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-09)
13. [aafp.org: Treatment of Allergic Rhinitis | AFP - AAFP](https://www.aafp.org/afp/2010/0615/p1440) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-09)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
> หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์