# ยาแก้แพ้ แก้คัน

**อาการแพ้และคัน คืออาการที่อาจเกิดจากร่างกายหลั่งฮีสตามีนหลังสัมผัสสิ่งกระตุ้น ทำให้มีผื่น ลมพิษ คัน จาม น้ำมูกไหล หรือคันตา**

## ประเด็นสำคัญ

- **ยาแก้แพ้ชนิดรับประทานช่วยลดอาการคันจากภูมิแพ้หรือลมพิษได้ แต่ไม่เหมาะกับอาการคันทุกชนิด เช่น เชื้อรา ผิวแห้ง หรือการติดเชื้อ**
- **ขนาดผู้ใหญ่ที่พบบ่อยคือ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง, loratadine 10 มก. วันละครั้ง หรือ fexofenadine 180 มก. วันละครั้ง โดยเลือกเพียงชนิดเดียว**
- **ถ้าคันร่วมกับหายใจลำบาก ลิ้นหรือคอบวม หน้ามืด หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง**

## สาเหตุที่พบบ่อยของอาการแพ้และคันมีอะไรบ้าง

**ฝุ่น เกสร ขนสัตว์ อาหาร ยา แมลงกัดต่อย และสารที่สัมผัสผิว เป็นสิ่งกระตุ้นอาการแพ้และคันที่พบได้บ่อย** ลักษณะและตำแหน่งของผื่นช่วยบอกได้คร่าว ๆ ว่าควรดูแลแบบใด แต่ไม่ควรใช้ตัดสินโรคด้วยตัวเอง

- **ภูมิแพ้ทางเดินหายใจ:** มักมีจาม น้ำมูกใส คันจมูก คันคอ หรือคันตาหลังเจอฝุ่น เกสร เชื้อรา หรือขนสัตว์
- **ลมพิษ:** เป็นผื่นนูนแดงหรือสีเดียวกับผิว คัน และอาจย้ายตำแหน่งหรือยุบแล้วขึ้นใหม่
- **ผื่นแพ้สัมผัส:** มักเกิดเฉพาะบริเวณที่สัมผัสสบู่ เครื่องสำอาง โลหะ ถุงมือ หรือสารเคมี
- **แมลงกัดต่อย:** มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุด อาจบวมแดงรอบรอยกัด
- **ผิวแห้งหรือผิวหนังอักเสบ:** ผิวอาจหยาบ ลอก แตก แดง และคัน โดยเฉพาะหลังอาบน้ำร้อนหรืออยู่ในห้องแอร์นาน
- **อาหารหรือยา:** อาจทำให้ลมพิษ หนังตาหรือริมฝีปากบวม และบางครั้งเกิดอาการแพ้รุนแรง
- **เชื้อราหรือการติดเชื้อ:** อาจมีผื่นเป็นวง ขุย แผล ตุ่มน้ำ หนอง ความร้อน หรือเจ็บร่วมด้วย ซึ่งยาแก้แพ้ลดได้เพียงความคันและไม่ได้รักษาสาเหตุ

หากสงสัยว่าสิ่งใดกระตุ้นอาการ ให้หยุดสัมผัสสิ่งนั้นเมื่อทำได้ ถ่ายรูปผื่นไว้ และจดอาหาร ยา หรือผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ใช้ก่อนเกิดอาการ

## เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการเองด้วยยาแก้แพ้แก้คันได้

**ดูแลเองระยะสั้นได้เมื่อมีอาการคันหรือผื่นเล็กน้อย รู้สิ่งกระตุ้น ไม่มีแผลติดเชื้อ และไม่มีอาการบวมในปากหรือหายใจผิดปกติ** คุณควรเริ่มด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ประคบเย็น และไม่เกา เพราะการเกาอาจทำให้ผิวถลอกและติดเชื้อ

| ลักษณะอาการ | ดูแลเบื้องต้น |
|---|---|
| จาม น้ำมูกใส คันตาหลังเจอฝุ่น | หลีกเลี่ยงฝุ่นและพิจารณายาต้านฮีสตามีน |
| ลมพิษเล็กน้อย คัน แต่หายใจปกติ | ใช้ยาต้านฮีสตามีนเพียงหนึ่งชนิด |
| คันเฉพาะจุดจากแมลงกัดหรือผื่นระคายเคือง | ประคบเย็นหรือใช้ยาทาภายนอก |
| ผิวแห้ง คัน ไม่มีลมพิษ | ทามอยส์เจอไรเซอร์และลดการอาบน้ำร้อน |
| ผื่นเป็นวง มีขุย แผล หนอง หรือเจ็บ | ควรตรวจหาสาเหตุ ไม่ใช้ยาแก้แพ้เพียงอย่างเดียว |

ควรตรวจฉลากยาหวัดหรือยาแก้ไอที่ใช้อยู่ด้วย เพราะผลิตภัณฑ์ผสมบางชนิดมียาต้านฮีสตามีนอยู่แล้ว การกินซ้ำอาจเพิ่มอาการง่วง ปากแห้ง มึนงง หรือปัสสาวะลำบาก

## ยาแก้แพ้คันมีกลุ่มใดและใช้ต่างกันอย่างไร

**ยาต้านฮีสตามีนชนิดง่วงน้อยมักเหมาะกับการบรรเทาอาการระหว่างวัน ส่วนชนิดที่ทำให้ง่วงต้องระวังการขับรถและการดื่มแอลกอฮอล์** ยาเหล่านี้ช่วยลดผลของฮีสตามีน จึงเหมาะกับลมพิษและอาการแพ้ แต่ไม่ได้รักษาเชื้อราหรือการติดเชื้อที่ผิวหนัง

| กลุ่มยา | ตัวอย่างชื่อสามัญ | จุดที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| ต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่ | cetirizine | อาจง่วงได้ในบางคน |
| ต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่ | loratadine | โดยทั่วไปง่วงน้อย |
| ต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่ | fexofenadine | ใช้บรรเทาลมพิษและอาการคัน |
| ต้านฮีสตามีนรุ่นแรก | chlorpheniramine | ทำให้ง่วงและปากแห้งได้มากกว่า |
| ยาทาภายนอก | calamine | ใช้กับอาการคันหรือระคายเคืองเฉพาะจุด |

### ยารับประทานใช้ขนาดเท่าไร

**ควรให้เภสัชกรช่วยเลือกยาต้านฮีสตามีนและขนาดที่เหมาะสม โดยเฉพาะ cetirizine, loratadine และ fexofenadine และไม่ควรซื้อหลายชนิดมากินร่วมกันหรือปรับขนาดเอง** ขนาดที่ใช้ขึ้นกับตัวยา อายุ โรคประจำตัว และข้อบ่งใช้

- **Cetirizine:** ฉลากสากลสำหรับยาเม็ดระบุว่า ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 6 ปีขึ้นไปใช้ 10 มก. วันละครั้ง และไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมง อาจทำให้ง่วง จึงควรดูอาการก่อนขับรถ
- **Loratadine:** ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปใช้ 10 มก. วันละครั้ง ส่วนเด็กอายุ 2–12 ปีให้กำหนดตามน้ำหนัก: น้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง พร้อมตรวจฉลากผลิตภัณฑ์และปรึกษาเภสัชกร
- **Fexofenadine:** สำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปอาจใช้ 180 มก. วันละครั้ง หรือ 60 มก. วันละ 2 ครั้งตามฉลากและคำแนะนำเภสัชกร ส่วนเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีต้องใช้ผลิตภัณฑ์และขนาดยาสำหรับเด็กตามอายุหรือการทำงานของไต ไม่ควรใช้ขนาดผู้ใหญ่เอง
- **Chlorpheniramine:** ฉลากสากลสำหรับยาเม็ดขนาด 4 มก. ระบุว่า ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปใช้ 1 เม็ดทุก 4–6 ชั่วโมง และไม่เกิน 6 เม็ดหรือ 24 มก. ใน 24 ชั่วโมง ยานี้ทำให้ง่วงได้ชัดเจน ควรหลีกเลี่ยงในผู้สูงอายุหากมีทางเลือก เพราะอาจทำให้สับสน ตาพร่ามัว หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม ผู้ที่เป็นต้อหินมุมปิด ต่อมลูกหมากโต หรือมีปัสสาวะลำบากไม่ควรเลือกใช้เอง และควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ ห้ามขับรถ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือใช้ร่วมกับยาที่ทำให้ง่วง
- **Cetirizine ชนิดน้ำในเด็กเล็ก:** ไม่ควรให้ cetirizine แก่ทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือนเอง ส่วนเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไปต้องให้แพทย์หรือเภสัชกรกำหนดขนาดตามอายุ น้ำหนัก การทำงานของไต และความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ห้ามคำนวณหรือกำหนดปริมาตรเอง

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป มีโรคไตหรือโรคตับ อาจต้องใช้ขนาดต่างจากทั่วไป ส่วนผู้ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรควรตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ โดยเฉพาะ [cetirizine](/pharmacy/cetirizine-allergy-medicine/) ซึ่งฉลากสากลไม่แนะนำระหว่างให้นมบุตร

### ยาทาภายนอกใช้อย่างไร

**Calamine ใช้บรรเทาอาการคันเฉพาะบริเวณได้ โดยทาบาง ๆ บนผิวที่สะอาดและแห้ง** ฉลากสากลระบุว่า ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไปใช้ได้ไม่เกินวันละ 3–4 ครั้ง และควรเขย่าขวดก่อนใช้

ใช้เฉพาะภายนอกและหลีกเลี่ยงรอบดวงตา ปาก และแผลเปิด หากเผลอกลืนควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ หากอาการแย่ลง เป็นนานเกิน 7 วัน หรือหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำ ควรหยุดใช้และตรวจหาสาเหตุ

## เมื่อไหร่ที่อาการแก้แพ้แก้คันควรพบแพทย์

**ไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีลิ้น คอ หรือบริเวณรอบปากบวม หายใจมีเสียงหวีด พูดหรือกลืนลำบาก น้ำลายไหล หน้ามืด หรือหมดสติ** อาการเหล่านี้อาจเป็นภาวะแพ้รุนแรง ยาแก้แพ้ชนิดรับประทานไม่สามารถใช้แทนยาฉุกเฉินที่แพทย์สั่งไว้ได้

ควรพบแพทย์เมื่อมีอาการต่อไปนี้:

- ผื่นมีสีผิดปกติ คล้ายรอยช้ำ เป็นตุ่มพอง เจ็บ หรือไม่คัน
- มีไข้ แผล หนอง ผิวร้อน หรือรอยแดงลาม
- ผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ หรือเกิดซ้ำทุกครั้งหลังกินอาหารหรือยาอย่างใดอย่างหนึ่ง
- ลมพิษเป็นบ่อย ต่อเนื่อง หรือกลับมาเป็นซ้ำโดยไม่ทราบสาเหตุ
- อาการไม่ดีขึ้นแม้หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและใช้ยาตามฉลาก
- คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น หรือมีตัวเหลือง ตาเหลือง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย
- ใช้ยาที่เคยได้ผลแล้วควบคุมอาการไม่ได้ เพราะอาจต้องประเมินสาเหตุใหม่
- มีอาการแพ้ยาหลังกินยา เช่น ผื่นลาม ริมฝีปากบวม แน่นหน้าอก หรือหายใจผิดปกติ

## คำถามที่พบบ่อย

### กินยาแก้แพ้สองชนิดพร้อมกันได้ไหม

**ไม่ควรกินยาต้านฮีสตามีนสองชนิดพร้อมกันเอง** การใช้ร่วมกันอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง ปากแห้ง หรือผลข้างเคียงอื่น โดยไม่ได้ทำให้อาการดีขึ้นตามสัดส่วน หากยาชนิดเดิมไม่ได้ผล ควรตรวจสาเหตุและวิธีใช้ก่อนเปลี่ยนยา

### ยาแก้แพ้ทำให้ง่วงทุกชนิดไหม

**ไม่ทุกชนิด แต่ทุกคนตอบสนองต่อยาได้ต่างกัน** Chlorpheniramine ทำให้ง่วงได้มากกว่า ส่วน cetirizine อาจทำให้ง่วงในบางคน ขณะที่ loratadine และ fexofenadineมักมีผลต่อความตื่นตัวน้อยกว่า หลีกเลี่ยงการขับรถจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลต่อคุณอย่างไร

### กินยาแก้แพ้กับแอลกอฮอล์ได้ไหม

**ควรหลีกเลี่ยง เพราะแอลกอฮอล์อาจเพิ่มอาการง่วงและลดความตื่นตัว** ความเสี่ยงสูงขึ้นเมื่อใช้ chlorpheniramine, cetirizine ยานอนหลับ ยาคลายกังวล หรือยาที่กดระบบประสาทส่วนกลาง

### คันแต่ไม่มีผื่น กินยาแก้แพ้ได้ไหม

**อาจช่วยได้ถ้าความคันเกี่ยวข้องกับฮีสตามีน แต่ไม่ได้ช่วยทุกสาเหตุ** อาการคันโดยไม่มีผื่นอาจสัมพันธ์กับผิวแห้ง ยาบางชนิด หรือปัญหาสุขภาพอื่น หากคันทั่วตัว เป็นต่อเนื่อง หรือรบกวนการนอน ควรได้รับการตรวจ

### ยาแก้แพ้รักษาเชื้อราที่ผิวหนังได้ไหม

**ไม่ได้ ยาแก้แพ้เพียงช่วยลดความคันชั่วคราวและไม่กำจัดเชื้อรา** หากผื่นเป็นวง มีขอบชัด มีขุย หรือลาม ควรได้รับการประเมินเพื่อเลือกยาที่รักษาสาเหตุโดยตรง

### อาการดีขึ้นแล้วต้องกินยาต่อหรือไม่

**ถ้าใช้บรรเทาอาการแพ้ชั่วคราวและอาการหายแล้ว มักไม่จำเป็นต้องกินต่อโดยไม่มีข้อบ่งใช้** แต่ผู้ที่แพทย์ให้ใช้ต่อเนื่องเพื่อควบคุมลมพิษเรื้อรังไม่ควรหยุดหรือปรับขนาดเอง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้  
หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2501)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2501) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
2. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 4334)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=4334) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
3. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2170)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=2170) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
4. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 9961)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=9961) — เกี่ยวกับ cetirizine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
5. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 70)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=70) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
6. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 7630)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=7630) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
7. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 9319)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=9319) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
8. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1062)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=1062) — เกี่ยวกับ loratadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
9. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 10727)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=10727) — เกี่ยวกับ loratadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
10. [หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 7069)](https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/qa_full.php?id=7069) — เกี่ยวกับ fexofenadine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
11. [Healthline: Cetirizine: Uses, Side Effects, and Precautions](https://www.healthline.com/health/drugs/cetirizine) — เกี่ยวกับ cetirizine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
12. [WebMD: Chlorpheniramine (Chlor-Trimeton, ChlorTabs, and others)](https://www.webmd.com/drugs/chlorpheniramine-maleate) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
13. [MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Chlorpheniramine: MedlinePlus Drug Information](https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682543.html) — เกี่ยวกับ chlorpheniramine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
14. [Cleveland Clinic: Antihistamine Types & Side Effects](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/antihistamines) — เกี่ยวกับ loratadine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
> หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์