มะแว้ง คืออะไร ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และถิ่นกำเนิด
ทำความรู้จักกับมะแว้ง พืชสมุนไพรพื้นบ้านของไทย
มะแว้งเป็นพืชสมุนไพรที่คนไทยรู้จักกันมาอย่างยาวนาน จัดอยู่ในวงศ์ Solanaceae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับมะเขือและพริก มะแว้งมี 2 ชนิดที่พบได้บ่อยในประเทศไทย ได้แก่ มะแว้งเครือและมะแว้งต้น โดยทั้งสองชนิดมีลักษณะและการใช้ประโยชน์ที่แตกต่างกันเล็กน้อย
พืชชนิดนี้เติบโตได้ดีในสภาพอากาศร้อนชื้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบได้ทั่วไปตามริมทาง ที่รกร้าง และตามชายป่า มะแว้งถูกนำมาใช้ในตำรับยาแผนไทยและอาหารพื้นบ้านมาหลายชั่วอายุคน
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และการจำแนกมะแว้ง
มะแว้งเครือ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Solanum trilobatum เป็นไม้เลื้อยหรือไม้พุ่มรอเลื้อย ลำต้นมีหนามแหลมเล็กกระจายอยู่ทั่วไป ใบเป็นใบเดี่ยวรูปไข่หรือรูปสามเหลี่ยม ขอบใบหยักเว้าลึก 3-5 แฉก ดอกสีม่วงอมฟ้าคล้ายดอกมะเขือ ออกเป็นช่อ ผลกลมขนาดเล็กประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร เมื่อสุกจะเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีแดงหรือส้ม
มะแว้งต้น มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Solanum indicum เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงประมาณ 1-2 เมตร ลำต้นและกิ่งมีหนามแหลมเช่นกัน ใบเป็นใบเดี่ยวรูปไข่หรือรูปขอบขนาน ขอบใบหยักเป็นคลื่น มีขนอ่อนปกคลุมทั้งสองด้าน ดอกสีม่วงหรือขาว ผลกลมขนาดใหญ่กว่ามะแว้งเครือเล็กน้อย
ทั้งสองชนิดมีถิ่นกำเนิดในเอเชียเขตร้อน พบได้ตั้งแต่อินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จนถึงออสเตรเลียตอนเหนือ ในประเทศไทยพบได้ทุกภาค โดยเฉพาะในพื้นที่ราบลุ่ม ริมทาง ที่รกร้าง และตามชายป่าเบญจพรรณ
- มะแว้งเครือเป็นไม้เลื้อย ใบหยัก 3-5 แฉก ผลเล็กสีแดงเมื่อสุก
- มะแว้งต้นเป็นไม้พุ่ม ใบขอบหยักเป็นคลื่น มีขนอ่อนปกคลุม
- ทั้งสองชนิดมีหนามแหลมที่ลำต้นและกิ่ง ควรระวังเมื่อเก็บเกี่ยว
- พบได้ทั่วไปตามที่รกร้าง ริมทาง และชายป่าทั่วประเทศไทย
- ดอกมีลักษณะคล้ายดอกมะเขือ สีม่วงหรือขาว
การเก็บมะแว้งจากธรรมชาติควรระวังหนามแหลมที่ลำต้นและกิ่ง ควรสวมถุงมือขณะเก็บเกี่ยว ผลมะแว้งดิบอาจมีสารบางชนิดที่ไม่เหมาะกับการรับประทานในปริมาณมาก หากไม่แน่ใจในการจำแนกชนิดพืช ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนนำมาใช้ประโยชน์
คำถามที่พบบ่อย
หัวข้อที่เกี่ยวข้อง
หากต้องการความแน่ใจในการระบุชนิดของมะแว้งหรือพืชสมุนไพรอื่น สามารถใช้แอปพลิเคชันระบุพันธุ์พืชหรือปรึกษานักพฤกษศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญด้านสมุนไพรเพื่อความถูกต้องและปลอดภัย