# ใส่หรือถอดสายสวนท่อไต

**ใส่หรือถอดสายสวนท่อไต (Ureteric-stent placement or removal) เป็นหัตถการที่ใส่ท่อพลาสติกขนาดเล็กไว้ระหว่างไตกับกระเพาะปัสสาวะ เพื่อให้ปัสสาวะไหลผ่านบริเวณที่อุดตันหรือตีบได้ ส่วนการถอดทำเมื่อหมดความจำเป็น ต้องเปลี่ยนสาย หรือเกิดปัญหาจากสาย โดยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะจะกำหนดเวลาตามสาเหตุที่ใส่และผลตรวจของคุณ**

## ประเด็นสำคัญ

- สายสวนท่อไตไม่ได้รักษานิ่ว เนื้องอก หรือพังผืดโดยตรง แต่ช่วยเปิดทางให้ปัสสาวะระบายจากไตลงสู่กระเพาะปัสสาวะ ลดการคั่ง และช่วยปกป้องการทำงานของไตระหว่างรอรักษาสาเหตุ
- หลังใส่สาย คุณอาจปัสสาวะบ่อย แสบขัด ปวดหน่วงท้องน้อย ปวดสีข้างเวลาเบ่งปัสสาวะ หรือมีเลือดปนเล็กน้อย อาการเหล่านี้พบได้ แต่ไข้สูง หนาวสั่น ปัสสาวะไม่ออก หรือปวดรุนแรงไม่ควรรอดูเอง
- สายส่วนใหญ่เป็นอุปกรณ์ชั่วคราว ต้องถอดหรือเปลี่ยนตามนัด การปล่อยไว้นานกว่าที่แพทย์กำหนดอาจทำให้เกิดคราบเกาะ อุดตัน ติดเชื้อ หรือถอดยากขึ้น

## ใส่หรือถอดสายสวนท่อไต คืออะไร

ท่อไตเป็นท่อกล้ามเนื้อขนาดเล็กที่นำปัสสาวะจากไตแต่ละข้างลงสู่กระเพาะปัสสาวะ หากท่อไตถูกนิ่ว เนื้องอก พังผืด หรือการบวมหลังผ่าตัดกีดขวาง ปัสสาวะจะระบายไม่สะดวกและอาจคั่งอยู่ในไต การอุดตันที่ไม่ได้แก้ไขอาจทำให้ปวด ติดเชื้อ หรือกระทบต่อการทำงานของไตได้ ([North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion))

สายค้ำยันในท่อไตเป็นท่ออ่อนขนาดเล็ก ทำจากวัสดุพลาสติกที่ใช้ทางการแพทย์ ปลายด้านหนึ่งขดอยู่ในกรวยไต ส่วนอีกด้านขดอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ รูปทรงที่ขดทั้งสองด้านช่วยลดโอกาสที่สายจะเลื่อนออกจากตำแหน่ง สายอาจใส่ในท่อไตข้างเดียวหรือทั้งสองข้างตามตำแหน่งของปัญหา ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/21795-ureteral-stents))

จุดประสงค์หลักของสายคือค้ำทางเดินปัสสาวะให้เปิดอยู่ ไม่ใช่กำจัดต้นเหตุโดยตรง ตัวอย่างเช่น หากมีนิ่วอุดท่อไตและมีการติดเชื้อ แพทย์อาจต้องระบายปัสสาวะก่อน แล้วจึงรักษานิ่วเมื่อการติดเชื้อสงบลง หากใส่หลังส่องกล้องรักษานิ่ว สายจะช่วยให้ปัสสาวะผ่านบริเวณที่บวมและช่วยลดโอกาสอุดตันในช่วงแรก

การใส่สายทำได้สองทางหลัก ได้แก่

1. **ใส่ย้อนขึ้นจากกระเพาะปัสสาวะ** แพทย์สอดกล้องผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ แล้วนำสายขึ้นไปในท่อไต วิธีนี้ไม่มีแผลผ่าตัดที่ผิวหนัง
2. **ใส่ผ่านทางไตจากด้านหลัง** แพทย์เข้าถึงกรวยไตผ่านแผลขนาดเล็กบริเวณหลัง โดยใช้อัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์ช่วยนำทาง มักพิจารณาเมื่อใส่ย้อนขึ้นไปไม่ได้ หรือจำเป็นต้องระบายไตผ่านผิวหนังก่อน ([North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion))

เมื่อหมดความจำเป็น แพทย์จะถอดสายผ่านท่อปัสสาวะด้วยกล้องขนาดเล็ก หรือดึงสายออกทางเส้นด้ายที่ต่อกับปลายสาย หากแพทย์เตรียมไว้สำหรับวิธีนั้น การมีเส้นด้ายไม่ได้หมายความว่าคุณควรถอดเองเสมอไป ต้องทำตามคำสั่งเฉพาะของแพทย์เท่านั้น

## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

### ใครอาจต้องใส่สาย

แพทย์อาจแนะนำให้ใส่สายเมื่อปัสสาวะจากไตระบายผ่านท่อไตได้ไม่ดี หรือมีโอกาสอุดตันในช่วงหลังการรักษา สถานการณ์ที่พบบ่อย ได้แก่

- มีนิ่วอุดท่อไต ทำให้ปัสสาวะคั่ง ปวด หรือกระทบการทำงานของไต
- มีท่อไตตีบจากพังผืด การอักเสบ การผ่าตัด หรือความผิดปกติเดิม
- มีเนื้องอกกดหรือรุกล้ำท่อไต
- ต้องระบายไตที่อุดตันร่วมกับการติดเชื้อ
- ใส่ชั่วคราวหลังส่องกล้องหรือรักษานิ่ว เพื่อให้ปัสสาวะผ่านบริเวณที่บวม
- ต้องป้องกันหรือแก้การอุดตันหลังการผ่าตัดในระบบทางเดินปัสสาวะ
- มีการกดเบียดท่อไตจากโรคบริเวณช่องท้องหรืออุ้งเชิงกราน

การพบภาวะเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องใส่สาย แพทย์จะดูระดับการอุดตัน อาการ ผลเลือดบอกการทำงานของไต ผลตรวจปัสสาวะ ภาวะติดเชื้อ และภาพจากอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ร่วมกัน

### ใครควรถอดหรือเปลี่ยนสาย

ควรถอดสายเมื่อสาเหตุของการอุดตันได้รับการแก้ไขแล้ว อาการบวมหลังผ่าตัดลดลง หรือแพทย์เห็นว่าไตระบายปัสสาวะได้เอง หากยังจำเป็นต้องค้ำท่อไตต่อ อาจต้องเปลี่ยนสายตามกำหนดแทนการถอดถาวร ระยะที่วางสายได้ขึ้นอยู่กับชนิดสาย สาเหตุของโรค โอกาสเกิดคราบเกาะ และแผนรักษา จึงไม่ควรใช้กำหนดของผู้อื่นแทนวันนัดของตนเอง

### กรณีที่อาจต้องเลื่อนหรือเปลี่ยนแผน

ไม่มีข้อห้ามแบบเดียวกันสำหรับทุกคน แต่แพทย์อาจต้องรักษาหรือประเมินเพิ่มเติมก่อน หากคุณมีภาวะต่อไปนี้

- การแข็งตัวของเลือดผิดปกติ หรือใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก
- มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้และเพิ่มความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก
- สงสัยตั้งครรภ์ โดยเฉพาะเมื่อขั้นตอนอาจใช้เอกซเรย์นำทาง
- มีความผิดปกติทางกายวิภาค ทำให้เข้าถึงท่อไตทางปกติได้ยาก
- มีการอุดตันแน่นหรืออยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถผ่านลวดนำทางได้

หากไตอุดตันและมีการติดเชื้อ การชะลอการระบายปัสสาวะอาจเป็นอันตราย แพทย์อาจต้องเลือกใส่สายหรือเจาะระบายไตอย่างเร่งด่วน แม้ยังไม่สามารถรักษาต้นเหตุได้ในครั้งเดียว

## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวแตกต่างกันระหว่างการใส่สายผ่านกล้อง การใส่ผ่านผิวหนัง และการถอดแบบใช้ยาชาเฉพาะที่ โรงพยาบาลจะให้คำสั่งตามชนิดยาระงับความรู้สึกและสุขภาพของคุณ

### แจ้งข้อมูลสุขภาพให้ครบ

ควรแจ้งทีมรักษาเรื่องต่อไปนี้ก่อนวันทำหัตถการ

- โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ โรคปอด โรคไต เบาหวาน หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
- ประวัติแพ้ยา แพ้สารทึบรังสี แพ้ยาง หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก
- การตั้งครรภ์หรือมีโอกาสตั้งครรภ์
- ไข้ หนาวสั่น ปัสสาวะแสบขัด หรืออาการติดเชื้อที่เกิดขึ้นก่อนวันนัด
- ประวัติผ่าตัดระบบทางเดินปัสสาวะ หรือมีการเปลี่ยนทางเดินปัสสาวะมาก่อน

แพทย์อาจตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของไต ภาวะซีด และการแข็งตัวของเลือด รวมถึงตรวจปัสสาวะหรือเพาะเชื้อเมื่อสงสัยการติดเชื้อ การตรวจที่ต้องใช้จริงขึ้นอยู่กับเหตุผลที่ใส่หรือถอดสาย

### การงดอาหารและน้ำ

หากใช้ยาสลบหรือยาระงับความรู้สึกทางหลอดเลือด คุณมักต้องงดอาหารและเครื่องดื่มก่อนทำตามเวลาที่ทีมวิสัญญีกำหนด อย่าใช้คำแนะนำจากการผ่าตัดครั้งก่อน เพราะเวลางดอาจต่างกันตามชนิดอาหาร เวลาทำหัตถการ โรคประจำตัว และแนวทางของโรงพยาบาล

การถอดสายบางวิธีใช้เพียงยาชาเฉพาะที่และอาจไม่ต้องงดอาหาร แต่ควรยืนยันจากใบนัด ไม่ควรสรุปเองจากชื่อหัตถการ

### ยาที่ต้องแจ้งแพทย์

นำรายชื่อยาทุกชนิด รวมถึงวิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมไปให้ทีมรักษาดู ยาที่อาจต้องปรับก่อนทำ ได้แก่

- ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
- ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีดควบคุมน้ำตาล
- ยาที่มีผลต่อไตหรือสมดุลน้ำในร่างกาย
- สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดที่เพิ่มโอกาสเลือดออก

อย่าหยุดยาเหล่านี้เอง แพทย์ผู้ผ่าตัดหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าต้องหยุด ปรับ หรือใช้ต่อเมื่อใด โดยพิจารณาความเสี่ยงเลือดออกเทียบกับความเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน ([North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion))

### สิ่งที่ควรนำไป

- บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และใบนัด
- ผลตรวจ ภาพเอกซเรย์ หรือรายงานจากสถานพยาบาลอื่น
- รายชื่อยาและข้อมูลการแพ้ยา
- เสื้อผ้าที่สวมง่าย
- ผู้ดูแลสำหรับพากลับ หากได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง

ควรวางแผนการเดินทางกลับล่วงหน้า หลังได้รับยาสลบไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือตัดสินใจเรื่องสำคัญจนกว่าฤทธิ์ยาจะหมดตามคำแนะนำของทีมรักษา

## ขั้นตอนการผ่าตัด

### การใส่สายผ่านกระเพาะปัสสาวะ

ขั้นตอนทั่วไปมีดังนี้

1. ทีมรักษาตรวจยืนยันตัวตน ข้างที่จะทำ เหตุผลในการใส่สาย และเอกสารยินยอม
2. คุณเปลี่ยนเสื้อผ้าและนอนบนเตียงผ่าตัดในท่าที่แพทย์เข้าถึงท่อปัสสาวะได้
3. ให้ยาชา ยาระงับความรู้สึก หรือยาสลบตามแผน
4. แพทย์สอดกล้องขนาดเล็กผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ จึงไม่มีแผลกรีดที่หน้าท้อง
5. แพทย์หาตำแหน่งรูเปิดของท่อไต แล้วสอดลวดนำทางขึ้นไป
6. ใส่สายตามลวดนำทางให้ปลายด้านบนอยู่ในไตและปลายด้านล่างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ
7. ใช้ภาพเอกซเรย์หรือการตรวจอื่นยืนยันตำแหน่งตามความจำเป็น จากนั้นนำกล้องและลวดออก โดยทิ้งสายไว้ ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/21795-ureteral-stents))

บางครั้งแพทย์ทำขั้นตอนอื่นพร้อมกัน เช่น ส่องกล้องรักษานิ่ว เก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อ หรือขยายบริเวณตีบ สิ่งเหล่านี้ทำให้เวลาผ่าตัดและการพักฟื้นต่างจากการใส่สายอย่างเดียว

### การใส่สายผ่านทางไต

หากไม่สามารถผ่านบริเวณอุดตันจากด้านล่าง หรือจำเป็นต้องระบายไตอย่างเร่งด่วน แพทย์อาจเข้าทางผิวหนังบริเวณหลัง ขั้นตอนอาจเริ่มจากใส่สายระบายปัสสาวะออกนอกร่างกายก่อน แล้วจึงผ่านลวดและสายลงสู่ท่อไตในครั้งเดียวหรือภายหลัง

วิธีนี้ใช้ภาพอัลตราซาวนด์และเอกซเรย์ช่วยนำทาง มีแผลขนาดเล็กบริเวณหลัง และอาจมีถุงรับปัสสาวะชั่วคราว แผนขึ้นอยู่กับตำแหน่งอุดตัน การติดเชื้อ และความมั่นคงของผู้ป่วย

### การถอดสายด้วยกล้อง

1. คุณนอนในท่าที่เหมาะกับการสอดกล้อง
2. ทีมรักษาทำความสะอาดบริเวณท่อปัสสาวะและใส่ยาชาเฉพาะที่
3. แพทย์สอดกล้องขนาดเล็กเข้ากระเพาะปัสสาวะ
4. ใช้อุปกรณ์จับปลายสายที่ขดอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ
5. ดึงกล้องและสายออกอย่างนุ่มนวลผ่านท่อปัสสาวะ
6. หลังถอด คุณอาจถูกขอให้ปัสสาวะก่อนกลับบ้าน ([Healthline](https://www.healthline.com/health/removal-of-urinary-stent))

บางคนรู้สึกแสบ ปวดหน่วง หรือเหมือนอยากปัสสาวะระหว่างถอด แม้ใช้ยาชาแล้ว ความรู้สึกแตกต่างกันตามเพศ อายุ ระยะเวลาที่ใส่สาย และวิธีถอด งานสำรวจหนึ่งพบว่าประสบการณ์ความเจ็บปวดมีความแตกต่างชัดเจนระหว่างผู้ป่วยและวิธีถอด จึงควรถามแพทย์ล่วงหน้าว่าจะระงับความรู้สึกแบบใด ([Journal of Endourology](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4287107/))

### การถอดด้วยเส้นด้าย

สายบางเส้นมีด้ายต่อออกมาทางท่อปัสสาวะ แพทย์อาจดึงออกในห้องตรวจ หรืออนุญาตให้ผู้ป่วยถอดตามคำสั่งเฉพาะ วิธีนี้ไม่เหมาะกับทุกคน หากมองเห็นด้าย ห้ามดึง ทดลองจัดสาย หรือตัดด้ายเอง เพราะสายอาจเลื่อนก่อนถึงกำหนด

หากแพทย์สั่งให้ถอดเอง ต้องยึดวันและวิธีที่ได้รับโดยตรง หากด้ายขาด ดึงแล้วติด หรือถอดออกไม่ครบ ให้หยุดและติดต่อโรงพยาบาล

## ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาทำหัตถการแตกต่างกันมาก การใส่สายอย่างเดียวที่ไม่ซับซ้อนอาจใช้เวลาไม่นาน แต่กรณีอุดตันมาก กายวิภาคซับซ้อน ติดเชื้อ หรือมีการรักษาอื่นร่วมด้วยอาจใช้เวลานานขึ้น ควรถามทีมรักษาถึงเวลาที่คาดไว้สำหรับกรณีของคุณ

การถอดด้วยกล้องหรือเส้นด้ายมักใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที หากสายอยู่ในตำแหน่งปกติและไม่มีคราบเกาะ แต่คุณอาจต้องใช้เวลารอ เตรียมตัว และสังเกตอาการเพิ่มเติม ([Healthline](https://www.healthline.com/health/removal-of-urinary-stent))

ชนิดของการระงับความรู้สึกอาจเป็น

- ยาชาเฉพาะที่ โดยเฉพาะการถอดสายแบบไม่ซับซ้อน
- ยาระงับความรู้สึกทางหลอดเลือดเพื่อให้ผ่อนคลายหรือง่วง
- ยาสลบ โดยเฉพาะการใส่สายผ่านกล้องหรือทำร่วมกับการรักษาอื่น
- ยาชาเฉพาะบริเวณร่วมกับยาแก้ปวด สำหรับการเข้าทางผิวหนังบางกรณี

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน แต่ผู้ที่มีการติดเชื้อ ไตทำงานผิดปกติ ปวดมาก มีเลือดออก หรือรับการรักษาอื่นร่วมกันอาจต้องนอนโรงพยาบาล แผนของโรงพยาบาลในไทยอาจต่างกัน จึงควรถามให้ชัดว่าเป็นผู้ป่วยนอกหรือจำเป็นต้องเตรียมค้างคืน

## พักฟื้นนานแค่ไหน

### ช่วงวันแรกหลังใส่หรือถอด

หลังใส่สาย คุณอาจมีอาการต่อไปนี้

- ปัสสาวะแสบขัดหรือปัสสาวะบ่อย
- รู้สึกปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย
- ปวดสีข้าง โดยเฉพาะขณะหรือหลังปัสสาวะ
- ปัสสาวะเป็นสีชมพูหรือมีเลือดปนเล็กน้อย
- รู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด

อาการอาจเป็นๆ หายๆ ตลอดช่วงที่ใส่สาย โดยเฉพาะหลังเดินมาก ออกแรง หรือขาดน้ำ ปริมาณเลือดเล็กน้อยอาจพบได้หลังทำ แต่เลือดสดจำนวนมาก ลิ่มเลือดก้อนใหญ่ หรือปัสสาวะไม่ออกไม่ใช่อาการที่ควรรอดู

หลังถอดสาย อาการแสบ ปัสสาวะบ่อย และปัสสาวะอมชมพูอาจอยู่ต่ออีกประมาณหนึ่งถึงหลายวัน โดยขึ้นกับการระคายเคืองและหัตถการที่ทำร่วมกัน ([Healthline](https://www.healthline.com/health/removal-of-urinary-stent))

### การกลับไปทำงาน

ผู้ที่ทำงานนั่งโต๊ะอาจกลับไปทำงานเบาๆ ได้ภายในไม่กี่วัน หากไม่มีไข้ ปวดมาก หรือผลจากยาสลบ งานที่ต้องยกของ เดินมาก ขับรถเป็นเวลานาน หรือออกแรงหนักอาจต้องพักนานกว่า โดยเฉพาะหากยังมีสายอยู่หรือเพิ่งรับการรักษานิ่วร่วมด้วย

หลังถอดสายแบบไม่ซับซ้อน หลายคนกลับไปทำกิจวัตรได้ในวันถัดไป แต่อาจต้องพักเพิ่มอีกหนึ่งถึงหลายวันหากปวดสีข้าง เหนื่อย หรือมีอาการทางปัสสาวะมาก

### การออกกำลังกายและเพศสัมพันธ์

ควรเริ่มจากการเดินเบาๆ แล้วเพิ่มกิจกรรมตามอาการ หากการออกแรงทำให้เลือดในปัสสาวะมากขึ้นหรือปวดชัดขึ้น ให้ลดกิจกรรมและพัก ระยะที่ควรงดยกของหนักหรือออกกำลังกายรุนแรงขึ้นอยู่กับว่าทำเพียงใส่หรือถอดสาย หรือมีผ่าตัดอื่นร่วมด้วย

เพศสัมพันธ์อาจทำให้ไม่สบายหรือเสี่ยงดึงสาย หากมีด้ายยื่นออกมา ควรถามแพทย์ว่าต้องงดจนกว่าจะถอดหรือไม่ อย่าจัด ดัน หรือตัดด้ายเอง

### สายต้องอยู่ในร่างกายนานเท่าใด

สายอาจอยู่ตั้งแต่ช่วงสั้นๆ หลังการรักษานิ่ว ไปจนถึงหลายสัปดาห์หรือหลายเดือนในผู้ที่ยังมีการอุดตัน บางภาวะต้องเปลี่ยนสายเป็นระยะหากไม่สามารถแก้สาเหตุได้ทันที ระยะเวลาขึ้นกับชนิดสายและโรค ไม่ควรยึดตัวเลขทั่วไปแทนกำหนดของแพทย์

ก่อนกลับบ้าน ควรทราบให้ชัดว่าใส่สายข้างใด ถอดหรือเปลี่ยนวันไหน และต้องติดต่อที่ใดหากพลาดนัด การเก็บใบนัดไว้ในโทรศัพท์และตั้งเตือนช่วยลดโอกาสลืมสายได้

## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การใส่หรือถอดสายเป็นหัตถการที่ทำเป็นประจำ แต่ยังมีความเสี่ยง ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อน

### อาการรบกวนจากสาย

อาการที่พบบ่อยคือปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะ แสบขัด ปวดท้องน้อย ปวดสีข้าง และเลือดปนในปัสสาวะ อาการเหล่านี้อาจกระทบการนอน การเดินทาง และการทำงาน แม้สายอยู่ในตำแหน่งถูกต้อง หากรบกวนมาก ควรแจ้งแพทย์เพื่อประเมินตำแหน่งสาย การติดเชื้อ และแนวทางบรรเทาอาการ

### การติดเชื้อ

เชื้ออาจมีอยู่ก่อนทำหรือเกิดภายหลัง สัญญาณสำคัญคือไข้ หนาวสั่น ปวดสีข้างมากขึ้น ปัสสาวะขุ่นหรือมีกลิ่นผิดปกติ และอ่อนเพลียมาก การติดเชื้อร่วมกับทางเดินปัสสาวะอุดตันอาจรุนแรงและต้องรักษาเร่งด่วน

### เลือดออก

เลือดปนเล็กน้อยพบได้หลังใส่หรือถอด แต่เลือดสดต่อเนื่อง ลิ่มเลือดมาก หน้ามืด หรือปัสสาวะไม่ออกต้องประเมิน แหล่งอ้างอิงของการใส่สายผ่านผิวหนังระบุว่าการมีเลือดในปัสสาวะเล็กน้อยพบได้บ่อย ส่วนเลือดออกรุนแรงพบได้น้อยกว่าและอาจต้องตรวจหรือห้ามเลือดเพิ่มเติม ([North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion))

### สายเลื่อน อุดตัน หรือหลุด

สายอาจเลื่อนขึ้นหรือลง อุดตันจากตะกอน หรือหลุดก่อนกำหนด โดยเฉพาะสายที่มีด้าย หากสายทำงานไม่ดี อาจกลับมาปวด ไตบวม หรือมีการติดเชื้อ แพทย์อาจต้องจัดตำแหน่ง เปลี่ยน หรือถอดสาย

### คราบเกาะและสายค้างนาน

แร่ธาตุในปัสสาวะสามารถเกาะบนสายได้ หากทิ้งไว้นานเกินกำหนด สายอาจอุดตัน เปราะ หรือติดแน่น ทำให้ถอดยากและอาจต้องใช้หัตถการมากกว่าหนึ่งวิธี ผู้ที่ต้องใส่ระยะยาวจึงต้องมีระบบติดตามและเปลี่ยนสายตามนัด

### ใส่สายไม่สำเร็จหรือเกิดการบาดเจ็บ

บางครั้งลวดหรือสายไม่สามารถผ่านบริเวณตีบได้ แพทย์อาจเปลี่ยนไปเจาะระบายไตผ่านผิวหนัง อาจเกิดท่อไตทะลุหรือฉีก ปัสสาวะรั่ว เลือดออก หรือเกิดพังผืดตีบภายหลัง และบางรายอาจต้องใส่สายระบาย เจาะระบายไต หรือผ่าตัดแก้ไขเพิ่มเติม สำหรับการเข้าทางไตผ่านผิวหนัง ยังมีความเสี่ยงต่ออวัยวะข้างเคียง เช่น เยื่อหุ้มปอดหรือลำไส้ ขึ้นกับตำแหน่งทางเข้า แม้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเหล่านี้พบไม่บ่อย

### ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึกและรังสี

ยาชา ยาระงับความรู้สึก และยาสลบอาจทำให้แพ้ยา คลื่นไส้ ความดันเปลี่ยน หรือเกิดปัญหาด้านหัวใจและการหายใจ ความเสี่ยงขึ้นกับสุขภาพและชนิดยา หากใช้เอกซเรย์นำทางจะได้รับรังสีปริมาณหนึ่ง ผู้ที่ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ต้องแจ้งก่อนทำ ([North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion))

## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

<!-- hdcare:emergency -->
> **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที
>
> อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน

ไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

| อาการ | เหตุผลที่ต้องรีบประเมิน |
|---|---|
| ไข้สูง หนาวสั่น เหงื่อออกมาก หรือซึมลง | อาจเป็นการติดเชื้อในไตหรือการติดเชื้อรุนแรง |
| ปวดสีข้างหรือท้องรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว | อาจมีการอุดตัน สายเลื่อน หรือการติดเชื้อ |
| ปัสสาวะไม่ออก หรือออกน้อยลงชัดเจน | อาจมีลิ่มเลือดหรือสายอุดตัน |
| ปัสสาวะเป็นเลือดสดมาก หรือลิ่มเลือดก้อนใหญ่ | อาจมีเลือดออกที่ต้องรักษา |
| อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ หรืออ่อนเพลียมาก | เสี่ยงขาดน้ำและอาจมีการติดเชื้อ |
| หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด หรือหมดสติ | อาจเป็นภาวะฉุกเฉินจากหัวใจ ปอด หรือยา |
| สายหรือด้ายหลุดออกมา สั้นลง หรือยาวขึ้นชัดเจน | สายอาจเคลื่อนจากตำแหน่ง |
| หลังถอดแล้วยังปวดรุนแรงหรืออาการแย่ลง | อาจมีท่อไตบวม อุดตัน หรือติดเชื้อ |

หลังถอดสาย อาการปัสสาวะแสบและปัสสาวะบ่อยควรค่อยๆ ดีขึ้น หากยังชัดเจนเกินประมาณสองถึงหลายวัน หรือมีอาการรุนแรงขึ้น ควรติดต่อทีมรักษา แหล่งข้อมูลการถอดสายยังแนะนำให้ขอความช่วยเหลือเร่งด่วนเมื่อมีไข้ เลือดสด ปัสสาวะไม่ออก หรือปวดรุนแรงที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษา ([Healthline](https://www.healthline.com/health/removal-of-urinary-stent))

## ทางเลือกอื่น

สายสวนท่อไตไม่จำเป็นสำหรับทุกคน และไม่ใช่การรักษาต้นเหตุเสมอไป ทางเลือกขึ้นกับว่ามีการอุดตันหรือไม่ มีการติดเชื้อหรือไม่ ไตยังทำงานเพียงใด และสาเหตุแก้ไขได้อย่างไร

### เฝ้าดูอาการและติดตาม

นิ่วขนาดเล็กบางก้อนอาจเคลื่อนออกได้เอง หากไม่มีการติดเชื้อ ปวดควบคุมได้ ไตยังทำงานดี และไม่มีการอุดตันรุนแรง แพทย์อาจเลือกติดตามอาการ ตรวจปัสสาวะ และถ่ายภาพซ้ำ การเฝ้าดูไม่เหมาะกับผู้ที่มีไข้ ปัสสาวะคั่งมาก ไตทำงานแย่ลง หรือปวดควบคุมไม่ได้

### รักษาสาเหตุโดยตรง

ถ้าผู้ป่วยมีความพร้อมและสถานการณ์ไม่ฉุกเฉิน แพทย์อาจรักษานิ่วหรือตำแหน่งตีบโดยตรง เช่น ส่องกล้องเอานิ่วออก สลายนิ่ว หรือขยายท่อไต การใส่สายอาจยังจำเป็นชั่วคราวหลังขั้นตอนเหล่านี้ แต่บางกรณีไม่ต้องใส่ ขึ้นกับการบวม การบาดเจ็บของท่อไต และความเห็นของศัลยแพทย์

### เจาะระบายไตผ่านผิวหนัง

วิธีนี้ใส่ท่อจากผิวหนังบริเวณหลังเข้าสู่ไต แล้วระบายปัสสาวะออกสู่ถุงภายนอก เหมาะเมื่อใส่สายผ่านท่อไตไม่ได้ ต้องระบายไตเร่งด่วน หรือโครงสร้างทางเดินปัสสาวะไม่เอื้อต่อการส่องกล้อง หากไตอุดตันและติดเชื้อ การระบายปัสสาวะไม่ควรถูกแทนด้วยการกินยาอย่างเดียว ([North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion))

### การผ่าตัดแก้ท่อไตตีบหรือการอุดตัน

ผู้ที่มีพังผืดหรือตีบถาวรอาจต้องผ่าตัดซ่อมแซม สร้างทางเชื่อมใหม่ หรือรักษาเนื้องอกที่เป็นต้นเหตุ การใส่สายช่วยระบายปัสสาวะระหว่างรอ แต่ไม่ควรถือเป็นคำตอบถาวรโดยอัตโนมัติ

คำถามสำคัญที่ควรถามแพทย์คือ “สายนี้ใช้เพื่อแก้เหตุฉุกเฉินชั่วคราว หรือเป็นส่วนหนึ่งของแผนระยะยาว” และ “หลังใส่แล้วจะรักษาต้นเหตุเมื่อใด”

## สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับการวินิจฉัย ความเร่งด่วน สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่แพทย์เห็นว่าจำเป็น ควรตรวจสอบก่อนวันนัดหากไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน

### สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติหรือบัตรทอง

โดยทั่วไป การใส่หรือถอดสายที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์อาจอยู่ในระบบการรักษาตามสิทธิ ต้องเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือผ่านระบบส่งต่อ เว้นแต่เป็นภาวะฉุกเฉิน ควรถามว่าต้องใช้ใบส่งตัวหรือไม่ การถอดหรือเปลี่ยนสายทำที่สถานพยาบาลใด และต้องนัดผ่านคลินิกระบบทางเดินปัสสาวะอย่างไร

### ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเข้ารับบริการที่สถานพยาบาลตามสิทธิหรือเครือข่ายส่งต่อ แจ้งเจ้าหน้าที่ว่ามีสายอยู่และมีวันกำหนดถอดหรือเปลี่ยน เพราะการติดตามต่อเนื่องสำคัญพอๆ กับวันใส่สาย หากเริ่มรักษาจากสถานพยาบาลอื่น ควรสอบถามเรื่องเอกสารส่งต่อและการรับช่วงรักษา

### สวัสดิการข้าราชการ

การเบิกจ่ายขึ้นกับสิทธิของผู้ป่วย สถานพยาบาล และระเบียบที่ใช้กับหัตถการและการนอนโรงพยาบาล ควรยื่นข้อมูลสิทธิก่อนรับบริการ และถามว่าต้องใช้หนังสือส่งตัวหรือการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่

### ประกันสุขภาพเอกชน

ให้ตรวจเงื่อนไขเรื่องผู้ป่วยนอก ผู้ป่วยใน ระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน และการอนุมัติก่อนรักษา บริษัทอาจขอผลตรวจ รายงานแพทย์ เหตุผลที่ต้องใส่สาย และแผนถอดหรือเปลี่ยน อย่าดูเฉพาะวันที่ใส่สาย ควรถามว่าการถอด การเปลี่ยน การตรวจติดตาม และการรักษาสาเหตุอยู่ภายใต้ความคุ้มครองเดียวกันหรือไม่

เอกสารที่มักช่วยให้ตรวจสอบสิทธิได้เร็วขึ้น ได้แก่ ใบนัด ใบส่งตัว รายงานวินิจฉัย ผลภาพถ่ายทางรังสี และแผนการรักษาจากแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ

### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

## คำถามที่พบบ่อย

### ใส่สายสวนท่อไตเจ็บไหม

ระหว่างใส่มักไม่รู้สึกเจ็บจากขั้นตอนโดยตรงเมื่อได้รับยาชาหรือยาระงับความรู้สึกที่เหมาะสม แต่หลังทำอาจแสบขัด ปวดหน่วงท้องน้อย หรือปวดสีข้างได้ ระดับอาการต่างกันตามสาเหตุ วิธีใส่ และหัตถการที่ทำร่วมกัน

### ถอดสายสวนท่อไตเจ็บไหม

การถอดอาจทำให้แสบ ปวดหน่วง หรือรู้สึกไม่สบายช่วงสั้นๆ แม้ใช้ยาชาเฉพาะที่แล้ว ประสบการณ์แตกต่างกันมากระหว่างแต่ละคนและวิธีถอด ([Journal of Endourology](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4287107/)) หากกังวลมาก ให้ถามล่วงหน้าว่าใช้กล้องหรือเส้นด้าย และมีวิธีระงับความรู้สึกแบบใด

### ใส่สายแล้วทำไมยังปวดไต

ปลายสายที่อยู่ในกระเพาะปัสสาวะอาจทำให้ปัสสาวะไหลย้อนหรือกระตุ้นท่อไตขณะปัสสาวะ จึงเกิดปวดสีข้างได้ แต่หากปวดรุนแรงขึ้น มีไข้ อาเจียน หรือปัสสาวะลดลง ต้องประเมินว่าสายอุดตัน เลื่อน หรือติดเชื้อหรือไม่

### มีเลือดในปัสสาวะถือว่าปกติไหม

เลือดปนเล็กน้อยหรือปัสสาวะสีชมพูพบได้หลังใส่หรือถอดสาย และอาจกลับมาเมื่อออกแรง แต่เลือดสดมาก ลิ่มเลือดก้อนใหญ่ หน้ามืด หรือปัสสาวะไม่ออกต้องไปโรงพยาบาล

### ใส่สายแล้วปัสสาวะบ่อยเป็นเพราะอะไร

ปลายสายที่ขดอยู่ในกระเพาะปัสสาวะสามารถระคายผนังกระเพาะปัสสาวะ ทำให้รู้สึกปวดปัสสาวะบ่อยหรือเหมือนปัสสาวะไม่สุด หากมีไข้ ปัสสาวะขุ่น กลิ่นผิดปกติ หรือแสบมากขึ้น ควรตรวจหาการติดเชื้อด้วย

### สายสวนท่อไตอยู่ได้นานเท่าใด

สายอาจอยู่ตั้งแต่ช่วงสั้นๆ ไปจนถึงหลายเดือน ขึ้นกับชนิดสาย สาเหตุการอุดตัน และแผนรักษา สายที่ต้องอยู่ระยะยาวอาจต้องเปลี่ยนตามรอบ ห้ามใช้กำหนดของผู้ป่วยรายอื่นแทนวันนัดของคุณ

### ถอดสายเองที่บ้านได้ไหม

ถอดเองได้เฉพาะกรณีที่แพทย์ติดเส้นด้ายไว้และสั่งวิธีพร้อมวันถอดอย่างชัดเจนเท่านั้น หากไม่มีคำสั่ง ห้ามดึงด้ายหรือพยายามถอดเอง เพราะสายอาจเลื่อน ขาด หรือถอดออกไม่ครบ ([Healthline](https://www.healthline.com/health/removal-of-urinary-stent))

### ถ้าลืมนัดถอดสายควรทำอย่างไร

ติดต่อคลินิกระบบทางเดินปัสสาวะหรือโรงพยาบาลที่ใส่สายทันทีและแจ้งวันที่ใส่ ไม่ควรรอจนมีอาการ สายที่ค้างนานอาจมีคราบเกาะ อุดตัน ติดเชื้อ และถอดยากขึ้น

### ใส่สายแล้วอาบน้ำได้ไหม

หากใส่ผ่านกล้องและไม่มีแผลหรือท่อออกทางผิวหนัง มักอาบน้ำได้เมื่อฟื้นจากหัตถการ แต่ถ้ามีแผลด้านหลัง สายระบาย หรือถุงปัสสาวะ ต้องทำตามคำแนะนำการดูแลแผลของโรงพยาบาล เพราะวิธีรักษาความแห้งและช่วงเวลาที่เหมาะสมต่างกัน

### ใส่สายแล้วขับรถได้หรือไม่

ไม่ควรขับรถในช่วงที่ยังมีฤทธิ์ยาสลบ ยาระงับความรู้สึก หรือยาแก้ปวดที่ทำให้ง่วง หลังจากนั้นขับได้เมื่อเคลื่อนไหวได้ดี ไม่มีอาการปวดรบกวน และสามารถเบรกฉุกเฉินได้อย่างปลอดภัย หากปัสสาวะบ่อยมากควรวางแผนจุดพักระหว่างทาง

### สามารถทำงานหรือออกกำลังกายได้ไหม

งานเบามักเริ่มได้ภายในไม่กี่วันตามอาการ ส่วนงานหนักและการออกกำลังกายแรงอาจต้องรอนานกว่า หากทำกิจกรรมแล้วปวดหรือเลือดในปัสสาวะเพิ่ม ให้ลดระดับกิจกรรมและติดต่อแพทย์หากอาการไม่ดีขึ้น

### จำเป็นต้องกินยาฆ่าเชื้อทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องใช้เหมือนกันทุกคน แพทย์จะพิจารณาจากผลปัสสาวะ การติดเชื้อเดิม วิธีทำ และความเสี่ยงเฉพาะบุคคล ไม่ควรซื้อยามาใช้เองหรือใช้ยาที่เหลือจากครั้งก่อน เพราะอาจไม่ตรงกับเชื้อและทำให้การวินิจฉัยล่าช้า

### ใส่สายแล้วนิ่วจะหายหรือไม่

สายไม่ได้ทำให้นิ่วหาย แต่เปิดทางให้ปัสสาวะไหลผ่านและช่วยลดผลจากการอุดตัน คุณอาจยังต้องส่องกล้อง สลายนิ่ว หรือรับการรักษาอื่นตามขนาดและตำแหน่งของนิ่ว

### ถอดสายแล้วอาการควรดีขึ้นเมื่อใด

อาการแสบ ปัสสาวะบ่อย หรือปัสสาวะอมชมพูมักค่อยๆ ลดลงในช่วงหนึ่งถึงหลายวัน หากปวดรุนแรง มีไข้ ปัสสาวะไม่ออก หรืออาการแย่ลงแทนที่จะดีขึ้น ควรกลับไปพบแพทย์ทันที

### จะรู้ได้อย่างไรว่าสายเลื่อนหรือหลุด

สัญญาณที่น่าสงสัยคือด้ายยาวหรือสั้นลงอย่างชัดเจน เห็นส่วนของสายโผล่ออกมา ปวดเปลี่ยนไปมาก ปัสสาวะลดลง หรือมีปัสสาวะรั่วผิดปกติ อย่าดันสายกลับเข้าไป ให้ลดการเคลื่อนไหวและติดต่อโรงพยาบาลเพื่อประเมินตำแหน่งสาย.

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [Cleveland Clinic: Ureteral Stent: Purpose, Procedure, Results & Removal](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/21795-ureteral-stents) — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
2. [Healthline: Removal of Urinary Stent: Techniques, Pain Level, Recovery, and ...](https://www.healthline.com/health/removal-of-urinary-stent) — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
3. [NHS: Nephrostomy and ureteric stent insertion - North Bristol NHS Trust](https://www.nbt.nhs.uk/our-services/a-z-services/imaging-x-ray/imaging-patient-information/nephrostomy-ureteric-stent-insertion) — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
4. [PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Patient Experiences and Preferences with Ureteral Stent Removal](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4287107/) — เกี่ยวกับ Ureteric stent placement or removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

> หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที