# ผ่าตัดระบายน้ำตารักษาต้อหิน

**ผ่าตัดทำทางระบายน้ำในลูกตารักษาต้อหิน (Trabeculectomy) คือการสร้างทางระบายน้ำหล่อเลี้ยงลูกตาใหม่ เพื่อลดความดันภายในตาที่กำลังทำลายเส้นประสาทตา มักพิจารณาเมื่อยาหยอดตา ยารับประทาน หรือการรักษาด้วยเลเซอร์ควบคุมโรคได้ไม่เพียงพอ แต่การผ่าตัดไม่สามารถทำให้การมองเห็นที่เสียไปแล้วกลับคืนมาได้**

## ประเด็นสำคัญ

- การผ่าตัดสร้างช่องทางให้น้ำภายในลูกตาไหลไปอยู่ใต้เยื่อบุตาบริเวณเปลือกตาบน ร่างกายจึงดูดซึมน้ำกลับและความดันตาลดลง
- ไม่ใช่การรักษาแรกสำหรับผู้ป่วยต้อหินทุกคน จักษุแพทย์มักพิจารณาเมื่อวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัดไม่ได้ผลเพียงพอ ใช้ไม่ได้ หรือโรคมีความเสี่ยงจะดำเนินต่อ
- การติดตามหลังผ่าตัดสำคัญพอๆ กับตัวการผ่าตัด แพทย์ต้องตรวจความดันตา ดูแผล และอาจปรับไหมหรือดูแลเนื้อเยื่อแผลเป็นเพื่อให้ทางระบายน้ำทำงานเหมาะสม

## ผ่าตัดทำทางระบายน้ำในลูกตารักษาต้อหิน คืออะไร

[ต้อหิน](/hdcare/glaucoma-surgery/)เป็นกลุ่มโรคที่ทำให้เส้นประสาทตาเสียหาย ความดันภายในตาเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่แพทย์สามารถรักษาได้ ภายในลูกตามีน้ำใสที่เรียกว่า “น้ำหล่อเลี้ยงลูกตา” ซึ่งช่วยคงรูปและหล่อเลี้ยงเนื้อเยื่อบริเวณด้านหน้าของตา น้ำนี้ถูกสร้างและระบายออกอย่างต่อเนื่อง

หากน้ำระบายออกไม่สมดุล ความดันภายในตาอาจสูงขึ้นและทำลายเส้นประสาทตา ความเสียหายจากต้อหินมักถาวร การลดความดันตาจึงมีเป้าหมายเพื่อชะลอหรือป้องกันความเสียหายเพิ่มเติม ไม่ใช่ฟื้นฟูลานสายตาหรือการมองเห็นที่สูญเสียไปแล้ว ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

การผ่าตัดนี้มีชื่อทางการว่า “การผ่าตัดทำทางระบายน้ำหล่อเลี้ยงลูกตา” จักษุแพทย์จะเปิดช่องขนาดเล็กที่ผนังลูกตา และสร้างแผ่นเนื้อเยื่อคลุมช่องนั้นไว้ น้ำภายในตาจึงไหลผ่านช่องใหม่อย่างช้าๆ ไปสะสมใต้เยื่อบุตา เกิดเป็นบริเวณนูนเล็กๆ ที่เรียกว่า “ถุงกรอง” ซึ่งมักอยู่ใต้เปลือกตาบนและมองเห็นได้ยากเมื่อมองตรง ร่างกายจะค่อยๆ ดูดซึมน้ำจากบริเวณนี้

แพทย์เย็บควบคุมช่องทางระบายน้ำเพื่อไม่ให้น้ำไหลออกมากเกินไป หลังผ่าตัดอาจปรับหรือตัดไหมบางส่วนตามความดันตาและลักษณะของถุงกรอง ในผู้ป่วยบางราย แพทย์อาจใช้ยาที่ช่วยลดการเกิดพังผืดระหว่างผ่าตัดหรือหลังผ่าตัด เพราะแผลเป็นสามารถปิดช่องระบายน้ำใหม่ได้

การมีถุงกรองไม่ได้หมายความว่าต้อหินหมดไป ผู้ป่วยยังต้องตรวจความดันตา เส้นประสาทตา และลานสายตาต่อเนื่อง บางคนอาจลดจำนวนยาลดความดันตาได้ ขณะที่บางคนยังต้องใช้ยาเพิ่มเติม ทั้งนี้ขึ้นกับเป้าหมายความดันตา ชนิดของต้อหิน การเกิดพังผืด และการตอบสนองของตาหลังผ่าตัด

## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

### ใครที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

จักษุแพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อประโยชน์จากการลดความดันตามีแนวโน้มมากกว่าความเสี่ยง โดยพิจารณาจากหลายข้อมูลร่วมกัน เช่น ระดับความดันตา สภาพเส้นประสาทตา ผลตรวจลานสายตา อายุ โรคร่วม และความเร็วที่โรคกำลังดำเนิน

ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณา ได้แก่

- ความดันตายังสูงกว่าเป้าหมาย แม้ใช้ยาหยอดตาหลายชนิดอย่างถูกต้องแล้ว
- เส้นประสาทตาหรือลานสายตาแย่ลง แม้ความดันตาที่วัดได้อาจไม่ได้สูงมาก
- การรักษาด้วยเลเซอร์ไม่ได้ผลเพียงพอ หรือผลลดความดันตาไม่คงอยู่
- มีผลข้างเคียงจากยา แพ้ยา หรือมีข้อจำกัดที่ทำให้ใช้ยาต่อเนื่องไม่ได้
- หยอดยาได้ไม่สม่ำเสมอจากปัญหาด้านร่างกาย ความจำ หรือความช่วยเหลือจากผู้ดูแล และความไม่สม่ำเสมอนั้นทำให้ควบคุมโรคไม่ได้
- เป็นต้อหินชนิดหรือระยะที่ต้องลดความดันตาให้ต่ำมาก เพื่อปกป้องการมองเห็นที่เหลืออยู่
- เคยรักษาด้วยวิธีอื่นแล้ว แต่ยังมีความเสี่ยงสูงต่อการสูญเสียการมองเห็นเพิ่มเติม

การตัดสินใจไม่ได้อาศัยตัวเลขความดันตาครั้งเดียว ผู้ป่วยสองคนที่มีความดันตาเท่ากันอาจต้องรักษาต่างกัน เพราะความแข็งแรงของเส้นประสาทตา ระยะของโรค และอัตราการเสื่อมไม่เหมือนกัน

### เมื่อใดที่อาจยังไม่ต้องผ่าตัด

การผ่าตัดมักไม่ใช่ทางเลือกแรก หากยาหยอดตาหรือเลเซอร์ยังควบคุมความดันตาได้ดี โรคคงที่ และผู้ป่วยใช้ยาได้สม่ำเสมอ การติดตามพร้อมรักษาแบบไม่ผ่าตัดอาจเหมาะสมกว่า ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

แพทย์อาจชะลอหรือเปลี่ยนแผนการผ่าตัดเมื่อมีภาวะต่อไปนี้

- มีการติดเชื้อหรือการอักเสบที่ตาซึ่งยังควบคุมไม่ได้
- มีโรคของผิวตาหรือเยื่อบุตาที่ทำให้แผลหายยาก
- เคยผ่าตัดตาหลายครั้งจนเยื่อบุตามีพังผืดมาก อาจทำให้ช่องทางใหม่อุดตันง่าย
- ไม่สามารถมาตรวจหลังผ่าตัดอย่างใกล้ชิดได้ เพราะระยะแรกอาจต้องปรับการรักษาตามสภาพแผล
- มีโรคประจำตัวที่ยังไม่คงที่ หรือมีความเสี่ยงจากการระงับความรู้สึกที่ต้องประเมินเพิ่มเติม
- ความดันตาและความเสียหายของเส้นประสาทตายังควบคุมได้ด้วยวิธีที่เสี่ยงน้อยกว่า

ข้อเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป บางกรณีแพทย์อาจรักษาปัญหาที่แก้ไขได้ก่อน เลือกเทคนิคอื่น หรือวางแผนร่วมกับแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัว

ก่อนตัดสินใจ คุณควรถามให้ชัดว่าเป้าหมายความดันตาของคุณคือเท่าใด โรคกำลังแย่ลงเร็วเพียงใด หากยังไม่ผ่าตัดมีความเสี่ยงอะไร และการผ่าตัดคาดว่าจะช่วยรักษาการมองเห็นส่วนที่เหลืออย่างไร

## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากการประเมินว่าการผ่าตัดชนิดนี้เหมาะกับสภาพตาของคุณหรือไม่ จักษุแพทย์จะตรวจตา วัดความดันตา ประเมินเส้นประสาทตา และทบทวนการรักษาที่เคยได้รับ อาจตรวจลานสายตาหรือภาพเส้นประสาทตาเพื่อใช้เปรียบเทียบในอนาคต

แจ้งแพทย์เกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้ให้ครบถ้วน

- ยาหยอดตาทุกชนิด รวมถึงยาที่หยอดในตาอีกข้าง
- ยารับประทาน ยาฉีด สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม
- ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด
- ยารักษาเบาหวานและยาที่มีผลต่อระดับน้ำตาล
- ประวัติแพ้ยา แพ้สารฆ่าเชื้อ หรือแพ้วัสดุปิดแผล
- โรคหัวใจ โรคปอด เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือภาวะเลือดออกง่าย
- การผ่าตัดตา การฉีดยาเข้าตา หรือการรักษาด้วยเลเซอร์ที่ผ่านมา
- การติดเชื้อ ไข้ ไอ หรืออาการเจ็บป่วยที่เกิดขึ้นใกล้วันผ่าตัด

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ยารักษาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด แต่ไม่ควรหยุดยาเอง ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าควรใช้ต่อ ปรับ หรือหยุดเมื่อใดตามเหตุผลที่ใช้ยาและความเสี่ยงเฉพาะบุคคล ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

แพทย์จะบอกว่าต้องงดอาหารและน้ำหรือไม่ รวมถึงเวลาเริ่มงด ซึ่งขึ้นกับชนิดของยาชาหรือการระงับความรู้สึก หากได้รับเพียงยาชาเฉพาะที่ ข้อกำหนดอาจต่างจากผู้ที่ต้องได้รับยาระงับความรู้สึกมากขึ้นหรือดมยาสลบ อย่าใช้คำแนะนำของผู้ป่วยคนอื่นแทนคำสั่งจากทีมรักษา

ในวันผ่าตัดควรเตรียมสิ่งต่อไปนี้

- บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษาที่โรงพยาบาลแจ้ง
- รายชื่อยาทั้งหมด หรือถ่ายรูปฉลากยาและยาหยอดตาไว้
- ผลตรวจหรือเอกสารส่งต่อที่ได้รับมอบหมายให้นำมา
- แว่นตาและกล่องใส่แว่น หากใช้อยู่
- เสื้อผ้าที่สวมและถอดง่าย
- ผู้ดูแลที่พากลับบ้าน เพราะหลังผ่าตัดตาไม่ควรขับรถเอง

ก่อนออกจากบ้าน ล้างหน้าและรอบดวงตาตามปกติ หลีกเลี่ยงเครื่องสำอางบริเวณตา ขนตาปลอม และคอนแทคเลนส์ เว้นแต่ทีมรักษาจะให้คำแนะนำต่างออกไป หากมีขี้ตาผิดปกติ ตาแดงมาก ปวดตา หรือไม่สบาย ควรแจ้งโรงพยาบาลก่อนเดินทาง เพราะอาจต้องประเมินว่าจะเลื่อนการผ่าตัดหรือไม่

วางแผนช่วงหลังผ่าตัดไว้ล่วงหน้า โดยเฉพาะการเดินทางมาตรวจ การหยอดยาตามแผน และความช่วยเหลือเรื่องงานบ้าน หากงานของคุณต้องยกของหนัก ก้มต่ำ ทำงานในฝุ่น หรือเสี่ยงมีสิ่งกระแทกตา ควรคุยเรื่องระยะหยุดงานกับแพทย์ก่อน

## ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงอาจต่างกันตามสภาพตา การผ่าตัดเดิม และเทคนิคของศัลยแพทย์ แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

1. **ยืนยันข้อมูลและข้างที่จะผ่าตัด**  
   ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา ยาที่ใช้อยู่ และตาข้างที่จะผ่าตัด คุณอาจได้รับการวัดสัญญาณชีพและเปิดเส้นเลือด หากต้องให้ยาทางหลอดเลือด ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

2. **ให้ยาชาหรือยาระงับความรู้สึก**  
   ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถผ่าตัดด้วยยาชาเฉพาะที่ อาจใช้ยาหยอดชา ยาฉีดรอบดวงตา หรือให้ยาช่วยผ่อนคลายร่วมด้วย คุณอาจรู้สึกว่ามีการสัมผัสหรือแรงกด แต่ไม่ควรรู้สึกเจ็บ หากมีเหตุผลเฉพาะ เช่น ไม่สามารถอยู่นิ่งได้ แพทย์อาจพิจารณาดมยาสลบ

3. **ทำความสะอาดและเปิดบริเวณผ่าตัด**  
   ทีมผ่าตัดจะทำความสะอาดรอบตา คลุมผ้าปลอดเชื้อ และใช้อุปกรณ์ช่วยเปิดเปลือกตาเพื่อไม่ให้กะพริบระหว่างผ่าตัด

4. **เปิดเยื่อบุตาบริเวณใต้เปลือกตาบน**  
   ศัลยแพทย์เลือกตำแหน่งที่เหมาะสำหรับสร้างทางระบายน้ำ ตำแหน่งนี้มักถูกเปลือกตาบนปิดไว้ จึงช่วยปกป้องบริเวณถุงกรองหลังผ่าตัด

5. **สร้างแผ่นเนื้อเยื่อและช่องทางระบายน้ำ**  
   แพทย์ทำแผ่นบางๆ บนผนังลูกตา แล้วสร้างช่องขนาดเล็กให้น้ำจากช่องหน้าลูกตาไหลออกมาด้านนอก ช่องทางนี้ไม่ได้เปิดโล่งโดยตรง เพราะต้องควบคุมอัตราการไหลไม่ให้ความดันตาลดเร็วเกินไป

6. **ควบคุมการเกิดพังผืดตามความจำเป็น**  
   ในผู้ที่มีโอกาสเกิดแผลเป็นสูง แพทย์อาจใช้ยาช่วยลดการสร้างพังผืดบริเวณผ่าตัด การเลือกใช้ขึ้นกับอายุ การผ่าตัดเดิม สภาพเยื่อบุตา และการประเมินความเสี่ยงของแพทย์

7. **เย็บแผ่นเนื้อเยื่อและเยื่อบุตา**  
   ไหมช่วยกำหนดว่าน้ำจะไหลผ่านมากน้อยเพียงใด แพทย์ปิดเยื่อบุตาให้แน่นเพื่อลดการรั่ว และตรวจลักษณะถุงกรองก่อนจบการผ่าตัด

8. **ปิดตาและเฝ้าสังเกตอาการ**  
   หลังเสร็จสิ้น อาจปิดตาด้วยแผ่นปิดหรือครอบตาแข็งเพื่อป้องกันการสัมผัสและการขยี้ตา จากนั้นทีมรักษาจะติดตามอาการช่วงหนึ่ง โดยเฉพาะหากได้รับยาระงับความรู้สึก

หลังผ่าตัด แพทย์อาจตรวจความดันตาและแผลก่อนกลับบ้าน หรือนัดตรวจในวันถัดไป แนวทางของแต่ละโรงพยาบาลอาจไม่เหมือนกัน การตรวจระยะแรกมีความสำคัญ เพราะความดันตาอาจสูงหรือต่ำเกินไป และทางระบายน้ำอาจต้องได้รับการปรับ

## ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าตัดมักใช้เวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงตามข้อมูลอ้างอิง แต่เวลาจริงอาจสั้นหรือยาวกว่านั้นตามความซับซ้อน สภาพเยื่อบุตา การผ่าตัดตาที่เคยได้รับ และการทำหัตถการอื่นร่วมกัน เวลาดังกล่าวไม่รวมการเตรียมก่อนผ่าตัดและการเฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

การผ่าตัดส่วนใหญ่มักใช้ยาชาเฉพาะที่ คุณยังรู้สึกตัวและได้ยินเสียงรอบตัว แต่ดวงตาจะชา หากกังวลมาก ควรบอกทีมรักษาก่อนเริ่ม เพราะอาจมีวิธีช่วยให้ผ่อนคลาย ผู้ป่วยบางรายจำเป็นต้องดมยาสลบด้วยเหตุผลด้านสุขภาพ อายุ หรือความสามารถในการอยู่นิ่ง

หลายกรณีสามารถกลับบ้านได้ในวันเดียวหลังอาการคงที่ แต่การรับไว้ดูแลอาจจำเป็นหากมีโรคร่วม ได้รับยาสลบ มีภาวะผิดปกติหลังผ่าตัด หรือไม่มีผู้ดูแลที่เหมาะสม แนวทางรับไว้ในโรงพยาบาลแตกต่างกันตามผู้ป่วยและระบบของสถานพยาบาลในไทย

แม้จะกลับบ้านวันเดียวกัน คุณควรเผื่อเวลาสำหรับลงทะเบียน เตรียมตัว พบวิสัญญีแพทย์ พักฟื้น และรับคำแนะนำก่อนกลับ ไม่ควรวางแผนขับรถ ทำงาน หรือเดินทางไกลทันทีหลังผ่าตัด

## พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นไม่ได้จบเมื่อแผลภายนอกดูดี เพราะช่องทางระบายน้ำยังเปลี่ยนแปลงได้ระหว่างการสมานแผล ช่วงแรกจึงต้องมาตรวจตามนัดอย่างเคร่งครัด แพทย์อาจปรับไหม ให้การรักษาเพื่อลดแผลเป็น หรือปรับยาหยอดตามความดันตาและลักษณะถุงกรอง ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

| ช่วงเวลาโดยประมาณ | สิ่งที่อาจเกิดขึ้น | สิ่งที่ควรระวัง |
|---|---|---|
| วันแรกถึงช่วงต้นหลังผ่าตัด | ตาแดง ระคายเคือง น้ำตาไหล หรือมองมัวได้ | ไม่ขยี้หรือกดตา ใช้แผ่นปิดหรือครอบตาตามคำสั่ง |
| สัปดาห์แรก | การมองเห็นอาจยังไม่นิ่ง ต้องหยอดยาตามแผนและมาตรวจ | หลีกเลี่ยงยกของหนัก เบ่ง ก้มต่ำ และน้ำสกปรกเข้าตา |
| ประมาณ 1-2 สัปดาห์ | ผู้ทำงานเบาอาจกลับไปทำงานได้ หากแพทย์ตรวจแล้วว่าเหมาะสม | งานใช้แรง งานฝุ่น และงานเสี่ยงกระแทกตาอาจต้องหยุดนานกว่า |
| หลายสัปดาห์ต่อมา | ตาและการมองเห็นค่อยๆ คงที่ แพทย์ติดตามการทำงานของถุงกรอง | อย่าขาดนัด แม้อาการดีขึ้น |
| หลายเดือน | อาจประเมินค่าสายตาหรือเปลี่ยนแว่นเมื่อสภาพตานิ่ง | ยังต้องตรวจต้อหินต่อเนื่องระยะยาว |

ระยะในตารางเป็นกรอบทั่วไปจากข้อมูลการดูแลหลังผ่าตัด ไม่ใช่กำหนดที่ใช้ได้กับทุกคน การกลับไปทำงานเบามักอยู่ในช่วงประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่ขึ้นกับลักษณะงาน การมองเห็น ความดันตา และสภาพแผล ([NHS](https://www.bedfordshirehospitals.nhs.uk/patient-information-leaflets/trabeculectomy-aftercare/))

ในช่วงพักฟื้นควรปฏิบัติดังนี้

- ใช้ยาหยอดหลังผ่าตัดตามใบสั่งอย่างเคร่งครัด ยาอาจมีหน้าที่ลดการอักเสบหรือป้องกันการติดเชื้อ
- อย่าหยุดหรือเริ่มยาหยอดต้อหินในตาข้างที่ผ่าตัดเอง แพทย์จะระบุว่าต้องใช้ชนิดใดต่อ
- ยาหยอดของตาอีกข้างอาจต้องใช้ต่อ แต่ให้ยึดคำสั่งเฉพาะของแพทย์
- ล้างมือก่อนสัมผัสรอบดวงตาหรือหยอดยา
- หลีกเลี่ยงการกดบริเวณใต้เปลือกตาบน ซึ่งเป็นตำแหน่งของถุงกรอง
- หลีกเลี่ยงการยกของหนัก การออกแรงเบ่ง และกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทกตา
- ระวังไม่ให้สบู่ แชมพู น้ำสกปรก หรือฝุ่นเข้าตา
- อ่านหนังสือ ดูโทรทัศน์ หรือใช้หน้าจอได้ตามที่สบาย หากไม่ทำให้อาการเพิ่มขึ้น
- งดว่ายน้ำและกิจกรรมที่เสี่ยงให้น้ำสกปรกเข้าตาจนกว่าจักษุแพทย์ผู้ผ่าตัดจะตรวจว่าแผลสมานดีและอนุญาต ระยะเวลาต่างกันในแต่ละราย
- สวมครอบตาขณะนอนตามระยะที่ทีมรักษากำหนด เพื่อป้องกันการขยี้หรือกดตาโดยไม่รู้ตัว

การมองเห็นอาจมัวได้ตั้งแต่หลายวันถึงหลายสัปดาห์จากการอักเสบ ยาหยอด การเปลี่ยนรูปร่างของตา หรือความดันตาที่ยังปรับตัว การตัดแว่นใหม่จึงมักรอจนสภาพตาคงที่ โดยช่วงเวลาที่เหมาะสมต้องให้จักษุแพทย์ประเมิน

หากการมองเห็นแย่ลงอย่างฉับพลัน ปวดตามาก หรืออาการต่างจากที่ทีมรักษาอธิบายไว้ ไม่ควรรอดูว่าเป็นการพักฟื้นตามปกติหรือไม่ ให้ติดต่อสถานพยาบาลทันที

## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดมีเป้าหมายลดความดันตา แต่ไม่มีผลลัพธ์ที่รับประกันได้ ความเสี่ยงขึ้นกับระยะของต้อหิน การผ่าตัดเดิม โรคของผิวตา การเกิดพังผืด อายุ โรคร่วม และการดูแลหลังผ่าตัด

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบ ได้แก่

### ความดันตาต่ำเกินไป

หากน้ำไหลออกมากเกิน ความดันตาอาจต่ำจนทำให้ช่องหน้าลูกตาตื้น การมองเห็นมัว หรือเกิดการเปลี่ยนแปลงที่จอประสาทตา บางรายดีขึ้นเมื่อปรับยา เฝ้าติดตาม หรือปรับไหม ขณะที่บางรายอาจต้องทำหัตถการเพิ่มเติม

### ความดันตายังสูงหรือกลับสูงขึ้น

พังผืดอาจทำให้ช่องทางใหม่ตีบหรือตัน ถุงกรองอาจทำงานลดลงเมื่อเวลาผ่านไป แพทย์อาจปรับไหม ให้การรักษาบริเวณแผล เริ่มยาลดความดันตาเพิ่มเติม หรือพิจารณาหัตถการอื่น ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

### น้ำรั่วจากแผลหรือถุงกรอง

เยื่อบุตาต้องปิดสนิทเพื่อให้น้ำอยู่ใต้เนื้อเยื่อ หากมีการรั่ว อาจทำให้ความดันตาต่ำและเพิ่มโอกาสติดเชื้อ การรักษาขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และระยะเวลาที่เกิด

### เลือดออกภายในตา

อาจมีเลือดออกเล็กน้อยหลังผ่าตัดและค่อยๆ ดีขึ้น แต่เลือดออกมากอาจกระทบความดันตาหรือการมองเห็น ความเสี่ยงเกี่ยวข้องกับสภาพตา โรคร่วม และยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด จึงต้องแจ้งรายการยาอย่างครบถ้วน

### การติดเชื้อ

การติดเชื้ออาจเกิดในระยะแรกที่แผลผ่าตัด หรือเกิดภายหลังบริเวณถุงกรอง อาการสำคัญ ได้แก่ ปวด ตาแดงมาก มีขี้ตา แพ้แสง หรือการมองเห็นลดลง ต้องได้รับการตรวจอย่างเร่งด่วน เพราะการติดเชื้อภายในตาอาจรุนแรง

### การอักเสบภายในตา

ตาอาจมีการอักเสบหลังผ่าตัด ยาหยอดหลังผ่าตัดช่วยควบคุมการอักเสบ แต่ต้องใช้ตามแผนและไม่ปรับเอง หากอักเสบมากอาจทำให้ปวด ตามัว หรือเกิดพังผืด

### ต้อกระจกเกิดเร็วขึ้นหรือเป็นมากขึ้น

ผู้ที่ยังมีเลนส์ตาธรรมชาติอาจพบว่า[ต้อกระจก](/hdcare/cataract-surgery/)ดำเนินเร็วขึ้นหลังการผ่าตัดต้อหิน หากการมองเห็นได้รับผลกระทบ แพทย์จะประเมินจังหวะที่เหมาะสมสำหรับการรักษาต้อกระจก โดยคำนึงถึงการทำงานของถุงกรองด้วย

### การมองเห็นลดลง

การมองเห็นอาจมัวชั่วคราวระหว่างพักฟื้น แต่มีโอกาสลดลงถาวรจากภาวะแทรกซ้อนหรือจากต้อหินที่รุนแรงอยู่เดิม การผ่าตัดไม่สามารถนำการมองเห็นที่เสียไปแล้วกลับคืนมา

### ปัญหาเกี่ยวกับกระจกตาหรือจอประสาทตา

ความดันตาที่เปลี่ยนแปลง การอักเสบ หรือการผ่าตัดอาจส่งผลต่อกระจกตาและจอประสาทตา ผู้ที่มีโรคตาอื่นอยู่ก่อนอาจมีความเสี่ยงต่างจากผู้ป่วยทั่วไป

ก่อนลงนามยินยอม แพทย์ควรอธิบายว่าความเสี่ยงข้อใดเกี่ยวข้องกับตาของคุณมากเป็นพิเศษ รวมถึงแผนรับมือหากความดันตาไม่เป็นไปตามเป้าหมาย การเข้าใจว่าหลังผ่าตัดอาจต้องปรับการรักษา ไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลว แต่เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลช่องทางระบายน้ำให้ทำงานเหมาะสม

## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

<!-- hdcare:emergency -->
> **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที
>
> อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน

หลังผ่าตัดอาจมีตาแดงเล็กน้อย ระคายเคือง หรือมองมัวได้ แต่ควรติดต่อจักษุแพทย์หรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

| อาการ | เหตุผลที่ต้องรีบตรวจ |
|---|---|
| ปวดตามากขึ้นหรือปวดรุนแรง | อาจเกี่ยวกับความดันตาผิดปกติ การอักเสบ หรือการติดเชื้อ |
| การมองเห็นลดลงทันทีหรือมัวลงต่อเนื่อง | ต้องตรวจความดันตา แผล จอประสาทตา และภายในตา |
| ตาแดงมากขึ้นร่วมกับปวดหรือแพ้แสง | อาจเป็นการอักเสบหรือติดเชื้อ |
| มีขี้ตาเหลือง ขี้ตาเขียว หรือเปลือกตาบวมมาก | อาจบ่งถึงการติดเชื้อ |
| มีน้ำใสไหลจากตาต่อเนื่อง | อาจมีน้ำรั่วจากแผลหรือถุงกรอง |
| คลื่นไส้ อาเจียน ร่วมกับปวดตาหรือปวดศีรษะ | อาจสัมพันธ์กับความดันตาสูง |
| ถูกกระแทกที่ตาหรือเผลอกดตาแรง | แผล ไหม หรือช่องทางระบายอาจได้รับผลกระทบ |
| เห็นแสงวาบ จุดดำเพิ่มขึ้นมาก หรือเหมือนม่านบังตา | ต้องตรวจจอประสาทตาอย่างเร่งด่วน |

อย่ารอถึงวันนัดหากมีอาการเหล่านี้ และอย่าใช้ยาหยอดของผู้อื่นหรือยาที่เหลือจากครั้งก่อนเพื่อรักษาเอง หากติดต่อสถานพยาบาลเดิมไม่ได้ ให้ไปแผนกฉุกเฉินหรือสถานพยาบาลที่มีจักษุแพทย์ พร้อมนำรายการยาและข้อมูลการผ่าตัดไปด้วย

## ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับผู้ป่วยต้อหินทุกคน ทางเลือกขึ้นกับชนิดและระยะของโรค ความดันตาเป้าหมาย การรักษาที่เคยได้รับ และความสามารถในการใช้ยาอย่างสม่ำเสมอ

### ยาลดความดันตา

ยาหยอดตาเป็นการรักษาหลักสำหรับผู้ป่วยจำนวนมาก ยาแต่ละกลุ่มลดการสร้างน้ำในตาหรือช่วยให้น้ำระบายดีขึ้น บางคนต้องใช้มากกว่าหนึ่งชนิด หากควบคุมโรคได้และไม่มีผลข้างเคียงที่รบกวน การใช้ยาต่ออาจเหมาะกว่าการผ่าตัด

ปัญหาที่ควรคุยกับแพทย์ ได้แก่ หยอดยาไม่ลง ลืมบ่อย แสบตา ตาแดง หายใจลำบาก ชีพจรผิดปกติ หรือค่าใช้จ่ายต่อเนื่อง อย่าหยุดยาเพราะอาการดีหรือความดันตาครั้งล่าสุดอยู่ในเกณฑ์ เพราะต้อหินมักไม่มีอาการเตือน

### การรักษาด้วยเลเซอร์

เลเซอร์บางชนิดช่วยเพิ่มการระบายน้ำผ่านทางธรรมชาติของตา จึงอาจใช้เป็นการรักษาเริ่มต้นหรือใช้เมื่อยาไม่เพียงพอ ผลที่ได้และระยะเวลาที่คงอยู่แตกต่างกันตามชนิดของต้อหินและสภาพมุมตา

ผู้ที่เป็นต้อหินมุมปิดอาจได้รับเลเซอร์สร้างช่องที่ม่านตาเพื่อแก้กลไกการอุดกั้น วิธีนี้มีวัตถุประสงค์ต่างจากการสร้างถุงกรอง แพทย์จะเลือกตามโครงสร้างของตา ไม่ใช่เลือกจากความสะดวกเพียงอย่างเดียว

### การผ่าตัดต้อหินแบบอื่น

ทางเลือกอาจรวมถึงการใส่อุปกรณ์ระบายน้ำจากภายในตาไปยังแผ่นรองใต้เยื่อบุตา หรือการผ่าตัดที่มุ่งเพิ่มการระบายผ่านทางเดิมของตา วิธีต่างๆ มีระดับการลดความดันตา ความเสี่ยง และความเหมาะสมไม่เหมือนกัน

การผ่าตัดแผลเล็กสำหรับต้อหินบางชนิดอาจฟื้นตัวเร็วกว่าและมีความเสี่ยงบางด้านต่ำกว่า แต่อาจลดความดันตาได้ไม่มากพอสำหรับผู้ที่มีโรครุนแรงหรือจำเป็นต้องได้ความดันตาต่ำมาก

### การทำลายเนื้อเยื่อที่สร้างน้ำหล่อเลี้ยงลูกตา

แพทย์อาจใช้เลเซอร์หรือวิธีอื่นเพื่อลดการสร้างน้ำภายในตา มักพิจารณาในสถานการณ์เฉพาะ เช่น การผ่าตัดแบบอื่นไม่เหมาะสมหรือไม่ได้ผล การเลือกวิธีนี้ขึ้นกับการมองเห็นที่เหลืออยู่ สภาพตา และเป้าหมายการรักษา

### การติดตามโดยยังไม่ผ่าตัด

หากโรคคงที่ ความดันตาอยู่ในเป้าหมาย และเส้นประสาทตาไม่แย่ลง แพทย์อาจแนะนำให้ใช้ยาหรือสังเกตอาการต่อ พร้อมตรวจเป็นระยะ การยังไม่ผ่าตัดไม่เท่ากับละเลยโรค แต่ต้องมีแผนติดตามที่ชัดเจน

ก่อนเลือกทางใด ควรถามแพทย์ว่าทางเลือกนั้นลดความดันตาได้เหมาะกับเป้าหมายของคุณหรือไม่ ต้องรักษาซ้ำหรือใช้ยาต่อเพียงใด และหากไม่ได้ผลจะกระทบต่อทางเลือกการผ่าตัดในอนาคตอย่างไร

## สิทธิการรักษา

ความคุ้มครองขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขที่มีผลในวันที่เข้ารักษา ควรให้โรงพยาบาลตรวจสอบสิทธิก่อนกำหนดวันผ่าตัด เพราะการพบแพทย์ การตรวจพิเศษ ยา และการผ่าตัดอาจอยู่ภายใต้ขั้นตอนอนุมัติที่ต่างกัน

### ประกันสังคม

โดยทั่วไป ผู้ประกันตนควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิ หากสถานพยาบาลนั้นไม่มีศักยภาพรักษา อาจต้องมีใบส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีจักษุแพทย์ด้านต้อหิน ควรถามว่าสิทธิครอบคลุมการตรวจก่อนผ่าตัด การผ่าตัด ยาหลังผ่าตัด และการติดตามหรือไม่ รวมถึงต้องใช้เอกสารใด

### บัตรทอง

ผู้ใช้สิทธิบัตรทองควรติดต่อหน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการปฐมภูมิตามระบบส่งต่อ กรณีมีข้อบ่งชี้ แพทย์จะประเมินและส่งต่อไปยังหน่วยที่ทำการผ่าตัดได้ ควรตรวจสอบว่าต้องมีใบส่งต่อทุกครั้งหรือไม่ และนัดติดตามหลังผ่าตัดที่สถานพยาบาลใด

หากมีอาการฉุกเฉินทางตา เช่น ปวดรุนแรงหรือการมองเห็นลดลงฉับพลัน ให้เข้ารับการประเมินเร่งด่วน ไม่ควรรอขั้นตอนนัดตามปกติ

### ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองต่างกันตามกรมธรรม์ ระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน และข้อกำหนดเรื่องการอนุมัติล่วงหน้า ก่อนผ่าตัดควรถามบริษัทประกันและโรงพยาบาลว่า

- ต้องขออนุมัติก่อนหรือไม่
- ต้องใช้รายงานแพทย์และผลตรวจใด
- คุ้มครองการผ่าตัดแบบผู้ป่วยนอกหรือจำเป็นต้องรับไว้ในโรงพยาบาล
- ยา การตรวจติดตาม และหัตถการปรับแผลหลังผ่าตัดอยู่ในความคุ้มครองหรือไม่
- ต้อหินถูกระบุเป็นโรคที่เป็นมาก่อนเริ่มกรมธรรม์หรือไม่

เก็บสำเนาใบส่งตัว หนังสืออนุมัติ ผลตรวจ รายการยา และเอกสารการรักษาไว้ เพราะการดูแลหลังผ่าตัดอาจมีการนัดหลายครั้ง การยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรช่วยลดความคลาดเคลื่อนเรื่องสิทธิได้

### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

## คำถามที่พบบ่อย

### ผ่าตัดทำทางระบายน้ำในลูกตารักษาต้อหินทำให้มองเห็นกลับมาเหมือนเดิมไหม

ไม่ การผ่าตัดไม่สามารถฟื้นฟูเส้นประสาทตาหรือการมองเห็นที่เสียไปแล้ว เป้าหมายคือการลดความดันตาเพื่อชะลอหรือป้องกันความเสียหายเพิ่มเติม ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy))

### ทำไมต้องผ่าตัดทั้งที่ยังมองเห็นได้

แพทย์อาจแนะนำให้ผ่าตัดเพื่อรักษาการมองเห็นที่ยังเหลืออยู่ หากผลตรวจแสดงว่าโรคกำลังดำเนินหรือความดันตายังสูงกว่าเป้าหมาย ต้อหินสามารถทำลายลานสายตาโดยที่ผู้ป่วยไม่ทันสังเกต โดยเฉพาะในระยะแรก

### ผ่าตัดแล้วต้องหยอดยาต้อหินต่อไหม

บางคนยังต้องใช้ยาลดความดันตาหลังผ่าตัด ขึ้นกับความดันตาเป้าหมาย การทำงานของถุงกรอง และการเกิดพังผืด อย่าหยุดยาหยอดเดิมหรือเริ่มใช้ใหม่เอง แพทย์จะกำหนดแยกสำหรับตาข้างที่ผ่าตัดและตาอีกข้าง

### ระหว่างผ่าตัดจะเจ็บไหม

โดยทั่วไปตาจะได้รับยาชาจึงไม่ควรเจ็บ แต่คุณอาจรู้สึกว่ามีแรงกดหรือการเคลื่อนไหว หากรู้สึกเจ็บหรือกังวลระหว่างทำ ควรบอกทีมผ่าตัดทันทีเพื่อประเมินและช่วยให้สบายขึ้น

### ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวหลังอาการคงที่ แต่บางคนอาจต้องรับไว้ดูแลตามชนิดของยาระงับความรู้สึก โรคประจำตัว หรืออาการหลังผ่าตัด แนวทางจริงขึ้นกับการประเมินและระบบของโรงพยาบาล

### หลังผ่าตัดมองมัวเป็นเรื่องปกติไหม

การมองเห็นอาจมัวได้ตั้งแต่หลายวันถึงหลายสัปดาห์ แต่ควรค่อยๆ ดีขึ้นตามการสมานของตา หากมัวลงอย่างฉับพลัน ปวดมาก ตาแดงขึ้น หรือมีขี้ตาผิดปกติ ต้องพบแพทย์ทันที

### กลับไปทำงานได้เมื่อไร

ผู้ทำงานเบามักกลับไปทำงานได้ประมาณ 1-2 สัปดาห์ หากแพทย์ตรวจแล้วว่าแผลและความดันตาเหมาะสม ([NHS](https://www.bedfordshirehospitals.nhs.uk/patient-information-leaflets/trabeculectomy-aftercare/)) งานยกของหนัก งานฝุ่น งานกลางแจ้ง หรืออาชีพที่เสี่ยงกระแทกตาอาจต้องพักนานกว่า

### ขับรถได้เมื่อไร

อย่าขับรถจนกว่าการมองเห็นจะเพียงพอต่อการขับอย่างปลอดภัยและแพทย์อนุญาต หากได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง ต้องปฏิบัติตามระยะงดขับรถที่ทีมวิสัญญีแจ้ง ไม่ควรตัดสินจากความรู้สึกว่าตาเจ็บน้อยลงเพียงอย่างเดียว

### ถุงนูนใต้เปลือกตาหลังผ่าตัดคืออะไร

ถุงนูนเล็กๆ มักเป็นถุงกรองที่รับน้ำจากช่องทางระบายใหม่ และโดยทั่วไปอยู่ใต้เปลือกตาบน ไม่ควรกด นวด หรือขยี้บริเวณนั้น เว้นแต่จักษุแพทย์สอนวิธีและสั่งให้ทำเป็นกรณีเฉพาะ

### ถ้าความดันตากลับสูงขึ้นหมายความว่าผ่าตัดล้มเหลวหรือไม่

ไม่จำเป็น เพราะช่วงพักฟื้นอาจต้องปรับไหม ลดพังผืด หรือปรับยาหยอดเพื่อให้การระบายเหมาะสม แพทย์จะพิจารณาจากแนวโน้มความดันตา ลักษณะถุงกรอง และสภาพเส้นประสาทตา ไม่ใช่ค่าที่วัดได้เพียงครั้งเดียว

### ผ่าตัดต้อหินพร้อมผ่าตัดต้อกระจกได้ไหม

บางรายสามารถทำร่วมกันได้ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน การทำร่วมอาจมีผลต่อการอักเสบ การเกิดพังผืด และระดับความดันตาที่ต้องการ จักษุแพทย์จะพิจารณาจากความรุนแรงของต้อกระจก ระยะของต้อหิน และประวัติการผ่าตัดตา

### หากตาอีกข้างเป็นต้อหิน ต้องผ่าตัดพร้อมกันไหม

โดยทั่วไปแพทย์ประเมินแต่ละข้างแยกกัน เพราะความรุนแรงและการตอบสนองต่อยาอาจไม่เท่ากัน การผ่าตัดพร้อมกันไม่ใช่แนวทางอัตโนมัติ และแผนรักษาจะคำนึงถึงการมองเห็นที่ผู้ป่วยต้องใช้ระหว่างพักฟื้น

### ถ้ากลัวการผ่าตัด สามารถขอใช้ยาหรือเลเซอร์ต่อได้ไหม

คุณสามารถขอให้แพทย์อธิบายทางเลือกได้ แต่ความเหมาะสมขึ้นกับว่าทางเลือกเหล่านั้นลดความดันตาได้เพียงพอหรือไม่ หากเส้นประสาทตากำลังแย่ลง การเลื่อนผ่าตัดอาจทำให้สูญเสียการมองเห็นเพิ่ม ซึ่งไม่สามารถเรียกกลับคืนมาได้

### หลังผ่าตัดยังต้องตรวจต้อหินตลอดหรือไม่

ต้องตรวจต่อเนื่อง แม้ความดันตาจะลดลงและไม่ต้องใช้ยา เพราะถุงกรองอาจเปลี่ยนแปลงได้ และต้อหินยังต้องติดตามด้วยการตรวจเส้นประสาทตา ลานสายตา และความดันตาเป็นระยะ

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [Cleveland Clinic: Trabeculectomy: Procedure, Complications & Recovery](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/trabeculectomy) — เกี่ยวกับ Trabeculectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
2. [NHS: Trabeculectomy Aftercare - Bedfordshire Hospitals NHS Trust](https://www.bedfordshirehospitals.nhs.uk/patient-information-leaflets/trabeculectomy-aftercare/) — เกี่ยวกับ Trabeculectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

> หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที