# ผ่าตัดผนังกั้นจมูกคด **ผ่าตัดผนังกั้นจมูกคด (Septoplasty) คือการปรับกระดูกและกระดูกอ่อนที่แบ่งช่องจมูกให้ตรงขึ้น เพื่อเปิดทางให้อากาศผ่านได้ดีขึ้นในผู้ที่มีอาการคัดจมูกหรือหายใจลำบากจากผนังกั้นจมูกคด การผ่าตัดไม่จำเป็นสำหรับทุกคน แต่เหมาะเมื่ออาการรบกวนชีวิตและการรักษาด้วยยาไม่ช่วยเพียงพอ โดยแพทย์หู คอ จมูกจะตรวจหาสาเหตุอื่นก่อนตัดสินใจ** ## ประเด็นสำคัญ - การผ่าตัดนี้มุ่งแก้โครงสร้างภายในจมูก ไม่ใช่การเสริมจมูก และโดยทั่วไปไม่ได้ทำเพื่อเปลี่ยนรูปลักษณ์ภายนอก - ผู้ที่อาการไม่มากอาจเริ่มด้วยการรักษาภูมิแพ้หรือการอักเสบก่อน เพราะยาช่วยลดเยื่อบุบวมได้ แม้ไม่สามารถทำให้ผนังกั้นที่คดกลับมาตรง - ส่วนใหญ่มักกลับบ้านได้ในวันผ่าตัด ระยะพักฟื้นแตกต่างกันตามขอบเขตและความซับซ้อนของการผ่าตัด เทคนิค หัตถการร่วม และการหายของแต่ละคน โดยศัลยแพทย์จะประเมินและแจ้งแนวทางสำหรับแต่ละราย ## ผ่าตัดผนังกั้นจมูกคด คืออะไร ผนังกั้นช่องจมูกคือแผ่นกระดูกและกระดูกอ่อนที่แบ่งโพรงจมูกเป็นด้านซ้ายและขวา หากผนังกั้นเอียง งอ หรือเคลื่อนไปด้านใดด้านหนึ่ง ช่องทางเดินหายใจด้านนั้นอาจแคบลง ภาวะนี้อาจมีมาตั้งแต่กำเนิด เกิดระหว่างการเจริญเติบโต หรือเกิดหลังจมูกได้รับอุบัติเหตุ ผนังกั้นจมูกคดพบได้บ่อย และไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องผ่าตัด หากยังหายใจได้ดี ไม่มีเลือดกำเดาซ้ำ และอาการไม่รบกวนการนอนหรือการใช้ชีวิต อาจไม่ต้องรักษาโครงสร้างดังกล่าว การผ่าตัดแก้ไขผนังกั้นช่องจมูกทำผ่านภายในจมูกเป็นหลัก ศัลยแพทย์เปิดเยื่อบุที่คลุมผนังกั้น จากนั้นตัดแต่ง เคลื่อน หรือจัดกระดูกและกระดูกอ่อนให้อยู่ในตำแหน่งที่เปิดทางเดินหายใจได้ดีขึ้น แล้ววางเยื่อบุกลับเข้าที่ [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) เป้าหมายหลักคือช่วยลดการอุดกั้นจากโครงสร้าง ไม่ใช่รับประกันว่าจมูกจะโล่งตลอดเวลา อาการคัดจมูกยังอาจเกิดจากภูมิแพ้ เยื่อบุจมูกอักเสบ ไซนัสอักเสบ [ริดสีดวงจมูก](/hdcare/nasal-polyp-removal/) หรือเนื้อเยื่อด้านข้างจมูกยุบตัว หากมีหลายสาเหตุร่วมกัน แพทย์อาจต้องรักษามากกว่าหนึ่งอย่าง บางคนมีเนื้อเยื่อเทอร์บิเนตโต เทอร์บิเนตคือโครงสร้างภายในจมูกที่ช่วยอุ่นและเพิ่มความชื้นให้อากาศ เมื่อบวมมากจะทำให้ทางเดินหายใจแคบ แพทย์อาจพิจารณาลดขนาดเทอร์บิเนตร่วมกับการแก้ผนังกั้นจมูก แต่ไม่จำเป็นต้องทำในทุกคน หากเสนอให้ลดขนาดเทอร์บิเนตร่วมด้วย ต้องอธิบายเทคนิคและความเสี่ยงแยกจาก septoplasty ได้แก่ เลือดออก คราบแห้ง พังผืด เยื่อบุเสียหาย จมูกแห้งเรื้อรัง และในกรณีที่ลดเนื้อเยื่อมากเกินไปอาจเกิดความรู้สึกอุดตันผิดปกติแม้ทางเดินจมูกกว้าง ควรถามเหตุผลและขอบเขตที่จะทำก่อนยินยอม การผ่าตัดนี้ต่างจากการผ่าตัดปรับรูปร่างจมูก การแก้ผนังกั้นเน้นการทำงานและทางเดินหายใจ ส่วนการปรับรูปร่างจมูกเน้นโครงสร้างด้านนอก อย่างไรก็ตาม หากกระดูกจมูกด้านนอกคดและดันผนังกั้นอยู่ แพทย์อาจเสนอการแก้โครงสร้างทั้งภายในและภายนอกในครั้งเดียว ต้องตกลงขอบเขตการผ่าตัดให้ชัดเจนล่วงหน้า ## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ ### ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อยืนยันว่าผนังกั้นที่คดมีส่วนสำคัญต่ออาการ และอาการส่งผลต่อคุณภาพชีวิต เช่น - จมูกตันข้างเดียวหรือสองข้างเป็นประจำ - หายใจทางจมูกลำบาก โดยเฉพาะตอนนอนหรือออกกำลังกาย - ต้องอ้าปากหายใจบ่อย เพราะอากาศผ่านจมูกไม่สะดวก - เลือดกำเดาไหลซ้ำ ซึ่งแพทย์ประเมินแล้วว่าเกี่ยวข้องกับผนังกั้นจมูก - มีอาการอุดกั้นต่อเนื่องแม้รักษาภูมิแพ้หรือเยื่อบุอักเสบอย่างเหมาะสมแล้ว - ต้องเปิดทางเข้าภายในจมูกเพื่อทำหัตถการอื่น เช่น การผ่าตัดไซนัสในผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้ - มีภาวะทางเดินหายใจขณะนอนหลับผิดปกติ และผนังกั้นจมูกคดเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ต้องแก้ การมีเสียงกรนอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าการแก้ผนังกั้นจะหยุดกรน เพราะเสียงกรนอาจเกิดจากเพดานอ่อน ลิ้น น้ำหนักตัว หรือการตีบในตำแหน่งอื่น หากสงสัยภาวะหยุดหายใจขณะหลับ แพทย์จะประเมินทางเดินหายใจทั้งหมด ไม่ใช่ดูเฉพาะจมูก ### ผู้ที่อาจยังไม่ควรผ่าตัด การผ่าตัดอาจยังไม่ใช่คำตอบในสถานการณ์ต่อไปนี้ - ผนังกั้นคดแต่ไม่มีอาการ หรืออาการเล็กน้อยและไม่รบกวนชีวิต - อาการตันเกิดจากภูมิแพ้หรือการอักเสบเป็นหลัก และยังไม่ได้ลองรักษาสาเหตุนั้นอย่างเหมาะสม - มีการติดเชื้อเฉียบพลัน มีไข้ หรือมีการอักเสบภายในจมูกรุนแรง ซึ่งอาจต้องรักษาให้สงบก่อน - มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ หรือมีความเสี่ยงต่อการดมยาสลบและเลือดออกสูง - สูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์นิโคตินต่อเนื่อง เพราะเพิ่มโอกาสแผลหายช้า แพทย์อาจแนะนำให้หยุดก่อนและหลังผ่าตัด [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) - คาดหวังให้รูปลักษณ์ภายนอกเปลี่ยนจากการผ่าตัดภายในเพียงอย่างเดียว - เด็กที่โครงสร้างใบหน้ายังเติบโตและอาการไม่รุนแรง การตัดสินใจต้องชั่งประโยชน์กับผลต่อการเจริญของจมูกเป็นรายคน ไม่มีรายการใดตัดสินแทนการตรวจจริงได้ แพทย์มักตรวจด้านหน้าและภายในจมูก และอาจใช้กล้องขนาดเล็กส่องโพรงจมูก เพื่อดูว่าจุดตีบเกิดจากผนังกั้น เทอร์บิเนต เนื้อเยื่ออักเสบ หรือสาเหตุอื่น การตรวจเพิ่มเติมขึ้นกับอาการ ไม่ใช่ทุกคนต้องถ่ายภาพรังสี ก่อนยินยอมผ่าตัด ควรถามให้ชัดว่าอาการใดคาดว่าจะดีขึ้น อาการใดอาจยังอยู่ และจะทำหัตถการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ ข้อมูลนี้ช่วยให้คุณตัดสินใจโดยไม่คาดหวังเกินขอบเขตของการผ่าตัด ## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด การเตรียมตัวมีเป้าหมายเพื่อลดความเสี่ยงจากเลือดออก การติดเชื้อ และยาระงับความรู้สึก โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจมีขั้นตอนต่างกัน และคำสั่งเฉพาะของทีมผ่าตัดสำคัญกว่าคำแนะนำทั่วไป ### แจ้งข้อมูลสุขภาพให้ครบ บอกแพทย์เกี่ยวกับเรื่องต่อไปนี้ - โรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคปอด หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด - ประวัติเลือดออกง่าย ฟกช้ำง่าย หรือเลือดกำเดาไหลมากผิดปกติ - ประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุ หรือเคยมีปัญหาจากการดมยาสลบ - การติดเชื้อ ไข้ ไอ หรืออาการทางเดินหายใจที่เกิดขึ้นก่อนวันผ่าตัด - การสูบบุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า และการใช้ผลิตภัณฑ์นิโคติน - การตั้งครรภ์หรือโอกาสตั้งครรภ์ - การผ่าตัดหรืออุบัติเหตุที่จมูกในอดีต นำรายชื่อยาทุกชนิดไปด้วย รวมทั้งยาที่แพทย์สั่ง ยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม บางชนิดอาจเพิ่มโอกาสเลือดออกหรือมีผลต่อยาระงับความรู้สึก ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดบางกลุ่ม ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงของแต่ละคน การหยุดยาป้องกันลิ่มเลือดโดยไม่มีแผนอาจเป็นอันตรายได้ ### การตรวจและการวางแผน แพทย์จะซักประวัติ ตรวจจมูก และพูดคุยถึงเป้าหมายของการรักษา อาจมีการตรวจเลือดหรือการตรวจอื่นตามอายุ โรคประจำตัว และรูปแบบยาระงับความรู้สึก ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจเหมือนกัน หากการผ่าตัดอาจกระทบรูปร่างภายนอก แพทย์อาจบันทึกภาพเพื่อใช้วางแผนและอธิบายขอบเขตการรักษา การบันทึกภาพควรอยู่ภายใต้นโยบายความเป็นส่วนตัวของสถานพยาบาล [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) ### อาหารและเครื่องดื่ม หากใช้ยาสลบหรือยาคลายกังวล คุณต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่โรงพยาบาลแจ้ง เวลางดขึ้นกับชนิดอาหาร เวลาเริ่มผ่าตัด โรคประจำตัว และแนวทางของทีมวิสัญญี อย่าคาดเดาเวลาเอง หากเผลอกินหรือดื่ม ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ตรงไปตรงมา เพราะอาจต้องเลื่อนผ่าตัดเพื่อป้องกันการสำลัก ### สิ่งที่ควรเตรียมในวันผ่าตัด - เอกสารยืนยันตัวตน เอกสารส่งตัว และเอกสารสิทธิการรักษา - รายชื่อยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่ - ผลตรวจเดิมหรือภาพถ่ายรังสี หากโรงพยาบาลขอ - เสื้อผ้าที่สวมง่าย โดยเลือกแบบติดกระดุมหรือเปิดด้านหน้าเพื่อลดการดึงผ่านศีรษะ - ผู้ใหญ่ที่พากลับบ้านและอยู่ด้วยในช่วงแรก หากกลับในวันเดียวกัน ไม่ควรขับรถกลับเองหลังได้รับยาสลบหรือยาคลายกังวล วางแผนการเดินทางและผู้ดูแลไว้ก่อน แม้คุณคาดว่าจะผ่าตัดแบบไม่ค้างคืนก็ตาม ## ขั้นตอนการผ่าตัด รายละเอียดจริงขึ้นกับตำแหน่งที่คด ความรุนแรง การเคยผ่าตัดมาก่อน และมีหัตถการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้ 1. **ตรวจยืนยันและทบทวนแผน** ทีมรักษาตรวจชื่อ ตำแหน่งผ่าตัด ประวัติแพ้ยา ยาที่ใช้ และเวลาที่กินหรือดื่มครั้งล่าสุด ศัลยแพทย์จะทบทวนว่าจะปรับเฉพาะผนังกั้นหรือทำหัตถการอื่นร่วมด้วย 2. **ให้ยาระงับความรู้สึก** อาจใช้ยาสลบให้หลับ หรือใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวล ทางเลือกขึ้นกับความซับซ้อนของการผ่าตัด สุขภาพของผู้ป่วย และการประเมินของทีมรักษา [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) 3. **เปิดเยื่อบุภายในจมูก** ศัลยแพทย์ทำแผลภายในรูจมูก แล้วค่อย ๆ ยกเยื่อบุที่คลุมผนังกั้นออกจากกระดูกและกระดูกอ่อน ส่วนใหญ่จึงไม่มีแผลที่มองเห็นจากภายนอก แต่กรณีซับซ้อนอาจต้องมีแผลเล็กบริเวณเนื้อระหว่างรูจมูก 4. **ปรับส่วนที่คด** กระดูกหรือกระดูกอ่อนที่ทำให้ทางเดินแคบอาจถูกตัดแต่ง เคลื่อน จัดให้ตรง หรือนำบางส่วนออกแล้ววางกลับในตำแหน่งใหม่ เป้าหมายคือเปิดทางเดินหายใจโดยยังคงโครงสร้างที่ช่วยพยุงจมูกไว้ 5. **ทำหัตถการร่วมถ้าจำเป็น** หากเทอร์บิเนตโตหรือมีปัญหาอื่นที่ตกลงไว้ แพทย์อาจลดขนาดเทอร์บิเนตหรือทำหัตถการที่เกี่ยวข้องในครั้งเดียว การทำร่วมกันอาจทำให้เวลาและการพักฟื้นต่างจากการแก้ผนังกั้นอย่างเดียว 6. **วางเยื่อบุกลับและปิดแผล** เยื่อบุถูกวางกลับเหนือผนังกั้น อาจเย็บด้วยไหมละลาย แพทย์บางรายใส่แผ่นพยุงนิ่มไว้ในจมูก หรือใส่วัสดุห้ามเลือดเพื่อพยุงเนื้อเยื่อและลดเลือดออก ไม่ใช่ทุกคนต้องใส่วัสดุเหล่านี้ 7. **เฝ้าดูอาการในห้องพักฟื้น** เจ้าหน้าที่ติดตามการหายใจ ความดัน ชีพจร อาการคลื่นไส้ เลือดออก และระดับความรู้สึกตัว เมื่ออาการคงที่ ดื่มน้ำได้ตามเกณฑ์ และไม่มีเลือดออกผิดปกติ จึงพิจารณาให้กลับบ้านหรือรับไว้ดูอาการ หลังผ่าตัดใหม่ ๆ จมูกมักตันมากกว่าก่อนผ่าตัดจากอาการบวม คราบเลือด หรือแผ่นพยุงภายใน นี่ไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดไม่ได้ผล ต้องรอให้อาการบวมลดลงและแผลภายในฟื้นตัวก่อนจึงประเมินการหายใจได้ชัดขึ้น ## ใช้เวลานานแค่ไหน ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมากตามความซับซ้อน เทคนิค และหัตถการร่วม แพทย์ผู้ผ่าตัดจะแจ้งเวลาประเมินสำหรับแต่ละราย โดยตัวเลขจากแหล่งต่างประเทศไม่ควรใช้คาดการณ์เวลาของโรงพยาบาลในไทยโดยตรง เวลาที่อยู่โรงพยาบาลจะนานกว่าเวลาผ่าตัด เพราะรวมการลงทะเบียน เตรียมตัว ให้ยาระงับความรู้สึก และเฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด จึงควรเผื่อเวลาไว้ทั้งวัน แม้แพทย์คาดว่าจะให้กลับบ้านได้วันเดียวกัน ผู้ป่วยจำนวนมากผ่าตัดแบบไม่ค้างคืน แต่แนวทางของสถานพยาบาลในไทยอาจต่างกัน แพทย์อาจให้นอนโรงพยาบาลหากมีเลือดออก ต้องเฝ้าระวังทางเดินหายใจ มีโรคประจำตัว หรือทำการผ่าตัดอื่นร่วมด้วย ผู้ที่ไม่มีผู้ดูแลที่บ้านอาจต้องวางแผนต่างออกไปเช่นกัน ชนิดของยาระงับความรู้สึกมีได้ทั้งยาสลบและยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวล ยาสลบใช้บ่อยเพราะผู้ป่วยไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด ส่วนยาชาอาจเหมาะกับบางกรณี วิสัญญีแพทย์และศัลยแพทย์จะเลือกตามความปลอดภัย ความซับซ้อน และความต้องการของผู้ป่วย ## พักฟื้นนานแค่ไหน ระยะพักฟื้นแตกต่างกันมากตามขอบเขตและความซับซ้อนของการผ่าตัด เทคนิค หัตถการร่วม สุขภาพโดยรวม การสูบบุหรี่ และการหายของแต่ละคน แพทย์ผู้ผ่าตัดจะแจ้งระยะเวลาประเมินและข้อจำกัดด้านกิจกรรมสำหรับแต่ละราย โดยตัวเลขจากแหล่งต่างประเทศไม่ควรใช้คาดการณ์เวลาพักฟื้นของโรงพยาบาลในไทยโดยตรง ช่วงแรกอาจมีน้ำมูกปนเลือดหรือเลือดซึมเล็กน้อยได้ แต่เลือดไม่ควรไหลต่อเนื่องหรือมากขึ้นเรื่อย ๆ ความรู้สึกแน่นบริเวณแก้ม หน้าผาก ฟันบน หรือรอบดวงตาอาจเกิดขึ้นและมักค่อย ๆ ลดลง [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17779-septoplasty) แพทย์มักแนะนำให้นอนหงายและยกศีรษะสูงในช่วงแรก เพื่อลดบวมและเลือดออก ไม่ควรสั่งน้ำมูกจนกว่าแพทย์อนุญาต หากต้องจามให้เปิดปากเพื่อลดแรงดันในจมูก คำแนะนำเรื่องการล้างจมูกและการดูแลแผลขึ้นกับสิ่งที่ทำในการผ่าตัด จึงควรใช้เอกสารของโรงพยาบาลเป็นหลัก หลีกเลี่ยงการยกของหนัก วิ่ง ออกกำลังกายรุนแรง และกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทกจมูกจนกว่าแพทย์อนุญาต ระยะจริงขึ้นกับขอบเขตผ่าตัดและการหายของแผล โดยศัลยแพทย์จะเป็นผู้แนะนำว่าเมื่อใดจึงกลับไปทำกิจกรรมได้ การกลับไปทำงานขึ้นกับลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะที่ไม่ต้องก้ม ยกของ หรือเผชิญฝุ่นอาจกลับได้เร็วกว่า งานใช้แรง งานกลางแจ้ง งานที่เสี่ยงถูกกระแทก และงานควบคุมเครื่องจักรอาจต้องพักนานกว่า หากยังใช้ยาที่ทำให้ง่วง ห้ามขับรถหรือทำงานที่ต้องตอบสนองรวดเร็ว อย่าประเมินผลจากความโล่งในช่วงแรก เพราะอาการบวมอาจทำให้จมูกตันชั่วคราว ระยะที่เนื้อเยื่อเข้าที่และประเมินผลได้ชัดเจนแตกต่างกันในแต่ละราย ศัลยแพทย์จะติดตามและแจ้งตามการหายของแผล โดยตัวเลขจากแหล่งต่างประเทศไม่ควรใช้กำหนดระยะฟื้นตัวของผู้ป่วยในโรงพยาบาลไทยโดยตรง ## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แม้จะเป็นการผ่าตัดที่มักกลับบ้านได้วันเดียว ความเสี่ยงของแต่ละคนไม่เท่ากัน และขึ้นกับสุขภาพ ขอบเขตผ่าตัด การสูบบุหรี่ ยาที่ใช้ และประวัติการผ่าตัดเดิม ### ความเสี่ยงทั่วไป - เลือดออกระหว่างหรือหลังผ่าตัด - การติดเชื้อ - ปฏิกิริยาต่อยาสลบหรือยาระงับความรู้สึก - คลื่นไส้ เวียนศีรษะ หรือเจ็บคอชั่วคราวหลังยาสลบ - แผลหายช้า โดยเฉพาะในผู้สูบบุหรี่หรือมีโรคที่กระทบการสมานแผล ### ความเสี่ยงเฉพาะของการแก้ผนังกั้นจมูก - **อาการคัดจมูกยังคงอยู่** หากยังมีภูมิแพ้ เทอร์บิเนตบวม ทางเดินหายใจตีบในตำแหน่งอื่น หรือผนังกั้นยังเบี่ยงบางส่วน อาจต้องรักษาเพิ่มเติม - **เลือดคั่งในผนังกั้นจมูก** คือเลือดรวมตัวใต้เยื่อบุ อาจทำให้ปวด บวม และอุดตันมากขึ้น ต้องให้แพทย์ตรวจและอาจต้องระบาย - **รูทะลุของผนังกั้นจมูก** อาจทำให้มีคราบแห้ง เลือดออก มีเสียงหวีดขณะหายใจ หรือไม่แสดงอาการ - **พังผืดภายในจมูก** อาจเชื่อมผิวเนื้อเยื่อสองด้านเข้าหากันและทำให้ทางเดินแคบ - **การรับกลิ่นลดลง** มักเกี่ยวข้องกับอาการบวมในช่วงพักฟื้น แต่บางรายอาจมีอาการต่อเนื่อง - **ชาบริเวณปลายจมูก เหงือกบน หรือฟันบน** มักเป็นอาการชั่วคราว แต่ระยะเวลาฟื้นต่างกันในแต่ละคน - **รูปร่างจมูกเปลี่ยน** พบได้หากโครงสร้างพยุงจมูกเปลี่ยนหรือการหายของแผลไม่เป็นไปตามคาด แม้การผ่าตัดจะทำจากด้านใน - **แผลหายไม่ดีหรือเนื้อเยื่อเสียหาย** ความเสี่ยงสูงขึ้นในผู้สูบบุหรี่ ผู้ที่เคยผ่าตัด หรือผู้ที่มีเลือดมาเลี้ยงเนื้อเยื่อไม่ดี - **การบาดเจ็บบริเวณฐานกะโหลกและน้ำไขสันหลังรั่ว** พบได้น้อยมาก แต่อาจเกิดการบาดเจ็บบริเวณฐานกะโหลกทำให้น้ำไขสันหลังรั่ว และอาจนำไปสู่การติดเชื้อรุนแรง เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ หากมีน้ำใสไหลจากจมูกต่อเนื่อง ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง ไข้ สับสน หรือซึมลง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าน้ำมูกใสทั่วไปคือน้ำไขสันหลัง - **ต้องผ่าตัดซ้ำ** หากอาการยังมาก ผนังกั้นเคลื่อน หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ต้องแก้ไข หากทำการลดขนาดเทอร์บิเนตร่วมด้วย ยังมีความเสี่ยงเฉพาะจากหัตถการ ได้แก่ เลือดออก คราบแห้ง พังผืด เยื่อบุเสียหาย และจมูกแห้งเรื้อรัง หากลดเนื้อเยื่อมากเกินไปอาจเกิดความรู้สึกอุดตันผิดปกติแม้ทางเดินจมูกกว้าง ความเสี่ยงขึ้นกับเทคนิคและปริมาณเนื้อเยื่อที่ลด จึงควรถามเหตุผล ขอบเขต และวิธีที่จะใช้ก่อนยินยอม ความเสี่ยงเหล่านี้มีระบุในแหล่งข้อมูลอ้างอิง แต่แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้ให้ตัวเลขที่เหมาะจะใช้ประเมินผู้ป่วยไทย จึงไม่ควรใช้เปอร์เซ็นต์ทั่วไปแทนการประเมินรายบุคคล [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17779-septoplasty), [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) ก่อนผ่าตัด ควรถามศัลยแพทย์ว่าความเสี่ยงใดสำคัญสำหรับคุณโดยเฉพาะ จะป้องกันอย่างไร และหากเกิดขึ้นจะรักษาแบบใด การเข้าใจว่าผลอาจไม่สมบูรณ์ไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดไม่เหมาะ แต่ช่วยให้ตัดสินใจบนข้อมูลจริง ## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที > **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที > > อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้ | อาการ | เหตุผลที่ไม่ควรรอดูเอง | |---|---| | เลือดออกมาก ไหลต่อเนื่อง หรือไหลลงคอจนกลืนบ่อย | อาจเป็นเลือดออกหลังผ่าตัดที่ต้องห้ามเลือด | | หายใจลำบากมากขึ้น หอบ หรือรู้สึกว่าทางเดินหายใจปิด | ต้องประเมินทางเดินหายใจโดยเร่งด่วน | | จมูกบวมตึงและปวดเพิ่มขึ้นรวดเร็ว | อาจมีเลือดคั่งหรือการติดเชื้อ | | ไข้ร่วมกับปวด บวม แดง หรือมีสิ่งคัดหลั่งกลิ่นผิดปกติ | อาจบ่งถึงการติดเชื้อ | | ปวดรุนแรงขึ้นหรือไม่ดีขึ้นตามที่ทีมผ่าตัดคาด | ต้องหาสาเหตุอื่นนอกเหนือจากอาการหลังผ่าตัดทั่วไป | | ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง ไข้ สับสน ซึมลง หรือมีน้ำใสไหลจากจมูกต่อเนื่องผิดปกติ | อาจเกี่ยวข้องกับน้ำไขสันหลังรั่วหรือการติดเชื้อรุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที | | มองเห็นผิดปกติ ปวดตา หนังตาบวมมาก หรือเห็นภาพซ้อน | ต้องประเมินภาวะแทรกซ้อนบริเวณรอบดวงตา | | อาเจียนซ้ำ ดื่มน้ำไม่ได้ เป็นลม หรืออ่อนเพลียมาก | เสี่ยงขาดน้ำหรือมีปัญหาหลังยาระงับความรู้สึก | | มีผื่นทั่วตัว หน้าหรือริมฝีปากบวม หรือหายใจมีเสียงหวีด | อาจเป็นอาการแพ้รุนแรง | หากอาการคุกคามการหายใจ มีเลือดออกมาก หมดสติ หรือปลุกไม่ตื่น ให้ใช้บริการฉุกเฉิน ไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง ก่อนกลับบ้าน ควรมีหมายเลขติดต่อของแผนกหรือสถานพยาบาล และรู้ว่าต้องไปที่ใดนอกเวลาทำการ วิธีนี้มีประโยชน์กว่าการรอถึงวันนัดเมื่อเกิดอาการผิดปกติ ## ทางเลือกอื่น ทางเลือกขึ้นกับสาเหตุของอาการคัดจมูก การผ่าตัดไม่จำเป็นหากอาการควบคุมได้และไม่กระทบชีวิตมาก ### การรักษาโดยไม่ผ่าตัด หากมีภูมิแพ้หรือเยื่อบุจมูกอักเสบร่วมด้วย แพทย์อาจพิจารณา - หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น เช่น ฝุ่น ควัน และสารก่อภูมิแพ้ที่ทราบ - ล้างจมูกด้วยวิธีและอุปกรณ์ที่เหมาะสม - ใช้ยาพ่นจมูกหรือยารักษาภูมิแพ้ตามการวินิจฉัย - รักษาการติดเชื้อหรือไซนัสอักเสบเมื่อมีข้อบ่งชี้ - ปรับสภาพแวดล้อมและเลิกสูบบุหรี่ การรักษาเหล่านี้ช่วยลดการบวมของเยื่อบุ แต่ไม่สามารถทำให้กระดูกหรือกระดูกอ่อนที่คดกลับมาตรง หากอาการดีขึ้นเพียงพอ คุณอาจไม่ต้องผ่าตัด หากยังตันมากหลังรักษาส่วนที่อักเสบแล้ว การแก้โครงสร้างอาจมีเหตุผลมากขึ้น ไม่ควรใช้ยาพ่นลดคัดจมูกบางชนิดต่อเนื่องนานกว่าที่แพทย์หรือฉลากแนะนำ เพราะอาจทำให้เกิดอาการคัดจมูกย้อนกลับ การเลือกยาและระยะเวลาใช้ควรสัมพันธ์กับสาเหตุ ไม่ใช่ใช้เพียงเพราะรู้สึกตัน ### การสังเกตอาการ ถ้าอาการน้อย ไม่มีภาวะแทรกซ้อน และยังทำกิจวัตรได้ การเฝ้าดูอาการเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล ผนังกั้นจมูกคดไม่จำเป็นต้องแก้เพียงเพราะพบจากการตรวจ สิ่งที่ใช้ตัดสินใจคือความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างกับอาการ ### หัตถการหรือการผ่าตัดทางเลือก - **ลดขนาดเทอร์บิเนต** เหมาะเมื่อเนื้อเยื่อด้านข้างจมูกโตและเป็นสาเหตุสำคัญ อาจทำเดี่ยวหรือทำร่วมกับการแก้ผนังกั้น - **ผ่าตัดไซนัส** พิจารณาเมื่อมีโรคไซนัสที่เข้าเกณฑ์ ไม่ใช้แทนการแก้ผนังกั้นหากจุดอุดกั้นหลักอยู่ที่ผนังกั้น - **แก้โครงสร้างจมูกภายในและภายนอกพร้อมกัน** อาจจำเป็นเมื่อกระดูกจมูกด้านนอกคดหรือโครงสร้างด้านข้างยุบตัว - **รักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับด้วยวิธีเฉพาะ** หากอาการหายใจผิดปกติตอนนอนเกิดจากหลายระดับ การ[แก้จมูก](/hdcare/revision-rhinoplasty/)อย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ถามแพทย์ว่าสาเหตุหลักของคุณอยู่ตรงไหน มีวิธีที่ไม่ผ่าตัดหรือไม่ และหากทำเฉพาะผนังกั้นจมูก อาการใดน่าจะยังเหลืออยู่ คำตอบเหล่านี้สำคัญกว่าการเลือกชื่อหัตถการจากอาการเพียงอย่างเดียว ## สิทธิการรักษา ความคุ้มครองมักขึ้นกับว่าการผ่าตัดมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์หรือทำเพื่อความสวยงาม รวมถึงสถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของกรมธรรม์ ควรตรวจสอบก่อนกำหนดวันผ่าตัด เพราะการอนุมัติไม่ได้เหมือนกันทุกคน ### สิทธิประกันสังคม ผู้ประกันตนควรเริ่มตรวจที่สถานพยาบาลตามสิทธิ หากแพทย์เห็นว่ามีข้อบ่งชี้ อาจรักษาที่นั่นหรือส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่มีศักยภาพตามระบบ ควรถามว่า - ต้องมีใบส่งตัวหรือไม่ - การตรวจด้วยกล้องและการตรวจก่อนผ่าตัดอยู่ในกระบวนการใด - หัตถการที่ทำร่วม เช่น ลดขนาดเทอร์บิเนต อยู่ในแผนรักษาหรือไม่ - หากมีส่วนที่เกี่ยวกับรูปลักษณ์ภายนอก จะแยกจากการรักษาทางการแพทย์อย่างไร - ต้องใช้เอกสารอะไรในวันนัด ### สิทธิบัตรทอง ผู้ใช้สิทธิควรเริ่มจากหน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ระบบกำหนด เพื่อรับการประเมินและส่งต่อเมื่อจำเป็น การไปสถานพยาบาลนอกเครือข่ายโดยไม่มีขั้นตอนส่งต่ออาจมีผลต่อการใช้สิทธิ ยกเว้นกรณีฉุกเฉินตามเกณฑ์ ควรขอให้แพทย์บันทึกอาการ ระยะเวลาที่เป็น ผลการตรวจ และการรักษาที่ลองแล้ว เพราะข้อมูลเหล่านี้ช่วยอธิบายข้อบ่งชี้ของการผ่าตัด ### ประกันสุขภาพเอกชน กรมธรรม์แต่ละฉบับต่างกัน บริษัทอาจขอประวัติอาการ ผลตรวจ รายงานจากแพทย์ และข้อมูลว่ามีภาวะนี้ก่อนเริ่มความคุ้มครองหรือไม่ ควรขออนุมัติล่วงหน้าเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อเงื่อนไขกำหนด ถามบริษัทประกันและโรงพยาบาลว่า - ต้องรออนุมัติก่อนผ่าตัดหรือไม่ - คุ้มครองการผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียวและแบบนอนโรงพยาบาลต่างกันหรือไม่ - คุ้มครองยาระงับความรู้สึก การตรวจ และหัตถการร่วมใดบ้าง - มีข้อยกเว้นเกี่ยวกับโรคเดิม อุบัติเหตุ หรือการผ่าตัดที่มีส่วนเพื่อความสวยงามหรือไม่ - ต้องใช้ใบรับรองแพทย์ ผลตรวจ หรือเอกสารใดเพิ่มเติม หากแผนการผ่าตัดมีทั้งส่วนที่ช่วยการหายใจและส่วนที่เปลี่ยนรูปลักษณ์ ควรขอให้สถานพยาบาลแยกรายละเอียดทางการแพทย์อย่างชัดเจน เพราะผู้ให้สิทธิอาจพิจารณาความคุ้มครองต่างกัน ### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare ## คำถามที่พบบ่อย ### ผ่าตัดผนังกั้นจมูกคดช่วยให้หายใจดีขึ้นหรือไม่ การผ่าตัดมีเป้าหมายเพื่อเปิดทางเดินหายใจที่แคบจากผนังกั้นจมูกคด จึงอาจช่วยให้หายใจทางจมูกสะดวกขึ้น แต่ผลต่างกันในแต่ละคน หากมีภูมิแพ้ เทอร์บิเนตบวม หรือจุดตีบอื่นร่วมด้วย อาจยังต้องรักษาสาเหตุเหล่านั้น [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) ### ผนังกั้นจมูกคดต้องผ่าตัดทุกคนไหม ไม่ต้องผ่าตัดทุกคน หากไม่มีอาการหรืออาการไม่รบกวนชีวิตสามารถสังเกตอาการได้ การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อหายใจลำบากต่อเนื่อง อาการกระทบการนอนหรือกิจวัตร และการรักษาสาเหตุที่ไม่ใช่โครงสร้างยังช่วยไม่พอ ### ผ่าตัดแล้วรูปร่างจมูกจะเปลี่ยนไหม โดยทั่วไปการผ่าตัดมุ่งแก้โครงสร้างภายในและไม่ได้ออกแบบเพื่อเปลี่ยนรูปลักษณ์ แต่รูปร่างอาจเปลี่ยนได้ในบางกรณี โดยเฉพาะเมื่อความคดเกี่ยวข้องกับโครงสร้างด้านนอกหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน ควรถามศัลยแพทย์ก่อนว่าการผ่าตัดที่เสนออาจกระทบรูปทรงหรือไม่ ### ผ่าตัดเจ็บมากไหม ระหว่างผ่าตัดคุณไม่ควรรู้สึกเจ็บ เพราะได้รับยาสลบหรือยาชา หลังผ่าตัดมักรู้สึกแน่น คัดจมูก หรือปวดเล็กน้อยถึงปานกลางบริเวณจมูก แก้ม หน้าผาก หรือฟันบน อาการมักลดลงในช่วงแรกของการพักฟื้น ### หลังผ่าตัดต้องใส่วัสดุอุดจมูกทุกคนหรือไม่ ไม่จำเป็นต้องใส่ทุกคน ศัลยแพทย์อาจใช้ไหมละลาย แผ่นพยุงนิ่ม หรือวัสดุห้ามเลือดตามลักษณะแผลและความเสี่ยงเลือดออก หากต้องใส่ ควรถามว่าจะเอาออกเมื่อใดและต้องดูแลอย่างไร ### หลังผ่าตัดหายใจทางจมูกได้ทันทีไหม มักยังหายใจไม่โล่งทันที เพราะเยื่อบุบวม มีคราบเลือด หรือมีแผ่นพยุงอยู่ภายใน ความโล่งจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่ออาการบวมลดลง จึงไม่ควรตัดสินผลการผ่าตัดจากช่วงแรก ### กลับไปทำงานได้เมื่อไร ระยะเวลากลับไปทำงานแตกต่างกันตามขอบเขตผ่าตัด การหายของแผล ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ผู้ที่ทำงานใช้แรง อยู่ในที่มีฝุ่น หรือเสี่ยงถูกกระแทกอาจต้องพักนานกว่า ศัลยแพทย์จะประเมินและแจ้งเวลาที่เหมาะสมสำหรับแต่ละราย ### หลังผ่าตัดสั่งน้ำมูกได้เมื่อไร ไม่ควรสั่งน้ำมูกจนกว่าศัลยแพทย์จะอนุญาต เพราะแรงดันอาจกระตุ้นเลือดออกหรือรบกวนแผล ช่วงเวลาที่เหมาะสมขึ้นกับสิ่งที่ทำระหว่างผ่าตัด หากต้องจามให้เปิดปากและหลีกเลี่ยงการกลั้นจาม ### การผ่าตัดช่วยลดเสียงกรนหรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับไหม อาจช่วยเมื่อการอุดกั้นในจมูกเป็นส่วนสำคัญ แต่ไม่ใช่การรักษาที่รับประกันว่าเสียงกรนหรือภาวะหยุดหายใจจะหมดไป ปัญหาอาจเกิดจากคอ เพดานอ่อน ลิ้น น้ำหนักตัว หรือหลายตำแหน่งร่วมกัน จึงต้องประเมินทางเดินหายใจทั้งหมด ### ผนังกั้นจมูกกลับมาคดได้อีกไหม ผนังกั้นอาจเคลื่อนหรือยังคงเบี่ยงบางส่วนได้เมื่อเนื้อเยื่อหาย แม้แพทย์จะจัดให้ตรงระหว่างผ่าตัด การบาดเจ็บใหม่ พังผืด หรือแรงจากโครงสร้างรอบข้างอาจมีผล บางคนจึงอาจมีอาการต่อเนื่องและต้องประเมินการรักษาเพิ่มเติม ### ผ่าตัดร่วมกับลดขนาดเทอร์บิเนตจำเป็นไหม จำเป็นเฉพาะเมื่อเทอร์บิเนตโตและมีส่วนทำให้ทางเดินหายใจแคบ แพทย์ควรอธิบายว่าอาการอุดกั้นมาจากผนังกั้นและเทอร์บิเนตมากน้อยเพียงใด รวมถึงเทคนิค ขอบเขต ประโยชน์ และความเสี่ยงของการทำร่วมกัน ความเสี่ยงเฉพาะ ได้แก่ เลือดออก คราบแห้ง พังผืด เยื่อบุเสียหาย จมูกแห้งเรื้อรัง และหากลดเนื้อเยื่อมากเกินไปอาจเกิดความรู้สึกอุดตันผิดปกติแม้ทางเดินจมูกกว้าง ### ถ้ามีภูมิแพ้ ผ่าตัดแล้วต้องใช้ยาต่อหรือไม่ อาจยังต้องรักษาภูมิแพ้ต่อ เพราะการผ่าตัดแก้กระดูกและกระดูกอ่อน แต่ไม่ได้กำจัดปฏิกิริยาภูมิแพ้ของเยื่อบุ หากปล่อยให้เยื่อบุบวม อาการคัดจมูกยังเกิดได้แม้ผนังกั้นตรงขึ้นแล้ว ### ควรถามอะไรแพทย์ก่อนตัดสินใจผ่าตัด ควรถามว่าสาเหตุหลักของอาการคืออะไร ได้ลองทางเลือกที่ไม่ผ่าตัดครบหรือยัง จะทำหัตถการใดบ้าง ใช้ยาระงับความรู้สึกแบบใด ต้องพักงานนานเท่าไร และอาการใดอาจไม่ดีขึ้น นอกจากนี้ให้ถามความเสี่ยงเฉพาะของคุณจากโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และประวัติการผ่าตัดเดิมด้วย ## ข้อมูลอ้างอิง 1. [Cleveland Clinic: Septoplasty: Procedure & Recovery](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17779-septoplasty) — เกี่ยวกับ Septoplasty — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 2. [Mayo Clinic: Septoplasty](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/septoplasty/about/pac-20384670) — เกี่ยวกับ Septoplasty — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) > ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ > หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที