# ผ่าตัดแก้แผลเป็นหดรั้ง **ผ่าตัดแก้แผลเป็นหดรั้ง (Scar-contracture release) คือการตัดหรือคลายพังผืดแผลเป็นที่ดึงรั้งผิวหนัง แล้วปิดบริเวณที่เกิดช่องว่างด้วยการเย็บจัดแนวใหม่ การปลูกถ่ายผิวหนัง หรือการย้ายเนื้อเยื่อ วิธีนี้ใช้เมื่อแผลเป็นทำให้เจ็บ ขยับข้อต่อลำบาก ดึงอวัยวะผิดรูป หรือรบกวนการใช้ชีวิต และการรักษาโดยไม่ผ่าตัดให้ผลไม่เพียงพอ** ## ประเด็นสำคัญ - เป้าหมายหลักคือคลายความตึงและเพิ่มการเคลื่อนไหว ไม่ใช่ลบรอยแผลเป็นทั้งหมด หลังผ่าตัดยังมีแผลใหม่และอาจเกิดการหดรั้งซ้ำได้ - วิธีผ่าตัดขึ้นกับตำแหน่ง ความลึก ขนาดแผล สภาพผิวรอบข้าง และโครงสร้างที่อยู่ใต้แผล บางคนเย็บปิดได้ทันที แต่บางคนต้องปลูกถ่ายผิวหนังหรือใช้แผ่นเนื้อเยื่อ - กายภาพบำบัด การบริหาร การใส่อุปกรณ์ดาม และการดูแลแผลหลังผ่าตัดเป็นส่วนสำคัญของผลการรักษา โดยเฉพาะแผลที่พาดผ่านข้อต่อ มือ คอ รักแร้ หรือข้อพับ ## ผ่าตัดแก้แผลเป็นหดรั้ง คืออะไร แผลเป็นหดรั้งเกิดเมื่อเนื้อเยื่อที่ซ่อมแซมบาดแผลหนา แข็ง และยืดหยุ่นน้อยกว่าผิวหนังปกติ เมื่อแผลเป็นหดตัว มันอาจดึงผิวหนังและเนื้อเยื่อข้างเคียงเข้าหากัน ทำให้บริเวณนั้นตึง เจ็บ หรือเคลื่อนไหวได้น้อยลง ภาวะนี้พบได้หลังแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก บาดแผลลึก การติดเชื้อ อุบัติเหตุ หรือการผ่าตัดเดิม แผลที่อยู่เหนือข้อหรือพาดตามแนวยาวของแขนขามีโอกาสรบกวนการเคลื่อนไหวได้มากเป็นพิเศษ ([PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10934418/)) การผ่าตัดคลายแผลเป็นหดรั้งเริ่มจากการปลดแถบแผลเป็นที่ตึง เมื่อคลายเต็มที่แล้วมักเกิดช่องว่างของผิวหนัง ขนาดช่องว่างอาจใหญ่กว่าที่เห็นก่อนผ่าตัด เพราะผิวที่หดรั้งเคยดึงขอบแผลเข้าหากัน ศัลยแพทย์จึงต้องวางแผนทั้งการคลายและวิธีนำเนื้อเยื่อมาปิดพื้นที่ดังกล่าว วิธีปิดแผลที่ใช้บ่อย ได้แก่ | วิธี | หลักการ | มักพิจารณาเมื่อ | |---|---|---| | ตัดแผลเป็นและเย็บใหม่ | นำเนื้อแผลเป็นบางส่วนออก แล้วเย็บผิวหนังในแนวที่ตึงน้อยลง | แผลแคบและมีผิวหนังรอบข้างเพียงพอ | | การสลับแนวแผล | ออกแบบแผลเป็นรูปซิกแซ็กเพื่อเพิ่มความยาวและเปลี่ยนทิศแรงดึง | แผลเป็นเส้นยาวหรือพาดข้อ | | แผ่นเนื้อเยื่อเฉพาะที่ | เลื่อนหรือหมุนผิวหนังข้างเคียงมาปิดช่องว่าง | มีผิวสุขภาพดีใกล้แผลและต้องการเนื้อเยื่อที่ยืดหยุ่น | | การปลูกถ่ายผิวหนัง | นำผิวหนังจากตำแหน่งอื่นมาปิดพื้นที่หลังคลายแผล | พื้นที่กว้างและพื้นแผลมีเลือดมาเลี้ยงเหมาะสม | | แผ่นเนื้อเยื่อจากบริเวณอื่น | ย้ายผิวหนังและเนื้อเยื่อที่มีเลือดมาเลี้ยงมาปิดแผล | แผลลึก เห็นเอ็น ข้อ กระดูก หรือพื้นแผลมีเลือดมาเลี้ยงไม่ดี | บทความทบทวนด้านแผลเป็นหดรั้งของมือระบุว่า การเลือกวิธีขึ้นกับขนาดของช่องว่าง ปริมาณผิวหนังปกติรอบแผล และเลือดที่มาเลี้ยงพื้นแผล หากคลายลึกจนเห็นเอ็น ข้อ หรือกระดูก มักต้องใช้แผ่นเนื้อเยื่อแทนการ[ปลูกถ่ายผิวหนัง](/hdcare/skin-graft/)อย่างเดียว เป้าหมายที่เป็นจริงคือเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว ลดแรงดึง ลดความเจ็บ และช่วยให้ใช้อวัยวะได้ดีขึ้น การผ่าตัดไม่สามารถทำให้ผิวกลับเหมือนไม่เคยมีแผล และไม่รับประกันว่าจะคลายได้ทั้งหมด โดยเฉพาะแผลเก่า แผลลึก หรือข้อต่อที่แข็งร่วมด้วย ก่อนวางแผน แพทย์ต้องแยกว่าเคลื่อนไหวลำบากจากผิวหนังหดรั้ง หรือมีปัญหาที่เอ็น กล้ามเนื้อ เส้นประสาท และข้อต่อร่วมด้วย เพราะการคลายเฉพาะผิวหนังอาจไม่แก้ข้อจำกัดที่เกิดจากโครงสร้างลึก ## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ ### ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด การผ่าตัดมักได้รับการพิจารณาเมื่อแผลเป็นก่อปัญหาด้านการทำงานหรือความผิดรูปอย่างชัดเจน เช่น - แผลเป็นพาดผ่านข้อ ทำให้เหยียดหรืองอได้ไม่เต็มที่ - นิ้ว มือ ข้อมือ ข้อศอก เข่า หรือข้อเท้าถูกดึงให้อยู่ในท่าผิดปกติ - แผลบริเวณคอดึงศีรษะ ก้ม เงย หรือหันได้ลำบาก - แผลบริเวณรักแร้จำกัดการยกแขน - แผลรอบปากหรือเปลือกตาดึงรั้งจนปิดตา อ้าปาก กินอาหาร หรือดูแลช่องปากลำบาก - มีแผลถลอก แตก หรืออักเสบซ้ำจากแรงตึงและการเสียดสี - เจ็บ ตึง คัน หรือชาจนรบกวนกิจวัตร - เด็กมีแผลที่อาจขัดขวางการเติบโตของแขนขาหรือการพัฒนาการเคลื่อนไหว - ผ่านการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างเหมาะสมแล้ว แต่ยังมีข้อจำกัดสำคัญ ความรุนแรงของรอยแผลภายนอกไม่ใช่ปัจจัยเดียว แผลเล็กที่พาดข้อนิ้วอาจกระทบการใช้งานมากกว่าแผลขนาดใหญ่ในบริเวณที่ไม่เคลื่อนไหว แพทย์จะประเมินว่าคุณทำกิจกรรมอะไรไม่ได้ วัดช่วงการเคลื่อนไหว และตรวจว่าข้อกับเอ็นยังเคลื่อนได้มากเพียงใด ### ผู้ที่อาจยังไม่ควรผ่าตัดทันที การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนหรือเลือกวิธีอื่นก่อน หาก - แผลยังไม่ปิด มีหนอง มีการติดเชื้อ หรือมีเนื้อตาย - แผลเป็นยังเปลี่ยนแปลงเร็วและยังตอบสนองต่อการดามหรือกายภาพบำบัด - มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ดีและเพิ่มความเสี่ยงต่อการดมยาสลบ เลือดออก หรือแผลหายช้า - สูบบุหรี่หรือได้รับนิโคติน ซึ่งอาจลดเลือดไปเลี้ยงแผ่นเนื้อเยื่อและแผลผ่าตัด - ไม่มีผิวหนังหรือเนื้อเยื่อที่เหมาะสมสำหรับปิดช่องว่าง และยังต้องวางแผนการเสริมสร้างเพิ่มเติม - ข้อแข็งจากกระดูกหรือเยื่อหุ้มข้อเป็นหลัก การคลายผิวหนังเพียงอย่างเดียวจึงไม่น่าช่วยมาก - ไม่สามารถเข้ารับการทำแผล กายภาพบำบัด หรือใช้อุปกรณ์ดามหลังผ่าตัดได้ตามแผน แผลเป็นที่ดูนูนหรือไม่สวย แต่ไม่เจ็บและไม่จำกัดการเคลื่อนไหว ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเสมอไป อาจเริ่มจากการดูแลแผลเป็น แผ่นซิลิโคน เสื้อรัด การฉีดยาเฉพาะที่ เลเซอร์ หรือการเฝ้าดู ขึ้นกับชนิดและระยะของแผล ศัลยแพทย์ผู้ทำการประเมินจะเป็นผู้ตัดสินว่าการผ่าตัดมีประโยชน์คุ้มกับความเสี่ยงหรือไม่ โดยพิจารณาทั้งการทำงานของอวัยวะ คุณภาพผิว สาเหตุของแผล และความพร้อมสำหรับการฟื้นฟูหลังผ่าตัด ## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด ### การประเมินก่อนผ่าตัด แพทย์จะสอบถามสาเหตุและอายุของแผล การรักษาที่เคยได้รับ อาการเจ็บ คัน ชา หรือแผลแตกซ้ำ รวมถึงกิจกรรมที่ทำได้ยาก จากนั้นตรวจลักษณะของแผล ความยืดหยุ่นของผิว การไหลเวียนเลือด ความรู้สึก และช่วงการเคลื่อนไหวของข้อ ในแผลบริเวณมือหรือแขนขา อาจต้องประเมินการทำงานของเอ็น กล้ามเนื้อ และเส้นประสาทเพิ่มเติม หากสงสัยว่าข้อติด กระดูกผิดรูป หรือมีโครงสร้างลึกเกี่ยวข้อง แพทย์อาจขอตรวจภาพถ่ายทางการแพทย์ตามความจำเป็น ควรบอกแพทย์หากคุณมีเบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอด โรคหลอดเลือด ภูมิคุ้มกันผิดปกติ ประวัติลิ่มเลือด หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก รวมถึงประวัติแผลเป็นนูนหรือคีลอยด์ ### ยาและอาหารเสริม นำรายชื่อยาทั้งหมดไปในวันประเมิน รวมถึง - ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด - ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด - ยาแก้ปวดหรือยาแก้อักเสบบางชนิด - สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม - ยากดภูมิคุ้มกันหรือยาที่มีผลต่อการหายของแผล ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ไม่ควรหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาโดยดูจากชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงเลือดออกหรือลิ่มเลือดของแต่ละคน ### การงดอาหารและเครื่องดื่ม หากใช้ยาระงับความรู้สึกแบบหลับหรือดมยาสลบ โรงพยาบาลจะกำหนดช่วงงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาผ่าตัด อายุ สุขภาพ และแนวทางของสถานพยาบาล ปฏิบัติตามคำสั่งที่ได้รับโดยตรง หากเผลอกินหรือดื่มในช่วงที่ต้องงด ให้แจ้งทีมผ่าตัด ไม่ควรปกปิดเพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงสำลัก ### การเตรียมชีวิตหลังผ่าตัด การเตรียมล่วงหน้าช่วยให้พักฟื้นง่ายขึ้น โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดมือ แขน หรือขา - จัดผู้พากลับบ้าน หากแพทย์คาดว่าจะกลับได้ในวันเดียว - เตรียมคนช่วยงานบ้าน การอาบน้ำ แต่งตัว หรือดูแลเด็กในช่วงแรก - เตรียมเสื้อผ้าหลวม ใส่ง่าย และไม่เสียดสีกับแผล - ถามว่าต้องใช้อุปกรณ์ดาม ไม้ค้ำ หรือรองเท้าพิเศษหรือไม่ - วางแผนหยุดงานตามลักษณะงาน ไม่ควรใช้กำหนดของผู้อื่นแทนคำแนะนำเฉพาะของคุณ - นัดหมายกายภาพบำบัดหรือนักกิจกรรมบำบัด หากทีมรักษาเห็นว่าจำเป็น - งดสูบบุหรี่และผลิตภัณฑ์นิโคตินตามแผนของศัลยแพทย์ เพราะเลือดที่ไปเลี้ยงแผลมีผลต่อการติดของผิวหนังและแผ่นเนื้อเยื่อ วันผ่าตัดควรนำบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา รายชื่อยา ผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ และอุปกรณ์ดามเดิมมาด้วย ไม่ควรทาโลชั่น เครื่องสำอาง หรือผลิตภัณฑ์บนบริเวณที่จะผ่าตัด เว้นแต่ทีมรักษาอนุญาต ## ขั้นตอนการผ่าตัด รายละเอียดแตกต่างกันมากตามตำแหน่งและความลึก แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้ ### 1. ตรวจและทำเครื่องหมายแนวผ่าตัด ศัลยแพทย์ตรวจช่วงการเคลื่อนไหวอีกครั้ง และวาดแนวที่จะคลายแผล หากวางแผนย้ายผิวหนัง จะทำเครื่องหมายบริเวณแผ่นเนื้อเยื่อหรือจุดเก็บผิวหนังด้วย ขั้นตอนนี้มักทำก่อนเริ่มยาระงับความรู้สึก เพราะท่าทางของร่างกายอาจเปลี่ยนหลังผู้ป่วยหลับ ### 2. ให้ยาระงับความรู้สึก อาจใช้ยาชาเฉพาะที่ การบล็อกเส้นประสาท ยาระงับความรู้สึกร่วมกับยาชา หรือการดมยาสลบ ทางเลือกขึ้นกับขนาดและตำแหน่งของแผล อายุของผู้ป่วย ระยะเวลาที่คาด และความซับซ้อนของการเสริมสร้าง ### 3. คลายแถบแผลเป็น ศัลยแพทย์ตัดตามแนวที่วางไว้ แล้วค่อย ๆ แยกเนื้อเยื่อหดรั้งจนผิวหนังและข้อเคลื่อนได้มากขึ้น ต้องระวังเส้นเลือด เส้นประสาท เอ็น และโครงสร้างสำคัญใต้แผล โดยเฉพาะบริเวณมือ นิ้ว คอ และข้อพับ แผลเป็นเส้นตื้นอาจคลายด้วยการเปลี่ยนแนวแผลเป็นซิกแซ็ก ส่วนแผลกว้างหรือลึกอาจต้องนำพังผืดออกมากขึ้น บทความทบทวนเสนอให้เลือกวิธีตามมิติของแผล ความลึก และเนื้อเยื่อที่ปรากฏหลังคลาย ([PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10934418/)) ### 4. ตรวจการเคลื่อนไหวและขนาดช่องว่าง เมื่อคลายแล้ว ศัลยแพทย์จะขยับข้อหรืออวัยวะเพื่อประเมินว่าความตึงลดลงเพียงใด หากยังติดจากเอ็น กล้ามเนื้อ หรือข้อต่อ อาจต้องรักษาโครงสร้างเหล่านั้นเพิ่มเติมตามแผนที่ตกลงไว้ก่อนผ่าตัด ช่องว่างที่เกิดขึ้นเป็นตัวกำหนดวิธีปิดแผล การพยายามดึงขอบแผลมาเย็บทั้งที่ตึงเกินไปอาจทำให้แผลแยก เลือดไปเลี้ยงไม่ดี หรือกลับมาหดรั้งเร็ว ### 5. ปิดช่องว่าง หากช่องว่างเล็กและผิวรอบข้างยืดได้ แพทย์อาจจัดแนวและเย็บปิด หากปิดโดยตรงไม่ได้ อาจเลือกวิธีต่อไปนี้ - สลับแผ่นผิวหนังรูปสามเหลี่ยมเพื่อเพิ่มความยาว - เลื่อนหรือหมุนแผ่นเนื้อเยื่อจากบริเวณข้างเคียง - ปลูกถ่ายผิวหนังจากต้นขา แขน หรือบริเวณอื่นที่เหมาะสม - ย้ายแผ่นเนื้อเยื่อที่มีหลอดเลือดติดมาด้วยจากบริเวณใกล้เคียงหรือส่วนอื่นของร่างกาย การปลูกถ่ายผิวหนังต้องมีพื้นแผลที่เลือดมาเลี้ยงเพียงพอ หากโครงสร้างลึกเปิดออกหรือพื้นแผลมีเลือดมาเลี้ยงไม่ดี แผ่นเนื้อเยื่อมักเหมาะกว่า ### 6. ปิดแผลและใส่อุปกรณ์พยุง แพทย์ห้ามเลือด เย็บแผล และปิดด้วยวัสดุทำแผล บางกรณีมีสายระบายเลือดหรือของเหลว หากเป็นการปลูกถ่ายผิวหนังอาจใช้วัสดุกดตรึงเพื่อให้ผิวแนบกับพื้นแผล จากนั้นอาจใส่เฝือกหรืออุปกรณ์ดามเพื่อรักษาท่าที่คลายแล้วและป้องกันแรงดึงในช่วงต้น ### 7. เฝ้าสังเกตหลังผ่าตัด ทีมรักษาจะติดตามความดัน การหายใจ อาการปวด เลือดออก และการไหลเวียนเลือดไปยังปลายมือปลายเท้าหรือแผ่นเนื้อเยื่อ หากการผ่าตัดซับซ้อน อาจต้องตรวจสี อุณหภูมิ และเลือดที่มาเลี้ยงเนื้อเยื่ออย่างใกล้ชิดในโรงพยาบาล ## ใช้เวลานานแค่ไหน ระยะเวลาผ่าตัดไม่มีช่วงเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน แผลเป็นเส้นเล็กที่คลายและเย็บจัดแนวใหม่มักใช้เวลาน้อยกว่าการคลายแผลกว้างซึ่งต้องปลูกถ่ายผิวหนังหรือย้ายแผ่นเนื้อเยื่อ การมีพังผืดลึก การผ่าตัดหลายตำแหน่ง หรือการแก้เอ็นและข้อร่วมด้วยทำให้ใช้เวลานานขึ้น ก่อนผ่าตัด ศัลยแพทย์ควรอธิบายว่าแผนหลักคืออะไร และมีโอกาสเปลี่ยนไปใช้วิธีใดหากช่องว่างหรือความลึกมากกว่าที่คาด การประเมินเวลาที่ใกล้เคียงที่สุดทำได้หลังตรวจแผลและวางแผนชนิดการปิดแผลแล้ว ### ต้องดมยาสลบหรือไม่ ไม่จำเป็นทุกกรณี แผลขนาดเล็กอาจใช้ยาชาหรือการบล็อกเส้นประสาท ส่วนการผ่าตัดกว้าง หลายตำแหน่ง หรืออยู่ในบริเวณที่ต้องควบคุมการเคลื่อนไหวอย่างมาก อาจใช้การดมยาสลบ ศัลยแพทย์และทีมวิสัญญีจะประเมินและหารือกับผู้ป่วยเพื่อเลือกวิธีที่เหมาะสม; กรณีใช้ยาชาเฉพาะที่เพียงอย่างเดียว การดูแลอาจเป็นไปตามระบบของสถานพยาบาลและไม่จำเป็นต้องมีวิสัญญีแพทย์ทุกกรณี ### ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่ บางคนกลับบ้านได้หลังเฝ้าสังเกตอาการ แต่ผู้ที่ผ่าตัดกว้าง ใช้แผ่นเนื้อเยื่อ มีโรคประจำตัว หรือจำเป็นต้องตรวจเลือดที่มาเลี้ยงเนื้อเยื่อ อาจต้องพักในโรงพยาบาล ระยะพักขึ้นกับวิธีผ่าตัด อาการหลังยาระงับความรู้สึก และความพร้อมในการดูแลที่บ้าน แนวทางของแต่ละโรงพยาบาลในประเทศไทยอาจแตกต่างกัน ## พักฟื้นนานแค่ไหน การพักฟื้นแบ่งเป็นการปิดของแผล การกลับมาเคลื่อนไหว และการปรับตัวของแผลเป็น ซึ่งไม่ได้สิ้นสุดพร้อมกัน แผลผ่าตัดอาจปิดแล้ว แต่ยังบวม แข็ง หรือเคลื่อนไหวไม่เต็มที่ได้อีกระยะหนึ่ง | ช่วงการฟื้นตัว | สิ่งที่มักเกิดขึ้น | สิ่งที่ต้องเน้น | |---|---|---| | ช่วงแรกหลังผ่าตัด | ปวด บวม ตึง มีผ้าพันแผลหรืออุปกรณ์ดาม | ยกอวัยวะตามคำแนะนำ รักษาแผลให้แห้ง และตรวจสีหรือความรู้สึก | | หลังเริ่มติดตามแผล | แพทย์ประเมินการติดของผิวหนัง แผ่นเนื้อเยื่อ และแนวเย็บ | เริ่มหรือปรับการเคลื่อนไหวโดยไม่ทำให้แผลเสียหาย | | ระยะฟื้นการใช้งาน | อาการบวมลดลง แต่แผลยังแข็งและไวต่อแรงดึง | กายภาพบำบัด การบริหาร และใช้อุปกรณ์ดามตามแผน | | ระยะแผลเป็นปรับตัว | สี ความนูน และความแข็งค่อย ๆ เปลี่ยน | ป้องกันแผลหดซ้ำและติดตามช่วงการเคลื่อนไหว | ### ช่วงแรก ความปวดและบวมพบได้ โดยเฉพาะบริเวณมือและเท้า ควรยกอวัยวะตามที่ทีมรักษาแนะนำ ไม่ควรถอดผ้าพันแผลหรืออุปกรณ์ดามเอง หากปลูกถ่ายผิวหนัง บริเวณรับผิวและบริเวณที่เก็บผิวจะมีแผลทั้งคู่ จึงต้องดูแลแยกกัน แพทย์อาจจำกัดการขยับบางท่าเพื่อไม่ให้แนวเย็บหรือผิวที่ปลูกถ่ายเคลื่อน แต่การอยู่นิ่งนานเกินไปก็เพิ่มความแข็งและการหดรั้ง จังหวะเริ่มขยับจึงต้องกำหนดตามวิธีผ่าตัด ไม่ควรใช้โปรแกรมของผู้ป่วยรายอื่นแทน ### การทำกายภาพและใช้อุปกรณ์ดาม การฟื้นฟูมีเป้าหมายรักษาช่วงการเคลื่อนไหวที่ได้จากการผ่าตัดและช่วยให้กลับไปใช้งานจริง บางคนต้องใช้อุปกรณ์ดามที่ทำเฉพาะบุคคล โดยเฉพาะแผลที่มือหรือนิ้ว แนวทางฟื้นฟูหลังผ่าตัดภาวะพังผืดที่มือระบุว่า การบริหารช่วยลดความแข็งและเพิ่มการเคลื่อนไหว แต่อุปกรณ์ดามและความถี่ของการบำบัดต้องปรับตามความรุนแรงและการฟื้นตัว ([NHS](https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/information-and-advice-following-dupuytrens-surgery/)) การรู้สึกตึงขณะยืดอาจเกิดขึ้นได้ แต่หากปวดแปลบ แผลเปิด เลือดออก หรือบวมมากขึ้น ควรหยุดและติดต่อทีมรักษา ไม่ควรฝืนให้ข้อเหยียดสุดโดยไม่ได้รับคำแนะนำ ### กลับไปทำงานเมื่อใด งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ ใช้มือซ้ำ ๆ เดินมาก หรือเสี่ยงกระแทกแผล หากผ่าตัดมือข้างที่ถนัด งานละเอียดอาจยังทำไม่ได้แม้ความปวดลดลงแล้ว หากผ่าตัดขา การเดินทางและการยืนทำงานอาจเป็นข้อจำกัดหลัก แพทย์จะประเมินจากชนิดการปิดแผล ความแข็งแรงของแนวเย็บ การใช้อุปกรณ์ดาม และหน้าที่งานของคุณ ควรขอใบรับรองที่ระบุข้อจำกัด เช่น งดยกของ งดขับรถ หรือหลีกเลี่ยงงานเปียก มากกว่าดูเพียงจำนวนวันหยุด ### เมื่อใดจึงถือว่าฟื้นเต็มที่ การกลับไปทำกิจวัตรมักเกิดก่อนที่แผลเป็นจะนิ่มและคงที่ กระบวนการปรับตัวของแผลใช้เวลานานและแตกต่างกันตามความลึก ตำแหน่ง อายุ การไหลเวียนเลือด และแนวโน้มเกิดแผลเป็นของแต่ละคน แผลที่พาดข้อหรือเคยหดรั้งรุนแรงมักต้องติดตามและฟื้นฟูนานกว่าแผลตื้น ## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน การผ่าตัดนี้มีทั้งความเสี่ยงทั่วไปของการผ่าตัดและความเสี่ยงเฉพาะจากการย้ายหรือปลูกถ่ายเนื้อเยื่อ ศัลยแพทย์ควรอธิบายความเสี่ยงที่สัมพันธ์กับวิธีของคุณโดยตรง ### ความเสี่ยงทั่วไป - เลือดออกหรือเกิดก้อนเลือดใต้แผล - แผลติดเชื้อ - แผลแยกหรือหายช้า - ปวด บวม ชา หรือไวต่อการสัมผัส - แพ้ยาหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนจากยาระงับความรู้สึก - ลิ่มเลือด โดยเฉพาะผู้ที่เคลื่อนไหวน้อยหรือมีปัจจัยเสี่ยงเดิม ### ความเสี่ยงเฉพาะของบริเวณผ่าตัด - บาดเจ็บต่อเส้นประสาท ทำให้ชา ปวดแปลบ หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง - บาดเจ็บต่อเส้นเลือดหรือเอ็น - ข้อยังแข็งหรือเคลื่อนไหวไม่เต็มที่ - รูปร่างหรือความสมมาตรไม่เป็นไปตามที่คาด - แผลใหม่กว้าง นูน สีต่างจากผิวรอบข้าง หรือเกิดคีลอยด์ - แผลหดรั้งซ้ำ โดยเฉพาะแผลลึก แผลเหนือข้อ หรือกรณีที่ฟื้นฟูได้ไม่ต่อเนื่อง แผลเป็นหดรั้งอาจเกิดร่วมกับพังผืดของเอ็น กล้ามเนื้อ หรือข้อ หากมีข้อจำกัดจากโครงสร้างเหล่านี้ การคลายผิวหนังอาจเพิ่มการเคลื่อนไหวได้เพียงบางส่วน ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/contracture)) ### ความเสี่ยงของการปลูกถ่ายผิวหนังและแผ่นเนื้อเยื่อ ผิวหนังที่นำมาปลูกอาจติดเพียงบางส่วนหรือไม่ติด หากมีเลือดหรือของเหลวค้างใต้ผิว เกิดการติดเชื้อ มีแรงเฉือน หรือพื้นแผลมีเลือดมาเลี้ยงไม่เพียงพอ บริเวณที่เก็บผิวหนังก็อาจปวด ติดเชื้อ สีเปลี่ยน หรือเกิดแผลเป็นได้ แผ่นเนื้อเยื่ออาจมีเลือดไปเลี้ยงไม่พอ ทำให้ขอบแผลเสียหายหรือเนื้อเยื่อตายบางส่วน กรณีที่ย้ายเนื้อเยื่อพร้อมต่อหลอดเลือดต้องเฝ้าระวังการไหลเวียนอย่างใกล้ชิด และอาจต้องกลับเข้าห้องผ่าตัดหากหลอดเลือดอุดตัน ไม่มีอัตราภาวะแทรกซ้อนเดียวที่ใช้กับทุกกรณี เพราะแผลเป็นเส้นเล็กที่มือแตกต่างจากแผลไฟไหม้กว้างบริเวณคอหรือข้อพับอย่างมาก ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลขึ้นกับขนาด ความลึก โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ และชนิดการเสริมสร้าง ## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที > **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที > > อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้ - เลือดออกต่อเนื่องจนผ้าปิดแผลชุ่ม หรือบวมตึงอย่างรวดเร็ว - ปวดมากขึ้นชัดเจนแทนที่จะค่อย ๆ ลดลง - ปลายมือ ปลายเท้า หรือนิ้วซีด คล้ำ เย็น หรือชามากขึ้น - ขยับนิ้วหรือแขนขาไม่ได้จากที่เคยทำได้หลังผ่าตัด - แผ่นเนื้อเยื่อหรือผิวหนังที่ปลูกถ่ายมีสีซีดมาก ม่วงคล้ำ ดำ หรืออุณหภูมิเปลี่ยน - มีไข้ร่วมกับแผลแดง ร้อน บวม มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ - แผลแยก เห็นเนื้อเยื่อด้านใน หรือวัสดุกดตรึงหลุด - ขาบวมและปวดข้างเดียว โดยเฉพาะเมื่อเกิดหลังนอนพักหรือเคลื่อนไหวน้อย หากหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืดรุนแรง หรือหมดสติ ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรขับรถเอง หากผู้ป่วยหมดสติ ให้โทร 1669 ทันทีและตรวจว่าหายใจตามปกติหรือไม่ หากไม่หายใจหรือหายใจเฮือก ให้เริ่ม CPR และใช้เครื่อง AED หากมี โดยทำตามคำแนะนำของศูนย์ฉุกเฉินทางโทรศัพท์ หากยังหายใจตามปกติจึงจัดท่าพักฟื้นตามคำแนะนำ และเฝ้าดูการหายใจจนความช่วยเหลือมาถึง หากเฝือกหรืออุปกรณ์ดามแน่นขึ้นจนปวด ชา นิ้วบวม หรือสีเปลี่ยน ไม่ควรรอถึงวันนัด และไม่ควรตัดหรือปรับอุปกรณ์เองนอกจากได้รับคำสั่งไว้ล่วงหน้า ## ทางเลือกอื่น การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับทุกแผล โดยเฉพาะแผลที่ยังยืดได้ ไม่จำกัดการใช้งานมาก หรือยังอยู่ในช่วงที่ตอบสนองต่อการฟื้นฟู ### การรักษาโดยไม่ผ่าตัด | ทางเลือก | เหมาะกับสถานการณ์ใด | ข้อจำกัด | |---|---|---| | กายภาพบำบัดและการยืด | แผลตึงระดับไม่มากและข้อยังเคลื่อนไหวได้ | ต้องทำสม่ำเสมอ และอาจไม่พอสำหรับพังผืดลึก | | อุปกรณ์ดาม | ช่วยคงหรือค่อย ๆ เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว | ต้องพอดีและติดตามผิวหนังเพื่อป้องกันแผลกดทับ | | เสื้อรัดหรือวัสดุกด | ใช้ควบคุมแผลเป็นบางชนิดหลังแผลปิด | ไม่สามารถคลายแถบแผลแข็งที่จำกัดข้อได้ทุกกรณี | | แผ่นหรือเจลซิลิโคน | ช่วยดูแลแผลเป็นนูนหรือแดงบางราย | ไม่ได้ทดแทนการคลายเมื่อข้อถูกดึงรั้งชัดเจน | | การฉีดยาเฉพาะแผล | ใช้กับแผลนูน คัน หรืออักเสบบางชนิด | ไม่เหมาะกับแผลทุกแบบและอาจต้องทำซ้ำ | | เลเซอร์ | อาจช่วยเรื่องความหนา สี หรือความยืดหยุ่นบางส่วน | ผลขึ้นกับชนิดและความลึกของแผล | ภาวะหดรั้งที่เกิดจากการไม่เคลื่อนไหวควรแก้สาเหตุและเริ่มการฟื้นฟูเมื่อปลอดภัย เพราะการอยู่นิ่งเป็นปัจจัยสำคัญของการแข็งและสั้นลงของเนื้อเยื่อ ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/contracture)) ### ทางเลือกการผ่าตัดอื่น หากการคลายแบบง่ายไม่เพียงพอ อาจพิจารณา - การขยายผิวหนังข้างเคียงก่อนนำมาปิดแผล - การผ่าตัดเอ็น กล้ามเนื้อ หรือเยื่อหุ้มข้อร่วมด้วย - การใช้แผ่นเนื้อเยื่อจากบริเวณอื่นแทนการปลูกถ่ายผิวหนัง - การผ่าตัดเป็นหลายระยะเมื่อพื้นที่กว้างหรือมีหลายข้อเกี่ยวข้อง - การแก้ไขกระดูกหรือข้อ หากความผิดรูปไม่ได้เกิดจากผิวหนังเพียงอย่างเดียว แต่ละทางเลือกแลกเปลี่ยนกันระหว่างขนาดแผลใหม่ ความซับซ้อน ระยะฟื้นฟู และโอกาสเกิดการหดรั้งซ้ำ การเลือกควรอิงเป้าหมายที่สำคัญกับคุณ เช่น การหยิบจับ เดิน ยกแขน ปิดตา หรืออ้าปาก ไม่ใช่ดูเพียงรูปลักษณ์ของแผล ## สิทธิการรักษา การได้รับความคุ้มครองขึ้นกับสาเหตุของแผล ความจำเป็นทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ และเงื่อนไขของแต่ละระบบ ควรแยกให้ชัดระหว่างการผ่าตัดเพื่อฟื้นฟูการทำงานกับการแก้รอยแผลเพื่อความสวยงาม เพราะเกณฑ์พิจารณาอาจต่างกัน ### บัตรทอง เริ่มสอบถามที่หน่วยบริการประจำหรือสถานพยาบาลตามสิทธิ แพทย์จะประเมินว่าแผลเป็นจำกัดการทำงาน ก่อภาวะแทรกซ้อน หรือจำเป็นต้องรักษาทางศัลยกรรมหรือไม่ หากสถานพยาบาลต้นทางไม่มีศัลยแพทย์หรือทรัพยากรที่เหมาะสม อาจต้องใช้ระบบส่งต่อ ควรเตรียมประวัติการรักษา ภาพแผลเดิม ผลตรวจ และข้อมูลว่าคุณทำกิจกรรมใดไม่ได้ การส่งต่อโดยไม่ได้ดำเนินการตามระบบอาจกระทบการใช้สิทธิ จึงควรตรวจสอบก่อนนัดสถานพยาบาลปลายทาง ### ประกันสังคม ติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิให้ประเมินก่อน หากเป็นการรักษาความผิดปกติที่กระทบการทำงาน แพทย์จะบันทึกข้อบ่งชี้และวางแผนรักษาตามระบบของโรงพยาบาล หากเกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุจากการทำงาน อาจมีขั้นตอนเอกสารอีกระบบหนึ่ง จึงควรแจ้งนายจ้างและผู้รับผิดชอบสิทธิตั้งแต่ต้น ถามให้ชัดว่าการตรวจ ศัลยกรรมเสริมสร้าง อุปกรณ์ดาม กายภาพบำบัด และการติดตามหลังผ่าตัดดำเนินการผ่านหน่วยใด เพราะการฟื้นฟูเป็นส่วนสำคัญ ไม่ใช่บริการแยกที่ควรละเลย ### ประกันสุขภาพเอกชน บริษัทประกันมักพิจารณาจากข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ประวัติเดิม เงื่อนไขยกเว้น และการอนุมัติก่อนรักษา ขอให้โรงพยาบาลจัดเอกสารที่ระบุว่าแผลเป็นส่งผลต่อการทำงานอย่างไร วิธีผ่าตัดที่วางแผน และเหตุผลที่วิธีไม่ผ่าตัดไม่เพียงพอ ควรถามว่าความคุ้มครองรวมการปลูกถ่ายผิวหนัง แผ่นเนื้อเยื่อ อุปกรณ์ดาม เวชภัณฑ์ กายภาพบำบัด และการผ่าตัดเพิ่มเติมหรือไม่ อย่าอาศัยคำตอบทางโทรศัพท์เพียงอย่างเดียว ควรขอผลพิจารณาเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนวันผ่าตัดเมื่อทำได้ ### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare ## คำถามที่พบบ่อย ### ผ่าตัดแก้แผลเป็นหดรั้งทำให้แผลเป็นหายไปทั้งหมดหรือไม่ ไม่ การผ่าตัดเปลี่ยนแผลที่ดึงรั้งให้เป็นแผลใหม่ซึ่งอยู่ในแนวหรือรูปแบบที่เคลื่อนไหวได้ดีขึ้น เป้าหมายหลักคือการทำงานและลดความตึง ไม่ใช่ทำให้ผิวกลับเหมือนไม่เคยมีแผล ### ถ้าแผลเป็นไม่เจ็บ จำเป็นต้องผ่าตัดหรือไม่ ไม่จำเป็นเสมอไป หากแผลไม่จำกัดการเคลื่อนไหว ไม่แตกซ้ำ และไม่รบกวนการใช้ชีวิต อาจเฝ้าดูหรือรักษาแบบไม่ผ่าตัดก่อน การตัดสินใจขึ้นกับผลต่อการทำงานมากกว่าความเจ็บเพียงอย่างเดียว ### แผลเป็นหดรั้งกลับมาเป็นซ้ำได้หรือไม่ กลับมาได้ เพราะแผลใหม่ยังผ่านกระบวนการหดตัวตามธรรมชาติ และบริเวณเหนือข้อรับแรงดึงซ้ำ ความเสี่ยงขึ้นกับความลึก ตำแหน่ง วิธีปิดแผล และความต่อเนื่องของกายภาพบำบัดหรือการใช้อุปกรณ์ดาม ### ต้องปลูกถ่ายผิวหนังทุกคนหรือไม่ ไม่จำเป็น ผู้ที่มีแผลแคบและผิวรอบข้างเพียงพออาจเย็บจัดแนวหรือใช้แผ่นเนื้อเยื่อข้างเคียงได้ การปลูกถ่ายผิวหนังใช้เมื่อเกิดช่องว่างที่ปิดตรง ๆ ไม่ได้และพื้นแผลเหมาะสม ([PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10934418/)) ### ผิวหนังที่นำมาปลูกจะมีสีเหมือนเดิมหรือไม่ สีและผิวสัมผัสอาจต่างจากบริเวณรอบข้าง โดยขึ้นกับตำแหน่งที่เก็บผิว ความหนา สีผิว และการเปลี่ยนแปลงของแผลตามเวลา ศัลยแพทย์จะเลือกบริเวณเก็บผิวโดยคำนึงถึงทั้งการติดของผิวและแผลที่ตำแหน่งผู้ให้ ### หลังผ่าตัดจะขยับข้อได้ทันทีหรือไม่ บางกรณีเริ่มขยับได้เร็ว แต่บางกรณีต้องตรึงเพื่อปกป้องผิวที่ปลูกถ่าย แนวเย็บ หรือแผ่นเนื้อเยื่อ จังหวะเริ่มบริหารต้องเป็นคำสั่งเฉพาะของทีมผ่าตัด เพราะเริ่มเร็วหรือช้าเกินไปต่างก็สร้างปัญหาได้ ### ต้องทำกายภาพบำบัดหรือไม่ ผู้ที่ผ่าตัดบริเวณข้อ มือ แขน หรือขามักได้ประโยชน์จากการฟื้นฟูอย่างเป็นระบบ การบริหารช่วยลดความแข็งและรักษาช่วงการเคลื่อนไหว ส่วนความถี่และระยะเวลาขึ้นกับความรุนแรงและวิธีผ่าตัด ### อุปกรณ์ดามต้องใส่นานแค่ไหน ไม่มีระยะเดียวสำหรับทุกคน เพราะบางคนใช้เพื่อปกป้องแผลช่วงต้น ขณะที่บางคนใช้เพื่อป้องกันการหดรั้งระยะยาว ทีมผ่าตัดหรือนักบำบัดจะปรับตามการหายของแผล ช่วงการเคลื่อนไหว และสภาพผิว ### การผ่าตัดเจ็บมากหรือไม่ มีอาการปวดและตึงได้ โดยเฉพาะในช่วงแรกและบริเวณที่เก็บผิวหนัง ความปวดขึ้นกับขนาดแผล วิธีผ่าตัด และความไวต่อความเจ็บของแต่ละคน หากปวดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วหรือไม่สอดคล้องกับที่แพทย์อธิบาย ต้องตรวจหาก้อนเลือด การกดรัด หรือการติดเชื้อ ### แผลเป็นหดรั้งในเด็กควรรอให้โตก่อนหรือไม่ ไม่ควรรอโดยอัตโนมัติ หากแผลจำกัดการเจริญเติบโต ดึงข้อผิดรูป หรือรบกวนพัฒนาการ การรักษาอาจจำเป็นก่อนโตเต็มที่ แต่เด็กยังเติบโตและอาจต้องติดตามหรือรักษาเพิ่มเติม จึงต้องวางแผนร่วมกับทีมที่ดูแลการฟื้นฟูระยะยาว ### ถ้าเป็นเบาหวานผ่าตัดได้หรือไม่ ผ่าตัดได้ในบางราย แต่ต้องประเมินการควบคุมระดับน้ำตาล การไหลเวียนเลือด การติดเชื้อ และการหายของแผลก่อน เบาหวานที่ยังควบคุมไม่เหมาะสมอาจทำให้แพทย์เลื่อนการผ่าตัดเพื่อปรับความเสี่ยงก่อน ### สูบบุหรี่มีผลต่อการผ่าตัดหรือไม่ มีผล เพราะนิโคตินและควันบุหรี่ลดการไหลเวียนและเพิ่มปัญหาการหายของแผล โดยเฉพาะเมื่อใช้ผิวหนังปลูกถ่ายหรือแผ่นเนื้อเยื่อ ควรแจ้งทีมรักษาตรงไปตรงมา รวมถึงบุหรี่ไฟฟ้าและผลิตภัณฑ์นิโคตินอื่น ### ต้องผ่าตัดครั้งเดียวจบหรือไม่ ไม่เสมอไป แผลกว้าง หลายตำแหน่ง หรือมีข้อ เอ็น และกล้ามเนื้อร่วมด้วยอาจต้องรักษาเป็นระยะ บางคนต้องแก้การหดรั้งซ้ำเมื่อแผลเปลี่ยนไปหรือร่างกายเติบโต ศัลยแพทย์ควรอธิบายเป้าหมายของแต่ละระยะก่อนเริ่มรักษา ### ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์เรื่องอะไร ควรถามว่าข้อจำกัดเกิดจากผิวหนังหรือโครงสร้างลึก วิธีปิดแผลที่วางแผนไว้คืออะไร มีแผนสำรองแบบใด ต้องใช้อุปกรณ์ดามหรือกายภาพนานเพียงใด และผลที่คาดหวังได้จริงต่อกิจกรรมสำคัญของคุณคืออะไร นอกจากนี้ควรถามถึงแผลบริเวณที่เก็บผิว ความเสี่ยงหดรั้งซ้ำ และสัญญาณที่ต้องกลับโรงพยาบาลทันที ## ข้อมูลอ้างอิง 1. [PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Management of Scar Contractures of the Hand—Our Therapeutic ...](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10934418/) — เกี่ยวกับ Scar contracture release — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 2. [NHS: Information and advice following Dupuytren's surgery | CUH](https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/information-and-advice-following-dupuytrens-surgery/) — เกี่ยวกับ Scar contracture release — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 3. [Cleveland Clinic: Contracture: What It Is, Types, Prevention & Treatment](https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/contracture) — เกี่ยวกับ Scar contracture release — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) > ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ > หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที