# ผ่าตัดไส้ตรงยื่น

**ผ่าตัดไส้ตรงยื่น (Rectal-prolapse repair) คือการนำไส้ตรงที่เลื่อนหรือยื่นออกทางทวารหนักกลับเข้าที่ แล้วเย็บยึด ตัดส่วนที่ยื่น หรือซ่อมผ่านทวารหนักตามความเหมาะสม เพื่อบรรเทาก้อนยื่น ความลำบากในการถ่าย และปัญหากลั้นอุจจาระ การต้องผ่าตัดไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องใช้วิธีเดียวกัน ศัลยแพทย์จะเลือกแนวทางจากขนาดของส่วนที่ยื่น อาการท้องผูกหรือกลั้นอุจจาระไม่ได้ สุขภาพโดยรวม และความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก**

## ประเด็นสำคัญ

- ผู้ใหญ่ที่มีไส้ตรงยื่นเต็มชั้นมักต้องพิจารณาการผ่าตัด เพราะภาวะนี้อาจมากขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป แต่เด็กและผู้ที่ยื่นเฉพาะเยื่อบุอาจมีแนวทางรักษาต่างออกไป
- การผ่าตัดทำได้ทั้งผ่านหน้าท้องและผ่านบริเวณทวารหนัก ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน วิธีที่เลือกขึ้นกับลักษณะการยื่น อาการร่วม สุขภาพ และประสบการณ์ของทีมผ่าตัด
- การพักฟื้นจนกลับไปทำกิจกรรมตามปกติมักใช้เวลาหลายสัปดาห์ ต้องลดการเบ่ง ป้องกันท้องผูก และสังเกตไข้ ปวดมากขึ้น เลือดออกไม่หยุด หรืออาการผิดปกติของการขับถ่าย

## ผ่าตัดไส้ตรงยื่น คืออะไร

[ไส้ตรง](/hdcare/rectal-resection/)เป็นส่วนปลายของ[ลำไส้ใหญ่](/hdcare/colectomy/) อยู่ก่อนถึงทวารหนัก ภาวะไส้ตรงยื่นเกิดเมื่อไส้ตรงเคลื่อนต่ำลงและโผล่ออกทางทวารหนัก บางคนเห็นก้อนเฉพาะตอนเบ่งถ่ายแล้วก้อนกลับเข้าไปเอง บางคนต้องใช้นิ้วช่วยดันกลับ และในรายที่เป็นมาก ก้อนอาจค้างอยู่ด้านนอกตลอดเวลา

ลักษณะของภาวะนี้แบ่งได้กว้างๆ เป็น 3 แบบ

| ลักษณะ | หมายถึงอะไร |
|---|---|
| ยื่นเต็มชั้น | ผนังไส้ตรงทุกชั้นเคลื่อนและโผล่ออกทางทวารหนัก |
| เยื่อบุยื่น | เฉพาะเยื่อบุด้านในยื่นออกมา ไม่ใช่ผนังทั้งหมด |
| ยื่นซ้อนอยู่ด้านใน | ลำไส้พับซ้อนเข้าไปในส่วนที่อยู่ติดกัน แต่ยังไม่โผล่พ้นทวารหนัก |

อาการที่พบได้ ได้แก่ มีก้อนสีแดงหรือชมพูยื่นขณะถ่าย รู้สึกถ่ายไม่สุด มีมูกหรือเลือดเปื้อน ปวดหรือระคายบริเวณทวารหนัก ท้องผูก และกลั้นลมหรืออุจจาระได้ไม่ดี อาการบางอย่างคล้ายริดสีดวงทวาร จึงต้องตรวจให้แน่ชัดก่อนวางแผนรักษา

เป้าหมายของการผ่าตัดคือทำให้ไส้ตรงกลับไปอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม ลดการยื่นซ้ำ และช่วยควบคุมอาการที่เกี่ยวข้องกับการขับถ่าย วิธีหลักมีสองกลุ่ม ได้แก่ การซ่อมผ่านหน้าท้อง ซึ่งมักดึงไส้ตรงขึ้นแล้วยึดไว้ในอุ้งเชิงกราน และการซ่อมผ่านทวารหนักหรือฝีเย็บ ซึ่งตัดหรือพับส่วนที่ยื่นแล้วเย็บลำไส้กลับเข้าหากัน [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/4550-rectal-prolapse-surgery-rectopexy)

การผ่าตัดช่วยให้อาการดีขึ้นได้ในคนจำนวนมาก แต่ไม่อาจรับประกันว่าก้อนจะไม่ยื่นซ้ำ หรืออาการท้องผูกและกลั้นอุจจาระไม่ได้จะหายทั้งหมด บางคนอาจมีท้องผูกมากขึ้นหลังผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อมีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวลำไส้หรือกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานร่วมอยู่เดิม

## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

### ผู้ที่มักได้รับการพิจารณาผ่าตัด

การผ่าตัดมักเหมาะกับผู้ใหญ่ที่ได้รับการยืนยันว่ามีไส้ตรงยื่นเต็มชั้น โดยเฉพาะเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

- ก้อนยื่นบ่อยขึ้น ใหญ่ขึ้น หรือไม่กลับเข้าเอง
- ต้องใช้นิ้วดันก้อนกลับหลังถ่าย
- มีมูก เลือดออก การระคายเคือง หรือแผลบริเวณก้อน
- ถ่ายลำบาก รู้สึกถ่ายไม่สุด หรือมีท้องผูกเรื้อรัง
- กลั้นลม มูก หรืออุจจาระไม่ได้
- อาการรบกวนการเดิน การทำงาน การนอน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน
- มีความเสี่ยงที่ก้อนจะบวม ติดค้าง หรือเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ

ในผู้ใหญ่ ภาวะไส้ตรงยื่นมักไม่กลับเป็นปกติด้วยตัวเอง และอาจทำให้ปัญหาการกลั้นอุจจาระแย่ลงเมื่อปล่อยไว้นาน การผ่าตัดจึงเป็นการรักษาหลักเมื่อเป็นการยื่นเต็มชั้นและผู้ป่วยรับการผ่าตัดได้ [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/4550-rectal-prolapse-surgery-rectopexy)

อย่างไรก็ตาม การเห็นก้อนยื่นไม่ได้แปลว่าต้องเข้าห้องผ่าตัดทันที ศัลยแพทย์ต้องแยกจากริดสีดวงทวาร เยื่อบุไส้ตรงยื่น และความผิดปกติอื่น อาจตรวจทวารหนัก ให้ลองเบ่ง หรือตรวจการขับถ่ายเพิ่มเติมหากก้อนไม่ปรากฏในวันตรวจ

### ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด

การผ่าตัดอาจถูกเลื่อน ปรับวิธี หรือไม่ใช่ทางเลือกแรกในกรณีต่อไปนี้

- ยังไม่ยืนยันว่าเป็นไส้ตรงยื่นเต็มชั้น
- เป็นการยื่นเพียงเล็กน้อยและอาการควบคุมได้ด้วยการแก้ท้องผูกหรือฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน
- มีการติดเชื้อ โรคหัวใจหรือปอดที่ยังควบคุมไม่ดี หรือภาวะอื่นที่เพิ่มความเสี่ยงจากการผ่าตัด
- มีภาวะขาดสารอาหารหรือร่างกายอ่อนแอมาก จนควรปรับสุขภาพก่อน
- กำลังตั้งครรภ์หรือมีแผนการรักษาอื่นที่ทำให้ควรเลื่อนเวลา โดยต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล
- รับยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและยังจัดแผนปรับยาอย่างปลอดภัยไม่ได้

อายุสูงไม่ใช่เหตุผลตัดสิทธิ์การผ่าตัดโดยลำพัง ผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคร่วมมากอาจเหมาะกับการซ่อมผ่านทวารหนัก เพราะหลีกเลี่ยงแผลหน้าท้องและอาจใช้การระงับความรู้สึกที่ต่างออกไป แต่แนวทางนี้ก็มีข้อจำกัดและอาจยื่นซ้ำได้ ศัลยแพทย์จะชั่งระหว่างความทนต่อการผ่าตัด ผลที่ต้องการ และความเสี่ยงเฉพาะบุคคล

สำหรับเด็ก สาเหตุและการรักษาแตกต่างจากผู้ใหญ่ เด็กจำนวนมากมีภาวะนี้ร่วมกับท้องผูก ท้องเสีย หรือโรคพื้นเดิม และมักเริ่มจากการรักษาสาเหตุนั้นก่อน การผ่าตัดพบว่าใช้ไม่บ่อยเมื่อเทียบกับผู้ใหญ่

## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนกำหนดวิธีผ่าตัด แพทย์จะถามลักษณะก้อน ความถี่ที่ยื่น ความสามารถในการดันกลับ พฤติกรรมการถ่าย ท้องผูก และการกลั้นอุจจาระ คุณควรบอกตามจริงแม้อาการจะทำให้รู้สึกอาย เพราะข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการเลือกวิธีผ่าตัด

การประเมินอาจรวมถึงการตรวจร่างกาย ตรวจทวารหนัก ตรวจเลือด และตรวจหัวใจหรือปอดตามอายุและโรคร่วม บางคนอาจต้องตรวจลำไส้ใหญ่หรือการทำงานของอุ้งเชิงกรานเพิ่มเติม โดยเฉพาะเมื่อมีเลือดออก ท้องผูกมาก หรืออาการไม่ตรงไปตรงมา

### อาหารและการเตรียมลำไส้

โรงพยาบาลจะแจ้งว่าให้หยุดอาหารและเครื่องดื่มเมื่อใด คำสั่งแตกต่างกันตามเวลาผ่าตัด ชนิดยาระงับความรู้สึก และโรคประจำตัว ควรทำตามเวลาที่ได้รับอย่างเคร่งครัด หากเผลอกินหรือดื่ม ให้แจ้งทีมรักษา ไม่ควรปกปิด เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงที่อาหารหรือของเหลวจากกระเพาะจะไหลเข้าปอดขณะระงับความรู้สึก

ผู้ป่วยบางรายต้องรับประทานอาหารเหลวใส ใช้ยาระบาย หรือสวนล้างลำไส้ก่อนผ่าตัด แต่ไม่ใช่ทุกคนที่ใช้แผนเดียวกัน อย่าซื้อยาระบายหรือสวนล้างเอง ทีมผ่าตัดจะระบุว่าต้องเตรียมแบบใดและเริ่มเมื่อใด [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/4550-rectal-prolapse-surgery-rectopexy)

### ยาที่ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบ

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปในวันประเมิน รวมถึง

- ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
- ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
- ยาความดัน ยาหัวใจ และยาขับปัสสาวะ
- ยาสเตียรอยด์หรือยากดภูมิคุ้มกัน
- ยาระบาย ยาแก้ปวด และยาที่ซื้อใช้เอง
- สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่เวลาไม่เหมือนกันในแต่ละคน ห้ามหยุดยาละลายลิ่มเลือด ยาหัวใจ หรือยาเบาหวานเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดจากชนิดยา เหตุผลที่ใช้ การทำงานของไต ความเสี่ยงเลือดออก และเวลาผ่าตัด

แจ้งประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุทางการแพทย์ ปัญหาจากการดมยาสลบครั้งก่อน ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และการใช้บุหรี่หรือแอลกอฮอล์ด้วย หากมีไข้ ไอมาก ท้องเสีย แผลติดเชื้อ หรือสุขภาพเปลี่ยนไปก่อนวันผ่าตัด ควรติดต่อโรงพยาบาล เพราะอาจต้องประเมินใหม่

### ของที่ควรนำไป

เตรียมบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา ผลตรวจเดิม รายชื่อยา และของใช้ส่วนตัวที่จำเป็น เลือกเสื้อผ้าหลวม สวมง่าย หากคาดว่าจะนอนโรงพยาบาล ให้นำอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อโรคประจำตัวตามคำแนะนำของทีมรักษา

ควรจัดคนพากลับบ้านและคนช่วยดูแลในช่วงแรก โดยเฉพาะถ้ายังปวดแผล เดินไม่คล่อง หรือใช้ยาที่ทำให้ง่วง ไม่ควรขับรถกลับเองหลังได้รับยาระงับความรู้สึก

## ขั้นตอนการผ่าตัด

ก่อนเริ่ม ทีมผ่าตัดจะยืนยันตัวผู้ป่วย ตำแหน่งและชนิดการผ่าตัด ตรวจความพร้อมเรื่องการงดอาหาร ยา และผลตรวจ วิสัญญีแพทย์จะอธิบายว่าจะใช้ยาสลบหรือการฉีดยาชาบริเวณหลังตามวิธีผ่าตัดและสุขภาพของคุณ

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การเลือกขึ้นกับว่าก้อนยื่นยาวเพียงใด มีท้องผูกหรือกลั้นอุจจาระไม่ได้หรือไม่ เคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อนหรือไม่ มีอวัยวะอุ้งเชิงกรานหย่อนร่วมด้วยหรือไม่ รวมถึงสุขภาพและอุปกรณ์ที่สถานพยาบาลมี [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/rectal-prolapse-surgery/about/pac-20384704)

### การผ่าตัดผ่านหน้าท้อง

ศัลยแพทย์อาจเปิดแผลหน้าท้อง หรือใช้วิธีส่องกล้องผ่านแผลขนาดเล็กหลายตำแหน่ง ขั้นตอนโดยทั่วไปคือ

1. ให้ยาสลบเพื่อให้หลับตลอดการผ่าตัด
2. เข้าสู่ช่องท้องและแยกไส้ตรงออกจากเนื้อเยื่อโดยรอบเท่าที่จำเป็น
3. ดึงไส้ตรงกลับขึ้นไปในอุ้งเชิงกราน
4. เย็บยึดไส้ตรงไว้กับเนื้อเยื่อแข็งแรงด้านหลังอุ้งเชิงกราน บางกรณีอาจใช้วัสดุเสริมตามข้อบ่งชี้
5. หากมีลำไส้ใหญ่ส่วนหนึ่งยาวหรือมีท้องผูกรุนแรง ศัลยแพทย์อาจตัดลำไส้บางส่วนแล้วต่อลำไส้กลับเข้าหากัน
6. ตรวจเลือดออกและอวัยวะใกล้เคียง ก่อนปิดแผล

หากวางแผนใช้ตาข่ายหรือวัสดุเสริม ศัลยแพทย์ควรอธิบายชนิดและตำแหน่งของวัสดุ รวมถึงความเสี่ยงเฉพาะ เช่น การติดเชื้อ การเคลื่อนหรือกัดกร่อนเข้าสู่ไส้ตรงหรือช่องคลอด อาการปวดเรื้อรัง และโอกาสต้องผ่าตัดนำวัสดุออก ความเสี่ยงแตกต่างกันตามชนิดวัสดุ เทคนิค และปัจจัยของผู้ป่วย

การส่องกล้องใช้หลักการซ่อมคล้ายการเปิดหน้าท้อง แต่ทำผ่านแผลเล็กและใช้กล้องช่วยมอง ไม่ใช่ทุกคนจะเหมาะกับวิธีนี้ หากมีพังผืดมาก เลือดออก หรือพบสิ่งที่ทำให้ทำต่อโดยแผลเล็กไม่ปลอดภัย ศัลยแพทย์อาจต้องเปลี่ยนเป็นแผลเปิด

### การผ่าตัดผ่านทวารหนักหรือฝีเย็บ

วิธีนี้เข้าถึงส่วนที่ยื่นจากด้านล่าง จึงไม่มีแผลหน้าท้องที่มองเห็น ขั้นตอนแตกต่างกันตามลักษณะก้อน

**การตัดส่วนที่ยื่นออก:** ศัลยแพทย์ดึงลำไส้ส่วนที่ยื่นออกมา ตัดไส้ตรงและลำไส้ใหญ่ส่วนปลายที่เกิน แล้วต่อลำไส้ส่วนที่เหลือกลับเข้าหากัน อาจเย็บกระชับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานร่วมด้วย [North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust](https://www.nth.nhs.uk/resources/rectal-prolapse-altemeiers-procedure/)

**การตัดเยื่อบุและพับชั้นกล้ามเนื้อ:** มักพิจารณาเมื่อส่วนที่ยื่นไม่ยาวมาก ศัลยแพทย์ตัดเยื่อบุส่วนเกิน พับชั้นกล้ามเนื้อให้สั้นลง แล้วเย็บให้แน่นขึ้น

การซ่อมจากด้านล่างอาจทำภายใต้ยาสลบหรือยาชาบริเวณหลัง ขึ้นกับสุขภาพ วิธีผ่าตัด และการประเมินของวิสัญญีแพทย์ [Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust](https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/rectal-prolapse-and-perineal-repair/surgery)

หลังผ่าตัด ทีมรักษาจะเฝ้าดูชีพจร ความดัน การหายใจ ความปวด เลือดออก ปริมาณปัสสาวะ และการกลับมาทำงานของลำไส้ คุณอาจเริ่มจากจิบน้ำหรืออาหารเหลว แล้วเพิ่มอาหารตามการฟื้นตัว การลุกเดินเร็วเมื่อปลอดภัยช่วยลดภาวะแทรกซ้อนจากการนอนนาน

## ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดขึ้นกับวิธีที่เลือก ความยาวของส่วนที่ยื่น การมีพังผืด การตัดลำไส้ร่วมด้วย และสุขภาพของผู้ป่วย การซ่อมผ่านทวารหนักบางวิธีอาจใช้เวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงตามข้อมูลของสถานพยาบาลต่างประเทศ แต่การผ่าตัดผ่านหน้าท้องหรือกรณีซับซ้อนอาจนานกว่านั้น [Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust](https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/rectal-prolapse-and-perineal-repair/surgery) ทีมผ่าตัดในไทยจะให้ช่วงเวลาที่เหมาะกับแผนของคุณ เพราะเวลาเข้าห้องผ่าตัดยังรวมการเตรียมยาระงับความรู้สึกและการพักฟื้นหลังผ่าตัดด้วย

การระงับความรู้สึกมักเป็นดังนี้

| วิธีผ่าตัด | การระงับความรู้สึกที่อาจใช้ |
|---|---|
| ผ่านหน้าท้อง | โดยทั่วไปใช้ยาสลบ |
| ผ่านทวารหนักหรือฝีเย็บ | อาจใช้ยาสลบหรือยาชาบริเวณหลัง |
| มีการตัดลำไส้ร่วมด้วย | มักต้องประเมินและเฝ้าระวังใกล้ชิดมากขึ้น |

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ต้องนอนโรงพยาบาลอย่างน้อยช่วงสั้นๆ เพื่อรอดูการทำงานของลำไส้ การกินอาหาร การเดิน ปัสสาวะ และเลือดออก แหล่งข้อมูลต่างประเทศระบุช่วงตั้งแต่ประมาณหนึ่งคืนไปจนถึงหลายวัน และบางแนวทางรายงานว่าการผ่าตัดผ่านหน้าท้องอาจพักนานกว่าการซ่อมจากด้านล่าง [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/4550-rectal-prolapse-surgery-rectopexy) ระยะจริงในไทยขึ้นกับวิธีผ่าตัด โรคร่วม การฟื้นตัว และแนวทางของโรงพยาบาล

## พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวไม่ได้จบในวันที่กลับบ้าน ลำไส้ แผล และกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานต้องใช้เวลาปรับตัว โดยทั่วไปอาจกลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้ภายในประมาณ 4-6 สัปดาห์ แต่ผู้ที่เปิดแผลหน้าท้อง ตัดลำไส้ มีโรคร่วม หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนอาจใช้เวลานานกว่า [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/rectal-prolapse-surgery/about/pac-20384704)

| ช่วงเวลาโดยประมาณ | สิ่งที่มักเกิดขึ้น |
|---|---|
| วันแรกๆ | ปวดหรือตึงแผล อ่อนเพลีย ท้องอืด ถ่ายยังไม่เป็นปกติ ทีมรักษาช่วยให้ลุกเดินและเพิ่มอาหารทีละขั้น |
| สัปดาห์แรก | อาจมีมูก เลือดซึมเล็กน้อย หรือความถี่การถ่ายเปลี่ยน โดยเฉพาะหลังซ่อมผ่านทวารหนัก |
| หลายสัปดาห์แรก | เดินและทำกิจวัตรเบาๆ ได้มากขึ้น แต่ยังควรหลีกเลี่ยงการเบ่งและยกของหนักตามกำหนดของศัลยแพทย์ |
| ประมาณ 4-6 สัปดาห์ | หลายคนเริ่มกลับสู่กิจกรรมตามปกติ หากแผลหายดี ไม่มีภาวะแทรกซ้อน และงานไม่ใช้แรงมาก |
| หลังจากนั้น | การควบคุมการขับถ่ายและความแข็งแรงของอุ้งเชิงกรานอาจค่อยๆ เปลี่ยนต่อ บางคนต้องทำกายภาพอุ้งเชิงกราน |

ในช่วงแรก เป้าหมายสำคัญคือทำให้อุจจาระนุ่มและไม่ต้องเบ่ง ทีมรักษาอาจแนะนำให้ดื่มน้ำ รับประทานอาหารที่มีกากใย และใช้ยาช่วยให้อุจจาระนุ่มตามแผนเฉพาะบุคคล [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/rectal-prolapse-surgery/about/pac-20384704) อย่าเพิ่มยาระบายเองหากมีปวดท้องมาก ท้องบวม อาเจียน หรือไม่ผายลม เพราะอาจเป็นสัญญาณของปัญหาอื่น

การกลับไปทำงานขึ้นกับลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก หรือใช้แรงเบ่ง การขับรถควรรอจนเคลื่อนไหวและเหยียบเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บมาก และไม่ได้ใช้ยาที่ทำให้ง่วง ศัลยแพทย์จะกำหนดข้อจำกัดจากชนิดแผลและผลตรวจติดตาม

อาการกลั้นอุจจาระไม่ได้อาจดีขึ้นเมื่อก้อนที่ยืดกล้ามเนื้อหูรูดถูกแก้ไข แต่บางคนยังมีอาการต่อเนื่อง โดยเฉพาะหากเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงมานาน ส่วนท้องผูกอาจดีขึ้น คงเดิม หรือแย่ลงได้ จึงควรบอกศัลยแพทย์ให้ชัดเจนตั้งแต่ก่อนผ่าตัดว่าอาการใดรบกวนคุณมากที่สุด

## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ทุกวิธีมีความเสี่ยง และชนิดของความเสี่ยงต่างกันระหว่างการซ่อมผ่านหน้าท้องกับผ่านทวารหนัก ทีมผ่าตัดควรอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับวิธีที่เสนอ ไม่ใช่เพียงความเสี่ยงทั่วไปของการผ่าตัด

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

- เลือดออกจากแผลหรือบริเวณต่อลำไส้
- แผลติดเชื้อ การติดเชื้อในช่องท้อง หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
- ปฏิกิริยาหรือภาวะแทรกซ้อนจากยาสลบและยาชา
- ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำที่ขา หรือลิ่มเลือดไปปอด
- บาดเจ็บต่อกระเพาะปัสสาวะ อวัยวะสืบพันธุ์ เส้นประสาท หรือเนื้อเยื่อข้างเคียง
- ลำไส้ทำงานช้าหรืออุดตัน
- รอยต่อลำไส้รั่ว ซึ่งอาจทำให้ติดเชื้อรุนแรงและต้องผ่าตัดซ้ำ
- ท้องผูกเกิดใหม่หรือแย่ลง
- กลั้นลม มูก หรืออุจจาระไม่ได้ชั่วคราวหรือต่อเนื่อง
- ช่องเชื่อมผิดปกติระหว่างไส้ตรงกับอวัยวะใกล้เคียง
- ไส้ตรงยื่นซ้ำและอาจต้องรักษาเพิ่มเติม

หลังผ่าตัดผ่านทวารหนัก อาจมีมูกหรืออุจจาระเล็ดในช่วงแรกจากการที่ทวารหนักถูกยืดระหว่างผ่าตัด อาการอาจค่อยๆ ดีขึ้น แต่บางคนมีปัญหาต่อเนื่อง [North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust](https://www.nth.nhs.uk/resources/rectal-prolapse-altemeiers-procedure/)

การรั่วของรอยต่อลำไส้พบไม่บ่อยแต่เป็นภาวะสำคัญ เพราะอาจต้องให้ยารักษาการติดเชื้อ ระบายหนอง ผ่าตัดซ้ำ หรือทำช่องเปิดลำไส้ที่หน้าท้องเป็นการชั่วคราวหรือถาวรตามความรุนแรง [North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust](https://www.nth.nhs.uk/resources/rectal-prolapse-altemeiers-procedure/)

โอกาสยื่นซ้ำขึ้นกับวิธีผ่าตัด ความแข็งแรงของเนื้อเยื่อ ภาวะท้องผูก การเบ่ง และสุขภาพโดยรวม แหล่งข้อมูลต่างประเทศรายงานตัวเลขต่างกันและไม่ควรนำมาใช้ทำนายผลของแต่ละคนโดยตรง สิ่งสำคัญคือถามศัลยแพทย์ว่าเหตุใดวิธีที่เสนอจึงเหมาะกับคุณ และหากยื่นซ้ำจะมีแผนจัดการอย่างไร

## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

<!-- hdcare:emergency -->
> **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที
>
> อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้

| อาการ | เหตุผลที่ไม่ควรรอดูเอง |
|---|---|
| ไข้ หนาวสั่น หรืออ่อนเพลียลงชัดเจน | อาจเป็นการติดเชื้อ |
| ปวดท้องหรือปวดแผลมากขึ้นเรื่อยๆ | อาจมีเลือดออก ติดเชื้อ หรือลำไส้มีปัญหา |
| ท้องบวมมาก อาเจียน หรือกินดื่มไม่ได้ | อาจเกิดลำไส้ทำงานช้าหรืออุดตัน |
| เลือดสดออกมาก ออกต่อเนื่อง หรือมีลิ่มเลือด | ต้องประเมินเลือดออกจากแผลหรือรอยต่อลำไส้ |
| แผลบวมแดง ร้อน มีหนอง หรือแยกออก | อาจเป็นแผลติดเชื้อ |
| ไม่ผายลม ไม่ถ่าย ร่วมกับปวดหรือท้องบวม | ต้องประเมินการอุดตันหรือการทำงานของลำไส้ |
| หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด | อาจเป็นลิ่มเลือดไปปอดหรือปัญหาหัวใจและปอด |
| ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือปวด | อาจเป็นลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ |
| ปัสสาวะไม่ออก เวียนศีรษะมาก หรือเป็นลม | อาจมีการคั่งปัสสาวะ ขาดน้ำ หรือเสียเลือด |
| ก้อนยื่นกลับออกมาและบวมมาก ดันไม่กลับ หรือมีสีคล้ำ | อาจมีการรัดหรือเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ |

เลือดซึมเล็กน้อยหรือมูกอาจพบได้หลังการผ่าตัดบางวิธี แต่ถ้าปริมาณเพิ่มขึ้น ไม่หยุด หรือมาพร้อมปวดมาก ไข้ หน้ามืด หรือใจสั่น ควรรับการประเมินทันที ไม่ควรใช้คำว่า “เป็นอาการปกติหลังผ่าตัด” เพื่อรอดูอาการที่กำลังแย่ลง

## ทางเลือกอื่น

การรักษาโดยไม่ผ่าตัดช่วยลดอาการและการเบ่งได้ แต่โดยทั่วไปไม่สามารถแก้ไส้ตรงยื่นเต็มชั้นในผู้ใหญ่ให้กลับเข้าที่อย่างถาวร อย่างไรก็ตาม วิธีเหล่านี้ยังมีบทบาทเมื่ออาการน้อย ยังไม่พร้อมผ่าตัด หรือมีสาเหตุร่วมที่ต้องแก้ก่อน

### การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

- ปรับอาหารและน้ำเพื่อให้อุจจาระนุ่ม
- ใช้ยาระบายหรือยาช่วยให้อุจจาระนุ่มตามแผนแพทย์
- ฝึกนิสัยการขับถ่าย ไม่กลั้นนานและไม่เบ่งต่อเนื่อง
- รักษาท้องเสีย ไอเรื้อรัง หรือปัญหาที่เพิ่มแรงดันในช่องท้อง
- ทำกายภาพกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานเมื่อมีความผิดปกติของการทำงานร่วมด้วย
- ดูแลผิวหนังรอบทวารหนักหากมีมูกหรืออุจจาระเล็ด

วิธีเหล่านี้อาจเพียงพอสำหรับเยื่อบุยื่นบางราย เด็ก หรือผู้ที่ไม่เหมาะกับการผ่าตัด แต่ผู้ใหญ่ที่มีไส้ตรงยื่นเต็มชั้นและมีอาการมากมักต้องกลับมาพิจารณาการผ่าตัด [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/4550-rectal-prolapse-surgery-rectopexy)

### ทางเลือกการผ่าตัดแบบอื่น

หากจำเป็นต้องผ่าตัด ทางเลือกไม่ได้มีเพียงวิธีเดียว คุณอาจได้รับข้อเสนอให้

- ซ่อมผ่านหน้าท้องแบบเปิด
- ซ่อมผ่านหน้าท้องด้วยการส่องกล้อง
- ยึดไส้ตรงอย่างเดียว หรือยึดพร้อมตัดลำไส้บางส่วน
- ตัดส่วนที่ยื่นผ่านทวารหนัก
- ตัดเยื่อบุและพับชั้นกล้ามเนื้อผ่านทวารหนัก
- ซ่อมภาวะ[อวัยวะอุ้งเชิงกรานหย่อน](/hdcare/pelvic-organ-prolapse-repair/)อื่นร่วมกัน หากมีข้อบ่งชี้

ควรถามว่าทางเลือกแต่ละแบบมีผลต่อท้องผูก การกลั้นอุจจาระ แผลผ่าตัด ระยะพักฟื้น และโอกาสยื่นซ้ำอย่างไรสำหรับกรณีของคุณ หากยังไม่แน่ใจ การขอความเห็นจากศัลยแพทย์ที่ดูแลโรคลำไส้ใหญ่และทวารหนักอีกคนเป็นทางเลือกที่สมเหตุผล โดยเฉพาะเมื่อมีหลายวิธีที่ทำได้

## สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการที่กองทุนหรือกรมธรรม์ครอบคลุม ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะแม้เป็นโรคเดียวกัน ขั้นตอนอนุมัติอาจต่างกัน

### บัตรทอง

เริ่มติดต่อหน่วยบริการประจำตามสิทธิ หากหน่วยบริการนั้นไม่มีศัลยแพทย์หรือความพร้อมสำหรับการผ่าตัด อาจออกเอกสารส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพ ถามให้ชัดว่าใบส่งต่อครอบคลุมการตรวจก่อนผ่าตัด การนอนโรงพยาบาล และการติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่

กรณีมีอาการฉุกเฉิน เช่น ก้อนบวมคล้ำ ดันกลับไม่ได้ เลือดออกมาก หรือปวดรุนแรง ไม่ควรรอขั้นตอนนัดตามปกติ ให้ไปห้องฉุกเฉินเพื่อประเมินก่อน

### ประกันสังคม

ติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้เพื่อรับการตรวจและยืนยันข้อบ่งชี้ หากต้องใช้สถานพยาบาลอื่น อาจต้องผ่านระบบส่งต่อตามเงื่อนไขของสิทธิ ควรถามเรื่องเอกสาร การตรวจที่ต้องทำล่วงหน้า และสถานที่ติดตามผลหลังออกจากโรงพยาบาล

### ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจเงื่อนไขกรมธรรม์เรื่องโรคที่เป็นมาก่อน ระยะรอ วงเงินห้องพัก การผ่าตัด การใช้วัสดุทางการแพทย์ และการขออนุมัติก่อนรักษา ขอให้โรงพยาบาลส่งรายละเอียดชื่อหัตถการ วิธีผ่าตัดที่วางแผน และระยะนอนโรงพยาบาลโดยประมาณให้บริษัทประกันพิจารณา

การอนุมัติเบื้องต้นไม่จำเป็นต้องหมายความว่าทุกรายการจะได้รับความคุ้มครอง หากระหว่างผ่าตัดต้องเปลี่ยนวิธี ตัดลำไส้ หรือดูแลภาวะแทรกซ้อน ควรถามบริษัทประกันล่วงหน้าว่าต้องแจ้งเพิ่มเติมอย่างไร

### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

## คำถามที่พบบ่อย

### ผ่าตัดไส้ตรงยื่นจำเป็นทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นทุกคน แต่ผู้ใหญ่ที่มีไส้ตรงยื่นเต็มชั้นและมีอาการมักต้องพิจารณาผ่าตัด เพราะการปรับอาหารหรือใช้ยาระบายช่วยลดการเบ่งได้แต่ไม่ได้นำเนื้อเยื่อกลับเข้าที่อย่างถาวร เด็ก ผู้ที่ยื่นเฉพาะเยื่อบุ หรือผู้มีความเสี่ยงผ่าตัดสูงอาจเริ่มด้วยแนวทางอื่นก่อน

### ไส้ตรงยื่นเหมือนริดสีดวงทวารหรือไม่

ไม่เหมือนกัน แม้ทั้งสองภาวะทำให้เห็นก้อนออกจากทวารหนักได้ ริดสีดวงเกิดจากหลอดเลือดและเนื้อเยื่อบริเวณทวารหนัก ส่วนไส้ตรงยื่นคือผนังไส้ตรงเคลื่อนลงมา การตรวจโดยแพทย์ช่วยแยกโรคและป้องกันการรักษาผิดวิธี

### เลือกผ่าตัดผ่านหน้าท้องหรือผ่านทวารหนักดีกว่า

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การผ่าตัดผ่านหน้าท้องอาจเหมาะกับผู้ที่สุขภาพแข็งแรงและต้องการการยึดไส้ตรงจากด้านบน ส่วนการผ่าตัดผ่านทวารหนักอาจเหมาะกับผู้ที่ไม่ควรรับการผ่าตัดช่องท้องขนาดใหญ่หรือมีส่วนยื่นที่ซ่อมจากด้านล่างได้ ศัลยแพทย์ต้องพิจารณาท้องผูก การกลั้นอุจจาระ โรคร่วม และการยื่นซ้ำร่วมกัน

### ต้องดมยาสลบหรือไม่

การผ่าตัดผ่านหน้าท้องโดยทั่วไปใช้ยาสลบ ส่วนการซ่อมผ่านทวารหนักอาจใช้ยาสลบหรือยาชาบริเวณหลังได้ การตัดสินใจขึ้นกับวิธีผ่าตัด โรคหัวใจและปอด ยาที่ใช้ และการประเมินของวิสัญญีแพทย์

### หลังผ่าตัดต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

ส่วนใหญ่นอนโรงพยาบาลตั้งแต่ช่วงสั้นๆ ไปจนถึงหลายวัน ขึ้นกับวิธีผ่าตัด การตัดลำไส้ร่วมด้วย การกินอาหาร การขับถ่าย และโรคประจำตัว แหล่งข้อมูลต่างประเทศให้ช่วงแตกต่างกัน จึงควรใช้แผนจากโรงพยาบาลที่ผ่าตัดจริงเป็นหลัก

### หลังผ่าตัดจะถ่ายอุจจาระได้ตามปกติเมื่อใด

ลำไส้มักค่อยๆ กลับมาทำงานในช่วงวันแรกๆ แต่ความถี่และลักษณะอุจจาระอาจเปลี่ยนอยู่หลายสัปดาห์ บางคนถ่ายบ่อย มีมูก หรือควบคุมได้ไม่ดีในช่วงแรก ขณะที่บางคนท้องผูก ทีมรักษาจะช่วยปรับอาหาร น้ำ และยาตามอาการ

### อาการกลั้นอุจจาระไม่ได้จะดีขึ้นหรือไม่

อาการอาจดีขึ้นเมื่อไส้ตรงไม่ยื่นมารบกวนกล้ามเนื้อหูรูด แต่ไม่สามารถรับประกันได้ หากกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทเสียหน้าที่มานาน อาการอาจคงอยู่และต้องใช้กายภาพอุ้งเชิงกรานหรือการรักษาเพิ่มเติม

### ผ่าตัดแล้วท้องผูกจะหายหรือไม่

ท้องผูกอาจดีขึ้น คงเดิม หรือแย่ลง ขึ้นกับสาเหตุและวิธีผ่าตัด หากคุณมีท้องผูกรุนแรงก่อนผ่าตัด ต้องบอกศัลยแพทย์ เพราะอาจต้องตรวจเพิ่มเติมและนำข้อมูลนี้มาเลือกว่าจะยึดไส้ตรงอย่างเดียวหรือตัดลำไส้บางส่วนร่วมด้วย

### ไส้ตรงยื่นกลับมาเป็นซ้ำได้หรือไม่

เป็นซ้ำได้ทุกวิธี แต่โอกาสแตกต่างตามชนิดการผ่าตัด ความแข็งแรงของเนื้อเยื่อ ท้องผูก การเบ่ง และสุขภาพโดยรวม การทำให้อุจจาระนุ่มและรักษาปัจจัยที่เพิ่มแรงดันในช่องท้องช่วยลดแรงกระทำต่อบริเวณที่ซ่อม แต่ไม่อาจป้องกันได้ทั้งหมด

### หลังผ่าตัดมีเลือดออกได้หรือไม่

เลือดซึมเล็กน้อยอาจพบได้ โดยเฉพาะหลังผ่าตัดผ่านทวารหนัก แต่เลือดสดปริมาณมาก ออกไม่หยุด มีลิ่มเลือด หน้ามืด ใจสั่น หรือปวดมากขึ้นไม่ควรรอดูเอง ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉิน

### กลับไปทำงานและออกกำลังกายได้เมื่อใด

งานเบาอาจกลับได้ก่อนงานใช้แรง ส่วนการกลับสู่กิจกรรมเต็มที่มักใช้เวลาหลายสัปดาห์ โดยแหล่งข้อมูลหนึ่งระบุประมาณ 4-6 สัปดาห์ ทั้งนี้ขึ้นกับวิธีผ่าตัด แผล และสุขภาพของแต่ละคน [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/rectal-prolapse-surgery/about/pac-20384704) ควรรอศัลยแพทย์อนุญาตก่อนยกของหนักหรือออกกำลังกายที่เพิ่มแรงดันในช่องท้อง

### ต้องทำช่องเปิดลำไส้ที่หน้าท้องหรือไม่

ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำเป็นประจำในการผ่าตัดทุกคน แต่อาจจำเป็นในกรณีซับซ้อน เช่น รอยต่อลำไส้รั่ว การติดเชื้อรุนแรง หรือเนื้อเยื่อไม่ปลอดภัยต่อการต่อลำไส้ทันที ศัลยแพทย์ควรอธิบายก่อนผ่าตัดว่ากรณีของคุณมีโอกาสต้องทำหรือไม่ และหากต้องทำจะเป็นชั่วคราวหรืออาจถาวร

### ถ้าก้อนยื่นออกมาก่อนถึงวันผ่าตัดควรทำอย่างไร

หากก้อนยังกลับเข้าได้และไม่มีอาการรุนแรง ให้ลดการเบ่งและติดต่อทีมรักษาหากยื่นบ่อยขึ้น แต่ถ้าก้อนบวมมาก ปวดมาก มีสีคล้ำ เลือดออกมาก หรือดันกลับไม่ได้ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะเนื้อเยื่ออาจถูกกดรัดและขาดเลือด

### ควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดก่อนตัดสินใจ

ควรถามว่าคุณเป็นไส้ตรงยื่นชนิดใด เหตุใดจึงแนะนำวิธีนี้ ต้องตัดลำไส้หรือใช้วัสดุเสริมหรือไม่ วิธีดังกล่าวมีผลต่อท้องผูกและการกลั้นอุจจาระอย่างไร ต้องนอนโรงพยาบาลและหยุดงานประมาณเท่าใด รวมถึงหากเกิดการยื่นซ้ำหรือรอยต่อลำไส้รั่วจะจัดการอย่างไร การได้คำตอบเฉพาะกรณีช่วยให้ตัดสินใจได้มากกว่าการเปรียบเทียบชื่อวิธีผ่าตัดเพียงอย่างเดียว

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [Cleveland Clinic: Rectal Prolapse Surgery (Rectopexy): Recovery & Complications](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/4550-rectal-prolapse-surgery-rectopexy) — เกี่ยวกับ Rectal prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
2. [NHS: Rectal Prolapse: Altemeier's Procedure](https://www.nth.nhs.uk/resources/rectal-prolapse-altemeiers-procedure/) — เกี่ยวกับ Rectal prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
3. [NHS: Rectal prolapse and perineal repair - Surgery](https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/rectal-prolapse-and-perineal-repair/surgery) — เกี่ยวกับ Rectal prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
4. [Mayo Clinic: Rectal prolapse surgery](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/rectal-prolapse-surgery/about/pac-20384704) — เกี่ยวกับ Rectal-prolapse repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

> หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที