# ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมาก **ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate-cancer surgery) คือการนำต่อมลูกหมากทั้งหมด ถุงน้ำเชื้อ และบางครั้งต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียงออก เพื่อรักษามะเร็งที่ยังจำกัดอยู่ในบริเวณต่อมลูกหมากเป็นหลัก การตัดสินใจไม่ได้ดูแค่ว่าพบมะเร็งหรือไม่ แต่ต้องชั่งระยะและความรุนแรงของโรค อายุ สุขภาพโดยรวม ตลอดจนผลที่อาจเกิดกับการกลั้นปัสสาวะและการแข็งตัวของอวัยวะเพศ** ## ประเด็นสำคัญ - การผ่าตัดหลักที่มุ่งรักษามะเร็งเรียกว่า “การตัดต่อมลูกหมากแบบถอนราก” โดยนำต่อมลูกหมากทั้งหมดและถุงน้ำเชื้อออก อาจตัดต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย - ไม่ใช่มะเร็งต่อมลูกหมากทุกคนต้องผ่าตัดทันที มะเร็งความเสี่ยงต่ำบางรายอาจติดตามอย่างใกล้ชิด ส่วนโรคที่กระจายแล้วมักต้องใช้การรักษาแบบอื่นเป็นหลัก - ประเด็นที่ควรถามให้ชัดก่อนตัดสินใจคือโอกาสควบคุมโรค ผลต่อการกลั้นปัสสาวะ การแข็งตัว การมีบุตร และความเป็นไปได้ที่ต้องฉายรังสีหรือใช้ฮอร์โมนเพิ่มเติมภายหลัง ## ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมาก คืออะไร ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะในระบบสืบพันธุ์ อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะ หน้าที่ส่วนหนึ่งคือสร้างของเหลวที่เป็นองค์ประกอบของน้ำอสุจิ เมื่อตัดต่อมลูกหมากออก ศัลยแพทย์ต้องต่อคอกระเพาะปัสสาวะเข้ากับท่อปัสสาวะใหม่ เพื่อให้ปัสสาวะไหลออกจากร่างกายได้ การผ่าตัดที่ใช้เพื่อมุ่งกำจัดมะเร็งเรียกว่า **การตัดต่อมลูกหมากแบบถอนราก** ศัลยแพทย์จะนำต่อมลูกหมากทั้งหมด ถุงน้ำเชื้อ และเนื้อเยื่อรอบข้างบางส่วนออก หากประเมินว่ามีความเสี่ยงที่เซลล์มะเร็งจะอยู่ในต่อมน้ำเหลือง อาจเลาะต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานส่งตรวจด้วย ([American Cancer Society](https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/surgery.html)) การผ่าตัดทำได้หลายแนวทาง ได้แก่ | วิธีผ่าตัด | ทำอย่างไร | ประเด็นที่ควรรู้ | |---|---|---| | ผ่าตัดผ่านกล้องร่วมกับระบบหุ่นยนต์ | ใส่กล้องและเครื่องมือผ่านแผลเล็กหลายตำแหน่งที่หน้าท้อง | ศัลยแพทย์เป็นผู้ควบคุมเครื่องมือทั้งหมด ระบบไม่ได้ผ่าตัดเอง | | ผ่าตัดผ่านกล้องโดยตรง | ใช้กล้องและเครื่องมือยาวผ่านแผลเล็ก | ต้องอาศัยทีมที่มีประสบการณ์เฉพาะ | | ผ่าตัดแบบเปิดทางหน้าท้อง | เปิดแผลบริเวณท้องน้อยเพื่อเข้าถึงต่อมลูกหมาก | อาจเหมาะเมื่อมีข้อจำกัดด้านกายวิภาคหรือเทคนิคอื่น | | ผ่าตัดผ่านฝีเย็บ | เปิดแผลระหว่างถุงอัณฑะกับทวารหนัก | ใช้น้อย เพราะเลาะต่อมน้ำเหลืองได้ไม่สะดวกและเก็บเส้นประสาทได้ยากกว่า | แผลที่เล็กกว่าอาจช่วยลดการเสียเลือด ความเจ็บ และระยะพักฟื้นเมื่อเทียบกับการผ่าตัดเปิดในผู้ป่วยบางราย แต่ไม่ได้หมายความว่าควบคุมมะเร็งหรือรักษาการแข็งตัวได้ดีกว่าในทุกคน ผลลัพธ์ขึ้นกับลักษณะมะเร็ง กายวิภาค สุขภาพเดิม และประสบการณ์ของทีมผ่าตัด อีกคำที่อาจได้ยินคือ **การผ่าตัดเก็บเส้นประสาท** หมายถึงการพยายามรักษามัดเส้นประสาทที่ควบคุมการแข็งตัวซึ่งอยู่ชิดต่อมลูกหมากไว้หนึ่งหรือสองข้าง วิธีนี้ทำได้เมื่อการเก็บเส้นประสาทไม่ลดความปลอดภัยด้านมะเร็ง หากก้อนอยู่ชิดหรือลุกลามเข้าใกล้เส้นประสาท ศัลยแพทย์อาจจำเป็นต้องตัดออกบางส่วนหรือทั้งหมด การตัดต่อมลูกหมากบางส่วนเพื่อแก้ปัสสาวะอุดกั้นไม่ใช่การรักษามะเร็งแบบถอนราก หัตถการผ่านท่อปัสสาวะอาจช่วยเปิดทางเดินปัสสาวะในผู้ที่มีอาการอุดตัน แต่ยังมีเนื้อต่อมลูกหมากและเซลล์มะเร็งเหลืออยู่ จึงมีเป้าหมายต่างจากการนำต่อมลูกหมากทั้งหมดออก ## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัดมักเป็นผู้ที่มะเร็งยังอยู่ภายในต่อมลูกหมาก หรืออยู่เฉพาะบริเวณใกล้เคียงและยังสามารถตัดออกได้ การประเมินต้องดูผลชิ้นเนื้อ ระดับสารบ่งชี้มะเร็งต่อมลูกหมาก ภาพถ่ายทางรังสี ระยะโรค ระดับความรุนแรงของเซลล์ และสุขภาพโดยรวมร่วมกัน ### ผู้ที่อาจได้ประโยชน์จากการผ่าตัด - มะเร็งยังไม่พบการแพร่ไปอวัยวะไกล และมีเป้าหมายรักษาเพื่อควบคุมโรคระยะยาว - สุขภาพโดยรวมรับการผ่าตัดใหญ่และการดมยาสลบได้ - มีอายุคาดหมายมากพอที่จะได้รับประโยชน์จากการรักษามะเร็งระยะยาว - ยอมรับผลข้างเคียงที่อาจเกิดกับการกลั้นปัสสาวะ การแข็งตัว และภาวะไม่มีน้ำอสุจิได้ - ต้องการรักษาด้วยการผ่าตัดหลังได้เปรียบเทียบกับการฉายรังสีและการติดตามโรคแล้ว ข้อดีด้านข้อมูลคือ หลังนำอวัยวะออก พยาธิแพทย์สามารถตรวจขอบชิ้นเนื้อ การลุกลามออกนอกต่อม และต่อมน้ำเหลืองได้ละเอียด ข้อมูลนี้ช่วยกำหนดว่าต้องติดตามหรือรักษาเพิ่มเติมหรือไม่ อย่างไรก็ตาม ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดอาจพบความเสี่ยงมากกว่าที่ประเมินไว้ก่อนผ่าตัดได้ ### ผู้ที่อาจไม่เหมาะ หรือควรพิจารณาวิธีอื่นก่อน - มะเร็งความเสี่ยงต่ำ โตช้า และไม่มีอาการ โดยเฉพาะเมื่อการติดตามอย่างใกล้ชิดให้สมดุลระหว่างการควบคุมโรคกับคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า - มะเร็งแพร่กระจายไปอวัยวะไกลแล้ว ซึ่งมักต้องใช้ยาฮอร์โมน ยาออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย หรือรังสีรักษาเป็นหลัก การผ่าตัดต่อมลูกหมากไม่สามารถกำจัดโรคที่อยู่นอกบริเวณผ่าตัดได้ - มีโรคหัวใจ โรคปอด ภาวะเลือดออกง่าย หรือสุขภาพอื่นที่ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดและดมยาสลบสูงกว่าประโยชน์ - เคยฉายรังสีหรือผ่าตัดอุ้งเชิงกรานมาก่อน ซึ่งอาจทำให้เกิดพังผืดและเพิ่มความซับซ้อน แม้ไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป - มีอายุหรือโรคร่วมที่ทำให้มะเร็งชนิดโตช้าไม่น่าก่อปัญหาในช่วงชีวิตที่เหลือ การเฝ้าดูอาการอาจเหมาะกว่า การตัดสินใจควรเกิดหลังทราบ “กลุ่มความเสี่ยง” ของมะเร็ง ไม่ใช่ดูค่าตรวจเพียงค่าเดียว ควรถามแพทย์ว่า หากไม่ผ่าตัดตอนนี้ โรคมีแนวโน้มอย่างไร และทางเลือกอื่นให้โอกาสควบคุมโรคใกล้เคียงกันหรือไม่ ## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด การเตรียมเริ่มจากยืนยันขอบเขตโรคและประเมินความพร้อมของร่างกาย ทีมรักษาอาจทบทวนผลชิ้นเนื้อ ตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ ประเมินหัวใจหรือปอด และตรวจภาพเพิ่มเติมตามความเสี่ยง ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจเหมือนกัน ### แจ้งยาและโรคประจำตัวให้ครบ นำรายชื่อยาทั้งหมดไปพบทีมผ่าตัด รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม โดยเฉพาะ - ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด - ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด - ยาแก้ปวดบางกลุ่มที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก - สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจกระทบการแข็งตัวของเลือด - ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุ หรือเคยมีปัญหาจากการดมยาสลบ ยาบางชนิดต้องหยุด ปรับ หรือเปลี่ยนชั่วคราว แต่ **อย่าหยุดยาเอง** ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะระบุเวลาเป็นรายบุคคล โดยชั่งความเสี่ยงเลือดออกกับความเสี่ยงลิ่มเลือด หลอดเลือดสมอง หรือโรคหัวใจกำเริบ ### งดอาหารและเครื่องดื่มตามคำสั่ง โรงพยาบาลจะบอกช่วงเวลางดอาหาร น้ำ และเครื่องดื่มให้ชัดเจนตามเวลาผ่าตัดและแนวทางดมยาสลบ ยาบางตัวอาจให้รับประทานกับน้ำเล็กน้อยในเช้าวันผ่าตัด แต่ต้องเป็นยาที่ทีมรักษาระบุเท่านั้น บางกรณีอาจมีการเตรียมลำไส้ ขึ้นกับวิธีผ่าตัดและแนวทางของทีม ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostatectomy/about/pac-20385198)) ### เตรียมเรื่องการกลั้นปัสสาวะและเพศสัมพันธ์ ก่อนผ่าตัดควรบอกระดับการกลั้นปัสสาวะและสมรรถภาพทางเพศเดิมอย่างตรงไปตรงมา เพราะเป็นข้อมูลตั้งต้นสำหรับประเมินการฟื้นตัว แพทย์อาจแนะนำให้ฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน โดยต้องเรียนวิธีเกร็งให้ถูกมัดกล้ามเนื้อ หลังตัดต่อมลูกหมากและถุงน้ำเชื้อจะไม่มีน้ำอสุจิออกขณะถึงจุดสุดยอด และไม่สามารถมีบุตรด้วยวิธีธรรมชาติ หากยังต้องการมีบุตร ควรปรึกษาเรื่องเก็บอสุจิก่อนรักษา เพราะผลด้านการเจริญพันธุ์เกิดขึ้นถาวร ### ของที่ควรนำไป - บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิ และเอกสารอนุมัติจากประกันถ้ามี - ผลตรวจ ภาพถ่ายทางรังสี และรายงานชิ้นเนื้อที่อยู่นอกระบบโรงพยาบาล - รายชื่อยา ขนาดที่ใช้อยู่ และประวัติแพ้ยา - เสื้อผ้าหลวม รองเท้าไม่ลื่น และอุปกรณ์ช่วยเดินถ้าใช้อยู่ - ชื่อและเบอร์ติดต่อผู้ดูแลที่จะรับฟังคำแนะนำและพากลับบ้าน ควรจัดคนช่วยในช่วงแรก เพราะคุณอาจกลับบ้านพร้อมสายสวนปัสสาวะและยังไม่ควรขับรถ ยกของหนัก หรือทำงานที่ใช้แรง ## ขั้นตอนการผ่าตัด รายละเอียดต่างกันตามวิธีผ่าตัด แต่ลำดับหลักมักเป็นดังนี้ 1. **ตรวจยืนยันตัวและแผนรักษา** ทีมจะทบทวนโรคประจำตัว ยา การแพ้ยา ระยะโรค และวิธีผ่าตัด คุณควรถามอีกครั้งว่าจะเลาะต่อมน้ำเหลืองหรือพยายามเก็บเส้นประสาทหรือไม่ 2. **ให้ยาระงับความรู้สึก** การผ่าตัดชนิดนี้มักใช้การดมยาสลบ ทำให้หลับและไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด วิสัญญีแพทย์ติดตามการหายใจ ความดัน ชีพจร และภาวะเสียเลือดอย่างต่อเนื่อง 3. **เข้าถึงต่อมลูกหมาก** หากผ่าตัดผ่านกล้อง ศัลยแพทย์ทำแผลเล็กหลายตำแหน่งเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ หากผ่าตัดแบบเปิดจะใช้แผลหลักบริเวณท้องน้อย วิธีที่เหมาะขึ้นกับลักษณะโรค กายวิภาค การผ่าตัดเดิม และความชำนาญของทีม 4. **แยกต่อมลูกหมากออกจากเนื้อเยื่อข้างเคียง** ศัลยแพทย์ควบคุมหลอดเลือด แยกต่อมลูกหมากจากกระเพาะปัสสาวะและท่อปัสสาวะ แล้วนำต่อมลูกหมากพร้อมถุงน้ำเชื้อออก พยายามเว้นระยะจากก้อนเพื่อให้ขอบชิ้นเนื้อปราศจากเซลล์มะเร็งเท่าที่ทำได้ 5. **พิจารณาเก็บเส้นประสาท** หากตำแหน่งมะเร็งเอื้อ ศัลยแพทย์อาจเก็บมัดเส้นประสาทควบคุมการแข็งตัวไว้ การเก็บเส้นประสาทไม่ควรทำหากเพิ่มโอกาสเหลือเซลล์มะเร็ง การตัดสินใจจริงอาจเปลี่ยนจากแผนเดิมตามสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด 6. **เลาะต่อมน้ำเหลืองเมื่อมีข้อบ่งชี้** ต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานอาจถูกนำไปตรวจเพื่อดูการแพร่กระจาย ไม่ใช่ทุกคนจำเป็นต้องทำ ขั้นตอนนี้เพิ่มข้อมูลระยะโรค แต่ก็มีความเสี่ยงต่อการเกิดน้ำเหลืองคั่ง 7. **ต่อกระเพาะปัสสาวะเข้ากับท่อปัสสาวะ** หลังนำต่อมลูกหมากออก ศัลยแพทย์เย็บคอกระเพาะปัสสาวะเข้ากับปลายท่อปัสสาวะ และใส่สายสวนผ่านอวัยวะเพศเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ สายสวนช่วยระบายปัสสาวะและลดแรงตึงบริเวณรอยต่อระหว่างที่แผลกำลังสมาน 8. **ปิดแผลและส่งชิ้นเนื้อตรวจ** อาจใส่สายระบายใกล้แผลในบางราย จากนั้นปิดแผลและส่งต่อมลูกหมาก ถุงน้ำเชื้อ รวมถึงต่อมน้ำเหลืองไปตรวจ ผลพยาธิวิทยาจะบอกระดับโรคจริง ขอบชิ้นเนื้อ และข้อมูลที่ใช้วางแผนติดตาม หลังผ่าตัด ทีมจะเฝ้าดูอาการในห้องพักฟื้น ประเมินเลือดออก การหายใจ ความปวด ปริมาณปัสสาวะ และการทำงานของสายสวน เมื่ออาการคงที่จึงย้ายเข้าหอผู้ป่วย ## ใช้เวลานานแค่ไหน การผ่าตัดใช้เวลาหลายชั่วโมงโดยทั่วไป แต่แหล่งข้อมูลที่ใช้จัดทำหน้านี้ไม่ได้ให้ช่วงเวลามาตรฐานที่ใช้ได้กับทุกเทคนิค ระยะจริงขึ้นกับการผ่าตัดผ่านกล้องหรือแบบเปิด การเลาะต่อมน้ำเหลือง การเก็บเส้นประสาท พังผืดจากการรักษาเดิม รูปร่างผู้ป่วย และสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด เวลาที่ครอบครัวรอจะยาวกว่าเวลาผ่าตัด เพราะรวมการเตรียมดมยาสลบ การจัดท่า การฟื้นจากยาสลบ และการประเมินในห้องพักฟื้น หากการผ่าตัดนานกว่าที่คาด ไม่ได้แปลว่าเกิดภาวะแทรกซ้อนเสมอไป นี่เป็นการผ่าตัดใหญ่และมักต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ควรคาดว่าจะกลับบ้านในวันเดียวโดยอัตโนมัติ จำนวนคืนขึ้นกับวิธีผ่าตัด อาการหลังดมยา การลุกเดิน การรับประทานอาหาร ความปวด เลือดออก และระบบของแต่ละโรงพยาบาล ศัลยแพทย์จะให้ช่วงเวลาที่เหมาะกับแผนของคุณ ผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านโดยยังมีสายสวนปัสสาวะอยู่ แหล่งอ้างอิงระบุว่าสายสวนมักคงไว้ประมาณ **1-2 สัปดาห์** เพื่อให้รอยต่อสมาน แต่กำหนดถอดจริงขึ้นกับแผล วิธีผ่าตัด และการประเมินของศัลยแพทย์ ([American Cancer Society](https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/surgery.html)) ## พักฟื้นนานแค่ไหน การฟื้นตัวมีหลายส่วนและไม่ได้เกิดพร้อมกัน แผลและกำลังร่างกายอาจดีขึ้นก่อนการกลั้นปัสสาวะ ส่วนการแข็งตัวของอวัยวะเพศอาจใช้เวลานานกว่านั้นมาก | ช่วงการฟื้นตัว | สิ่งที่มักพบ | สิ่งที่ควรเน้น | |---|---|---| | ระยะแรกในโรงพยาบาล | ปวดแผล ท้องอืด อ่อนเพลีย มีสายสวนและอาจมีสายระบาย | ลุกเดินตามคำแนะนำ ฝึกหายใจ และแจ้งเมื่อปวดหรือคลื่นไส้ | | ช่วงกลับบ้านพร้อมสายสวน | ปัสสาวะไหลลงถุง อาจมีเลือดเจือหรือปัสสาวะซึมรอบสายเป็นครั้งคราว | ดูไม่ให้สายพับหรือถูกดึง และมาตามนัดถอดสาย | | หลังถอดสาย | อาจกลั้นปัสสาวะไม่ทัน โดยเฉพาะเวลาไอ จาม หรือลุกยืน | ฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานตามวิธีที่ทีมรักษาสอน | | ระยะกลับทำกิจวัตร | กำลังและความสบายแผลค่อยๆ ดีขึ้น | เพิ่มกิจกรรมทีละน้อย หลีกเลี่ยงยกของหนักจนได้รับอนุญาต | | ระยะติดตามมะเร็ง | รอผลชิ้นเนื้อและตรวจสารบ่งชี้ตามนัด | ถามว่าขอบชิ้นเนื้อและต่อมน้ำเหลืองมีผลต่อแผนต่อไปอย่างไร | อาการปวดอาจต่อเนื่องหลายสัปดาห์ แต่ควรค่อยๆ ลดลง ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostatectomy/about/pac-20385198)) งานนั่งโต๊ะมักกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก ขับรถนาน หรือใช้แรง ไม่ควรกำหนดวันกลับงานจากปฏิทินเพียงอย่างเดียว ให้ดูความปวด การใช้ยา การมีสายสวน และข้อจำกัดของงานร่วมกัน การกลั้นปัสสาวะมักแย่ลงทันทีหลังถอดสายแล้วค่อยดีขึ้น แต่บางคนยังมีอาการต่อเนื่อง การฟื้นขึ้นกับการควบคุมปัสสาวะก่อนผ่าตัด อายุ เทคนิคผ่าตัด และการทำงานของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน หากอาการไม่ดีขึ้นตามที่คาด ยังมีการฟื้นฟูและหัตถการอื่นช่วยได้ การแข็งตัวอาจลดลงแม้ทำการผ่าตัดเก็บเส้นประสาท เพราะเส้นประสาทอาจช้ำหรือหยุดทำงานชั่วคราว โอกาสฟื้นขึ้นกับสมรรถภาพเดิม อายุ โรคร่วม จำนวนเส้นประสาทที่เก็บไว้ และตำแหน่งมะเร็ง ทีมรักษาอาจวางแผนฟื้นฟูสมรรถภาพทางเพศหลังแผลเริ่มคงที่ แต่ไม่ควรซื้อยาหรืออุปกรณ์มาใช้เองโดยไม่ประเมินข้อห้าม หลังผ่าตัดยังต้องติดตามมะเร็ง ผลชิ้นเนื้อจะช่วยบอกว่าตัดก้อนออกได้ถึงขอบหรือไม่ หากพบขอบชิ้นเนื้อมีเซลล์มะเร็ง ต่อมน้ำเหลืองมีโรค หรือค่าติดตามไม่ลดตามคาด แพทย์อาจหารือเรื่องฉายรังสีหรือยาฮอร์โมนเพิ่มเติม การต้องรักษาต่อไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัด “ล้มเหลว” แต่สะท้อนว่ามีความเสี่ยงของโรคหลงเหลือซึ่งต้องจัดการเพิ่ม ## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน ทุกการผ่าตัดใหญ่มีความเสี่ยงจากยาสลบ เลือดออก การติดเชื้อ ลิ่มเลือด และการบาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง สำหรับการตัดต่อมลูกหมาก มีผลเฉพาะที่ควรเข้าใจก่อนเซ็นยินยอม ### รอยต่อกระเพาะปัสสาวะกับท่อปัสสาวะรั่ว รอยต่อกระเพาะปัสสาวะกับท่อปัสสาวะอาจรั่ว ทำให้ปัสสาวะคั่งในอุ้งเชิงกราน ติดเชื้อ หรือต้องใส่สายสวนนานขึ้นและระบายของเหลวหรือผ่าตัดเพิ่มเติมได้ ### การบาดเจ็บต่อลำไส้ตรง อาจเกิดการบาดเจ็บต่อลำไส้ตรงซึ่งพบไม่บ่อย แต่อาจทำให้เกิดการติดเชื้อรุนแรง ต้องซ่อมแซม ระบายของเหลว หรือผ่าตัดเพิ่มเติม และอาจเกิดรูเชื่อมผิดปกติระหว่างลำไส้กับทางเดินปัสสาวะ ### ปัสสาวะเล็ดหรือกลั้นปัสสาวะไม่ได้ หลังถอดสาย อาจมีปัสสาวะเล็ดเวลาไอ จาม เดิน หรือลุกจากเก้าอี้ อาการมักดีขึ้นตามเวลา แต่ระดับและความเร็วต่างกัน บางรายมีอาการต่อเนื่องและต้องใช้แผ่นซับ กายภาพบำบัด หรือพิจารณาหัตถการเพิ่มเติม ### การแข็งตัวลดลง เส้นประสาทควบคุมการแข็งตัวอยู่ชิดต่อมลูกหมาก จึงอาจถูกตัดหรือกระทบจากการผ่าตัด แม้เก็บเส้นประสาทได้ก็ยังอาจแข็งตัวไม่เต็มที่ในช่วงแรก บางคนฟื้นได้บางส่วนหรือมากขึ้นตามเวลา ขณะที่บางคนต้องใช้ยา อุปกรณ์ หรือการรักษาอื่น การถึงจุดสุดยอดอาจยังเกิดได้ แต่จะไม่มีน้ำอสุจิออกและไม่สามารถทำให้คู่ตั้งครรภ์ตามธรรมชาติได้ บางรายรู้สึกเจ็บขณะถึงจุดสุดยอดหรือมีปัสสาวะเล็ดระหว่างกิจกรรมทางเพศ ### คอกระเพาะปัสสาวะหรือท่อปัสสาวะตีบ เนื้อเยื่อแผลเป็นอาจทำให้จุดต่อแคบลง ส่งผลให้ปัสสาวะไหลอ่อน เบ่งนาน ปัสสาวะไม่สุด หรือปัสสาวะไม่ออก อาจต้องตรวจและขยายทางเดินปัสสาวะหรือรักษาด้วยวิธีอื่น ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostatectomy/about/pac-20385198)) ### น้ำเหลืองคั่ง หากมีการเลาะต่อมน้ำเหลือง อาจเกิดถุงน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกราน ทำให้ปวด กดเบียด หรือติดเชื้อ บางกรณีร่างกายดูดซึมได้เอง บางกรณีต้องระบายออก ### การติดเชื้อ เชื้ออาจเกิดที่แผลหรือระบบทางเดินปัสสาวะ โดยสายสวนเป็นทางที่เชื้อเข้าสู่ระบบปัสสาวะได้ งานศึกษาหนึ่งที่อ้างถึงในบทความทบทวนพบการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหลังผ่าตัดประมาณ **2.1%** แต่ตัวเลขนี้มาจากประชากรและระบบรักษาเฉพาะ จึงไม่ใช่อัตราที่รับประกันสำหรับทุกโรงพยาบาลหรือทุกคน ([Harvard Health](https://www.health.harvard.edu/blog/what-complications-can-occur-after-prostate-cancer-surgery-202403133023)) ### ลำไส้ทำงานช้าหรืออุดตัน ยาสลบ ยาแก้ปวด และการผ่าตัดในช่องท้องอาจทำให้ลำไส้หยุดเคลื่อนไหวชั่วคราว เกิดท้องอืด คลื่นไส้ และไม่ผายลม การอุดตันจากพังผืดหรือการบาดเจ็บต่อลำไส้พบไม่บ่อย แต่ต้องได้รับการประเมินอย่างรวดเร็วเมื่อปวดท้องมากหรืออาเจียนต่อเนื่อง ### เลือดออกและลิ่มเลือด อาจมีเลือดออกระหว่างหรือหลังผ่าตัด บางรายจำเป็นต้องได้รับเลือดหรือทำหัตถการเพิ่มเติม การนอนนิ่งเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดที่ขา ซึ่งอาจหลุดไปปอด ทีมรักษาจึงอาจให้ลุกเดินเร็ว ใช้อุปกรณ์บีบขา หรือใช้ยาป้องกันตามความเสี่ยงเฉพาะบุคคล ความเสี่ยงของคุณไม่ควรถูกสรุปด้วยตัวเลขทั่วไปเพียงค่าเดียว ควรถามศัลยแพทย์โดยอิงจากอายุ โรคร่วม ระยะมะเร็ง วิธีผ่าตัด และผลการรักษาของทีมในผู้ป่วยที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน ## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที > **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที > > อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน ติดต่อทีมผ่าตัดทันทีหรือไปห้องฉุกเฉิน หากมีอาการต่อไปนี้ - หายใจไม่ออก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด หน้ามืด หรือหมดสติ - ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน แข็ง หรือเจ็บขึ้นใหม่ โดยเฉพาะบริเวณน่อง - ไข้ตั้งแต่ **38 องศาเซลเซียสขึ้นไป** ร่วมกับหนาวสั่น แผลบวมแดงมากขึ้น หรือมีของเหลวมีกลิ่นออกจากแผล ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostatectomy/about/pac-20385198)) - สายสวนไม่ไหล ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจน สายหลุด หรือปวดท้องน้อยตึงมาก - ปัสสาวะข้นแดงมาก มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือเลือดออกเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลง - หลังถอดสายแล้วปัสสาวะไม่ออก ปวดเบ่งมาก หรือท้องน้อยโป่งตึง - ปวดมากขึ้นหรือไม่ทุเลาด้วยยาที่ได้รับ - อาเจียนต่อเนื่อง ท้องบวมมาก ไม่ผายลม หรือปวดท้องรุนแรง - ขอบแผลแยก มีเลือดออกไม่หยุด หรือมีหนอง - สับสนผิดปกติ อ่อนแรงเฉียบพลัน หรือพูดไม่ชัด - หากมีไข้ ปวดท้องหรืออุ้งเชิงกรานมากขึ้น ท้องบวม ปัสสาวะออกน้อย หรือมีปัสสาวะหรืออุจจาระออกผิดทาง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที อย่าดันสายสวนกลับเองและอย่าดึงสายออก หากถุงไม่รับปัสสาวะ ให้ตรวจเพียงว่าสายพับหรือถุงอยู่สูงกว่ากระเพาะปัสสาวะหรือไม่ แล้วติดต่อทีมรักษา ## ทางเลือกอื่น การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียว และในบางสถานการณ์ไม่ใช่คำตอบที่เหมาะที่สุด ทางเลือกขึ้นกับกลุ่มความเสี่ยง ระยะโรค อาการ อายุ สุขภาพ และสิ่งที่คุณให้ความสำคัญ ### การติดตามมะเร็งอย่างใกล้ชิด เหมาะกับมะเร็งความเสี่ยงต่ำบางราย แพทย์จะติดตามด้วยการตรวจเลือด ตรวจร่างกาย ภาพถ่าย หรือชิ้นเนื้อตามแผน และเริ่มรักษาเมื่อมีหลักฐานว่าโรคเปลี่ยนแปลง วิธีนี้ช่วยเลื่อนหรือหลีกเลี่ยงผลข้างเคียงจากการรักษา แต่ต้องมาตรวจสม่ำเสมอและยอมรับความไม่แน่นอนระหว่างติดตาม ### การเฝ้าดูตามอาการ มักเน้นคุณภาพชีวิตมากกว่าการตรวจซ้ำอย่างเข้มข้น อาจเหมาะกับผู้สูงอายุหรือมีโรคร่วมมาก โดยรักษาเมื่อโรคก่ออาการ ไม่เหมือนการติดตามอย่างใกล้ชิดซึ่งยังมีเป้าหมายเริ่มการรักษาเพื่อควบคุมโรคเมื่อพบการเปลี่ยนแปลง ### รังสีรักษา ใช้รังสีจากภายนอกหรือแหล่งรังสีที่ใส่ใน[ต่อมลูกหมาก](/hdcare/prostatectomy/)เพื่อทำลายเซลล์มะเร็ง บางกลุ่มต้องใช้ยาฮอร์โมนร่วมด้วย รังสีรักษาหลีกเลี่ยงการผ่าตัดใหญ่ แต่มีผลข้างเคียงต่อปัสสาวะ ลำไส้ และสมรรถภาพทางเพศ ซึ่งอาจค่อยๆ เกิดภายหลัง ### การรักษาด้วยฮอร์โมนและยาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย ใช้ลดหรือขัดขวางฮอร์โมนที่กระตุ้นเซลล์มะเร็ง มักเป็นส่วนสำคัญเมื่อโรคแพร่กระจายหรือมีความเสี่ยงสูง อาจใช้ร่วมกับรังสี ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือการรักษาอื่นตามชีววิทยาของมะเร็ง การใช้ฮอร์โมนเพียงอย่างเดียวโดยทั่วไปไม่ใช่สิ่งทดแทนการรักษาเฉพาะที่สำหรับทุกคนที่โรคยังจำกัดอยู่ ### การทำลายเนื้อเยื่อเฉพาะจุด บางแห่งอาจมีการใช้ความเย็นหรือคลื่นพลังงานทำลายเนื้อมะเร็ง วิธีเหล่านี้อาจเหมาะเฉพาะกลุ่มและข้อมูลระยะยาวแตกต่างจากการผ่าตัดหรือรังสีรักษา ควรถามเรื่องโอกาสควบคุมโรค ความจำเป็นในการตรวจชิ้นเนื้อซ้ำ และทางเลือกหากมะเร็งกลับมา ### หัตถการเพื่อบรรเทาปัสสาวะอุดตัน หากเป้าหมายคือทำให้ปัสสาวะคล่องขึ้น แพทย์อาจตัดเนื้อที่อุดกั้นผ่านท่อปัสสาวะ หัตถการนี้ช่วยอาการแต่ไม่ได้กำจัดต่อมลูกหมากทั้งหมด จึงไม่ใช่การรักษามะเร็งแบบถอนราก ([American Cancer Society](https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/surgery.html)) เมื่อต้องเลือกระหว่างผ่าตัดกับรังสี ควรได้ข้อมูลจากทั้งศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะและแพทย์รังสีรักษา เพราะแต่ละวิธีมีรูปแบบผลข้างเคียงต่างกัน การเลือกที่ดีไม่ใช่วิธีที่ “แรงที่สุด” แต่เป็นวิธีที่เหมาะกับมะเร็งและเป้าหมายชีวิตของคุณ ## สิทธิการรักษา สิทธิครอบคลุมขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่ได้รับอนุมัติ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อแผนมีเทคนิคหรืออุปกรณ์เฉพาะ ### บัตรทอง เริ่มติดต่อหน่วยบริการประจำตามสิทธิหรือหน่วยที่รักษาอยู่ หากต้องส่งต่อไปโรงพยาบาลที่มีศัลยแพทย์และเครื่องมือพร้อม ต้องมีเอกสารส่งต่อตามระบบ ยืนยันว่าการตรวจระยะโรค การผ่าตัด การตรวจชิ้นเนื้อ การนอนโรงพยาบาล และการรักษาต่อเนื่องอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่ ### ประกันสังคม ติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นจุดแรก โรงพยาบาลจะประเมินและส่งต่อเมื่อเกินศักยภาพ ควรถามว่าโรงพยาบาลปลายทาง การเลาะต่อมน้ำเหลือง การตรวจพยาธิวิทยา และการติดตามหลังผ่าตัดอยู่ภายใต้หนังสือส่งต่อฉบับใด รวมถึงต้องต่ออายุเอกสารหรือไม่ ### สิทธิข้าราชการหรือสวัสดิการหน่วยงาน ตรวจสอบกับโรงพยาบาลและต้นสังกัดว่าต้องมีการอนุมัติล่วงหน้าหรือหนังสือส่งตัวหรือไม่ เทคนิคบางประเภทอาจมีเงื่อนไขแยกจากข้อบ่งชี้การผ่าตัดทั่วไป ควรขอให้โรงพยาบาลระบุรายการที่ต้องตรวจสอบก่อนเข้ารักษา ### ประกันสุขภาพเอกชน ส่งผลชิ้นเนื้อ ระยะโรค แผนผ่าตัด และประมาณการรายการรักษาเพื่อขออนุมัติล่วงหน้า ถามให้ชัดเรื่อง - ระยะรอคอยและข้อยกเว้นโรคเดิม - การคุ้มครองการผ่าตัดผ่านกล้องหรือระบบช่วยผ่าตัด - การเลาะต่อมน้ำเหลืองและการตรวจพยาธิวิทยา - ห้องพัก ยา เวชภัณฑ์ และภาวะแทรกซ้อน - การรักษาเพิ่มเติม เช่น รังสีรักษาหรือยาฮอร์โมน - เอกสารที่ต้องใช้หากมีมากกว่าหนึ่งสิทธิ การอนุมัติให้เข้ารักษาไม่จำเป็นต้องหมายความว่าทุกรายการได้รับความคุ้มครอง ขอหนังสือยืนยันและเก็บสำเนาเอกสารทุกฉบับ หากเปลี่ยนวิธีผ่าตัดหรือพบว่าต้องทำขั้นตอนเพิ่ม ควรถามว่าต้องขออนุมัติใหม่หรือไม่ ### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare ## คำถามที่พบบ่อย ### มะเร็งต่อมลูกหมากทุกคนต้องผ่าตัดหรือไม่ ไม่ทุกคนต้องผ่าตัด มะเร็งความเสี่ยงต่ำบางรายติดตามอย่างใกล้ชิดได้ ส่วนโรคที่แพร่กระจายมักใช้ฮอร์โมน ยาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย หรือรังสีรักษาเป็นหลัก การตัดสินใจดูระยะโรค ความรุนแรง อายุ และสุขภาพร่วมกัน ### ผ่าตัดแล้วต้องใส่สายสวนปัสสาวะนานไหม โดยทั่วไปสายสวนมักอยู่ประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่กำหนดจริงขึ้นกับการสมานของรอยต่อ วิธีผ่าตัด และการประเมินของศัลยแพทย์ ห้ามถอดหรือขยับสายเองแม้รู้สึกรำคาญ ### หลังผ่าตัดจะกลั้นปัสสาวะได้หรือไม่ หลายคนมีปัสสาวะเล็ดหลังถอดสายและอาการค่อยๆ ดีขึ้น แต่ไม่สามารถรับประกันระดับหรือเวลาฟื้นได้ ปัจจัยสำคัญคือการกลั้นปัสสาวะก่อนผ่าตัด อายุ เทคนิคผ่าตัด และการฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอย่างถูกวิธี ### หลังผ่าตัดยังมีเพศสัมพันธ์ได้ไหม ยังสามารถมีกิจกรรมทางเพศและถึงจุดสุดยอดได้ แต่การแข็งตัวอาจลดลงและจะไม่มีน้ำอสุจิออก การฟื้นของการแข็งตัวขึ้นกับสมรรถภาพเดิม อายุ โรคร่วม ตำแหน่งมะเร็ง และการเก็บเส้นประสาทไว้ได้มากเพียงใด ### ผ่าตัดแล้วมีลูกได้หรือไม่ หลังตัดต่อมลูกหมากและถุงน้ำเชื้อจะไม่สามารถทำให้คู่ตั้งครรภ์ด้วยวิธีธรรมชาติได้ หากต้องการมีบุตรในอนาคต ควรหารือเรื่องเก็บอสุจิก่อนเริ่มการรักษา ### การผ่าตัดด้วยระบบหุ่นยนต์ดีกว่าแบบเปิดเสมอหรือไม่ ไม่เสมอไป วิธีผ่านแผลเล็กอาจลดเลือดออก ความเจ็บ และช่วยให้ฟื้นเร็วขึ้นในบางราย แต่ผลด้านมะเร็ง การกลั้นปัสสาวะ และการแข็งตัวขึ้นกับหลายปัจจัย รวมถึงประสบการณ์ของศัลยแพทย์ ไม่ใช่ตัวเครื่องมือเพียงอย่างเดียว ### ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะหายแน่นอนหรือไม่ ไม่มีวิธีใดรับประกันได้ว่ามะเร็งจะไม่เหลือหรือกลับมา ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัด ขอบชิ้นเนื้อ ต่อมน้ำเหลือง และค่าติดตามจะช่วยบอกความเสี่ยง บางรายต้องฉายรังสีหรือใช้ฮอร์โมนเพิ่มเติม ### ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองทุกคนไหม ไม่จำเป็นทุกคน ศัลยแพทย์ประเมินจากระดับความเสี่ยงของมะเร็ง ผลภาพถ่าย และแบบจำลองโอกาสแพร่ไปต่อมน้ำเหลือง การเลาะช่วยบอกระยะโรค แต่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและน้ำเหลืองคั่ง ### หลังผ่าตัดกลับไปทำงานเมื่อไร งานเบามักกลับได้เร็วกว่างานใช้แรง แต่ไม่มีช่วงเดียวที่เหมาะกับทุกคน เวลาแตกต่างตามวิธีผ่าตัด การมีสายสวน ความปวด ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ให้ศัลยแพทย์ประเมินก่อนขับรถ ยกของ หรือทำงานที่เสี่ยงดึงแผล ### ถ้าผลชิ้นเนื้อบอกว่าขอบผ่าตัดมีเซลล์มะเร็ง หมายความว่าอย่างไร หมายความว่าพบเซลล์มะเร็งถึงขอบของเนื้อเยื่อที่ตัดออก ซึ่งเพิ่มความกังวลว่าอาจมีเซลล์หลงเหลือ แต่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องรักษาเพิ่มทันที แพทย์จะดูระดับความเสี่ยง ค่าติดตาม และรายละเอียดชิ้นเนื้อก่อนวางแผน ### ก่อนผ่าตัดควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดมากที่สุด ควรถามเป้าหมายการรักษา ทางเลือกที่ไม่ผ่าตัด โอกาสเก็บเส้นประสาท ความจำเป็นต้องเลาะต่อมน้ำเหลือง และผลที่คาดต่อปัสสาวะกับเพศสัมพันธ์ ขอให้แพทย์อธิบายด้วยว่าหากผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดมีความเสี่ยงสูง แผนขั้นต่อไปคืออะไร ### ถ้ามีโรคหัวใจหรือกินยาละลายลิ่มเลือดยังผ่าตัดได้ไหม อาจผ่าตัดได้ แต่ต้องประเมินความเสี่ยงและวางแผนยาเป็นรายบุคคล อย่าหยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดเอง ศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์ และแพทย์ที่ดูแลโรคเดิมจะกำหนดช่วงปรับยาให้เหมาะสม ## ข้อมูลอ้างอิง 1. [health.harvard.edu: What complications can occur after prostate cancer surgery?](https://www.health.harvard.edu/blog/what-complications-can-occur-after-prostate-cancer-surgery-202403133023) — เกี่ยวกับ Prostate cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 2. [American Cancer Society: Surgery for Prostate Cancer | Prostatectomy](https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/surgery.html) — เกี่ยวกับ Prostate cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 3. [Mayo Clinic: Prostatectomy (prostate removal surgery)](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostatectomy/about/pac-20385198) — เกี่ยวกับ Prostate-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) > ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ > หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที