# ผ่าตัดมะเร็งปอด **ผ่าตัดมะเร็งปอด (Lung-cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งออกพร้อมเนื้อปอดรอบก้อน และมักเก็บหรือตัดต่อมน้ำเหลืองในทรวงอกไปตรวจ เหมาะกับผู้ป่วยบางรายที่มะเร็งยังผ่าตัดออกได้และมีสมรรถภาพปอดกับสุขภาพแข็งแรงพอ โดยไม่จำเป็นต้องตัดปอดทั้งข้างในทุกคน** ## ประเด็นสำคัญ - ชนิดของการผ่าตัดขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และระยะของมะเร็ง ตั้งแต่ตัดปอดเป็นชิ้นเล็ก ตัดเป็นส่วน ตัดหนึ่งกลีบ ไปจนถึงตัดปอดทั้งข้าง - ก่อนตัดสินใจ ทีมรักษาต้องประเมินระยะมะเร็ง สมรรถภาพปอด หัวใจ และความสามารถในการใช้ชีวิตหลังเสียเนื้อปอดบางส่วน การพบก้อนในปอดไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องผ่าตัด - การพักฟื้นมักใช้เวลาหลายสัปดาห์ วิธีส่องกล้องอาจฟื้นเร็วกว่าแผลเปิด แต่ระยะจริงขึ้นกับปริมาณปอดที่ตัด ภาวะแทรกซ้อน และสุขภาพเดิม ## ผ่าตัดมะเร็งปอด คืออะไร การผ่าตัดเป็นการนำเนื้องอกออกจากปอด โดยตัดเนื้อปอดปกติรอบก้อนเป็น “ขอบเขตปลอดก้อน” ร่วมด้วย เป้าหมายคือไม่ให้มีเซลล์มะเร็งเหลืออยู่ตรงขอบชิ้นเนื้อเท่าที่ทำได้ ระหว่างการผ่าตัด แพทย์มักเก็บหรือตัดต่อมน้ำเหลืองในทรวงอกเพื่อตรวจว่ามะเร็งกระจายไปบริเวณนั้นหรือไม่ ข้อมูลนี้ช่วยยืนยันระยะโรคและวางแผนว่าต้องรักษาต่อด้วยวิธีอื่นหรือไม่ ([Stanford Health Care](https://stanfordhealthcare.org/medical-treatments/s/surgery-lung-cancer/patient-care-resources.html)) การผ่าตัดแต่ละแบบนำเนื้อปอดออกไม่เท่ากัน ได้แก่ | วิธีผ่าตัด | นำส่วนใดออก | มักพิจารณาเมื่อ | |---|---|---| | ตัดปอดเป็นรูปลิ่ม | ก้อนและเนื้อปอดรอบก้อนเป็นชิ้นเล็ก | ก้อนขนาดเล็ก หรือจำเป็นต้องสงวนเนื้อปอด | | ตัดปอดเป็นส่วน | หนึ่งส่วนหรือหลายส่วนภายในกลีบปอด | ต้องตัดมากกว่าแบบรูปลิ่ม แต่ยังเก็บเนื้อปอดส่วนที่เหลือไว้ได้ | | ตัดปอดหนึ่งกลีบ | กลีบปอดที่มีก้อนทั้งหมด | เป็นวิธีที่ใช้บ่อยในมะเร็งปอดชนิดเซลล์ไม่เล็กระยะแรก | | ตัดสองกลีบ | สองกลีบของปอดขวา | ก้อนเกี่ยวข้องกับกลีบที่อยู่ติดกัน | | ตัดปอดทั้งข้าง | ปอดด้านที่มีก้อนทั้งหมด | ตำแหน่งหรือขอบเขตของก้อนไม่สามารถตัดออกด้วยวิธีที่เล็กกว่า | | ตัดกลีบพร้อมตัดต่อและเชื่อมหลอดลม | ตัดกลีบและหลอดลมส่วนที่มีก้อน แล้วต่อหลอดลมกลับ | ต้องการเอาก้อนออกโดยพยายามหลีกเลี่ยงการตัดปอดทั้งข้าง | ปอดขวามีสามกลีบ ส่วนปอดซ้ายมีสองกลีบ แต่ละกลีบแบ่งย่อยเป็นส่วนต่างๆ แพทย์จึงเลือกตัดเฉพาะเนื้อปอดเท่าที่จำเป็นได้ในบางราย อย่างไรก็ตาม การเก็บเนื้อปอดให้มากที่สุดต้องไม่ลดความเหมาะสมด้านการควบคุมมะเร็ง วิธีเข้าถึงปอดมีสองแนวทางหลัก 1. **การผ่าตัดผ่านกล้องทรวงอก** แพทย์เปิดแผลขนาดเล็กหลายตำแหน่งระหว่างซี่โครง แล้วสอดกล้องและเครื่องมือเข้าไป โดยทั่วไปไม่ต้องเปิดแผลทรวงอกขนาดใหญ่ วิธีนี้อาจทำให้ปวดแผลน้อยและฟื้นตัวเร็วกว่าในผู้ที่เหมาะสม 2. **การผ่าตัดเปิดทรวงอก** แพทย์เปิดแผลด้านข้างทรวงอกและแยกช่องระหว่างซี่โครงเพื่อเข้าถึงปอด อาจจำเป็นเมื่อก้อนใหญ่ อยู่ในตำแหน่งซับซ้อน เกี่ยวข้องกับหลอดเลือดหรือหลอดลมสำคัญ หรือเมื่อเกิดเหตุที่ทำให้การผ่าตัดผ่านกล้องไม่เหมาะสม การเริ่มด้วยวิธีผ่านกล้องไม่ได้รับประกันว่าจะจบด้วยวิธีเดิม หากพบพังผืด เลือดออก หรือโครงสร้างของก้อนซับซ้อนกว่าที่เห็นจากภาพ แพทย์อาจเปลี่ยนเป็นแผลเปิดเพื่อให้ควบคุมการผ่าตัดได้ปลอดภัยขึ้น การเปลี่ยนวิธีไม่ใช่ความล้มเหลว แต่เป็นการตัดสินใจตามสิ่งที่พบจริงในห้องผ่าตัด ## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ ผู้ที่อาจได้ประโยชน์จากการผ่าตัดมักเป็นผู้ป่วยที่มะเร็งอยู่เฉพาะในปอดหรือบริเวณใกล้เคียง และทีมรักษาประเมินว่าสามารถนำก้อนออกได้ มะเร็งปอดชนิดเซลล์ไม่เล็กระยะแรกเป็นกลุ่มที่มักพิจารณาการผ่าตัดมากที่สุด แต่บางรายที่โรคลุกลามเฉพาะที่อาจได้รับยาเคมีบำบัด ยาภูมิคุ้มกันบำบัด หรือรังสีรักษาก่อน แล้วจึงประเมินการผ่าตัดอีกครั้ง การตัดสินใจไม่ได้ดูระยะมะเร็งเพียงอย่างเดียว แพทย์จะพิจารณาเรื่องต่อไปนี้ร่วมกัน - ชนิดของเซลล์มะเร็งจากผลชิ้นเนื้อ - ขนาด จำนวน และตำแหน่งของก้อน - ความสัมพันธ์ของก้อนกับหลอดลม หลอดเลือด หัวใจ หรือผนังทรวงอก - การกระจายไปต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่น - สมรรถภาพปอดก่อนผ่าตัดและค่าที่คาดว่าจะเหลือหลังผ่าตัด - โรคหัวใจ โรคไต โรคหลอดเลือด เบาหวาน และสุขภาพโดยรวม - ความสามารถในการเดิน ออกแรง ไอ และทำกายภาพการหายใจ - เป้าหมายการรักษาและความต้องการของผู้ป่วย ### กรณีที่การผ่าตัดอาจไม่ใช่คำตอบ การพบมะเร็งปอดไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทุกคน การผ่าตัดอาจไม่เหมาะเมื่อโรคกระจายไปหลายอวัยวะ ก้อนไม่สามารถตัดออกได้โดยเหลือขอบชิ้นเนื้อที่เหมาะสม หรือการตัดเนื้อปอดจะทำให้สมรรถภาพปอดที่เหลือไม่เพียงพอต่อการใช้ชีวิต ผู้ที่มีโรคหัวใจหรือปอดรุนแรงอาจมีความเสี่ยงจากการดมยาสลบและการตัดปอดสูงกว่าประโยชน์ที่คาดหวัง อายุเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ข้อห้าม แต่ความแข็งแรง ความสามารถในการทำกิจวัตร และโรคร่วมมีความสำคัญมากกว่า มะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็กมักรักษาด้วยยาและรังสีเป็นหลัก เพราะมีแนวโน้มกระจายเร็ว การผ่าตัดอาจพิจารณาเฉพาะบางกรณีที่โรคอยู่ระยะแรกมากและผ่านการประเมินระยะอย่างละเอียดแล้ว หากยังไม่มีผลชิ้นเนื้อหรือระยะโรคชัดเจน ขั้นตอนถัดไปอาจเป็นการส่องกล้องหลอดลม เจาะชิ้นเนื้อ ตรวจต่อมน้ำเหลือง หรือถ่ายภาพเพิ่มเติม ไม่ควรรีบเลือกชนิดการผ่าตัดจากขนาดก้อนในภาพเพียงอย่างเดียว ## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด เป้าหมายของการเตรียมตัวคือยืนยันว่าการผ่าตัดเหมาะสม วางแผนว่าจะตัดปอดเท่าใด และลดความเสี่ยงจากการดมยาสลบ เลือดออก ลิ่มเลือด และภาวะแทรกซ้อนทางปอด ### การตรวจที่อาจต้องทำ การตรวจของแต่ละคนไม่เหมือนกัน แต่อาจประกอบด้วย - เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกเพื่อดูขนาดและตำแหน่งของก้อน - การตรวจภาพเพื่อค้นหาการกระจายของมะเร็งตามข้อบ่งชี้ - การตรวจชิ้นเนื้อจากปอดหรือจากต่อมน้ำเหลือง - การส่องกล้องหลอดลมหรือการประเมินต่อมน้ำเหลืองในช่องกลางทรวงอก - การทดสอบสมรรถภาพปอด เพื่อวัดปริมาตรปอดและการแลกเปลี่ยนก๊าซ - การประเมินความสามารถในการออกแรงหรือการเดิน - คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และการตรวจหัวใจเพิ่มเติมในผู้ที่มีความเสี่ยง - การตรวจเลือด เช่น ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด การทำงานของไต ตับ และการแข็งตัวของเลือด การประเมินสมรรถภาพปอดมีความสำคัญ เพราะแพทย์ต้องคาดการณ์ว่าหลังนำเนื้อปอดออกแล้ว คุณจะเหลือความสามารถในการหายใจเพียงพอหรือไม่ หากค่าที่คาดการณ์ต่ำ อาจต้องตรวจเพิ่มเติมหรือพิจารณาวิธีที่สงวนเนื้อปอดมากกว่า ([Mayo Clinic Comprehensive Cancer Center Blog](https://cancerblog.mayoclinic.org/2023/02/16/lung-cancer-surgery-types-recovery-and-survivorship/)) ### งดบุหรี่และเตรียมปอด การหยุดสูบบุหรี่ก่อนผ่าตัดช่วยลดเสมหะและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนทางปอดได้ แม้เหลือเวลาไม่มากก็ควรแจ้งทีมรักษาและเริ่มหยุด ไม่ควรเปลี่ยนไปใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบชนิดอื่นโดยคิดว่าปลอดภัยกว่า บางคนจะได้รับคำแนะนำให้ฝึกหายใจลึก ใช้อุปกรณ์ฝึกปอด เดิน หรือออกกำลังตามกำลัง การเตรียมร่างกายล่วงหน้าอาจช่วยให้ลุกเดินและขับเสมหะหลังผ่าตัดได้ดีขึ้น หากมีน้ำหนักลดหรือกินอาหารได้น้อย ควรแจ้งทีมรักษาเพื่อประเมินภาวะโภชนาการ ### อาหารและยา โรงพยาบาลจะแจ้งเวลาหยุดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาผ่าตัดและแผนดมยาสลบ ให้ทำตามคำสั่งเฉพาะของโรงพยาบาล ไม่ควรกำหนดเวลาเอง นำรายชื่อยาทุกชนิดไปให้แพทย์ดู รวมถึงยาตามใบสั่ง ยาซื้อใช้เอง สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับ ได้แก่ - ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด - ยารักษาเบาหวานและยาฉีดควบคุมน้ำตาล - ยาบางชนิดที่มีผลต่อความดันโลหิตหรือไต - สมุนไพรและอาหารเสริมที่อาจเพิ่มเลือดออกหรือรบกวนยาสลบ ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะบอกว่าควรใช้หรือหยุดยาใดและเมื่อใด อย่าหยุดยาละลายลิ่มเลือด ยาหัวใจ หรือยาเบาหวานเอง เพราะการหยุดผิดเวลาอาจทำให้เกิดลิ่มเลือด เลือดออก หรือน้ำตาลผิดปกติ ### สิ่งที่ควรเตรียมไปโรงพยาบาล - บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา - ผลตรวจ ภาพถ่ายรังสี หรือแผ่นข้อมูลที่โรงพยาบาลขอ - รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา - รายละเอียดโรคประจำตัวและการผ่าตัดที่ผ่านมา - ชื่อและเบอร์ติดต่อของผู้ดูแล - เสื้อผ้าที่สวมง่ายและของใช้ส่วนตัวตามที่โรงพยาบาลอนุญาต ควรจัดคนช่วยพากลับบ้านและช่วยในช่วงแรกหลังจำหน่าย โดยเฉพาะการเตรียมอาหาร งานบ้าน และการเดินทางมาตรวจ หากอยู่คนเดียว ให้แจ้งทีมรักษาก่อนผ่าตัดเพื่อวางแผนที่เหมาะสม ## ขั้นตอนการผ่าตัด รายละเอียดจริงต่างกันตามตำแหน่งก้อนและวิธีผ่าตัด แต่ลำดับโดยทั่วไปเป็นดังนี้ 1. **ยืนยันตัวและแผนผ่าตัด** ทีมรักษาตรวจชื่อ ตำแหน่งผ่าตัด ผลตรวจสำคัญ ประวัติแพ้ยา และชนิดการผ่าตัด ศัลยแพทย์จะทบทวนว่ามีโอกาสต้องเปลี่ยนขอบเขตหรือวิธีผ่าตัดหรือไม่ 2. **ให้ยาระงับความรู้สึก** การผ่าตัดปอดทำภายใต้การดมยาสลบ คุณจะหลับและไม่รู้สึกตัว วิสัญญีแพทย์ใส่ท่อช่วยหายใจและควบคุมการหายใจระหว่างผ่าตัด อาจใช้ท่อที่ช่วยแยกการหายใจของปอดสองข้าง เพื่อให้ปอดด้านที่ผ่าตัดแฟบชั่วคราวและมีพื้นที่ทำงาน 3. **จัดท่าและเปิดทางเข้าทรวงอก** โดยทั่วไปผู้ป่วยนอนตะแคง แพทย์เข้าถึงปอดผ่านแผลเล็กหลายแผลหรือแผลเปิดระหว่างซี่โครง วิธีที่ใช้ขึ้นกับแผนก่อนผ่าตัดและสิ่งที่พบจริง 4. **ตรวจบริเวณทรวงอก** ศัลยแพทย์สำรวจตำแหน่งก้อน เยื่อหุ้มปอด และโครงสร้างใกล้เคียง หากพบการกระจายหรือสภาพที่ต่างจากภาพตรวจก่อนหน้า อาจต้องปรับแผน เช่น ลดหรือเพิ่มขอบเขต หยุดการตัดก้อน หรือเก็บชิ้นเนื้อเพื่อวางแผนรักษาวิธีอื่น 5. **แยกหลอดเลือดและหลอดลมของส่วนที่จะตัด** แพทย์ควบคุมและตัดแขนงหลอดเลือด รวมทั้งหลอดลมที่ไปยังส่วนของปอดนั้น โดยรักษาโครงสร้างที่ไปเลี้ยงปอดส่วนที่เหลือไว้ ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17608-lobectomy)) 6. **นำก้อนและเนื้อปอดออก** ชิ้นเนื้อจะถูกนำออกตามขอบเขตที่วางแผนไว้ หากเป็นการผ่าตัดผ่านกล้อง มักใส่ชิ้นเนื้อในถุงก่อนนำออกผ่านแผล เพื่อป้องกันการสัมผัสกับแผลโดยตรง 7. **เก็บหรือตัดต่อมน้ำเหลือง** แพทย์เก็บต่อมน้ำเหลืองจากตำแหน่งต่างๆ ในทรวงอกส่งตรวจ ผลนี้ช่วยบอกระยะโรคได้แม่นยำขึ้น และอาจมีผลต่อการพิจารณายาหรือรังสีหลังผ่าตัด 8. **ตรวจเลือดออกและลมรั่ว** ทีมผ่าตัดตรวจจุดเลือดออกและทดสอบบริเวณรอยตัดปอดหรือรอยต่อหลอดลม หากมีลมรั่วจะซ่อมตามความเหมาะสม 9. **ใส่ท่อระบายทรวงอกและปิดแผล** มักใส่ท่อหนึ่งท่อหรือมากกว่าเพื่อระบายลมและของเหลวออกจากช่องอก ท่อช่วยให้ปอดส่วนที่เหลือขยายตัว แพทย์จึงปิดแผลด้วยไหม ลวดเย็บ หรือวัสดุปิดแผลตามวิธีที่ใช้ 10. **ฟื้นตัวและเฝ้าระวัง** หลังผ่าตัด คุณจะถูกย้ายไปห้องพักฟื้นหรือหอผู้ป่วยที่เฝ้าระวังใกล้ชิด ทีมรักษาตรวจการหายใจ ความดัน ชีพจร ปริมาณเลือดหรือของเหลวจากท่อ และการควบคุมอาการปวด ชิ้นเนื้อและต่อมน้ำเหลืองต้องผ่านการตรวจทางพยาธิวิทยา ผลสุดท้ายอาจต่างจากการประเมินก่อนผ่าตัด ผลนี้ใช้ยืนยันชนิดมะเร็ง ขนาดจริง ขอบชิ้นเนื้อ และการกระจายไปต่อมน้ำเหลือง ก่อนวางแผนการรักษาขั้นต่อไป ## ใช้เวลานานแค่ไหน การผ่าตัดมักใช้เวลาหลายชั่วโมง โดยขึ้นกับชนิดและตำแหน่งของก้อน ปริมาณปอดที่ต้องตัด วิธีผ่านกล้องหรือแผลเปิด พังผืดจากการติดเชื้อหรือการรักษาเดิม และความจำเป็นในการตัดต่อโครงสร้างสำคัญ เวลาที่ญาติรอจะนานกว่าเวลา “ลงมือผ่าตัด” เพราะรวมการเตรียม ดมยาสลบ จัดท่า และเฝ้าดูอาการในห้องพักฟื้น การผ่าตัดใช้การดมยาสลบ ไม่ใช่การฉีดยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยบางรายอาจได้รับวิธีระงับปวดเพิ่มเติมบริเวณเส้นประสาทหรือช่องหลัง เพื่อช่วยให้หายใจลึก ไอ และลุกเดินได้หลังผ่าตัด การผ่าตัดนี้มักต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ใช่หัตถการที่กลับบ้านทันที ระยะนอนโรงพยาบาลขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด การทำงานของปอด การเอาท่อระบายออกได้เมื่อใด และมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่ รายที่ตัดเนื้อปอดน้อยและฟื้นตัวราบรื่นอาจกลับได้เร็วกว่า ส่วนผู้ที่ตัดปอดมากหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนอาจต้องอยู่โรงพยาบาลนานขึ้น ([Mayo Clinic Comprehensive Cancer Center Blog](https://cancerblog.mayoclinic.org/2023/02/16/lung-cancer-surgery-types-recovery-and-survivorship/)) งานวิจัยจากศูนย์ศัลยกรรมทรวงอกแห่งหนึ่งพบว่าภาวะแทรกซ้อนและชนิดของการตัดปอดสัมพันธ์กับระยะนอนโรงพยาบาลอย่างชัดเจน แต่ข้อมูลดังกล่าวมาจากต่างประเทศ จึงไม่ควรใช้เป็นกำหนดวันกลับบ้านสำหรับโรงพยาบาลในไทย ([Journal of Patient Experience](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8811790/)) ## พักฟื้นนานแค่ไหน โดยทั่วไปการฟื้นหลังตัดปอดหนึ่งกลีบต้องใช้เวลาอย่างน้อยประมาณหนึ่งเดือน และบางคนใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะกลับมาใกล้ระดับกิจกรรมเดิม วิธีผ่านกล้องอาจฟื้นเร็วกว่าแผลเปิด แต่ระยะจริงขึ้นกับปริมาณปอดที่ตัด อายุ สุขภาพเดิม การสูบบุหรี่ ภาวะโภชนาการ และภาวะแทรกซ้อน ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17608-lobectomy)) | ช่วงเวลา | สิ่งที่มักเกิดขึ้น | เป้าหมายสำคัญ | |---|---|---| | วันแรกๆ ในโรงพยาบาล | มีอาการเจ็บแผล มีท่อระบาย อาจต้องใช้ออกซิเจน | ควบคุมปวด หายใจลึก ไอ และเริ่มลุกเดิน | | หลังกลับบ้านระยะแรก | เหนื่อยง่าย แผลตึง นอนหลับไม่เหมือนเดิม | เดินสั้นๆ หลายครั้ง พักให้พอ และดูแลแผลตามคำแนะนำ | | หลายสัปดาห์แรก | กำลังค่อยๆ เพิ่ม แต่อาจยังเจ็บเมื่อไอหรือขยับ | เพิ่มกิจกรรมทีละน้อยและมาตรวจตามนัด | | หลังจากนั้น | หลายคนกลับสู่กิจวัตรได้มากขึ้น | ประเมินการกลับไปทำงาน ขับรถ และออกกำลังเป็นรายบุคคล | ### ช่วงอยู่โรงพยาบาล ทีมรักษาจะกระตุ้นให้ลุกนั่งและเดินเมื่อสภาพร่างกายพร้อม การนอนนิ่งนานเพิ่มความเสี่ยงของปอดแฟบ ปอดอักเสบ ลิ่มเลือด และกล้ามเนื้ออ่อนแรง คุณอาจได้รับการสอนให้หายใจลึก ไออย่างมีประสิทธิภาพ และประคองแผลเวลาไอ อาการปวดควรถูกควบคุมให้พอหายใจลึกและเคลื่อนไหวได้ เป้าหมายไม่จำเป็นต้องไม่มีอาการปวดเลย เพราะยาระงับปวดบางชนิดอาจทำให้ง่วง คลื่นไส้ ท้องผูก หรือกดการหายใจ ควรบอกทีมรักษาหากปวดจนไม่กล้าไอหรือเดิน ท่อระบายทรวงอกจะถูกเอาออกเมื่อปริมาณของเหลวและลมรั่วอยู่ในระดับที่ทีมรักษาเห็นว่าเหมาะสม บางรายมีลมรั่วนานกว่าปกติและต้องใส่ท่อต่อ ไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดล้มเหลว แต่ทำให้การนอนโรงพยาบาลหรือการติดตามยาวขึ้นได้ ### หลังกลับบ้าน ความเหนื่อยง่ายเป็นเรื่องที่พบได้ เพราะร่างกายกำลังซ่อมแซมแผลและปรับตัวกับปริมาณปอดที่ลดลง เดินตามกำลังและเพิ่มระยะทีละน้อย หลีกเลี่ยงการฝืนจนหอบมาก เวียนศีรษะ หรือเจ็บหน้าอก การกลับไปทำงานไม่มีระยะเดียวสำหรับทุกคน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ ขับรถเป็นเวลานาน หรือใช้แรงมาก แพทย์จะกำหนดจากวิธีผ่าตัด การหายของแผล สมรรถภาพปอด และอาการขณะออกแรง อย่าขับรถขณะยังใช้ยาที่ทำให้ง่วง หรือเมื่อยังหมุนตัว เบรกกะทันหัน และคาดเข็มขัดได้ไม่ปลอดภัย การยกของหนักและการออกกำลังส่วนบนควรรอการประเมินจากศัลยแพทย์ เพราะแผลภายนอกอาจดูปิดแล้ว แต่เนื้อเยื่อภายในยังไม่แข็งแรงเต็มที่ บางคนรู้สึกชา แสบ หรือเจ็บเป็นแนวตามชายโครงจากการระคายเคืองของเส้นประสาท อาการอาจค่อยๆ ดีขึ้น แต่บางรายเป็นนาน หากปวดรบกวนการนอนหรือการหายใจ ควรแจ้งแพทย์แทนการเพิ่มยาเอง ## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน การผ่าตัดมะเร็งปอดเป็นการผ่าตัดใหญ่ ความเสี่ยงของแต่ละคนต่างกันตามปริมาณปอดที่ตัด วิธีผ่าตัด สมรรถภาพหัวใจและปอด อายุ การสูบบุหรี่ โรคร่วม และการรักษามะเร็งก่อนหน้า ศัลยแพทย์ควรอธิบายความเสี่ยงเฉพาะบุคคลก่อนขอความยินยอม ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ - **เลือดออก** อาจเกิดระหว่างหรือหลังผ่าตัด บางรายต้องให้เลือด ทำหัตถการ หรือกลับเข้าห้องผ่าตัด - **ลมรั่วจากเนื้อปอด** ลมออกจากรอยตัดเข้าสู่ช่องอก ทำให้ต้องใส่ท่อระบายนานขึ้น - **ปอดแฟบหรือปอดอักเสบ** มักสัมพันธ์กับการหายใจตื้น เสมหะค้าง ความเจ็บปวด หรือการเคลื่อนไหวน้อย - **หายใจล้มเหลว** อาจต้องใช้ออกซิเจนหรือเครื่องช่วยหายใจนานกว่าที่คาด - **หัวใจเต้นผิดจังหวะ** โดยเฉพาะหัวใจห้องบนเต้นพลิ้ว เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้หลังตัดปอดหนึ่งกลีบ ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17608-lobectomy)) - **ลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด** ความเสี่ยงเพิ่มจากมะเร็ง การผ่าตัดใหญ่ และการเคลื่อนไหวน้อย - **แผลติดเชื้อหรือการติดเชื้อในช่องอก** - **การรั่วของรอยต่อหลอดลม** พบไม่บ่อยแต่เป็นภาวะสำคัญ โดยเฉพาะหลังผ่าตัดที่มีการตัดต่อหลอดลมหรือตัดปอดมาก - **เส้นประสาทบาดเจ็บ** อาจกระทบเสียง การเคลื่อนไหวของกระบังลม หรือทำให้ปวดเรื้อรัง - **ไตทำงานแย่ลง สับสน หรือปัสสาวะคั่ง** โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคร่วม - **สมรรถภาพปอดลดลง** อาจเหนื่อยง่ายกว่าก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะหลังตัดเนื้อปอดจำนวนมาก - **ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและเสียชีวิต** มีโอกาสเกิดได้ในการผ่าตัดใหญ่ แต่ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลต้องประเมินจากชนิดการผ่าตัดและสุขภาพ ไม่ควรใช้ตัวเลขจากผู้ป่วยกลุ่มอื่นแทน งานวิจัยเกี่ยวกับการตัดปอดพบว่าภาวะแทรกซ้อนสัมพันธ์กับการนอนโรงพยาบาลนานขึ้นและโอกาสกลับเข้าโรงพยาบาล แต่ตัวเลขจากศูนย์เดียวไม่สามารถใช้ทำนายผู้ป่วยรายบุคคลหรือแทนข้อมูลการรักษาในไทยได้ ([Journal of Patient Experience](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8811790/)) นอกจากความเสี่ยงทางกาย ผู้ป่วยอาจมีความกังวล นอนไม่หลับ หรือกลัวมะเร็งกลับมา อาการเหล่านี้ควรได้รับการดูแลเช่นเดียวกับอาการทางกาย แจ้งทีมรักษาหากความกังวลรบกวนการกิน การนอน หรือการใช้ชีวิตต่อเนื่อง ## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที > **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที > > อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้ - หายใจลำบากขึ้นอย่างรวดเร็ว หอบขณะพัก หรือพูดไม่เป็นประโยค - เจ็บหน้าอกรุนแรง อาการต่างจากความเจ็บแผลเดิม หรือเจ็บร่วมกับเหงื่อแตก หน้ามืด - ไอเป็นเลือดมากขึ้นหรือมีเลือดสดต่อเนื่อง - เป็นลม สับสน ซึมลง หรือริมฝีปากเขียว - ใจสั่นมาก ชีพจรเร็วหรือไม่สม่ำเสมอร่วมกับหน้ามืดหรือหอบ - ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือเจ็บ โดยเฉพาะเมื่อเกิดร่วมกับหายใจไม่อิ่ม - มีไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับไอมากขึ้น เสมหะเปลี่ยนสี หรืออาการทั่วไปแย่ลง - แผลแดงบวมมากขึ้น มีหนอง แผลแยก หรือเลือดออกไม่หยุด - ปวดมากขึ้นแม้ใช้ยาตามแผน จนหายใจลึก ไอ หรือเดินไม่ได้ - หากยังมีท่อระบายที่บ้าน: ท่อหลุด หัก พับ ระบบรั่ว หรือของเหลวเปลี่ยนแปลงผิดปกติตามเกณฑ์ที่ทีมรักษาแจ้ง หากไม่แน่ใจว่าอาการรุนแรงหรือไม่ ให้ติดต่อหน่วยที่ผ่าตัดโดยบอกวันผ่าตัด ชนิดการผ่าตัด อาการที่เกิด และเวลาที่เริ่ม ไม่ควรรอถึงวันนัดเมื่ออาการกำลังแย่ลง ## ทางเลือกอื่น ทางเลือกขึ้นกับชนิด ระยะ ตำแหน่งก้อน ผลตรวจทางชีวโมเลกุล สมรรถภาพปอด และเป้าหมายการรักษา บางวิธีใช้แทนการผ่าตัด ขณะที่บางวิธีใช้ก่อนหรือหลังผ่าตัด ### เฝ้าติดตามหรือวินิจฉัยเพิ่มเติม [ก้อนในปอด](/hdcare/lung-nodule-removal/)ไม่ใช่มะเร็งทุกก้อน หากก้อนยังเล็กมาก ลักษณะไม่ชัด หรือยังไม่มีหลักฐานพอ แพทย์อาจนัดถ่ายภาพซ้ำ ตรวจเพิ่มเติม หรือเก็บชิ้นเนื้อก่อน การผ่าตัดเพื่อวินิจฉัยอาจเหมาะในบางราย แต่ไม่ควรทำเป็นคำตอบอัตโนมัติสำหรับก้อนทุกชนิด ### รังสีรักษา รังสีรักษาแบบกำหนดเป้าหมายแม่นยำอาจเป็นทางเลือกสำหรับมะเร็งระยะแรกที่ผ่าตัดไม่ได้หรือมีความเสี่ยงจากการผ่าตัดสูง รังสีไม่ได้ให้ชิ้นเนื้อทั้งก้อนและต่อมน้ำเหลืองแบบการผ่าตัด จึงต้องประเมินระยะและยืนยันการวินิจฉัยให้เหมาะสมก่อน ### การจี้ทำลายก้อน การจี้ด้วยความร้อน ความเย็น หรือพลังงานชนิดอื่นอาจใช้กับก้อนขนาดเล็กบางตำแหน่ง โดยเฉพาะเมื่อผู้ป่วยไม่เหมาะกับการผ่าตัด วิธีนี้ไม่เหมาะกับทุกก้อน และมีความเสี่ยง เช่น ลมรั่ว เลือดออก หรือทำลายเนื้อเยื่อใกล้เคียง ### ยารักษามะเร็ง ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า และยาภูมิคุ้มกันบำบัดอาจใช้ก่อนผ่าตัดเพื่อลดขอบเขตโรค ใช้หลังผ่าตัดเพื่อลดความเสี่ยงของโรคที่ยังหลงเหลือในระดับเซลล์ หรือใช้เป็นการรักษาหลักเมื่อโรคไม่เหมาะกับการผ่าตัด การเลือกยาต้องอาศัยชนิดเซลล์ ระยะโรค และผลตรวจตัวบ่งชี้ของมะเร็ง ### การผ่าตัดแบบสงวนเนื้อปอด สำหรับก้อนบางชนิด แพทย์อาจพิจารณาตัดเป็นส่วนแทนการตัดทั้งกลีบ หรือใช้การตัดต่อหลอดลมเพื่อหลีกเลี่ยงการตัดปอดทั้งข้าง ทางเลือกนี้ขึ้นกับตำแหน่งก้อน ขอบเขตที่ตัดได้ และประสบการณ์ของทีมผ่าตัด ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนจะใช้วิธีที่เล็กกว่าได้อย่างเหมาะสม ก่อนตัดสินใจ ควรถามให้ชัดว่าระยะโรคคืออะไร เหตุใดจึงเลือกขอบเขตการผ่าตัดนั้น ปอดหลังผ่าตัดคาดว่าจะทำงานเท่าใด และมีทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัดหรือสงวนเนื้อปอดมากกว่าหรือไม่ ## สิทธิการรักษา สิทธิครอบคลุมขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่ได้รับอนุมัติ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการมีสิทธิไม่ได้หมายความว่าสามารถเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลใดก็ได้โดยไม่ผ่านขั้นตอน ### บัตรทอง ผู้ใช้สิทธิบัตรทองควรเริ่มจากหน่วยบริการประจำหรือโรงพยาบาลตามสิทธิ หากสถานพยาบาลนั้นไม่มีศักยภาพด้านศัลยกรรมทรวงอกหรือมะเร็ง จะดำเนินการส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่เหมาะสม ควรถามว่าใบส่งต่อครอบคลุมการตรวจระยะ การผ่าตัด พยาธิวิทยา และการรักษาต่อเนื่องหรือไม่ ### ประกันสังคม ผู้ประกันตนควรติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้ การส่งต่อไปยังศูนย์ที่ผ่าตัดได้ต้องเป็นไปตามระบบของโรงพยาบาลและหลักเกณฑ์สิทธิ สอบถามเจ้าหน้าที่สิทธิว่าต้องใช้เอกสารใด ใครเป็นผู้ออกใบส่งตัว และการติดตามหลังผ่าตัดทำที่โรงพยาบาลใด ### สิทธิข้าราชการหรือสิทธิหน่วยงาน ตรวจสอบกับโรงพยาบาลต้นสังกัดว่าต้องมีหนังสือส่งตัวหรืออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อไปรักษานอกเครือข่าย การตรวจพิเศษ อุปกรณ์บางประเภท และการรักษาต่อหลังผลชิ้นเนื้ออาจมีกระบวนการต่างกัน ### ประกันสุขภาพเอกชน ขอให้บริษัทประกันตรวจสอบความคุ้มครองก่อนนอนโรงพยาบาล ประเด็นสำคัญ ได้แก่ ระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน วงเงินและข้อยกเว้น เครือข่ายโรงพยาบาล การอนุมัติล่วงหน้า และการคุ้มครองยาหรือรังสีหลังผ่าตัด ส่งเอกสารตามที่บริษัทขอ เช่น รายงานแพทย์ ผลชิ้นเนื้อ ผลภาพถ่ายรังสี และแผนการผ่าตัด อย่าใช้คำตอบทางโทรศัพท์เพียงอย่างเดียว ควรขอหลักฐานการอนุมัติและตรวจว่าครอบคลุมรายการใดบ้าง ### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare ## คำถามที่พบบ่อย ### ผ่าตัดมะเร็งปอดต้องตัดปอดทั้งข้างหรือไม่ ไม่ต้องตัดปอดทั้งข้างทุกคน เพราะหลายรายสามารถตัดเฉพาะชิ้น ส่วน หรือกลีบที่มีก้อนได้ ขอบเขตขึ้นกับตำแหน่งและขนาดก้อน การกระจายไปต่อมน้ำเหลือง และสมรรถภาพของปอดที่คาดว่าจะเหลือ ### หลังผ่าตัดแล้วจะหายใจได้ตามปกติไหม หลายคนกลับไปทำกิจวัตรได้ แต่ความสามารถในการออกแรงอาจลดลง โดยเฉพาะเมื่อถูกตัดเนื้อปอดจำนวนมาก แพทย์ใช้ผลทดสอบสมรรถภาพปอดก่อนผ่าตัดเพื่อคาดการณ์ความสามารถหลังผ่าตัดและเลือกขอบเขตที่เหมาะสม ### ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะหายแน่นอนหรือไม่ ไม่สามารถรับประกันได้ เพราะผลขึ้นกับระยะ ชนิดเซลล์ ขอบชิ้นเนื้อ ต่อมน้ำเหลือง และเซลล์มะเร็งที่อาจอยู่นอกบริเวณผ่าตัด ผลพยาธิวิทยาหลังผ่าตัดจะช่วยบอกว่าควรใช้ยา รังสี หรือการติดตามเพิ่มเติมหรือไม่ ### การผ่าตัดผ่านกล้องดีกว่าแผลเปิดเสมอหรือไม่ ไม่เสมอไป วิธีผ่านกล้องอาจทำให้แผลเล็กและฟื้นเร็วกว่า แต่แผลเปิดอาจเหมาะกว่าสำหรับก้อนที่ซับซ้อนหรือเกี่ยวข้องกับโครงสร้างสำคัญ เป้าหมายหลักคือเอาก้อนออกอย่างเหมาะสมและควบคุมความเสี่ยง ไม่ใช่เลือกแผลที่เล็กที่สุดเพียงอย่างเดียว ### ถ้ายังสูบบุหรี่อยู่ควรทำอย่างไร ควรหยุดสูบและแจ้งทีมรักษาตามจริง แม้หยุดได้ไม่นานก่อนผ่าตัดก็ยังเป็นข้อมูลสำคัญต่อการวางแผนยาสลบ การจัดการเสมหะ และการฟื้นตัว อย่าปกปิดเพราะกังวลว่าจะถูกตำหนิ ### ต้องให้ยาเคมีบำบัดก่อนหรือหลังผ่าตัดไหม บางคนต้องให้ยา แต่ไม่ใช่ทุกคน การตัดสินใจขึ้นกับระยะ ชนิดของมะเร็ง ต่อมน้ำเหลือง ขอบชิ้นเนื้อ และผลตรวจตัวบ่งชี้ของก้อน แผนหลังผ่าตัดมักชัดขึ้นเมื่อผลพยาธิวิทยาฉบับสมบูรณ์ออกแล้ว ### ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดบอกอะไร ผลชิ้นเนื้อบอกชนิดและขนาดจริงของมะเร็ง ขอบเขตการลุกลาม ขอบชิ้นเนื้อ และการกระจายไปต่อมน้ำเหลือง ข้อมูลเหล่านี้อาจทำให้ระยะโรคหลังผ่าตัดต่างจากระยะที่ประเมินก่อนผ่าตัดได้ ### ถ้าปอดไม่แข็งแรงยังผ่าตัดได้ไหม อาจผ่าตัดได้ในบางราย แต่ต้องประเมินว่าปอดที่เหลือจะเพียงพอหรือไม่ ทางเลือกอาจเป็นการตัดเนื้อปอดให้น้อยลง รังสีรักษา การจี้ก้อน หรือยารักษามะเร็ง ขึ้นกับโรคและความเสี่ยงเฉพาะบุคคล ### หลังผ่าตัดจะกลับไปทำงานได้เมื่อไร โดยทั่วไปต้องพักหลายสัปดาห์ แต่กำหนดจริงขึ้นกับวิธีผ่าตัด ปริมาณปอดที่ตัด ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน งานเบาอาจกลับได้ก่อนงานยกของหรือใช้แรง และควรให้ศัลยแพทย์ประเมินก่อน ### ทำไมต้องตัดต่อมน้ำเหลืองด้วย การตรวจต่อมน้ำเหลืองช่วยดูว่ามะเร็งกระจายออกจากปอดหรือยัง และช่วยกำหนดระยะโรค ข้อมูลนี้มีผลต่อการเลือกยาหรือรังสีหลังผ่าตัด การตัดต่อมน้ำเหลืองจึงเป็นทั้งส่วนของการรักษาและการประเมินระยะ ### หากแพทย์เปลี่ยนจากผ่าตัดผ่านกล้องเป็นแผลเปิดหมายความว่าอย่างไร หมายความว่าสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัดทำให้แผลเปิดเหมาะสมหรือควบคุมได้ปลอดภัยกว่า เช่น พังผืด เลือดออก หรือตำแหน่งก้อนซับซ้อน การเปลี่ยนวิธีเป็นส่วนหนึ่งของแผนสำรองที่ควรอธิบายก่อนผ่าตัด ### หลังผ่าตัดยังต้องติดตามต่อหรือไม่ ต้องติดตามต่อแม้ผ่าตัดก้อนออกแล้ว เพื่อประเมินการฟื้นตัว ตรวจผลพยาธิวิทยา วางแผนการรักษาเพิ่มเติม และเฝ้าระวังการกลับเป็นซ้ำหรือก้อนใหม่ ตารางติดตามขึ้นกับระยะโรคและแผนของทีมมะเร็ง ### ขอความเห็นจากแพทย์อีกคนก่อนได้ไหม ขอได้ โดยเฉพาะเมื่อยังไม่เข้าใจระยะโรค ต้องตัดปอดจำนวนมาก หรือมีทางเลือกระหว่างผ่าตัดกับรังสี ควรนำภาพตรวจ รายงานชิ้นเนื้อ ผลสมรรถภาพปอด และแผนที่ได้รับเสนอไปด้วย เพื่อให้ความเห็นครั้งที่สองอ้างอิงข้อมูลชุดเดียวกัน ## ข้อมูลอ้างอิง 1. [Cleveland Clinic: Lung Lobectomy: Surgery, Recovery & Outlook](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17608-lobectomy) — เกี่ยวกับ Lung cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 2. [PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): The Effect of Major and Minor Complications After Lung Surgery on ...](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8811790/) — เกี่ยวกับ Lung cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 3. [Stanford Health Care: What to Expect of Lung Cancer Surgery](https://stanfordhealthcare.org/medical-treatments/s/surgery-lung-cancer/patient-care-resources.html) — เกี่ยวกับ Lung cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 4. [Mayo Clinic: Lung cancer surgery: Types, recovery and survivorship](https://cancerblog.mayoclinic.org/2023/02/16/lung-cancer-surgery-types-recovery-and-survivorship/) — เกี่ยวกับ Lung-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) > ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ > หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที