# ผ่าตัดริดสีดวง

**ผ่าตัดริดสีดวง (Hemorrhoidectomy) คือการตัดหรือนำเนื้อเยื่อริดสีดวงทวารที่มีปัญหาออก มักใช้เมื่อก้อนมีขนาดใหญ่ ยื่นออกมามาก เลือดออกซ้ำ หรือรักษาด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัดแล้วไม่ได้ผล การผ่าตัดอาจลดอาการได้ในระยะยาว แต่ช่วงพักฟื้นมักเจ็บ โดยเฉพาะเวลาถ่ายอุจจาระ จึงควรชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงร่วมกับศัลยแพทย์ก่อนตัดสินใจ**

## ประเด็นสำคัญ

- คนที่เป็นริดสีดวงส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด วิธีแรกมักเป็นการปรับอาหาร เพิ่มใยอาหาร ป้องกันท้องผูก ใช้ยาตามอาการ หรือทำหัตถการที่มีแผลเล็กกว่า
- การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อริดสีดวงมีขนาดใหญ่ ยื่นออกมาแล้วต้องใช้นิ้วดันกลับ ดันกลับไม่ได้ มีภาวะแทรกซ้อน หรืออาการกลับเป็นซ้ำหลังรักษาด้วยวิธีอื่น
- ความเจ็บหลังผ่าตัดและความเจ็บเวลาถ่ายเป็นเรื่องที่พบได้ การพักฟื้นอาจกินเวลาหลายสัปดาห์ โดยขึ้นกับเทคนิคผ่าตัด จำนวนแผล การขับถ่าย และสุขภาพโดยรวม

## ผ่าตัดริดสีดวง คืออะไร

การผ่าตัดริดสีดวงทวารหนักเป็นการนำหลอดเลือดและเนื้อเยื่อรอบทวารหนักที่โป่งพองหรือยื่นผิดตำแหน่งออก ศัลยแพทย์จะตัดก้อนที่เป็นปัญหา ควบคุมเลือด และพิจารณาปิดแผลหรือเปิดแผลไว้ให้หายเองตามตำแหน่งและขนาดของแผล ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/hemorrhoidectomy))

ริดสีดวงทวารเกิดจากเนื้อเยื่อและหลอดเลือดบริเวณทวารหนักบวม เลื่อนต่ำลง หรือยื่นออกมา อาจทำให้มีเลือดสดติดกระดาษชำระ เลือดหยดหลังถ่าย มีก้อนยื่น คัน ระคายเคือง หรือเจ็บ โดยเฉพาะเมื่อเกิดลิ่มเลือดในก้อนริดสีดวง

คำว่า “ผ่าตัดริดสีดวง” อาจใช้เรียกรวมหลายวิธี แต่แต่ละวิธีไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด ได้แก่

| วิธีรักษา | ทำอะไรกับริดสีดวง | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| การตัดริดสีดวงออก | ตัดก้อนและเนื้อเยื่อที่ผิดปกติออกโดยตรง | เหมาะกับก้อนขนาดใหญ่หรือซับซ้อน แต่แผลอาจเจ็บระหว่างพักฟื้น |
| การเย็บแขวนด้วยเครื่องเย็บ | ดึงเนื้อเยื่อที่ยื่นกลับขึ้นไปและเย็บตรึง | ไม่ได้เหมาะกับริดสีดวงทุกตำแหน่ง และมีความเสี่ยงเฉพาะของวิธี |
| การผูกหลอดเลือดที่เลี้ยงริดสีดวง | ปิดหลอดเลือดเพื่อให้ก้อนยุบและอาจเย็บยกเนื้อเยื่อ | มักมีแผลตัดน้อยกว่า แต่ต้องเลือกผู้ป่วยให้เหมาะสม |
| หัตถการแบบไม่ตัดก้อน | เช่น รัดยางหรือใช้พลังงานทำให้ก้อนฝ่อ | เหมาะกับริดสีดวงบางระยะ แต่อาจต้องทำซ้ำ |

เมื่อแพทย์เสนอการผ่าตัด ควรถามให้ชัดว่าเป็นวิธีใด เพราะระดับความเจ็บ ลักษณะแผล โอกาสกลับเป็นซ้ำ และระยะพักฟื้นต่างกัน การตัดริดสีดวงแบบมาตรฐานมักใช้กับโรคที่รุนแรงหรือซับซ้อนกว่า ส่วนหัตถการที่มีแผลเล็กกว่าอาจเหมาะกับก้อนภายในที่ยังไม่ยื่นมาก

เลือดออกทางทวารหนักไม่ได้เกิดจากริดสีดวงเสมอไป อาจมาจาก[แผลปริขอบทวาร](/hdcare/anal-fissure-surgery/) ลำไส้อักเสบ ติ่งเนื้อ หรือโรคของลำไส้ใหญ่ การตรวจยืนยันสาเหตุก่อนผ่าตัดจึงสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเลือดออกต่อเนื่อง ลักษณะการขับถ่ายเปลี่ยน น้ำหนักลด หรือมีภาวะซีด

## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

### ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดมักสงวนไว้สำหรับคนที่อาการรบกวนชีวิตมากหรือมีโรคค่อนข้างรุนแรง เช่น

- ริดสีดวงภายในยื่นออกมาขณะถ่ายและต้องใช้นิ้วดันกลับ
- ก้อนยื่นออกมาและดันกลับไม่ได้
- มีริดสีดวงภายในและภายนอกขนาดใหญ่ร่วมกัน
- เลือดออกซ้ำหรือออกมากจนส่งผลต่อภาวะโลหิตจาง
- เจ็บ บวม ระคายเคือง หรือมีสารคัดหลั่งจนกระทบการใช้ชีวิต
- อาการกลับเป็นซ้ำหลังรัดยางหรือรักษาด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัด
- ริดสีดวงมีลิ่มเลือดและปวดมาก โดยแพทย์เห็นว่าการนำลิ่มเลือดหรือก้อนออกเหมาะกว่าเฝ้าดูอาการ
- ก้อนถูกหนีบจนเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ ซึ่งต้องได้รับการประเมินเร่งด่วน ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/hemorrhoidectomy))

ความรุนแรงไม่ได้ตัดสินจากขนาดก้อนเพียงอย่างเดียว ศัลยแพทย์จะดูตำแหน่ง จำนวนก้อน อาการเลือดออก ความเจ็บ ความสามารถในการดันก้อนกลับ ผลของการรักษาที่ผ่านมา และโรคประจำตัวร่วมกัน

### ผู้ที่อาจยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

หากอาการไม่มาก ก้อนไม่ยื่นหรือยื่นเพียงชั่วคราว และยังไม่เคยลองรักษาแบบไม่ผ่าตัด แพทย์มักเริ่มจากการทำให้อุจจาระนุ่ม ลดการเบ่ง และรักษาตามอาการก่อน คนส่วนใหญ่ที่มีริดสีดวงไม่จำเป็นต้องตัดก้อนออก

การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนหรือวางแผนเป็นพิเศษเมื่อมีภาวะต่อไปนี้

- มีการติดเชื้อหรือการอักเสบรุนแรงบริเวณทวารหนัก
- มีโรคที่ทำให้แผลหายช้า หรือควบคุมโรคประจำตัวยังไม่ดี
- มีความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
- ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และยังจัดแผนยาไม่ได้
- ตั้งครรภ์ โดยอาการยังสามารถควบคุมด้วยวิธีอื่น
- มีโรคลำไส้อักเสบหรือโรคบริเวณทวารหนักที่ต้องประเมินเพิ่มเติม
- เคยผ่าตัดทวารหนักมาก่อน หรือมีปัญหากล้ามเนื้อหูรูดควบคุมการขับถ่าย

ข้อเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แต่ศัลยแพทย์ต้องประเมินประโยชน์และความเสี่ยงเป็นรายบุคคล หากยังไม่แน่ใจ คุณสามารถถามว่า “ถ้ายังไม่ผ่าตัดตอนนี้จะเกิดอะไรขึ้น” และ “มีวิธีที่แผลเล็กกว่านี้หรือไม่”

## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

โรงพยาบาลจะให้คำแนะนำเฉพาะตามชนิดยาระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ให้ยึดคำสั่งนั้นเป็นหลัก เพราะการเตรียมตัวอาจต่างกันในแต่ละแห่ง

### แจ้งข้อมูลสุขภาพและยาทั้งหมด

บอกศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์เกี่ยวกับ

- โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ ปอด ไต ตับ เบาหวาน และความดันโลหิตสูง
- ประวัติเลือดออกง่าย ลิ่มเลือด หรือแพ้ยา
- ประวัติแพ้ยาระงับความรู้สึก หรือปัญหาจากการผ่าตัดครั้งก่อน
- ยาที่ใช้ประจำ ยาที่ซื้อรับประทานเอง สมุนไพร และอาหารเสริม
- การตั้งครรภ์หรือโอกาสตั้งครรภ์
- อาการผิดปกติใหม่ เช่น ไข้ ไอ หรือการติดเชื้อ

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ต้องใช้ยา และความเสี่ยงต่อเลือดออกหรือลิ่มเลือด ([healthdirect.gov.au](https://www.healthdirect.gov.au/haemorrhoidectomy))

### การงดอาหารและน้ำ

หากใช้ยาระงับความรู้สึก แพทย์จะสั่งให้งดอาหารและเครื่องดื่มก่อนผ่าตัด ช่วงเวลาขึ้นกับชนิดอาหาร เวลาผ่าตัด และแนวทางของโรงพยาบาล อย่าคาดเดาเวลาเอง หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษา เพราะอาจต้องเลื่อนหัตถการเพื่อความปลอดภัย

ผู้ป่วยบางรายอาจได้รับคำแนะนำให้สวนอุจจาระหรือใช้ยาระบายเพื่อทำให้ช่องทวารสะอาด โดยเฉพาะหากมีท้องผูก แต่ไม่ใช่ทุกคนต้องเตรียมลำไส้แบบเดียวกัน จึงไม่ควรซื้อยามาใช้เอง

### สิ่งที่ควรเตรียม

- บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และใบนัด
- รายชื่อยาและอาหารเสริมทั้งหมด
- ผลตรวจหรือประวัติการรักษาที่โรงพยาบาลขอ
- เสื้อผ้าหลวม สวมและถอดง่าย
- ผ้าอนามัยหรือแผ่นซับสำหรับเลือดหรือสารคัดหลั่งเล็กน้อย
- ผู้ใหญ่ที่พากลับบ้านและอยู่ช่วยในคืนแรก หากได้รับยาระงับความรู้สึก

ควรจัดอาหารที่ช่วยให้อุจจาระนุ่มไว้ล่วงหน้า เช่น ผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหาร รวมถึงวางแผนหยุดงานตามลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก หรือใช้แรง

## ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงขึ้นกับวิธีที่เลือก แต่การตัดริดสีดวงแบบมาตรฐานมักมีลำดับดังนี้

1. **ยืนยันตัวผู้ป่วยและแผนผ่าตัด**  
   ทีมรักษาจะทบทวนตำแหน่ง อาการ โรคประจำตัว ยา และประวัติแพ้ยา คุณสามารถถามชื่อวิธีที่จะทำและลักษณะแผลก่อนให้ยาระงับความรู้สึก

2. **ให้ยาระงับความรู้สึก**  
   อาจใช้ยาสลบ การฉีดยาชาบริเวณหลัง หรือวิธีอื่นร่วมกับยาชาเฉพาะที่ ขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด สุขภาพ และการประเมินของวิสัญญีแพทย์

3. **จัดท่าและตรวจริดสีดวง**  
   ศัลยแพทย์จัดท่าให้เห็นบริเวณทวารหนัก ตรวจตำแหน่งและจำนวนก้อนอีกครั้ง และเปิดช่องทวารด้วยเครื่องมือที่เหมาะสม

4. **แยกและตัดก้อนที่เป็นปัญหา**  
   ศัลยแพทย์แยกเนื้อเยื่อริดสีดวงออกจากชั้นกล้ามเนื้อหูรูด แล้วตัดก้อนและหลอดเลือดที่เกี่ยวข้องออก โดยระวังเหลือผิวหนังและเยื่อบุที่ดีไว้เพียงพอ

5. **ห้ามเลือด**  
   หลอดเลือดจะถูกผูก เย็บ หรือปิดด้วยเครื่องมือที่ใช้พลังงาน วิธีที่ใช้ขึ้นกับเทคนิคและอุปกรณ์ของสถานพยาบาล ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/hemorrhoidectomy))

6. **ปิดแผลหรือเปิดแผลไว้**  
   แผลบางตำแหน่งเย็บปิดด้วยไหมละลาย ส่วนบางแผลเปิดไว้ให้หายจากด้านใน การเลือกขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง การปนเปื้อน และดุลยพินิจของศัลยแพทย์

7. **เฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด**  
   หลังเสร็จหัตถการ คุณจะได้รับการเฝ้าระวังความดัน การหายใจ ความเจ็บ เลือดออก คลื่นไส้ และความสามารถในการปัสสาวะ ก่อนพิจารณากลับบ้านหรือรับไว้สังเกตอาการ

ไม่จำเป็นต้องตัดริดสีดวงทุกก้อนเสมอไป การตัดเนื้อเยื่อรอบทวารมากเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อช่องทวารตีบ ศัลยแพทย์จึงเลือกจัดการเฉพาะตำแหน่งที่ก่ออาการและรักษาเนื้อเยื่อปกติไว้ให้มากที่สุด

## ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวหัตถการมักใช้เวลาไม่นานเมื่อไม่มีความซับซ้อน แต่แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้ระบุช่วงเวลาผ่าตัดที่ใช้กับผู้ป่วยทุกคนอย่างน่าเชื่อถือ ระยะเวลาจริงขึ้นกับจำนวนและตำแหน่งของก้อน วิธีผ่าตัด ภาวะเลือดออก การเคยผ่าตัดมาก่อน และโรคประจำตัว

เวลาที่อยู่โรงพยาบาลจะนานกว่าตัวผ่าตัด เพราะรวมการเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการเฝ้าดูอาการหลังผ่าตัดด้วย

ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถกลับบ้านในวันเดียวกัน แต่บางคนอาจต้องพักค้างคืน หากปวดมาก คลื่นไส้ ปัสสาวะไม่ออก มีเลือดออก มีโรคประจำตัวที่ต้องเฝ้าระวัง หรือไม่มีผู้ดูแลที่บ้าน ([healthdirect.gov.au](https://www.healthdirect.gov.au/haemorrhoidectomy)) แนวทางรับไว้รักษาอาจต่างกันระหว่างสถานพยาบาลในประเทศไทย

หากได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง ต้องมีคนพากลับ ไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือตัดสินใจเรื่องสำคัญจนกว่าฤทธิ์ยาจะหมดตามคำแนะนำของทีมรักษา

## พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นมักเป็นส่วนที่คนกังวลที่สุด เพราะแผลอยู่ในตำแหน่งที่สัมผัสอุจจาระและถูกยืดทุกครั้งที่ขับถ่าย ระยะพักฟื้นและวันหยุดงานแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล อาการ ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ควรให้ศัลยแพทย์ผู้รักษาประเมินเป็นรายบุคคล

| ช่วงพักฟื้น | สิ่งที่อาจพบ | แนวทางทั่วไป |
|---|---|---|
| วันผ่าตัดถึงช่วงแรก | ปวด ตึง แสบ ง่วง คลื่นไส้ หรือมีเลือดซึมเล็กน้อย | พัก มีคนดูแล ใช้ยาตามแผน และสังเกตเลือดออก |
| ช่วงหลายวันแรก | เจ็บมากขึ้นเวลาถ่าย กลัวการถ่าย มีสารคัดหลั่งหรือเลือดติดเล็กน้อย | ทำให้อุจจาระนุ่ม ดื่มน้ำ และหลีกเลี่ยงการเบ่ง |
| เมื่ออาการเริ่มดีขึ้น | อาการควรค่อยๆ ดีขึ้น แต่นั่งนานหรือทำงานใช้แรงอาจยังลำบาก | กลับงานเบาเมื่อเดิน นั่ง และขับถ่ายได้พอสมควร |
| ระยะต่อมา | แผลค่อยๆ สมาน ความเจ็บและเลือดซึมลดลง | เพิ่มกิจกรรมตามอาการและคำแนะนำของศัลยแพทย์ |
| ระยะฟื้นตัวโดยรวม | ผู้ป่วยส่วนใหญ่ฟื้นตัวต่อเนื่อง แต่บางคนใช้เวลานานกว่า | ระยะฟื้นเต็มที่ขึ้นกับแผล เทคนิค และภาวะแทรกซ้อน |

### การขับถ่ายหลังผ่าตัด

การถ่ายครั้งแรกมักเจ็บ แต่การกลั้นไว้นานอาจทำให้อุจจาระแข็งและเจ็บมากขึ้น เป้าหมายคือให้อุจจาระนุ่มและออกได้โดยไม่ต้องเบ่ง แนวทางทั่วไปคือดื่มน้ำเพียงพอ รับประทานผัก ผลไม้ และใยอาหาร แพทย์อาจสั่งยาที่ช่วยให้อุจจาระนุ่มหรือยาระบายตามความเหมาะสม ([healthdirect.gov.au](https://www.healthdirect.gov.au/haemorrhoidectomy))

ไม่ควรนั่งเบ่งนาน หากยังไม่ปวดถ่ายให้ออกจากห้องน้ำก่อน การเดินเบาๆ ช่วยให้ลำไส้ทำงานและลดการนอนนิ่งเป็นเวลานานได้

### การดูแลแผลและความเจ็บ

อาจมีเลือดสดหรือสารคัดหลั่งปริมาณเล็กน้อย โดยเฉพาะหลังถ่าย การใช้น้ำสะอาดล้างอย่างนุ่มนวลและซับให้แห้งมักระคายเคืองน้อยกว่าการเช็ดแรง โรงพยาบาลอาจแนะนำให้นั่งแช่น้ำอุ่น แต่ให้ทำตามวิธีและเวลาที่ทีมผ่าตัดกำหนด

ใช้ยาบรรเทาปวดตามแผนที่แพทย์ให้ ไม่ควรเพิ่มยา ผสมยา หรือใช้สมุนไพรเอง เพราะยาบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกหรือทำให้ท้องผูก หากปวดมากขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น ควรติดต่อโรงพยาบาล

### กลับไปทำงานและออกกำลังกายเมื่อใด

ระยะหยุดงานแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล อาการ และลักษณะงาน ผู้ที่มีแผลหลายตำแหน่ง งานใช้แรง งานขับรถนาน หรืองานที่เข้าห้องน้ำไม่สะดวกอาจต้องพักนานกว่า ควรให้ศัลยแพทย์ผู้รักษาประเมินเป็นรายบุคคล การกลับไปยกของหนัก วิ่ง ปั่นจักรยาน หรือออกแรงมากควรรอจนแผลดีและศัลยแพทย์อนุญาต

## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง และการผ่าตัดบริเวณทวารหนักมีปัญหาเฉพาะจากตำแหน่งแผล อย่างไรก็ตาม การกล่าวถึงความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะเกิดกับทุกคน

### อาการที่พบได้ในช่วงพักฟื้น

- ปวด แสบ หรือตึงบริเวณแผล
- เจ็บขณะถ่ายอุจจาระ
- เลือดหรือสารคัดหลั่งซึมเล็กน้อย
- บวมและระคายเคือง
- ท้องผูกจากความกลัวเจ็บ การเคลื่อนไหวน้อย หรือยาบางชนิด
- คลื่นไส้ อ่อนเพลีย หรือมึนจากยาระงับความรู้สึก

### ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวัง

**เลือดออกมากหรือเลือดออกภายหลัง**  
เลือดซึมเล็กน้อยอาจเกิดได้ แต่เลือดไหลต่อเนื่อง มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หน้ามืด หรือใจสั่นไม่ควรรอดูอาการ

**ปัสสาวะไม่ออก**  
ความเจ็บ อาการบวม และผลของยาระงับความรู้สึกอาจทำให้ปัสสาวะลำบาก หากปวดท้องน้อยและปัสสาวะไม่ได้ ควรกลับไปโรงพยาบาล

**การติดเชื้อ**  
อาจมีไข้ แผลบวมแดง ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ การติดเชื้อรุนแรงพบไม่บ่อยแต่ต้องรักษาเร็ว ([healthdirect.gov.au](https://www.healthdirect.gov.au/haemorrhoidectomy))

**ท้องผูกหรืออุจจาระอัดแน่น**  
การหลีกเลี่ยงการถ่ายเพราะกลัวเจ็บอาจทำให้อุจจาระแข็งขึ้น กลายเป็นวงจรที่ทำให้ปวดและแผลระคายเคืองมากกว่าเดิม

**ช่องทวารหนักตีบ**  
แผลเป็นอาจทำให้ช่องทวารแคบลง ส่งผลให้อุจจาระเป็นเส้นเล็ก ถ่ายยาก หรือรู้สึกถ่ายไม่สุด ความเสี่ยงสัมพันธ์กับขอบเขตเนื้อเยื่อที่ถูกตัดและการหายของแผล

**การควบคุมลมหรืออุจจาระผิดปกติ**  
อาจเกิดจากการบาดเจ็บต่อกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทบริเวณหูรูด บางคนมีเพียงการกลั้นลมหรือคราบเปื้อนชั่วคราว แต่หากอาการต่อเนื่องต้องประเมิน

**แผลปริหรือแผลหายช้า**  
การถ่ายอุจจาระแข็ง การติดเชื้อ โรคประจำตัว และการสูบบุหรี่อาจรบกวนการหายของแผล

**ริดสีดวงกลับมาเป็นซ้ำ**  
การผ่าตัดไม่ได้ป้องกันหลอดเลือดบริเวณอื่นเกิดปัญหาในอนาคต ริดสีดวงจึงอาจกลับเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะหากยังท้องผูก เบ่งนาน หรือมีปัจจัยกระตุ้นเดิม

งานวิจัยเชิงคุณภาพยังพบว่าความเจ็บ ความกังวลเรื่องการถ่าย การนอนหลับไม่ดี ความอับอาย และการทำหน้าที่ทางสังคมที่ลดลงอาจกระทบผู้ป่วยในช่วงพักฟื้น หากความกังวลทำให้ไม่กล้ารับประทานอาหาร ไม่ยอมถ่าย หรือนอนไม่ได้ ควรแจ้งทีมรักษา ไม่จำเป็นต้องทนอยู่คนเดียว

## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

<!-- hdcare:emergency -->
> **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที
>
> อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน

ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินหากมีอาการต่อไปนี้

- เลือดออกมาก ไหลต่อเนื่อง มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือผ้าอนามัยชุ่มเร็ว
- หน้ามืด เป็นลม ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม หรืออ่อนแรงผิดปกติ
- ปวดแผลรุนแรงขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น
- ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกป่วยมาก
- แผลบวมแดงมาก มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
- ปัสสาวะไม่ออกหรือปวดท้องน้อยมาก
- ท้องอืด อาเจียน รับประทานหรือดื่มไม่ได้
- ถ่ายอุจจาระไม่ได้ร่วมกับปวดท้องหรือปวดทวารมาก
- กลั้นอุจจาระไม่ได้อย่างชัดเจน หรือมีอาการควบคุมการขับถ่ายที่เกิดขึ้นใหม่
- มีอาการแพ้ยา เช่น ใบหน้าหรือลิ้นบวม หายใจลำบาก หรือผื่นรุนแรง

หากไม่แน่ใจว่าเลือดออกอยู่ในระดับที่คาดได้หรือไม่ ให้ติดต่อหน่วยผ่าตัดที่ดูแลคุณ โดยบอกปริมาณเลือด สีของเลือด อาการร่วม และเวลาที่เริ่มเกิด ไม่ควรรอจนถึงวันนัดเมื่ออาการกำลังรุนแรงขึ้น

## ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับริดสีดวงส่วนใหญ่ ทางเลือกขึ้นกับว่าก้อนอยู่ภายในหรือภายนอก ยื่นมากเพียงใด และอาการหลักคือเลือดออก เจ็บ หรือมีก้อนรบกวน ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/hemorrhoidectomy))

### การดูแลโดยไม่ทำหัตถการ

เหมาะกับอาการไม่รุนแรงหรือใช้ร่วมกับการรักษาวิธีอื่น ได้แก่

- เพิ่มใยอาหารจากผัก ผลไม้ ธัญพืช และอาหารที่เหมาะกับสุขภาพ
- ดื่มน้ำให้เพียงพอ หากไม่มีข้อจำกัดจากโรคหัวใจหรือไต
- หลีกเลี่ยงการเบ่งและการนั่งโถนาน
- ไม่กลั้นอุจจาระเมื่อรู้สึกปวดถ่าย
- เคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอ
- ใช้ยารักษาตามอาการหรือยาช่วยให้อุจจาระนุ่มตามคำแนะนำ

ครีมหรือยาเหน็บบางชนิดช่วยลดอาการชั่วคราว แต่ไม่ได้ทำให้ก้อนขนาดใหญ่หรือก้อนที่ยื่นถาวรหายไปเสมอ หากมีเลือดออกต่อเนื่อง ไม่ควรใช้ยาเองเพื่อเลื่อนการตรวจหาสาเหตุ

### หัตถการที่มีแผลเล็กกว่า

**การรัดยาง**  
ใช้ยางรัดฐานของริดสีดวงภายในเพื่อตัดเลือดไปเลี้ยง ก้อนจะฝ่อและหลุด เหมาะกับริดสีดวงภายในบางระยะ แต่อาจต้องทำมากกว่าหนึ่งครั้ง

**การฉีดสารให้ก้อนฝ่อ**  
ฉีดสารเข้าเนื้อเยื่อเพื่อทำให้หลอดเลือดยุบ เหมาะกับผู้ป่วยและตำแหน่งที่เลือกอย่างเหมาะสม

**การใช้แสงหรือพลังงานทำให้หลอดเลือดปิด**  
ช่วยลดเลือดไปเลี้ยงก้อน มักใช้กับริดสีดวงภายในที่ไม่รุนแรงมาก

**การผูกหลอดเลือดที่เลี้ยงริดสีดวง**  
ศัลยแพทย์ค้นหาและปิดหลอดเลือดที่นำเลือดเข้าสู่ก้อน อาจเย็บยกเนื้อเยื่อที่ยื่นร่วมด้วย วิธีนี้ยังเป็นหัตถการผ่าตัด แต่ไม่เหมือนการตัดก้อนออกทั้งหมด

**การเย็บแขวนริดสีดวง**  
ดึงเนื้อเยื่อที่ยื่นกลับเข้าไปและตัดวงเยื่อบุบางส่วนด้วยเครื่องเย็บ วิธีนี้มีข้อดีและความเสี่ยงต่างจากการตัดริดสีดวง ไม่เหมาะกับก้อนภายนอกขนาดใหญ่ทุกกรณี

การเลือกวิธีควรตอบคำถามสามข้อให้ได้ คือ วิธีนั้นจัดการอาการหลักของคุณหรือไม่ โอกาสต้องทำซ้ำเป็นอย่างไร และหากวิธีแรกไม่ได้ผลยังสามารถทำอะไรต่อได้

## สิทธิการรักษา

ความคุ้มครองมักขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการตรวจผู้ป่วยนอก การส่องกล้อง การผ่าตัด และการพักรักษาอาจอยู่คนละขั้นตอนอนุมัติ

### ประกันสังคม

เริ่มต้นที่โรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ แพทย์จะประเมินว่ามีข้อบ่งชี้ให้ผ่าตัดหรือไม่ และดำเนินการส่งต่อหากสถานพยาบาลนั้นไม่มีศัลยแพทย์หรือทรัพยากรที่ต้องใช้ ควรถามว่า

- ต้องใช้ใบส่งตัวหรือไม่
- การตรวจใดต้องทำก่อนผ่าตัด
- วิธีผ่าตัดที่แพทย์เสนออยู่ในสิทธิหรือมีเงื่อนไขใด
- การนัดติดตามและยาหลังผ่าตัดดำเนินการที่ใด

### บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเข้ารับการประเมินที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ระบบกำหนด หากจำเป็นต้องพบศัลยแพทย์ หน่วยบริการจะส่งต่อตามขั้นตอน กรณีฉุกเฉิน เช่น เลือดออกมากหรือมีอาการทรุด ควรเข้ารับการรักษาเร่งด่วนก่อน ไม่ควรรอเอกสารตามนัดปกติ

ตรวจสอบสิทธิ สถานพยาบาลประจำ และข้อกำหนดการส่งต่อผ่านช่องทางทางการของกองทุนก่อนวันรักษา

### ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองต่างกันตามกรมธรรม์ ประกันอาจพิจารณาว่าการผ่าตัดมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์หรือไม่ มีระยะรอหรือข้อยกเว้นโรคเดิมหรือไม่ และต้องอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ เอกสารที่มักต้องใช้ประกอบการพิจารณา ได้แก่ ใบรับรองแพทย์ ผลตรวจ แผนการรักษา และรหัสหัตถการ

ถามบริษัทประกันและโรงพยาบาลให้ชัดว่า

- ต้องขออนุมัติก่อนผ่าตัดหรือไม่
- คุ้มครองแบบผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน
- หากกลับบ้านวันเดียวกันจัดอยู่ในสิทธิประเภทใด
- คุ้มครองการตรวจพยาธิวิทยา ยา และการติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่
- หากเปลี่ยนวิธีผ่าตัดระหว่างหัตถการต้องขออนุมัติเพิ่มอย่างไร

### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

## คำถามที่พบบ่อย

### ผ่าตัดริดสีดวงเจ็บไหม

หลังผ่าตัดมักเจ็บ โดยเฉพาะเวลาถ่ายอุจจาระ แต่ระดับความเจ็บต่างกันตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล และแต่ละบุคคล ศัลยแพทย์จะวางแผนควบคุมความเจ็บและทำให้อุจจาระนุ่มเพื่อลดการเบ่ง ([healthdirect.gov.au](https://www.healthdirect.gov.au/haemorrhoidectomy))

### ริดสีดวงแบบไหนต้องผ่าตัด

มักพิจารณาผ่าตัดเมื่อก้อนใหญ่ ยื่นออกมาแล้วต้องดันกลับหรือดันกลับไม่ได้ มีเลือดออกหรืออาการรุนแรง หรือรักษาด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัดแล้วไม่ได้ผล การตรวจร่างกายเป็นสิ่งจำเป็น เพราะระดับของก้อนไม่สามารถตัดสินจากอาการที่เล่าเพียงอย่างเดียว

### ผ่าตัดแล้วกลับบ้านได้เลยหรือไม่

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน แต่บางคนต้องพักสังเกตอาการหรือค้างคืน ขึ้นกับชนิดยาระงับความรู้สึก ความเจ็บ เลือดออก การปัสสาวะ โรคประจำตัว และระบบของโรงพยาบาล

### หลังผ่าตัดริดสีดวงกี่วันถ่ายได้

ควรถ่ายเมื่อรู้สึกปวด ไม่ควรตั้งใจกลั้นเพื่อรอให้แผลหาย เพราะอุจจาระอาจแข็งและทำให้เจ็บมากขึ้น แพทย์มักวางแผนให้อุจจาระนุ่มด้วยอาหาร น้ำ และยาตามความเหมาะสม

### เลือดออกหลังผ่าตัดเป็นเรื่องปกติหรือไม่

เลือดสดซึมเล็กน้อยอาจพบได้ โดยเฉพาะหลังถ่าย แต่เลือดไหลต่อเนื่อง ปริมาณมาก มีลิ่มเลือด หน้ามืด หรือใจสั่นต้องกลับไปโรงพยาบาลทันที

### ต้องหยุดงานกี่วัน

ระยะหยุดงานแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล อาการ และลักษณะงาน ผู้ที่ทำงานใช้แรง นั่งนาน มีแผลหลายตำแหน่ง หรือมีอาการปวดมากอาจต้องพักนานกว่า ศัลยแพทย์จะประเมินจากลักษณะงานและการฟื้นตัวของคุณ

### แผลหายสนิทเมื่อใด

ระยะฟื้นตัวแตกต่างกันตามวิธีผ่าตัด ขนาดและจำนวนแผล การขับถ่าย โรคประจำตัว และภาวะแทรกซ้อน ควรให้ศัลยแพทย์ผู้รักษาประเมินเป็นรายบุคคล อาการควรค่อยๆ ดีขึ้น หากกลับปวดมากขึ้นควรตรวจซ้ำ

### หลังผ่าตัดนั่งได้ไหม

นั่งได้ตามที่อาการยอมรับ แต่ควรเปลี่ยนท่าหรือเดินเป็นระยะและหลีกเลี่ยงการนั่งกดแผลนานเกินไป หากงานต้องนั่งต่อเนื่อง ควรวางแผนพักและเข้าห้องน้ำให้สะดวก

### ผ่าตัดแล้วริดสีดวงกลับมาเป็นอีกได้ไหม

กลับเป็นซ้ำได้ เพราะการผ่าตัดนำก้อนที่มีปัญหาออกแต่ไม่ได้กำจัดปัจจัยทั้งหมด การป้องกันท้องผูก ลดการเบ่ง และไม่นั่งโถนานช่วยลดปัจจัยกระตุ้นได้

### ถ้าไม่ผ่าตัดจะอันตรายไหม

ริดสีดวงส่วนใหญ่ไม่ทำให้เกิดอันตรายทันที และรายที่อาการน้อยอาจใช้วิธีไม่ผ่าตัดได้ แต่ก้อนขนาดใหญ่หรือซับซ้อนอาจมีเลือดออก ปวด ยื่นค้าง หรือรบกวนชีวิตต่อเนื่อง ที่สำคัญคือต้องยืนยันว่าเลือดออกเกิดจากริดสีดวง ไม่ใช่โรคอื่น

### ผ่าตัดด้วยวิธีใดดีที่สุด

ไม่มีวิธีเดียวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน วิธีที่เหมาะขึ้นกับชนิดและตำแหน่งของริดสีดวง ระดับการยื่น ก้อนภายนอก อาการหลัก การรักษาที่เคยทำ และความเสี่ยงเฉพาะตัว ควรถามศัลยแพทย์ถึงเหตุผลที่เลือกวิธีนั้นและทางเลือกที่มีแผลเล็กกว่า

### ต้องสวนอุจจาระก่อนผ่าตัดทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องสวนอุจจาระทุกคน การเตรียมลำไส้ขึ้นกับวิธีผ่าตัด อาการท้องผูก และแนวทางของสถานพยาบาล ให้ทำตามคำสั่งของทีมผ่าตัดและไม่ใช้ยาระบายหรือสวนเอง

### ต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือดก่อนผ่าตัดหรือไม่

ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดบางชนิดอาจต้องปรับ แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์และแพทย์ที่ดูแลโรคเดิมจะกำหนดแผนโดยชั่งความเสี่ยงเลือดออกกับความเสี่ยงลิ่มเลือด

### หลังผ่าตัดควรกินอะไร

ควรเลือกอาหารที่ช่วยให้อุจจาระนุ่ม เช่น ผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหาร พร้อมดื่มน้ำเพียงพอหากไม่มีข้อจำกัดทางการแพทย์ หากท้องผูกอยู่เดิมหรือใช้ยาที่ทำให้ท้องผูก ให้แจ้งศัลยแพทย์เพื่อวางแผนเพิ่มเติม

### เมื่อใดควรไปห้องฉุกเฉินหลังผ่าตัด

ควรไปทันทีเมื่อเลือดออกมาก หน้ามืด เป็นลม หายใจลำบาก ปวดรุนแรงขึ้น มีไข้ร่วมกับแผลบวมแดง ปัสสาวะไม่ออก หรืออาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ อาการเหล่านี้ไม่ควรรอถึงวันนัดติดตาม

**แหล่งอ้างอิง**

1. Cleveland Clinic. *Hemorrhoidectomy: Surgery, Recovery & Complications*.  
2. Tavani ME และคณะ. *The Complications of Hemorrhoidectomy From Patients' Perspective*. Health Science Reports. 2025.  
3. Healthdirect Australia. *Haemorrhoidectomy*.

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [Cleveland Clinic: Hemorrhoidectomy: Surgery, Recovery & Complications](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/hemorrhoidectomy) — เกี่ยวกับ Hemorrhoidectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
2. [PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): The Complications of Hemorrhoidectomy From Patients' Perspective](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12037693/) — เกี่ยวกับ Hemorrhoidectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
3. [healthdirect.gov.au: Haemorrhoidectomy | healthdirect](https://www.healthdirect.gov.au/haemorrhoidectomy) — เกี่ยวกับ Hemorrhoidectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

> หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที