# ผ่าตัดเหงือก

**ผ่าตัดเหงือก (Gum surgery) หรือการผ่าตัดปริทันต์ เป็นการรักษาเหงือก กระดูกรอบฟัน และเนื้อเยื่อที่ช่วยยึดฟัน โดยใช้เมื่อมีโรคปริทันต์ เหงือกร่น หรือความผิดปกติที่การทำความสะอาดและการรักษาแบบไม่ผ่าตัดแก้ได้ไม่เพียงพอ การผ่าตัดมีหลายแบบ ตั้งแต่เปิดเหงือกเพื่อกำจัดคราบลึก ไปจนถึงปลูกเหงือกหรือเสริมกระดูก จึงต้องเลือกตามปัญหาของแต่ละคน ไม่ใช่ทุกคนที่มีเหงือกอักเสบจะต้องผ่าตัด**

## ประเด็นสำคัญ

- การผ่าตัดไม่ได้มีแบบเดียว ทันตแพทย์อาจเปิดเหงือกเพื่อทำความสะอาด ปรับรูปร่างเหงือก ปลูกเนื้อเยื่อปิดรากฟัน หรือซ่อมแซมกระดูกรอบฟัน ขึ้นกับตำแหน่งและความรุนแรงของโรค
- เหงือกอักเสบระยะแรกและโรคปริทันต์บางรายรักษาด้วยการควบคุมคราบจุลินทรีย์ ขูดหินปูน และเกลารากฟันก่อน หากโรคยังควบคุมไม่ได้จึงพิจารณาการผ่าตัด
- หลังผ่าตัดอาจปวด บวม มีเลือดซึม และเคี้ยวไม่สะดวกชั่วคราว แต่เลือดไหลไม่หยุด บวมมากขึ้น มีไข้ หนอง หรือหายใจและกลืนลำบาก เป็นเหตุให้ติดต่อสถานพยาบาลทันที

## ผ่าตัดเหงือก คืออะไร

การผ่าตัดเหงือกเป็นชื่อรวมของหัตถการที่รักษา “ปริทันต์” ซึ่งหมายถึงเหงือก เอ็นยึดปริทันต์ กระดูกเบ้าฟัน และเนื้อเยื่ออื่นที่พยุงฟันให้อยู่ในตำแหน่ง ทันตแพทย์ทั่วไปอาจดูแลปัญหาที่ไม่ซับซ้อน ส่วนกรณีที่โรครุนแรง มีการสูญเสียกระดูก หรือจำเป็นต้องปลูกเนื้อเยื่อ มักประเมินโดยทันตแพทย์เฉพาะทางปริทันต์

เป้าหมายแตกต่างกันตามชนิดของการผ่าตัด เช่น

- เปิดเหงือกเพื่อให้เข้าถึงคราบหินปูนและเนื้อเยื่ออักเสบที่อยู่ลึก
- ลดความลึกของร่องหรือถุงปริทันต์ เพื่อให้ทำความสะอาดบริเวณรอบฟันได้ง่ายขึ้น
- ปรับรูปร่างเหงือกหรือกระดูกที่ไม่สม่ำเสมอ
- เพิ่มเนื้อเหงือกในตำแหน่งที่เหงือกบางหรือร่น
- ปิดรากฟันที่เปิดออก เพื่อลดความเสี่ยงต่อฟันผุบริเวณรากและช่วยควบคุมอาการเสียวฟัน
- ซ่อมแซมหรือส่งเสริมการสร้างกระดูกและเนื้อเยื่อรอบฟันในตำแหน่งที่เหมาะสม
- เตรียมสภาพเหงือกและกระดูกสำหรับการบูรณะฟันบางประเภท

ตัวอย่างที่พบบ่อยคือการปลูกเหงือก ทันตแพทย์นำเนื้อเยื่อจากบริเวณอื่นในช่องปาก หรือใช้วัสดุเนื้อเยื่อที่เหมาะสม มาวางในตำแหน่งที่เหงือกร่นหรือบาง แหล่งอ้างอิงระบุว่าการปลูกเหงือกช่วยเพิ่มปริมาตรของเหงือกและปกคลุมรากฟันที่เปิดออกได้ แต่ผลลัพธ์ขึ้นกับสภาพเนื้อเยื่อ เทคนิคที่ใช้ สุขอนามัยช่องปาก และการหายของแผลในแต่ละคน ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery))

การผ่าตัดไม่สามารถทดแทนการแปรงฟัน การทำความสะอาดซอกฟัน และการควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น การสูบบุหรี่ หากคราบจุลินทรีย์ยังสะสมหรือโรคประจำตัวควบคุมไม่ดี โรคปริทันต์อาจดำเนินต่อแม้เคยผ่าตัดแล้ว

## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

### ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณาให้ผ่าตัด

ทันตแพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อการตรวจช่องปากและภาพรังสีพบปัญหาที่การรักษาแบบไม่ผ่าตัดแก้ได้ไม่เพียงพอ เช่น

- มีถุงปริทันต์ลึก ทำให้ทำความสะอาดคราบและหินปูนใต้เหงือกได้ไม่ทั่วถึง
- โรคปริทันต์ยังมีการอักเสบหรือดำเนินต่อ หลังขูดหินปูน เกลารากฟัน และปรับพฤติกรรมดูแลช่องปากแล้ว
- เหงือกร่นจนรากฟันเปิด เสียวฟัน ทำความสะอาดยาก หรือเสี่ยงต่อฟันผุบริเวณราก
- เนื้อเหงือกบาง และมีแนวโน้มร่นเพิ่มขึ้นจากตำแหน่งฟัน แรงดึงของเนื้อเยื่อ หรือการแปรงฟันรุนแรง
- รูปร่างเหงือกหรือกระดูกรอบฟันผิดปกติจนรบกวนการทำความสะอาดหรือการบูรณะฟัน
- มีการสูญเสียกระดูกเฉพาะตำแหน่งซึ่งอาจเหมาะกับการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
- ต้องเพิ่มความยาวของตัวฟันที่โผล่เหนือเหงือก เพื่อให้บูรณะฟันได้โดยไม่รุกล้ำเนื้อเยื่อพยุงฟัน

เหงือกร่นไม่ได้เกิดจากโรคปริทันต์เสมอไป อาจเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม เหงือกบาง การแปรงฟันแรง ตำแหน่งฟัน หรือแรงดึงจากเนื้อเยื่อในช่องปาก แหล่งอ้างอิงจึงแนะนำให้ตรวจสุขภาพเหงือก วัดร่องรอบฟัน และประเมินระดับการร่นก่อนตัดสินใจว่าจะติดตามอาการหรือผ่าตัด ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery))

### ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด

การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนออกไป หรืออาจไม่ใช่ทางเลือกแรก หากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

- เป็นเหงือกอักเสบระยะแรกและยังไม่ได้รับการรักษาพื้นฐาน
- คราบจุลินทรีย์จำนวนมากหรือยังทำความสะอาดช่องปากได้ไม่สม่ำเสมอ
- มีการติดเชื้อเฉียบพลันที่ต้องควบคุมก่อน
- สูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์นิโคตินต่อเนื่อง เพราะอาจรบกวนการไหลเวียนเลือดและการหายของแผล
- เบาหวานหรือโรคประจำตัวยังควบคุมไม่ดี
- มีภาวะเลือดออกง่าย ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือโรคที่เพิ่มความเสี่ยงจากการผ่าตัด แต่ยังไม่ได้วางแผนร่วมกับแพทย์ผู้รักษา
- ใช้ยาที่กระทบการแข็งตัวของเลือด ภูมิคุ้มกัน หรือการปรับตัวของกระดูก โดยยังไม่ได้ประเมินความเสี่ยง
- ตั้งครรภ์และเป็นหัตถการที่สามารถรอได้ โดยทันตแพทย์จะชั่งประโยชน์กับความจำเป็นเป็นรายกรณี
- ฟันเสียการพยุงมากจนโอกาสคงฟันต่ำ การปลูกเหงือกเพียงอย่างเดียวอาจไม่แก้ปัญหาหลัก

คำว่า “ไม่เหมาะ” ไม่ได้แปลว่าจะผ่าตัดไม่ได้เสมอไป บางคนเพียงต้องควบคุมโรคประจำตัว ลดการอักเสบ ปรับวิธีทำความสะอาด หรือวางแผนเรื่องยาก่อน ทันตแพทย์ผู้ผ่าตัดจะตัดสินจากการตรวจช่องปาก ภาพรังสี โรคประจำตัว และประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

### ตรวจและวางแผนรักษา

ก่อนผ่าตัด ทันตแพทย์มักตรวจฟันและเหงือก วัดความลึกของร่องปริทันต์ ประเมินฟันโยก การสบฟัน และตำแหน่งเหงือกร่น อาจใช้ภาพรังสีเพื่อดูระดับกระดูกและรอยโรครอบรากฟัน หากจะปลูกเหงือก จะต้องประเมินทั้งตำแหน่งรับเนื้อเยื่อและบริเวณที่จะนำเนื้อเยื่อออก

ควรถามให้ชัดว่าการผ่าตัดครั้งนี้มีเป้าหมายอะไร เพราะคำว่า “ผ่าตัดเหงือก” อาจหมายถึงหัตถการต่างกันมาก คำถามที่มีประโยชน์ ได้แก่

- จะผ่าตัดบริเวณใดและกี่ตำแหน่ง
- เป็นการเปิดทำความสะอาด ปรับรูปร่าง ปลูกเหงือก หรือเสริมกระดูก
- มีแผลมากกว่าหนึ่งตำแหน่งหรือไม่
- ต้องเย็บแผลหรือใส่วัสดุปิดแผลหรือไม่
- หากไม่ผ่าตัดตอนนี้ โรคมีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงอย่างไร
- ต้องมีผู้พากลับบ้านหรือไม่

### แจ้งโรคประจำตัวและยาทั้งหมด

นำรายชื่อยา วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมไปด้วย โดยเฉพาะ

- ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
- ยารักษาเบาหวาน
- ยากดภูมิคุ้มกันหรือสเตียรอยด์
- ยาที่เกี่ยวข้องกับโรคกระดูกพรุนหรือโรคมะเร็งบางชนิด
- ยาหรืออาหารเสริมที่อาจเพิ่มเลือดออก
- ประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุ หรือมีปฏิกิริยากับยาชา
- ประวัติเลือดออกผิดปกติ การติดเชื้อง่าย หรือแผลหายช้า

อย่าหยุดยาเอง ทันตแพทย์ ศัลยแพทย์ช่องปาก วิสัญญีแพทย์ หรือแพทย์ผู้สั่งยา จะเป็นผู้กำหนดว่าต้องปรับหรือหยุดยาหรือไม่ และกำหนดเวลาให้เหมาะกับความเสี่ยงของคุณ การทบทวนยามีความสำคัญ เพราะผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดอาจเสี่ยงเลือดออก ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำอาจเสี่ยงติดเชื้อ และยาที่ลดการสลายกระดูกบางกลุ่มสัมพันธ์กับภาวะกระดูก[ขากรรไกร](/hdcare/corrective-jaw-surgery/)ตาย ([PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11976089/))

### การงดอาหารและเครื่องดื่ม

หากใช้เพียงยาชาเฉพาะที่ โรงพยาบาลหรือคลินิกอาจไม่ได้กำหนดให้งดอาหารแบบเดียวกับการใช้ยาระงับความรู้สึก แต่ควรทำตามคำแนะนำที่ได้รับโดยตรง หากมีการให้ยาคลายกังวลหรือยาระงับความรู้สึก จะมีข้อกำหนดเรื่องการงดอาหารและเครื่องดื่มเฉพาะราย อย่าใช้คำแนะนำจากการผ่าตัดครั้งก่อนแทนคำสั่งสำหรับครั้งนี้

### เตรียมวันผ่าตัด

แปรงฟันและทำความสะอาดช่องปากตามปกติ แต่หลีกเลี่ยงการขัดบริเวณที่เจ็บหรืออักเสบจนเลือดออก เตรียมบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา ประวัติการแพ้ยา รายชื่อยา และผลตรวจที่สถานพยาบาลขอ

สวมเสื้อผ้าที่สบาย งดสูบบุหรี่ตามแผนที่ทีมรักษาแนะนำ และจัดอาหารเนื้อนุ่มไว้สำหรับช่วงแรก หากได้รับยาระงับความรู้สึก ต้องมีผู้ใหญ่พากลับและอยู่ช่วยดูแลตามระยะเวลาที่สถานพยาบาลกำหนด แหล่งอ้างอิงระบุว่าผู้ที่ได้รับยาระงับความรู้สึกไม่ควรขับรถกลับเอง

## ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดขึ้นกับชนิดของโรค แต่ลำดับทั่วไปมักเป็นดังนี้

1. **ตรวจยืนยันตำแหน่งผ่าตัด**  
   ทันตแพทย์ทบทวนแผน ประวัติยา อาการแพ้ และสภาพช่องปาก หากมีการติดเชื้อหรือสุขภาพเปลี่ยนจากวันที่ตรวจ อาจต้องปรับแผน

2. **ให้ยาชาเฉพาะที่**  
   บริเวณฟันและเหงือกจะชาเพื่อลดความรู้สึกเจ็บ คุณอาจยังรับรู้แรงกด การดึง หรือการสั่นได้ หากกังวลมาก บางสถานพยาบาลอาจพิจารณาวิธีช่วยผ่อนคลายเพิ่มเติมตามสุขภาพและขอบเขตหัตถการ

3. **เปิดหรือเตรียมเนื้อเยื่อ**  
   หากเป็นการเปิดเหงือกทำความสะอาด ทันตแพทย์จะแยกเหงือกออกจากผิวฟันอย่างระมัดระวังเพื่อเข้าถึงรากฟันและกระดูก หากเป็นการปลูกเหงือก จะเตรียมตำแหน่งที่ต้องเพิ่มเนื้อเยื่อ

4. **กำจัดสาเหตุของการอักเสบ**  
   คราบหินปูน เนื้อเยื่ออักเสบ และสิ่งสะสมที่ผิวรากจะถูกนำออก ผิวรากอาจได้รับการปรับให้สะอาดและเรียบพอที่จะดูแลต่อได้

5. **ปรับหรือเสริมเนื้อเยื่อตามแผน**  
   ทันตแพทย์อาจปรับรูปร่างกระดูก ลดถุงปริทันต์ วางวัสดุช่วยซ่อมแซมเนื้อเยื่อ หรือปลูกเหงือก วิธีที่ใช้ขึ้นกับรูปร่างของรอยโรคและเป้าหมายการรักษา

6. **นำเนื้อเยื่อสำหรับปลูก หากจำเป็น**  
   การปลูกเหงือกบางวิธีใช้เนื้อเยื่อจากเพดานปาก จึงมีทั้งแผลบริเวณรับเนื้อเยื่อและแผลบริเวณที่นำเนื้อเยื่อออก วิธีอื่นอาจใช้เนื้อเยื่อหรือวัสดุที่เตรียมไว้ ทำให้ไม่มีแผลที่เพดานปาก แหล่งอ้างอิงอธิบายว่าทันตแพทย์อาจนำเนื้อเยื่อชั้นในจากเพดานปาก แล้วเย็บปิดตำแหน่งดังกล่าว ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery))

7. **จัดเนื้อเยื่อและเย็บแผล**  
   เหงือกหรือเนื้อเยื่อปลูกจะถูกวางในตำแหน่งที่ต้องการและเย็บให้คงที่ ไหมบางชนิดสลายได้เอง ส่วนบางชนิดต้องกลับมาตัดตามนัด

8. **ห้ามเลือดและปิดแผล**  
   อาจใช้ผ้าก๊อซ วัสดุห้ามเลือด หรือวัสดุปิดแผลปริทันต์ จากนั้นสังเกตอาการก่อนให้กลับบ้าน หากมีความเสี่ยงเลือดออกสูง ทันตแพทย์อาจใช้มาตรการห้ามเลือดเฉพาะที่เพิ่มเติม

ระหว่างผ่าตัด หากรู้สึกเจ็บแหลมแทนแรงกด ควรบอกทันตแพทย์ทันทีเพื่อประเมินยาชา ไม่ควรอดทนจนจบหัตถการ

## ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดตำแหน่งเดียวมักเสร็จภายในช่วงสั้นกว่าการผ่าตัดหลายซี่หรือหลายบริเวณ การปลูกเหงือกหนึ่งตำแหน่งอาจใช้เวลาประมาณหนึ่งช่วงนัด ส่วนการผ่าตัดหลายตำแหน่ง การเสริมกระดูก หรือการใช้ยาระงับความรู้สึกอาจนานกว่า แหล่งอ้างอิงระบุว่าระยะเวลาของการปลูกเหงือกขึ้นกับจำนวนฟันและจำนวนบริเวณที่รักษา ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery))

ส่วนใหญ่ใช้ยาชาเฉพาะที่ บางรายอาจได้รับยาช่วยคลายกังวลหรือยาระงับความรู้สึกเพิ่มเติม ขึ้นกับความซับซ้อน ระดับความกังวล สุขภาพโดยรวม และแนวทางของสถานพยาบาล

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้หลังหัตถการเมื่อเลือดหยุดดีและอาการคงที่ โดยเฉพาะเมื่อใช้ยาชาเฉพาะที่ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่ผ่าตัดกว้าง มีโรคประจำตัวซับซ้อน หรือได้รับยาระงับความรู้สึก อาจต้องสังเกตอาการนานขึ้น การนอนโรงพยาบาลไม่ใช่แนวทางปกติสำหรับการผ่าตัดเหงือกทั่วไป แต่การตัดสินใจขึ้นกับความปลอดภัยของแต่ละคน

## พักฟื้นนานแค่ไหน

หลังผ่าตัด ระยะที่แผลเริ่มสบายขึ้นกับระยะที่เนื้อเยื่อยึดติดและแข็งแรงเต็มที่ไม่ใช่ช่วงเดียวกัน การปลูกเหงือกทั่วไปมักใช้เวลาพักฟื้นเบื้องต้นประมาณ **1-2 สัปดาห์** แต่อาจนานกว่านี้ตามขนาดแผล จำนวนตำแหน่ง ชนิดเนื้อเยื่อ สุขภาพโดยรวม การสูบบุหรี่ และการดูแลแผล ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery)) การหายระดับลึกและการปรับตัวของเนื้อเยื่ออาจดำเนินต่อหลังอาการปวดหรือบวมหายแล้ว

| ช่วงพักฟื้น | สิ่งที่อาจพบ | สิ่งที่ควรเน้น |
|---|---|---|
| วันแรกๆ | เลือดซึมเล็กน้อย ปวด บวม ตึง หรือรู้สึกแปลกบริเวณไหม | พัก กินอาหารตามที่แนะนำ ไม่รบกวนแผล และใช้ยาตามใบสั่ง |
| ช่วงสัปดาห์แรก | บวมและปวดควรค่อยๆ ลดลง อาจยังเคี้ยวไม่สะดวก | รักษาความสะอาดส่วนอื่นของช่องปาก และดูแลบริเวณผ่าตัดตามคำสั่ง |
| ประมาณ 1-2 สัปดาห์ | หลายคนเริ่มกลับสู่กิจวัตรได้มากขึ้น แผลปลูกเหงือกมักอยู่ในช่วงพักฟื้นเบื้องต้น | ไปตรวจตามนัด และอย่าเริ่มแปรงหรือใช้ไหมตรงแผลก่อนอนุญาต |
| หลังจากนั้น | เนื้อเยื่อยังปรับตัวและแข็งแรงขึ้น | กลับไปทำความสะอาดตามแผนระยะยาวและควบคุมปัจจัยเสี่ยง |

### กลับไปทำงานเมื่อไร

ผู้ที่ทำงานนั่งโต๊ะและผ่าตัดไม่กว้างอาจกลับไปทำงานได้เร็วกว่าผู้ที่ต้องพูดมาก ใช้แรง ยกของหนัก หรือทำงานในสภาพที่ดูแลแผลยาก หากผ่าตัดหลายตำแหน่ง มีแผลที่เพดานปาก หรือได้รับยาระงับความรู้สึก อาจต้องพักนานขึ้น ควรถามทันตแพทย์จากขอบเขตการผ่าตัดจริงก่อนจัดตารางงาน

### กินอาหารและทำความสะอาดอย่างไร

ในระยะแรกมักเลือกอาหารนุ่มและไม่ร้อนจัด หลีกเลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ เหนียว หรือมีชิ้นเล็กที่เข้าไปติดแผล เคี้ยวอีกด้านหากทำได้ และอย่าใช้ลิ้นหรือนิ้วดันแผล

ส่วนที่ไม่ได้ผ่าตัดยังควรดูแลความสะอาดต่อไป แต่บริเวณแผลอาจต้องงดแปรงหรือใช้ไหมชั่วคราว ทันตแพทย์จะบอกวิธีทำความสะอาดที่เหมาะกับชนิดแผล ไม่ควรดึงวัสดุปิดแผลหรือไหมออกเอง

การสูบบุหรี่และนิโคตินอาจรบกวนการหายของแผล ควรทำตามแผนงดที่ทีมรักษาให้ไว้ หากหยุดได้ยาก ให้แจ้งก่อนผ่าตัดเพื่อวางแผนที่ทำได้จริง

## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ความเสี่ยงส่วนใหญ่จัดการได้เมื่อพบเร็ว แต่ไม่มีการผ่าตัดใดปราศจากความเสี่ยง ภาวะที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

### ปวด บวม และเลือดซึม

อาการปวด บวม อักเสบ และเลือดซึมเล็กน้อยพบได้หลังผ่าตัดช่องปาก ([PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11976089/)) อาการควรมีแนวโน้มดีขึ้น ไม่ใช่รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ เลือดอาจซึมปนในน้ำลาย แต่เลือดสดที่ไหลต่อเนื่องหรือชุ่มผ้าก๊อซซ้ำๆ ต้องได้รับการประเมิน

ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดมีความเสี่ยงเลือดออกมากขึ้น จึงต้องแจ้งยาทั้งหมดล่วงหน้าและใช้แผนห้ามเลือดที่เหมาะสม อย่างไรก็ตาม การหยุดยาเองอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตัน จึงไม่ควรตัดสินใจเอง

### การติดเชื้อ

การติดเชื้ออาจทำให้ปวดและบวมมากขึ้น มีหนอง รสหรือกลิ่นผิดปกติ ไข้ หรือแผลไม่ดีขึ้น ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำอาจเสี่ยงมากกว่า การใช้ยาปฏิชีวนะไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ทันตแพทย์จะพิจารณาจากลักษณะหัตถการ โรคประจำตัว และความเสี่ยงเฉพาะบุคคล

### เหงือกร่นหรือเสียวฟัน

หลังลดถุงปริทันต์ เหงือกอาจอยู่ต่ำลงจนเห็นตัวฟันหรือช่องระหว่างฟันมากขึ้น รากฟันที่เปิดอาจไวต่อความเย็น ความร้อน หรือการสัมผัส ในบางกรณีเป็นผลที่คาดได้จากการนำเนื้อเยื่ออักเสบออกและทำให้บริเวณนั้นทำความสะอาดได้ดีขึ้น

### เนื้อเยื่อปลูกไม่ยึดติดตามคาด

เนื้อเยื่อปลูกอาจหด เคลื่อน ติดไม่เต็มพื้นที่ หรือไม่ปกคลุมรากฟันได้ทั้งหมด ความเสี่ยงขึ้นกับเลือดมาเลี้ยงบริเวณแผล การเคลื่อนไหวของเนื้อเยื่อ การสูบบุหรี่ สุขอนามัยช่องปาก ลักษณะรากฟัน และเทคนิคที่ใช้ บางรายอาจต้องติดตามหรือรักษาเพิ่มเติม แต่ไม่ควรตีความว่าการปกคลุมไม่เต็มทั้งหมดหมายถึงการรักษาล้มเหลวเสมอไป เพราะเป้าหมายอาจรวมถึงการเพิ่มความหนาของเหงือกและทำให้ดูแลได้ง่ายขึ้น

### ไหมหลุดหรือวัสดุปิดแผลเคลื่อน

วัสดุปิดแผลอาจคลายหรือหลุดได้ในช่วงแรก หากไม่มีเลือดออกมากและแผลดูคงที่ อาจไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน แต่ควรติดต่อสถานพยาบาลเพื่อขอคำแนะนำ ไม่ควรพยายามวางกลับหรือดึงส่วนที่เหลือออกเอง

### การบาดเจ็บต่อฟัน รากฟัน หรือเนื้อเยื่อใกล้เคียง

อาจเกิดการระคายเคืองต่อรากฟัน แผลที่เพดานปาก หรือความรู้สึกชาชั่วคราวบริเวณใกล้เคียงได้ ภาวะชาถาวรพบได้น้อยกว่าและขึ้นกับตำแหน่งผ่าตัด หากอาการชาคงอยู่หรือเปลี่ยนไป ควรแจ้งทันตแพทย์

### กระดูกขากรรไกรหายผิดปกติในผู้ใช้ยาบางกลุ่ม

ผู้ที่ใช้ยาต้านการสลายกระดูกบางชนิดหรือยาที่มีผลต่อหลอดเลือด อาจมีความเสี่ยงต่อกระดูกขากรรไกรตาย โดยเฉพาะเมื่อมีการกระทบกระดูก ความเสี่ยงแตกต่างตามชนิดยา วิธีรับยา ระยะการรักษา โรคที่รักษา และปัจจัยร่วม ควรแจ้งประวัติยาปัจจุบันและยาเดิม แม้หยุดไปแล้ว ห้ามหยุดยาดังกล่าวเองก่อนปรึกษาผู้สั่งยาและทันตแพทย์ผู้ผ่าตัด

## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

<!-- hdcare:emergency -->
> **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที
>
> อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน

ติดต่อสถานพยาบาลที่ผ่าตัดหรือไปห้องฉุกเฉินตามความรุนแรง หากมีอาการต่อไปนี้

| อาการ | ควรทำอย่างไร |
|---|---|
| หายใจลำบาก กลืนลำบาก ลิ้นหรือคอบวม | ไปห้องฉุกเฉินทันที |
| เลือดสดไหลต่อเนื่อง หรือกดแผลตามคำแนะนำแล้วยังไม่หยุด | ติดต่อสถานพยาบาลทันที |
| บวมลุกลามเร็ว โดยเฉพาะใบหน้า ใต้คาง หรือรอบคอ | รับการประเมินเร่งด่วน |
| มีไข้ หนอง กลิ่นหรือรสผิดปกติร่วมกับปวดมากขึ้น | ติดต่อทันตแพทย์ในวันเดียวกัน |
| ปวดหรือบวมดีขึ้นแล้วกลับรุนแรงขึ้น | ติดต่อทันตแพทย์เพื่อประเมินการติดเชื้อหรือปัญหาแผล |
| แผลแยก เนื้อเยื่อปลูกเคลื่อน หรือไหมหลุดพร้อมเลือดออก | ติดต่อสถานพยาบาลและอย่าจัดแผลเอง |
| มีผื่น หน้าบวม หายใจมีเสียง หรือสงสัยแพ้ยา | หยุดใช้ยาที่สงสัยและขอความช่วยเหลือฉุกเฉินตามอาการ |
| อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ หน้ามืด หรือเป็นลม | รับการประเมินโดยเร็ว |

หากไม่แน่ใจว่าเลือดซึมอยู่ในระดับปกติหรือไม่ ให้ถ่ายภาพโดยไม่ดึงริมฝีปากจนแผลตึง แล้วติดต่อสถานพยาบาลที่รักษา การประเมินจากทีมที่ทราบชนิดการผ่าตัดและยาที่ใช้จะให้คำตอบได้ตรงกว่า

## ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับทุกปัญหา ทางเลือกขึ้นกับสาเหตุและระดับความเสียหาย

### การรักษาแบบไม่ผ่าตัด

- สอนและปรับวิธีแปรงฟัน รวมถึงการทำความสะอาดซอกฟัน
- ขูดหินปูนและเกลารากฟัน เพื่อลดคราบและหินปูนใต้เหงือก
- ติดตามความลึกของร่องปริทันต์และระดับเหงือกร่น หากโรคคงที่
- ปรับพฤติกรรมที่ทำให้เหงือกบาดเจ็บ เช่น การแปรงแรงหรือใช้อุปกรณ์ไม่เหมาะสม
- ควบคุมเบาหวาน ลดหรือหยุดสูบบุหรี่ และจัดการปัจจัยที่รบกวนการหายของแผล
- รักษาฟันผุ การสบฟัน หรือขอบวัสดุบูรณะที่ทำให้ทำความสะอาดยาก หากเป็นปัจจัยร่วม

เหงือกร่นเล็กน้อยที่คงที่ ไม่มีการอักเสบ และดูแลความสะอาดได้ อาจใช้การติดตามแทนการผ่าตัด แหล่งอ้างอิงระบุว่าทันตแพทย์อาจเฝ้าดูการร่น หรือเสนอการปลูกเหงือกตามความรุนแรงและความเสี่ยง ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery))

### ทางเลือกผ่าตัดแบบอื่น

หากจำเป็นต้องผ่าตัด อาจมีมากกว่าหนึ่งเทคนิค เช่น ใช้เนื้อเยื่อจากเพดานปาก ใช้เนื้อเยื่อชนิดอื่น เปิดเหงือกเพื่อทำความสะอาด ลดถุงปริทันต์ หรือทำหัตถการซ่อมแซมกระดูก ไม่มีเทคนิคเดียวที่เหมาะกับทุกตำแหน่ง การเลือกขึ้นกับความหนาของเหงือก รูปร่างรอยโรค จำนวนฟัน สุขภาพโดยรวม และเป้าหมายหลักของคุณ

หากฟันสูญเสียการพยุงอย่างมาก มีรอยแตก หรือไม่สามารถบูรณะได้ การ[ถอนฟัน](/hdcare/tooth-extraction/)และวางแผนทดแทนอาจเหมาะกว่าการผ่าตัดเพื่อเก็บฟัน การตัดสินใจควรเปรียบเทียบโอกาสคงฟัน ภาระการรักษาต่อเนื่อง และผลกระทบต่อฟันข้างเคียง

## สิทธิการรักษา

ความครอบคลุมขึ้นกับสาเหตุของโรค ชนิดหัตถการ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรขอชื่อหัตถการและแผนรักษาเป็นเอกสารก่อนตรวจสอบสิทธิ เพราะคำว่า “ผ่าตัดเหงือก” อาจถูกจัดสิทธิแตกต่างกันตามวัตถุประสงค์

### ประกันสังคม

สิทธิทันตกรรมบางรายการและการรักษาที่ต้องส่งต่ออาจใช้เงื่อนไขต่างกัน การผ่าตัดปริทันต์ที่ซับซ้อนอาจต้องประเมินข้อบ่งชี้และรับบริการในสถานพยาบาลหรือเครือข่ายที่กำหนด ควรถามหน่วยสิทธิของสถานพยาบาลว่า

- หัตถการนี้อยู่ในสิทธิหรือไม่
- ต้องมีหนังสือส่งต่อหรือการอนุมัติก่อนหรือไม่
- ครอบคลุมการตรวจ ภาพรังสี วัสดุ และการติดตามแผลส่วนใดบ้าง
- หากต้องผ่าตัดหลายครั้ง แต่ละครั้งใช้สิทธิอย่างไร

### บัตรทอง

เริ่มตรวจสอบกับหน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ดูแลสิทธิ การรักษาที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์อาจต้องผ่านการประเมินและระบบส่งต่อ โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องพบทันตแพทย์เฉพาะทาง การผ่าตัดที่มุ่งเปลี่ยนรูปร่างเหงือกโดยไม่มีข้อบ่งชี้ด้านโรคอาจมีเงื่อนไขต่างจากการรักษาโรคปริทันต์

ควรถามว่าต้องรักษาพื้นฐานก่อนหรือไม่ ต้องส่งต่อไปหน่วยใด และมีรายการใดที่ไม่รวมอยู่ในสิทธิ อย่านัดผ่าตัดนอกระบบก่อนตรวจสอบ หากต้องการใช้สิทธิผ่านการส่งต่อ

### ประกันสุขภาพเอกชน

กรมธรรม์จำนวนมากแยกความคุ้มครองทันตกรรมออกจากการรักษาผู้ป่วยนอกทั่วไป บางแผนครอบคลุมเฉพาะอุบัติเหตุหรือหัตถการที่จำเป็นทางการแพทย์ ขณะที่การปลูกเหงือกหรือปรับรูปร่างเหงือกอาจต้องพิจารณาเหตุผลการรักษาเป็นรายกรณี

ก่อนผ่าตัดควรส่งเอกสารต่อไปนี้ให้บริษัทประกันตรวจสอบ

- การวินิจฉัยและเหตุผลที่ต้องผ่าตัด
- ชื่อและรายละเอียดหัตถการ
- ตำแหน่งและจำนวนฟันที่รักษา
- ภาพรังสีหรือภาพถ่าย หากบริษัทขอ
- แผนการรักษาและจำนวนครั้งที่คาดว่าจะทำ
- รายการวัสดุหรือหัตถการร่วมที่อาจต้องขออนุมัติ

คำว่า “อนุมัติเบื้องต้น” ไม่ได้หมายความว่าทุกรายการจะได้รับความคุ้มครอง ควรถามเรื่องข้อยกเว้น ระยะรอ เครือข่ายสถานพยาบาล และเอกสารสำหรับยื่นเคลมให้ครบก่อนวันผ่าตัด

### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

## คำถามที่พบบ่อย

### ผ่าตัดเหงือกเจ็บไหม

ระหว่างผ่าตัดไม่ควรรู้สึกเจ็บแหลมเพราะมีการใช้ยาชาเฉพาะที่ แต่อาจรู้สึกถึงแรงกด ดึง หรือสั่นได้ หลังยาชาหมดฤทธิ์มักมีอาการปวด ตึง และบวมชั่วคราว โดยระดับอาการขึ้นกับชนิดและขนาดของแผล

### ทุกคนที่เป็นโรคเหงือกต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่จำเป็น เพราะเหงือกอักเสบและโรคปริทันต์จำนวนหนึ่งเริ่มรักษาด้วยการทำความสะอาดช่องปาก ขูดหินปูน และเกลารากฟันก่อน การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อยังมีถุงปริทันต์ลึก การอักเสบต่อเนื่อง หรือมีความเสียหายที่ต้องแก้ด้วยการเข้าถึงเนื้อเยื่อโดยตรง

### ผ่าตัดแล้วเหงือกจะกลับมาเหมือนเดิมไหม

ไม่สามารถรับประกันได้ว่าเหงือกจะกลับสู่ตำแหน่งหรือรูปร่างเดิมทั้งหมด ผลขึ้นกับชนิดรอยโรค รูปร่างรากฟัน ความหนาของเนื้อเยื่อ เทคนิคการผ่าตัด การสูบบุหรี่ และการดูแลช่องปาก เป้าหมายบางกรณีคือทำให้เหงือกแข็งแรงและทำความสะอาดได้ง่ายขึ้น ไม่ใช่ปิดรากฟันทั้งหมด

### หลังผ่าตัดเหงือกกินอะไรได้

ช่วงแรกมักเลือกอาหารนุ่ม อุณหภูมิไม่ร้อนจัด และเคี้ยวห่างจากบริเวณแผล ควรหลีกเลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ เหนียว เผ็ดจัด หรือมีเมล็ดและเศษเล็กที่ติดแผลได้ จนกว่าทันตแพทย์จะอนุญาตให้กลับมากินตามปกติ

### แปรงฟันได้เมื่อไร

บริเวณที่ไม่ได้ผ่าตัดมักทำความสะอาดต่อได้อย่างระมัดระวัง แต่บริเวณแผลอาจต้องงดแปรงและใช้ไหมชั่วคราว ระยะเวลาขึ้นกับชนิดแผล ไหมเย็บ และวัสดุปิดแผล จึงควรยึดคำสั่งหลังผ่าตัดของคุณ ไม่ใช้ตารางของผู้อื่นแทน

### ต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือดก่อนผ่าตัดหรือไม่

อย่าหยุดยาเอง เพราะการหยุดอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตัน ขณะที่การใช้ต่ออาจต้องมีแผนห้ามเลือดเฉพาะที่ ทันตแพทย์และแพทย์ผู้สั่งยาจะพิจารณาจากชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และขอบเขตการผ่าตัด ([PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11976089/))

### การปลูกเหงือกใช้เนื้อจากที่ไหน

บางวิธีใช้เนื้อเยื่อจากเพดานปาก ส่วนบางวิธีใช้เนื้อเยื่อหรือวัสดุอื่นที่เหมาะสม หากใช้เพดานปาก คุณจะมีแผลสองตำแหน่ง คือบริเวณที่ปลูกและบริเวณที่นำเนื้อเยื่อออก ทันตแพทย์จะเลือกวิธีตามความหนาของเหงือก พื้นที่แผล และเป้าหมายการรักษา

### ผ่าตัดเหงือกต้องนอนโรงพยาบาลไหม

การผ่าตัดเหงือกทั่วไปมักกลับบ้านได้หลังอาการคงที่ แต่ผู้ที่ได้รับยาระงับความรู้สึก มีโรคประจำตัวซับซ้อน หรือผ่าตัดกว้างอาจต้องสังเกตอาการนานขึ้น หากได้รับยาระงับความรู้สึกควรมีผู้พากลับบ้าน

### หลังผ่าตัดกลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบามักกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องใช้แรง ยกของหนัก หรือพูดต่อเนื่อง ระยะพักขึ้นกับจำนวนตำแหน่ง แผลที่เพดานปาก อาการบวม และชนิดยาระงับความรู้สึก ควรขอกำหนดจากทันตแพทย์หลังทราบขอบเขตผ่าตัดจริง

### ไหมเย็บต้องตัดออกหรือไม่

ขึ้นกับชนิดไหม เพราะบางชนิดสลายได้เองและบางชนิดต้องตัดออกตามนัด อย่าดึงหรือตัดไหมเอง แม้ปลายไหมจะรบกวนลิ้น เพราะอาจทำให้แผลแยกหรือเลือดออก

### หากวัสดุปิดแผลหลุดต้องทำอย่างไร

ติดต่อสถานพยาบาลเพื่อแจ้งเวลาที่หลุดและอาการร่วม โดยไม่พยายามติดกลับเอง วัสดุปิดแผลบางชนิดอาจหลุดได้ในช่วงแรก หากมีเลือดออกมาก แผลแยก หรือเนื้อเยื่อปลูกเคลื่อน ควรได้รับการประเมินเร็วขึ้น

### สูบบุหรี่หลังผ่าตัดได้ไหม

ควรงดตามแผนที่ทีมรักษากำหนด เพราะนิโคตินและควันอาจลดการไหลเวียนเลือด รบกวนการหายของแผล และเพิ่มโอกาสที่เนื้อเยื่อปลูกจะติดไม่ดี หากหยุดยากควรแจ้งก่อนผ่าตัดเพื่อวางแผนช่วยลดความเสี่ยง

### ผ่าตัดแล้วโรคปริทันต์จะกลับมาอีกไหม

โรคอาจกลับมาหรือดำเนินต่อได้หากยังมีคราบจุลินทรีย์ สูบบุหรี่ ควบคุมเบาหวานไม่ดี หรือขาดการติดตาม การผ่าตัดช่วยแก้บริเวณที่รักษา แต่ยังต้องแปรงฟัน ทำความสะอาดซอกฟัน และรับการดูแลปริทันต์ต่อเนื่อง

### ขอความเห็นจากทันตแพทย์อีกคนได้หรือไม่

ขอได้ โดยเฉพาะเมื่อเสนอการผ่าตัดหลายตำแหน่ง ต้องปลูกเนื้อเยื่อหรือเสริมกระดูก หรือคุณยังไม่เข้าใจว่าทำไมการรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่เพียงพอ ควรนำภาพรังสี ผลตรวจ รายชื่อยา และแผนรักษาเดิมไปด้วย เพื่อให้ประเมินจากข้อมูลเดียวกัน

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [Cleveland Clinic: Gum Graft Surgery: What it Is, Procedure & Recovery](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23504-gum-graft-surgery) — เกี่ยวกับ Gum surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
2. [PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Oral surgery considerations in patients at high-risk of complications…](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11976089/) — เกี่ยวกับ Gum surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

> หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที