# เปลี่ยนกระจกตา **เปลี่ยนกระจกตา (Corneal transplant) คือการนำกระจกตาส่วนที่เสียออก แล้วแทนด้วยเนื้อเยื่อกระจกตาที่ได้รับบริจาค เพื่อรักษาการมองเห็น ลดอาการเจ็บ หรือซ่อมแซมกระจกตาที่บาง รั่ว หรือเป็นแผลรุนแรง การตัดสินใจไม่ควรดูจากความมัวเพียงอย่างเดียว เพราะชนิดของโรค ชั้นกระจกตาที่เสีย สุขภาพส่วนอื่นของดวงตา และทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัด ล้วนมีผลต่อประโยชน์และความเสี่ยงของแต่ละคน** ## ประเด็นสำคัญ - การเปลี่ยนกระจกตามีทั้งแบบเปลี่ยนเต็มความหนาและเปลี่ยนเฉพาะชั้น จักษุแพทย์จะเลือกตามตำแหน่งและความลึกของความเสียหาย ไม่ใช่ทุกคนต้องเปลี่ยนทั้งแผ่น - การมองเห็นมักไม่ชัดทันทีหลังผ่าตัด การฟื้นตัวอาจกินเวลาหลายเดือน และบางรายอาจใช้เวลาประมาณหนึ่งปีหรือนานกว่านั้น ขึ้นกับชนิดการผ่าตัด การสมานแผล และโรคตาอื่น - กระจกตาที่ปลูกถ่ายอาจเกิดการปฏิเสธได้แม้ผ่านไปนานแล้ว หากตาแดง ปวด แพ้แสง หรือมองเห็นลดลงอย่างฉับพลัน ต้องติดต่อจักษุแพทย์ทันที ## เปลี่ยนกระจกตา คืออะไร กระจกตาคือเนื้อเยื่อใสรูปโดมที่อยู่ด้านหน้าสุดของดวงตา ทำหน้าที่เป็นทั้งเกราะป้องกันและส่วนสำคัญในการหักเหแสง หากกระจกตาบวม ขุ่น มีแผลเป็น ผิดรูป หรือบางจนเสี่ยงทะลุ แสงจะผ่านเข้าสู่ดวงตาได้ไม่เป็นระเบียบ ทำให้ภาพมัว เห็นแสงกระจาย หรือเจ็บตา การผ่าตัดปลูกถ่ายกระจกตาเป็นการนำกระจกตาส่วนที่เสียหายออก แล้วแทนด้วยเนื้อเยื่อจากผู้บริจาคที่เสียชีวิต เนื้อเยื่อจะผ่านกระบวนการคัดกรองและเตรียมก่อนนำมาใช้ การผ่าตัดอาจเปลี่ยนทั้งความหนาของกระจกตา หรือเปลี่ยนเพียงชั้นที่เป็นโรคก็ได้ [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17714-cornea-transplant) จุดประสงค์ของการผ่าตัดแตกต่างกันในแต่ละคน ได้แก่ - ทำให้กระจกตากลับมาใสขึ้น เพื่อให้แสงผ่านได้ดีขึ้น - ลดอาการปวดจากกระจกตาบวมหรือเกิดตุ่มพอง - ซ่อมแซมกระจกตาที่บางมาก ฉีกขาด หรือทะลุ - กำจัดเนื้อเยื่อที่ติดเชื้อและไม่ตอบสนองต่อการรักษา - เปลี่ยนกระจกตาที่เคยปลูกถ่ายแต่ไม่ทำงานแล้ว การผ่าตัดไม่ได้รับประกันว่าการมองเห็นจะกลับมาเป็นปกติ เพราะภาพที่มองเห็นยังขึ้นกับจอประสาทตา เส้นประสาทตา เลนส์แก้วตา ความดันตา และรูปร่างของกระจกตาหลังผ่าตัด บางคนยังต้องใช้แว่นตา คอนแทคเลนส์ หรือรับการรักษาเพิ่มเติมเพื่อแก้สายตาเอียง ### การเปลี่ยนกระจกตามีกี่แบบ แพทย์แบ่งวิธีผ่าตัดตามชั้นกระจกตาที่เสียหายเป็นหลัก | วิธีผ่าตัด | ส่วนที่เปลี่ยน | มักพิจารณาเมื่อ | |---|---|---| | เปลี่ยนเต็มความหนา | นำกระจกตาตรงกลางออกครบทุกชั้น แล้วเย็บเนื้อเยื่อใหม่แทน | มีแผลเป็นลึก กระจกตาทะลุ หรือเสียหายหลายชั้น | | เปลี่ยนเฉพาะชั้นหน้า | เก็บชั้นเซลล์ด้านในที่ยังดีไว้ แล้วเปลี่ยนชั้นหน้าและชั้นกลาง | โรคอยู่ด้านหน้า เช่น กระจกตาโป่งบางหรือมีแผลเป็น แต่ชั้นในยังทำงาน | | เปลี่ยนเฉพาะชั้นใน | นำชั้นเซลล์ด้านในที่เสื่อมออก แล้วใส่เนื้อเยื่อบางไว้ด้านหลัง | กระจกตาบวมจากเซลล์ชั้นในทำงานผิดปกติ | | กระจกตาเทียม | ใช้วัสดุเทียมแทนเนื้อเยื่อบริจาค | ผู้ป่วยบางรายที่ไม่เหมาะกับเนื้อเยื่อบริจาค หรือเคยปลูกถ่ายล้มเหลวหลายครั้ง | การเปลี่ยนเฉพาะชั้นช่วยเก็บส่วนของกระจกตาที่ยังแข็งแรงไว้ และบางเทคนิคใช้ไหมน้อยกว่าการเปลี่ยนเต็มความหนา แต่เป็นการผ่าตัดที่ละเอียดและไม่ได้เหมาะกับโรคทุกชนิด ## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ ### ใครบ้างที่อาจได้รับการพิจารณา จักษุแพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อกระจกตาเสียหายจนการรักษาวิธีอื่นให้ประโยชน์ไม่เพียงพอ หรือเมื่อจำเป็นต้องรักษาความแข็งแรงของลูกตา ภาวะที่พบได้ ได้แก่ - กระจกตาโป่งและบางผิดรูป ทำให้สายตาเอียงมากหรือแว่นแก้ไม่ได้ - โรคเสื่อมของเซลล์กระจกตาชั้นใน ทำให้กระจกตาบวมและมัว - กระจกตาบวมเป็นตุ่มพองหลังโรคตาหรือหลังผ่าตัดตา - แผลเป็นจากการติดเชื้อ อุบัติเหตุ สารเคมี หรือการอักเสบ - แผลกระจกตาที่ไม่ตอบสนองต่อยา หรือมีความเสี่ยงต่อการทะลุ - กระจกตาบาง ฉีกขาด หรือทะลุ - กระจกตาที่ปลูกถ่ายไว้เดิมขุ่น เสื่อม หรือถูกปฏิเสธจนไม่ทำงาน - อาการปวดจากโรคกระจกตาที่ควบคุมด้วยวิธีอื่นไม่ได้ ภาวะเหล่านี้เป็นเพียงเหตุผลที่อาจใช้พิจารณา ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่มีโรคดังกล่าวต้องผ่าตัด แพทย์จะตรวจว่าความมัวเกิดจากกระจกตาจริงหรือไม่ และประเมินว่าส่วนอื่นของดวงตามีศักยภาพในการมองเห็นเพียงใด ### เมื่อใดที่ยังไม่ควรรีบผ่าตัด การผ่าตัดอาจยังไม่ใช่คำตอบแรก หากอาการยังควบคุมได้ด้วยแว่นตา คอนแทคเลนส์ชนิดพิเศษ ยาหยอดตา หรือการรักษาโรคต้นเหตุ ความมัวเพียงเล็กน้อยที่ยังไม่รบกวนชีวิตประจำวันอาจติดตามอาการก่อนได้ แพทย์อาจเลื่อนการผ่าตัดหรือรักษาปัญหาอื่นก่อน หากมีภาวะต่อไปนี้ - สำหรับการปลูกถ่ายเพื่อฟื้นการมองเห็น แพทย์มักควบคุมการติดเชื้อหรือการอักเสบให้สงบก่อน แต่หากแผลติดเชื้อไม่ตอบสนองต่อยา กระจกตาบางใกล้ทะลุ หรือทะลุแล้ว อาจต้องผ่าตัดเพื่อกำจัดเชื้อและรักษาความแข็งแรงของลูกตาอย่างเร่งด่วน - เปลือกตาหรือผิวดวงตาผิดปกติรุนแรง ทำให้แผลหายยาก - ความดันตาสูงที่ยังควบคุมไม่ได้ - มีโรคจอประสาทตาหรือเส้นประสาทตารุนแรง ซึ่งจำกัดการมองเห็นหลังผ่าตัด - สุขภาพโดยรวมยังไม่พร้อมต่อการระงับความรู้สึก - ไม่สามารถใช้ยาหยอดหรือมาตรวจติดตามอย่างต่อเนื่องได้ - คาดว่าจะไม่สามารถปฏิบัติตามท่านอนที่จำเป็นหลังการเปลี่ยนชั้นใน ข้อเหล่านี้ไม่ใช่ข้อห้ามตายตัวทั้งหมด บางปัญหารักษาให้คงที่แล้วจึงผ่าตัดได้ ผู้ที่เคยปฏิเสธกระจกตา มีหลอดเลือดงอกเข้ากระจกตา มีการอักเสบเรื้อรัง หรือเคยปลูกถ่ายหลายครั้ง อาจยังผ่าตัดได้แต่มีความเสี่ยงสูงขึ้น ต้องชั่งประโยชน์กับโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนเป็นรายคน ## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด การเตรียมตัวเริ่มจากการยืนยันว่ากระจกตาเป็นสาเหตุสำคัญของอาการ แพทย์จะตรวจตาโดยละเอียด วัดสายตา ประเมินความดันตา ตรวจจอประสาทตาและเส้นประสาทตา รวมถึงวัดขนาดหรือรูปร่างของกระจกตาตามความจำเป็น อาจต้องรักษาการติดเชื้อ การอักเสบ หรือโรคผิวดวงตาให้สงบก่อน [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cornea-transplant/about/pac-20385285) แจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้ให้ครบถ้วน - โรคประจำตัว รวมถึงโรคหัวใจ ปอด เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และภาวะเลือดออกง่าย - ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร หรือแพ้วัสดุทางการแพทย์ - การผ่าตัดตาหรืออุบัติเหตุทางตามาก่อน - ยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง ยาหยอดตา สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด - ประวัติการติดเชื้อที่ตา โดยเฉพาะโรคที่เคยกลับเป็นซ้ำ - ปัญหาในการนอนหงาย หากวิธีผ่าตัดอาจต้องใช้ฟองอากาศพยุงเนื้อเยื่อ ยาละลายลิ่มเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาโดยดูเหตุผลที่ใช้ยา ความเสี่ยงเลือดออก และวิธีระงับความรู้สึก การหยุดยาผิดเวลาอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ลิ่มเลือดอุดตัน หรือระดับน้ำตาลผิดปกติ โรงพยาบาลจะแจ้งว่าเมื่อใดต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม ข้อกำหนดต่างกันตามชนิดการระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง ไม่ควรปกปิดเพราะเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยระหว่างระงับความรู้สึก ### สิ่งที่ควรเตรียมในวันผ่าตัด - บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และเอกสารส่งตัวถ้ามี - รายชื่อยาและอาหารเสริมทั้งหมด - ผลตรวจหรือเอกสารโรคประจำตัวที่โรงพยาบาลขอ - แว่นตาและกล่องใส่แว่น - เสื้อผ้าที่สวมง่าย ไม่ต้องดึงผ่านศีรษะหากเป็นไปได้ - ผู้ดูแลหรือผู้พากลับบ้าน หลังผ่าตัดคุณไม่ควรขับรถกลับเอง จึงควรจัดผู้ดูแลและการเดินทางไว้ล่วงหน้า [American Academy of Ophthalmology](https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/what-to-expect-when-you-have-corneal-transplant) ควรถามให้ชัดว่าคุณจะได้รับการผ่าตัดชนิดใด ต้องนอนท่าใดหลังผ่าตัด มีโอกาสต้องค้างโรงพยาบาลหรือไม่ และต้องกลับมาตรวจเมื่อใด หากวันผ่าตัดมีไข้ ไอมาก มีแผลติดเชื้อ หรือดวงตาแดงและมีขี้ตาผิดปกติ ให้ติดต่อโรงพยาบาลก่อนเดินทาง ## ขั้นตอนการผ่าตัด รายละเอียดแตกต่างตามชั้นกระจกตาที่ต้องเปลี่ยน แต่ลำดับทั่วไปมีดังนี้ 1. **ยืนยันข้างและแผนการผ่าตัด** ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา ดวงตาข้างที่จะผ่าตัด และชนิดของเนื้อเยื่อที่จะใช้ ก่อนเริ่มจะตรวจความพร้อมของเนื้อเยื่อบริจาคอีกครั้ง 2. **ให้การระงับความรู้สึก** อาจใช้ยาชารอบดวงตาร่วมกับยาช่วยผ่อนคลาย หรือใช้ยาสลบ ขึ้นกับชนิดการผ่าตัด สุขภาพ ความร่วมมือ และดุลยพินิจของทีมรักษา เป้าหมายคือไม่ให้เจ็บและไม่ให้ตาเคลื่อนไหวระหว่างผ่าตัด 3. **ทำความสะอาดและเปิดเปลือกตา** ทีมผ่าตัดจะทำความสะอาดรอบดวงตา คลุมบริเวณผ่าตัด และใช้อุปกรณ์ช่วยเปิดเปลือกตา คุณจึงไม่ต้องพยายามลืมตาเอง 4. **นำเนื้อเยื่อที่เสียออก** วิธีนำออกขึ้นกับตำแหน่งโรค อาจตัดกระจกตาตรงกลางครบทุกชั้น แยกเฉพาะชั้นหน้า หรือเอาเฉพาะเยื่อบางด้านในออก 5. **วางเนื้อเยื่อบริจาค** หากเปลี่ยนเต็มความหนาหรือชั้นหน้า แพทย์จะวางเนื้อเยื่อให้พอดีและเย็บด้วยไหมเส้นเล็ก หากเปลี่ยนชั้นใน เนื้อเยื่อที่บางมากจะถูกวางไว้ด้านหลังของกระจกตา แล้วใช้ฟองอากาศหรือก๊าซช่วยดันให้ติดกับตำแหน่ง [Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17714-cornea-transplant) 6. **ตรวจตำแหน่งและปิดตา** แพทย์จะตรวจความแน่นของแผล ตำแหน่งเนื้อเยื่อ และความดันภายในตาตามความเหมาะสม จากนั้นอาจปิดด้วยที่ครอบตาหรือแผ่นปิดตา หากยังมีฟองอากาศหรือก๊าซในตา ห้ามขึ้นเครื่องบินหรือเดินทางขึ้นที่สูงจนกว่าจักษุแพทย์ยืนยันว่าฟองหมดแล้ว และต้องแจ้งแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์ก่อนรับการผ่าตัดหรือดมยาสลบทุกครั้ง เพราะอาจต้องหลีกเลี่ยงก๊าซไนตรัสออกไซด์ หากไม่แน่ใจว่าฟองหมดหรือยังให้ติดต่อทีมผ่าตัดก่อนเดินทาง บางคนอาจได้รับการรักษาปัญหาอื่นในการผ่าตัดครั้งเดียวกัน เช่น [ผ่าตัดต้อกระจก](/hdcare/cataract-surgery/)หรือจัดการปัญหาในช่องหน้าลูกตา การทำหลายหัตถการร่วมกันอาจเปลี่ยนระยะเวลาผ่าตัด ความเสี่ยง และแผนพักฟื้น แพทย์ควรอธิบายส่วนนี้ก่อนขอความยินยอม ### ถ้าเป็นการเปลี่ยนชั้นใน ต้องทำอะไรต่างออกไป เนื้อเยื่อชั้นในบางและไม่ได้เย็บติดแบบเดียวกับการเปลี่ยนเต็มความหนา แพทย์จะใช้ฟองอากาศช่วยพยุงเนื้อเยื่อ คุณอาจต้องนอนหงายตามช่วงเวลาที่ทีมรักษากำหนด เพื่อให้ฟองอากาศกดเนื้อเยื่ออยู่ในตำแหน่ง หากเนื้อเยื่อไม่ติด อาจต้องเติมฟองอากาศหรือจัดตำแหน่งใหม่ ไม่ควรตีความคำว่า “แผลเล็ก” ว่าไม่มีความเสี่ยง การผ่าตัดชั้นในยังอาจเกิดการปฏิเสธ การติดเชื้อ ความดันตาสูง หรือเนื้อเยื่อเคลื่อน และต้องติดตามกับจักษุแพทย์เช่นเดียวกัน ## ใช้เวลานานแค่ไหน ระยะเวลาผ่าตัดไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะขึ้นกับวิธีเปลี่ยนกระจกตา ความซับซ้อนของโรค การผ่าตัดตาเดิม และการทำหัตถการอื่นร่วมกัน โดยทั่วไปการผ่าตัดใช้เวลาตั้งแต่ช่วงหนึ่งถึงหลายชั่วโมง รวมเวลาเตรียมตัว ระงับความรู้สึก และเฝ้าดูอาการหลังผ่าตัดแล้ว คุณจะอยู่โรงพยาบาลนานกว่าเวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัด การผ่าตัดอาจใช้วิธีใดวิธีหนึ่งต่อไปนี้ - ยาชาเฉพาะบริเวณร่วมกับยาช่วยให้ผ่อนคลาย - การดมยาสลบ เพื่อให้หลับตลอดการผ่าตัด ทีมวิสัญญีจะเลือกตามอายุ โรคประจำตัว ความสามารถในการนอนนิ่ง และลักษณะการผ่าตัด ไม่ควรเลือกจากความกลัวเพียงอย่างเดียว เพราะแต่ละวิธีมีประโยชน์และความเสี่ยงต่างกัน หลายกรณีสามารถกลับบ้านได้ในวันเดียวเมื่ออาการคงที่ แต่แนวทางของโรงพยาบาลในไทยและความพร้อมของผู้ป่วยแตกต่างกัน บางคนอาจต้องพักสังเกตอาการหรือค้างโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดซับซ้อน มีโรคประจำตัว หรือไม่มีผู้ดูแลที่เหมาะสม กำหนดผ่าตัดอาจเปลี่ยนได้หากเนื้อเยื่อบริจาคยังไม่พร้อมหรือไม่ผ่านเกณฑ์ก่อนใช้ การเลื่อนในกรณีนี้เป็นมาตรการเพื่อความเหมาะสมของเนื้อเยื่อ ไม่ได้หมายความว่าโรคของคุณเปลี่ยนไป [American Academy of Ophthalmology](https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/what-to-expect-when-you-have-corneal-transplant) ## พักฟื้นนานแค่ไหน การพักฟื้นของผิวแผลกับการฟื้นของการมองเห็นไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ตาอาจสบายขึ้นก่อนที่ภาพจะนิ่ง และในระยะแรกการมองเห็นอาจมัวกว่าก่อนผ่าตัดได้ เพราะกระจกตายังบวม มีไหม หรือรูปร่างยังเปลี่ยนอยู่ | ช่วงเวลาโดยประมาณ | สิ่งที่อาจพบและสิ่งที่ควรทำ | |---|---| | วันแรกถึงช่วงสัปดาห์แรก | ตามัว ระคาย เคืองตาเล็กน้อย และแพ้แสงได้ ใช้ยาหยอดและที่ครอบตาตามแผน ห้ามขยี้ตา | | หลายสัปดาห์แรก | ค่อยๆ กลับไปทำกิจวัตรเบา หลีกเลี่ยงฝุ่น น้ำสกปรก การกระแทก และกิจกรรมที่แพทย์ห้าม | | หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน | การมองเห็นอาจค่อยๆ เปลี่ยน ต้องตรวจตำแหน่งเนื้อเยื่อ ความดันตา และปรับแผนยา | | หลายเดือนถึงประมาณหนึ่งปีหรือนานกว่า | ภาพอาจค่อยๆ คงที่ โดยเฉพาะการเปลี่ยนเต็มความหนา บางรายต้องปรับแว่น คอนแทคเลนส์ หรือจัดการไหม | แหล่งข้อมูลจักษุระบุว่าการฟื้นเต็มที่อาจใช้เวลาประมาณหนึ่งปีหรือนานกว่านั้น ขึ้นกับชนิดการปลูกถ่ายและการสมานแผล [American Academy of Ophthalmology](https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/what-to-expect-when-you-have-corneal-transplant) การเปลี่ยนเฉพาะชั้นในอาจฟื้นด้านโครงสร้างเร็วกว่าการเปลี่ยนเต็มความหนาในผู้ป่วยบางราย แต่ไม่ควรใช้ระยะเวลาของคนอื่นคาดการณ์ของตนเอง ### กลับไปทำงานได้เมื่อใด งานนั่งโต๊ะที่ไม่ต้องออกแรงและอยู่ในสภาพแวดล้อมสะอาด มักกลับได้เร็วกว่างานที่มีฝุ่น ละอองสารเคมี ความร้อน การก้มยกของ หรือความเสี่ยงต่อการกระแทกตา แพทย์จะกำหนดจากชนิดแผล ความดันตา การมองเห็น และงานที่คุณทำ หากต้องขับรถ อย่ากลับไปขับเพียงเพราะอาการปวดลดลง คุณต้องมองเห็นเพียงพอและได้รับอนุญาตจากจักษุแพทย์ การปิดตาข้างหนึ่ง ภาพซ้อน หรือกะระยะไม่แม่นอาจทำให้ขับรถไม่ปลอดภัย ### การดูแลระหว่างพักฟื้น - ใช้ยาหยอดตามแผนและไม่หยุดเอง แม้ตาจะดูดีขึ้น - ล้างมือก่อนแตะขวดยาหยอดหรือบริเวณรอบตา - อย่าให้ปลายขวดสัมผัสตา ขนตา หรือผิวหนัง - ห้ามขยี้ กด หรือบีบดวงตา - ใช้ที่ครอบตาหรือแว่นป้องกันตามที่แพทย์กำหนด - หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่อาจกระแทกตา - นอนหงายตามคำสั่งหากมีฟองอากาศพยุงเนื้อเยื่อ - มาตรวจตามนัด แม้ยังไม่มีอาการผิดปกติ ไหมที่กระจกตาอาจคงอยู่เป็นเวลานาน การเอาไหมออกขึ้นกับชนิดไหม การสมานแผล และรูปร่างกระจกตา ไม่ควรคาดว่าจะเอาออกพร้อมกันทั้งหมด หากรู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมเฉียบพลัน อาจเกิดจากไหมหลวมหรือไหมขาด ควรให้จักษุแพทย์ตรวจ ## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน การผ่าตัดช่วยรักษาดวงตาและการมองเห็นได้ในผู้ป่วยที่เหมาะสม แต่ไม่มีวิธีใดปราศจากความเสี่ยง ความเสี่ยงของแต่ละคนขึ้นกับโรคเดิม ชนิดการผ่าตัด หลอดเลือดที่งอกเข้ากระจกตา การอักเสบ โรคตาร่วม และประวัติปลูกถ่ายเดิม ### การปฏิเสธกระจกตา การปฏิเสธเกิดเมื่อระบบภูมิคุ้มกันโจมตีเนื้อเยื่อที่ปลูกถ่าย อาจเกิดไม่นานหลังผ่าตัดหรือเกิดภายหลังเป็นเวลานาน ความเสี่ยงไม่เท่ากันในแต่ละเทคนิค โดยการเปลี่ยนเฉพาะชั้นบางชนิดมีความเสี่ยงต่ำกว่าการเปลี่ยนเต็มความหนา [American Academy of Ophthalmology](https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/what-to-expect-when-you-have-corneal-transplant) การปฏิเสธไม่ได้แปลว่าเนื้อเยื่อล้มเหลวถาวรทุกครั้ง หากตรวจพบเร็ว การรักษาอาจควบคุมการอักเสบและช่วยรักษาการทำงานของเนื้อเยื่อไว้ได้ จึงต้องรู้สัญญาณเตือนและไม่รอดูอาการเอง ### ภาวะแทรกซ้อนอื่น - การติดเชื้อที่กระจกตาหรือภายในลูกตา - เลือดออกหรือการอักเสบภายในตา - ความดันตาสูงหรือ[ต้อหิน](/hdcare/glaucoma-surgery/) - ปัญหาจากไหม เช่น หลวม ขาด ติดเชื้อ หรือทำให้เกิดสายตาเอียง - แผลแยกหรือกระจกตารั่ว โดยเฉพาะหลังได้รับแรงกระแทก - เนื้อเยื่อชั้นในไม่ติดหรือเคลื่อนจากตำแหน่ง - กระจกตาขุ่นหรือบวมซ้ำจากเซลล์ที่ปลูกถ่ายเสื่อม - จอประสาทตาบวมหรือหลุดลอก - ต้อกระจกเกิดขึ้นหรือเป็นมากขึ้น - สายตาเอียงหรือค่าสายตาเปลี่ยน ทำให้ยังต้องใช้แว่นหรือคอนแทคเลนส์ - โรคเดิมกลับเป็นซ้ำในเนื้อเยื่อใหม่ - เนื้อเยื่อปลูกถ่ายล้มเหลวและอาจต้องผ่าตัดซ้ำ งานวิจัยย้อนหลังในผู้ที่ได้รับการเปลี่ยนเต็มความหนาพบว่าความเสี่ยงสัมพันธ์กับเหตุผลที่ต้องผ่าตัดและโรคร่วมทางตา จึงไม่ควรนำอัตราจากการศึกษากลุ่มหนึ่งมาใช้ทำนายผลของคนใดคนหนึ่งโดยตรง [Journal of Clinical Medicine](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9821265/) แม้เนื้อเยื่อใสและอยู่ในตำแหน่งดี การมองเห็นอาจยังจำกัดจากต้อหิน จอประสาทตาเสื่อม เบาหวานขึ้นจอประสาทตา หรือโรคเส้นประสาทตา ก่อนผ่าตัดจึงควรถามแพทย์ว่าเป้าหมายหลักคือทำให้มองเห็นดีขึ้น ลดความเจ็บ หรือรักษาความแข็งแรงของลูกตา เพราะผลที่คาดหวังต่างกัน ## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที > **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที > > อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน หลังผ่าตัด อาการเคืองเล็กน้อยและภาพมัวอาจเกิดได้ แต่ควรติดต่อจักษุแพทย์หรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้ | อาการ | เหตุผลที่ไม่ควรรอ | |---|---| | มองเห็นลดลงฉับพลันหรือมัวลงจากเดิม | อาจเกี่ยวกับการปฏิเสธ เนื้อเยื่อเคลื่อน ความดันตา หรือจอประสาทตา | | ตาแดงมากขึ้น | อาจเป็นการอักเสบ การติดเชื้อ หรือการปฏิเสธ | | ปวดตามากหรือปวดเพิ่มขึ้น | อาจเกิดจากความดันตาสูง การติดเชื้อ หรือแผลผิดปกติ | | แพ้แสงมากขึ้น | เป็นหนึ่งในสัญญาณของการอักเสบหรือการปฏิเสธ | | มีขี้ตาเป็นหนอง เปลือกตาบวม หรือมีไข้ร่วม | อาจเป็นการติดเชื้อ | | เห็นแสงวาบ จุดดำเพิ่มขึ้น หรือเหมือนมีม่านบัง | อาจเกี่ยวกับจอประสาทตาฉีกขาดหรือหลุดลอก | | มีของเหลวไหลจากตาหลังถูกกระแทก | อาจมีแผลแยกหรือรั่ว | | คลื่นไส้อาเจียนร่วมกับปวดตาหรือปวดศีรษะ | อาจสัมพันธ์กับความดันตาสูงเฉียบพลัน | | เนื้อเยื่อหรือฟองอากาศดูผิดปกติ หรือมองเห็นเปลี่ยนหลังไม่ได้ทำท่านอน | ต้องตรวจว่าเนื้อเยื่อยังอยู่ในตำแหน่งหรือไม่ | สัญญาณสำคัญของการปฏิเสธคือ ตาแดง ปวด แพ้แสง และการมองเห็นลดลง หากมีเพียงข้อใดข้อหนึ่งก็ควรติดต่อทีมรักษา ไม่ต้องรอให้ครบทุกอาการ การรักษาเร็วอาจช่วยหยุดกระบวนการปฏิเสธได้ [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cornea-transplant/about/pac-20385285) หากได้รับแรงกระแทกที่ตา ให้ตรวจแม้ภายนอกดูปกติ เพราะแผลผ่าตัดเต็มความหนาอาจยังเป็นจุดอ่อนของลูกตาในระยะยาว ## ทางเลือกอื่น การเปลี่ยนกระจกตาไม่ใช่ทางเลือกแรกของทุกโรค หากกระจกตายังพอใช้งานได้ แพทย์อาจเสนอวิธีที่รักษาเนื้อเยื่อเดิมไว้ก่อน ### ทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัด - แว่นตา สำหรับความผิดปกติของสายตาที่ยังแก้ได้ - คอนแทคเลนส์ชนิดพิเศษ เพื่อสร้างผิวหักเหแสงที่เรียบขึ้นในกระจกตาผิดรูป - ยาหยอดหล่อลื่นหรือการรักษาผิวดวงตา เพื่อลดการระคายและช่วยการสมานผิว - ยาต้านเชื้อหรือยาลดการอักเสบ เมื่อมีการติดเชื้อหรืออักเสบ - วิธีลดอาการบวมของกระจกตาในผู้ป่วยบางราย - การติดตามอาการ หากยังมองเห็นเพียงพอและไม่มีความเสี่ยงต่อความแข็งแรงของดวงตา คอนแทคเลนส์ไม่ได้ทำให้กระจกตากลับเป็นปกติ แต่บางคนมองเห็นได้เพียงพอจนยังไม่ต้องผ่าตัด ผู้ที่ใส่คอนแทคเลนส์ไม่ได้ เจ็บมาก มีแผลเป็นลึก หรือกระจกตาเสี่ยงทะลุ อาจต้องพิจารณาวิธีอื่น ### ทางเลือกแบบผ่าตัดหรือหัตถการ - การทำให้เส้นใยกระจกตาแข็งแรงขึ้น เพื่อชะลอการโป่งในผู้ป่วยที่เหมาะสม - การใส่วงแหวนในกระจกตา เพื่อปรับรูปร่างในบางกรณี - การรักษาผิวหรือแผลเป็นตื้นด้วยเลเซอร์ในผู้ป่วยที่คัดเลือกแล้ว - การปิดรอยรั่วหรือซ่อมเฉพาะตำแหน่ง เมื่อยังไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนกระจกตาส่วนใหญ่ - การเปลี่ยนเฉพาะชั้นที่เสีย แทนการเปลี่ยนเต็มความหนา - การใช้กระจกตาเทียมในผู้ป่วยบางรายที่เนื้อเยื่อบริจาคไม่เหมาะสม แต่ละวิธีมีเป้าหมายต่างกัน บางวิธีชะลอโรคแต่ไม่ลบรอยแผล บางวิธีช่วยรูปร่างกระจกตาแต่ไม่รักษาเซลล์ชั้นใน และบางวิธีเหมาะเฉพาะระยะของโรค คำถามที่มีประโยชน์คือ “ส่วนใดของกระจกตาฉันเสีย” และ “มีวิธีเก็บชั้นที่ยังดีไว้ได้หรือไม่” ## สิทธิการรักษา สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และความพร้อมของเนื้อเยื่อบริจาค ควรตรวจสอบกับหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลก่อนกำหนดผ่าตัด เพราะเงื่อนไขอาจเปลี่ยนแปลงและไม่เหมือนกันทุกแห่ง ### ประกันสังคม โดยทั่วไปควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิ หากโรงพยาบาลนั้นไม่มีบริการผ่าตัดหรือไม่มีทีมเฉพาะทาง อาจต้องผ่านระบบส่งต่อ ควรถามว่าเอกสารส่งตัวยังใช้ได้ถึงเมื่อใด การตรวจใดต้องทำที่โรงพยาบาลต้นสังกัด และการติดตามหลังผ่าตัดต้องกลับที่ใด กรณีฉุกเฉิน เช่น กระจกตาทะลุหรือการติดเชื้อรุนแรง อาจใช้กระบวนการต่างจากการผ่าตัดตามนัด ให้โรงพยาบาลประเมินความเร่งด่วนและประสานสิทธิโดยตรง ### บัตรทอง ควรเข้ารับการตรวจที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการตามระบบก่อน แล้วรับการส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีจักษุแพทย์ด้านกระจกตา หากจำเป็นต้องใช้เนื้อเยื่อบริจาค ระยะรออาจขึ้นกับความเร่งด่วนและความพร้อมของเนื้อเยื่อ ถามหน่วยบริการให้ชัดว่าใบส่งตัวครอบคลุมการตรวจ การผ่าตัด และการติดตามหรือไม่ รวมถึงต้องต่ออายุเอกสารเมื่อใด อย่าขาดนัดเพียงเพราะเอกสารยังไม่พร้อม ควรโทรแจ้งคลินิกตาเพื่อจัดแผนที่เหมาะสม ### ประกันสุขภาพเอกชน การคุ้มครองขึ้นกับกรมธรรม์ ระยะรอ โรคที่เป็นมาก่อน และข้อกำหนดเรื่องโรงพยาบาลในเครือ ควรขอให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลการวินิจฉัย ชนิดการผ่าตัด และแผนการนอนโรงพยาบาลเพื่อขออนุมัติก่อน หากมีการทำหัตถการอื่นร่วมด้วย ต้องถามว่ารวมอยู่ในการอนุมัติหรือไม่ ประเด็นที่ควรถามบริษัทประกันและโรงพยาบาล ได้แก่ - ต้องขออนุมัติก่อนผ่าตัดหรือไม่ - ครอบคลุมเนื้อเยื่อบริจาคและการตรวจคัดกรองหรือไม่ - ครอบคลุมการตรวจติดตามและภาวะแทรกซ้อนหรือไม่ - หากเลื่อนวันเพราะเนื้อเยื่อยังไม่พร้อม ต้องยื่นอนุมัติใหม่หรือไม่ - ต้องใช้เอกสารทางการแพทย์อะไรบ้าง ผู้ที่ใช้สิทธิใดก็ตามควรเก็บสำเนาใบส่งตัว ผลตรวจ รายการยา และเอกสารอนุมัติไว้ เพราะการดูแลหลังเปลี่ยนกระจกตาต้องติดตามต่อเนื่อง ไม่ได้จบในวันผ่าตัด ### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare ## คำถามที่พบบ่อย ### เปลี่ยนกระจกตาแล้วจะมองเห็นชัดทันทีหรือไม่ ไม่ชัดทันทีในคนส่วนใหญ่ เพราะกระจกตาต้องใช้เวลาลดบวม สมานแผล และปรับรูปร่าง ช่วงแรกภาพอาจมัวหรือผันผวน และอาจต้องใช้แว่นหรือคอนแทคเลนส์หลังแผลคงที่ ### กระจกตาที่ใช้มาจากไหน กระจกตาสำหรับปลูกถ่ายมาจากผู้บริจาคที่เสียชีวิตและผ่านการคัดกรองก่อนนำมาใช้ เนื้อเยื่อที่ไม่เข้าเกณฑ์จะไม่นำมาปลูกถ่าย และโดยทั่วไปไม่ต้องจับคู่แบบเดียวกับการปลูกถ่ายอวัยวะบางชนิด [Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cornea-transplant/about/pac-20385285) ### ต้องรอกระจกตาบริจาคนานไหม ระยะรอขึ้นกับความเร่งด่วน ชนิดเนื้อเยื่อที่ต้องใช้ และความพร้อมของเนื้อเยื่อในระบบไทย จักษุแพทย์และโรงพยาบาลที่ดูแลจะบอกลำดับและแผนระหว่างรอได้ตรงที่สุด วันผ่าตัดอาจเปลี่ยนหากเนื้อเยื่อที่เหมาะสมยังไม่พร้อม ### ผ่าตัดแล้วเจ็บมากไหม ระหว่างผ่าตัดไม่ควรรู้สึกเจ็บจากการผ่าตัด เพราะมีการใช้ยาชาหรือยาสลบ หลังผ่าตัดอาจระคาย เคือง หรือปวดเล็กน้อยได้ แต่ถ้าปวดมากขึ้น ปวดรุนแรง หรือมีการมองเห็นลดลง ต้องติดต่อแพทย์ทันที ### เปลี่ยนกระจกตาต้องเย็บไหม ขึ้นกับชนิดการผ่าตัด การเปลี่ยนเต็มความหนาและการเปลี่ยนชั้นหน้ามักใช้ไหมเส้นเล็ก ส่วนการเปลี่ยนชั้นในบางวิธีใช้ฟองอากาศช่วยยึดเนื้อเยื่อและอาจใช้ไหมน้อยกว่า แพทย์จะบอกว่าต้องเอาไหมออกหรือไม่และเมื่อใดตามการสมานแผล ### กระจกตาที่ปลูกถ่ายอยู่ได้นานแค่ไหน ไม่มีอายุใช้งานที่แน่นอนสำหรับทุกคน เพราะขึ้นกับโรคเดิม ชนิดการปลูกถ่าย การอักเสบ ความดันตา และการปฏิเสธ บางคนใช้เนื้อเยื่อเดิมได้นาน ขณะที่บางคนเกิดการเสื่อมหรือต้องผ่าตัดซ้ำ จึงต้องตรวจตาต่อเนื่องแม้ผ่านไปหลายปี ### ร่างกายจะปฏิเสธกระจกตาได้หรือไม่ ปฏิเสธได้ และอาจเกิดขึ้นหลังผ่าตัดไปแล้วเป็นเวลานาน สัญญาณเตือนคือ ตาแดง ปวด แพ้แสง และมองเห็นลดลง การไปพบแพทย์เร็วช่วยให้เริ่มการรักษาได้ก่อนที่เนื้อเยื่อจะเสียหายมากขึ้น ### ต้องใช้ยาหยอดตานานแค่ไหน มักต้องใช้ยาหยอดต่อเนื่องเป็นเวลานาน แต่ชนิดและระยะเวลาขึ้นกับวิธีผ่าตัด การอักเสบ และความเสี่ยงของแต่ละคน อย่าลดหรือหยุดยาเอง เพราะอาการอาจยังไม่ปรากฏแม้การอักเสบหรือการปฏิเสธกำลังเริ่มขึ้น ### หลังผ่าตัดนอนตะแคงได้ไหม ขึ้นกับชนิดการผ่าตัด หากมีฟองอากาศพยุงเนื้อเยื่อชั้นใน คุณอาจต้องนอนหงายตามคำสั่งเพื่อให้เนื้อเยื่อติดในตำแหน่ง ส่วนการผ่าตัดแบบอื่นอาจมีข้อกำหนดต่างกัน ให้ยึดแผนจากศัลยแพทย์ของคุณ ### หลังผ่าตัดใช้โทรศัพท์หรือดูโทรทัศน์ได้ไหม มักใช้ได้เมื่อรู้สึกสบายตา เพราะการมองหน้าจอไม่ได้ทำให้เนื้อเยื่อหลุดโดยตรง แต่ควรพักเมื่อเมื่อยตาหรือแพ้แสง และไม่ควรละเลยท่านอนที่กำหนด การใช้หน้าจอไม่ควรแทนการพักผ่อนหรือทำให้ลืมหยอดยา ### หลังผ่าตัดอาบน้ำและสระผมได้เมื่อใด คุณสามารถทำความสะอาดร่างกายได้ตามคำแนะนำ แต่ต้องป้องกันน้ำ สบู่ และแชมพูเข้าตา ช่วงเวลาที่กลับไปสระผมตามปกติแตกต่างตามชนิดแผลและแนวทางของโรงพยาบาล จึงควรถามทีมผ่าตัดก่อนกลับบ้าน ### กลับไปออกกำลังกายได้เมื่อใด กิจกรรมเบามักเริ่มได้ก่อนกิจกรรมที่ก้มมาก ยกของหนัก ว่ายน้ำ หรือเสี่ยงกระแทก ระยะเวลาขึ้นกับชนิดการผ่าตัด ความดันตา และความแข็งแรงของแผล ควรให้จักษุแพทย์อนุญาตก่อนเพิ่มระดับกิจกรรม ### หลังผ่าตัดยังต้องใส่แว่นหรือคอนแทคเลนส์ไหม ยังอาจต้องใช้ เพราะการปลูกถ่ายทำให้กระจกตาใสขึ้นแต่ไม่ได้รับประกันว่ารูปร่างหรือค่าสายตาจะเป็นปกติ การเย็บแผลและการสมานตัวอาจทำให้สายตาเอียง แพทย์จะประเมินการแก้สายตาหลังรูปร่างกระจกตาคงที่ขึ้น ### ถ้ากระจกตาที่ปลูกถ่ายล้มเหลว ผ่าตัดซ้ำได้ไหม บางคนผ่าตัดซ้ำได้ แต่ต้องประเมินสาเหตุที่เนื้อเยื่อล้มเหลว สุขภาพผิวดวงตา ความดันตา และประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ การปลูกถ่ายซ้ำอาจมีความเสี่ยงปฏิเสธสูงกว่าครั้งแรก จึงต้องวางแผนเป็นรายคน ### ถ้ายังกลัวการผ่าตัด ควรถามแพทย์เรื่องใดก่อนตัดสินใจ ให้ถามว่ากระจกตาชั้นใดเสีย เป้าหมายหลักของการผ่าตัดคืออะไร และจะเกิดอะไรขึ้นหากยังไม่ผ่าตัด ควรถามต่อว่ามีทางเลือกที่เก็บกระจกตาเดิมไว้หรือไม่ การมองเห็นถูกจำกัดจากโรคส่วนอื่นของตาหรือไม่ และต้องใช้เวลาติดตามนานเพียงใด คำตอบเหล่านี้ช่วยให้ชั่งประโยชน์ ความเสี่ยง และภาระการพักฟื้นได้ตรงกับชีวิตของคุณมากที่สุด ## ข้อมูลอ้างอิง 1. [Cleveland Clinic: Cornea Transplant: What It Treats, What Happens, Risks & Benefits](https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17714-cornea-transplant) — เกี่ยวกับ Corneal transplant — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 2. [PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Incidence of Complications Related to Corneal Graft in a Group of ...](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9821265/) — เกี่ยวกับ Corneal transplant — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 3. [aao.org: What to Expect When You Have a Corneal Transplant](https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/what-to-expect-when-you-have-corneal-transplant) — เกี่ยวกับ Corneal transplant — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) 4. [Mayo Clinic: Cornea transplant](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cornea-transplant/about/pac-20385285) — เกี่ยวกับ Corneal transplant — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24) > ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ > หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที