# ผ่าก้อนเต้านม

**ผ่าก้อนเต้านม (Breast-lump removal) คือการนำก้อนผิดปกติออก โดยอาจตัดเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนบางส่วนร่วมด้วย เพื่อส่งตรวจ วินิจฉัย หรือรักษาโรคของเต้านม. ไม่ใช่ทุกก้อนต้องผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาจากผลตรวจภาพ ลักษณะและการเปลี่ยนแปลงของก้อน ผลตรวจชิ้นเนื้อ อาการ และความต้องการของคุณ**

## ประเด็นสำคัญ

- ก้อนเต้านมจำนวนหนึ่งติดตามด้วยการตรวจและภาพถ่ายรังสีได้ ไม่จำเป็นต้องผ่า โดยเฉพาะเมื่อผลประเมินชี้ว่าเป็นก้อนชนิดไม่ร้ายและไม่มีการเปลี่ยนแปลง
- การผ่าอาจมีเป้าหมายต่างกัน ตั้งแต่นำก้อนออกเพื่อตรวจทั้งก้อน บรรเทาอาการ ไปจนถึงรักษามะเร็งโดยเก็บเนื้อเต้านมส่วนใหญ่ไว้
- หลังผ่าต้องรอผลพยาธิวิทยา หากพบเซลล์มะเร็งถึงขอบชิ้นเนื้อ (ขอบชิ้นเนื้อเป็นบวก) อาจต้องผ่าตัดเพิ่ม ส่วนกรณีเซลล์อยู่ใกล้ขอบแต่ไม่ถึงขอบ การตัดสินใจขึ้นกับชนิดมะเร็ง ระยะห่างของขอบ และการรักษาอื่นร่วมด้วย และบางคนอาจต้องรับรังสีรักษาหรือการรักษาอื่นต่อ

## ผ่าก้อนเต้านม คืออะไร

การ[ผ่าตัดก้อนเนื้อเต้านม](/hdcare/lumpectomy/)เป็นคำกว้างๆ สำหรับการนำก้อนหรือบริเวณผิดปกติออกจากเต้านม จุดประสงค์และปริมาณเนื้อเยื่อที่ตัดออกแตกต่างกันตามผลตรวจก่อนผ่าตัด

หากยังไม่ทราบแน่ชัดว่าก้อนคืออะไร การผ่าอาจเป็น **การตัดชิ้นเนื้อออกทั้งก้อน** แพทย์นำก้อนพร้อมเนื้อเยื่อรอบๆ บางส่วนส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ วิธีนี้อาจใช้กับก้อนที่ผลตรวจด้วยเข็มยังไม่ชัดเจน ก้อนโตขึ้น หรือก้อนที่ควรนำออกทั้งก้อนเพื่อวินิจฉัย

หากทราบว่าเป็นมะเร็ง การผ่ามักเป็นการนำมะเร็งและขอบเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนออก โดยเก็บเนื้อเต้านมส่วนที่เหลือไว้ จึงเรียกว่า **การผ่าตัดแบบสงวนเต้านม** เนื้อเยื่อที่ตัดออกจะถูกตรวจว่ามีเซลล์มะเร็งอยู่ที่ขอบหรือไม่ หากไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบ เรียกว่า “ขอบชิ้นเนื้อปลอดเซลล์มะเร็ง” แต่หากยังพบเซลล์ที่ขอบ อาจต้องตัดเนื้อเยื่อเพิ่ม ([Cleveland Clinic](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/12962-lumpectomy))

ในกรณีมะเร็ง แพทย์อาจผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองเซนติเนลร่วมด้วย ต่อมน้ำเหลืองเซนติเนลคือกลุ่มต่อมน้ำเหลืองแรกๆ ที่รับน้ำเหลืองจากบริเวณมะเร็ง การตรวจต่อมน้ำเหลืองช่วยประเมินว่ามีเซลล์มะเร็งแพร่ไปหรือไม่ โดยอาจมีแผลเล็กอีกแห่งบริเวณรักแร้

คำว่า “ก้อนเต้านม” ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป ก้อนอาจเป็นถุงน้ำ เนื้องอกชนิดไม่ร้าย การเปลี่ยนแปลงตามฮอร์โมน การอักเสบ หรือมะเร็ง การตรวจร่างกายเพียงอย่างเดียวมักบอกไม่ได้แน่ชัด จึงอาจต้องใช้อัลตราซาวด์ แมมโมแกรม และการตรวจชิ้นเนื้อประกอบกัน

## ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

### ใครอาจเหมาะกับการผ่าตัด

แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อมีเหตุผลข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

- ก้อนโตขึ้นหรือมีลักษณะเปลี่ยนแปลงระหว่างติดตาม
- ก้อนทำให้ปวด กดเบียด รบกวนชีวิตประจำวัน หรือทำให้รูปร่างเต้านมเปลี่ยน
- ผลตรวจภาพและผลตรวจชิ้นเนื้อไม่สอดคล้องกัน
- ผลเจาะชิ้นเนื้อยังไม่สามารถสรุปได้ และต้องตรวจเนื้อเยื่อทั้งก้อน
- เป็นก้อนชนิดไม่ร้าย แต่มีขนาดหรือลักษณะที่แพทย์เห็นว่าควรนำออก
- พบมะเร็งระยะที่สามารถตัดก้อนออกพร้อมขอบเนื้อเยื่อ และยังเหลือเนื้อเต้านมเพียงพอ
- ผู้ป่วยเข้าใจทางเลือก ประโยชน์ ความเสี่ยง และเลือกผ่าหลังพูดคุยกับทีมรักษา

สำหรับมะเร็ง การผ่าตัดแบบสงวนเต้านมมักเหมาะเมื่อโรคอยู่ในบริเวณจำกัด ก้อนมีขนาดเหมาะสมเมื่อเทียบกับขนาดเต้านม และสามารถรับรังสีรักษาหลังผ่าได้หากมีข้อบ่งชี้ ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/lumpectomy/about/pac-20394650))

### ใครอาจยังไม่จำเป็นต้องผ่า

ก้อนที่ตรวจแล้วมีแนวโน้มเป็นชนิดไม่ร้าย ไม่มีอาการ และไม่โตขึ้น อาจติดตามด้วยการตรวจร่างกายและภาพถ่ายรังสีตามกำหนดแทนการผ่า ตัวอย่างเช่น [ก้อนไฟโบรอะดีโนมา](/hdcare/fibroadenoma-removal/)บางก้อนไม่จำเป็นต้องนำออก

การหลีกเลี่ยงการผ่าที่ไม่จำเป็นช่วยลดความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก แผลเป็น การติดเชื้อ และการเปลี่ยนแปลงรูปร่างเต้านม แต่ต้องติดตามตามแผน ไม่ควรหยุดติดตามเองเพราะก้อนไม่เจ็บ

### เมื่อการผ่าเฉพาะก้อนอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะ

หากเป็นมะเร็ง แพทย์อาจไม่แนะนำการผ่าเฉพาะก้อนเมื่อ

- บริเวณมะเร็งใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเต้านม
- พบมะเร็งหลายตำแหน่งที่ไม่สามารถตัดออกโดยคงรูปร่างและเนื้อเต้านมได้เหมาะสม
- มะเร็งลุกลามถึงผิวหนังหรือผนังทรวงอก
- เป็นมะเร็งเต้านมชนิดอักเสบ
- ไม่สามารถรับรังสีรักษาหลังผ่าได้ ทั้งที่จำเป็นต่อแผนรักษา
- เคยได้รับรังสีบริเวณเต้านมข้างเดิมจนไม่เหมาะกับการฉายซ้ำ
- มีภาวะสุขภาพที่ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดสูงกว่าประโยชน์

ในสถานการณ์เหล่านี้ แพทย์อาจพิจารณารักษาด้วยยาก่อนผ่า [ผ่าตัดเต้านมออก](/hdcare/mastectomy/)มากกว่าเดิม หรือใช้แผนรักษาอื่น การตัดสินใจขึ้นกับชนิดและระยะโรค สุขภาพโดยรวม และความต้องการของคุณ

## เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนวันผ่า คุณควรทราบให้ชัดว่าการผ่ามีเป้าหมายเพื่อวินิจฉัยหรือรักษา จะตัดเฉพาะก้อนหรือผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย และมีโอกาสต้องรับการรักษาเพิ่มเติมหรือไม่ หากเป็นก้อนที่สงสัยมะเร็ง ให้ถามด้วยว่าผลชิ้นเนื้อจะมีผลต่อการผ่าตัดครั้งนี้อย่างไร

### การตรวจและข้อมูลที่ต้องเตรียม

ทีมรักษาอาจทบทวนผลอัลตราซาวด์ แมมโมแกรม ผลตรวจชิ้นเนื้อ และผลตรวจเลือด ภาพเก่ามีประโยชน์ต่อการเปรียบเทียบ หากผลตรวจมาจากหลายสถานพยาบาล ควรนำทั้งรายงานและภาพตามที่โรงพยาบาลแจ้ง

แจ้งทีมผ่าตัดเกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้

- โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอด หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
- ยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด
- ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน และยาที่มีผลต่อความอยากอาหารหรือการเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหาร
- ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุทางการแพทย์ หรือแพ้ยาง
- ประวัติมีปัญหาจากการดมยาสลบหรือยาระงับความรู้สึก
- การตั้งครรภ์หรือความเป็นไปได้ที่จะตั้งครรภ์
- การสูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์นิโคติน เพราะอาจรบกวนการหายของแผล

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่า โดยเฉพาะยาที่ทำให้เลือดแข็งตัวยาก ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด แต่ห้ามหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้เป็นรายบุคคลตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงเลือดออกหรือหลอดเลือดอุดตัน ([MedlinePlus](https://medlineplus.gov/ency/article/002918.htm))

### การงดอาหารและน้ำ

หากต้องดมยาสลบหรือให้ยาระงับความรู้สึก โรงพยาบาลจะกำหนดเวลางดอาหารและเครื่องดื่มให้ชัดเจน เวลาที่เหมาะสมขึ้นกับชนิดการระงับความรู้สึก เวลาเข้าผ่าตัด และสุขภาพของคุณ ให้ทำตามคำสั่งล่าสุดจากโรงพยาบาล ไม่ควรใช้คำแนะนำของผู้ป่วยคนอื่นแทน

หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนเพื่อป้องกันการสำลักระหว่างให้ยาระงับความรู้สึก

### ของที่ควรนำไปและการเดินทางกลับ

ควรนำเอกสารประจำตัว เอกสารสิทธิการรักษา รายการยาปัจจุบัน ผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ และเสื้อที่สวมง่าย เช่น เสื้อที่ติดกระดุมด้านหน้า โรงพยาบาลอาจแนะนำเสื้อชั้นในที่กระชับพอดีและไม่กดแผล ทั้งนี้ขึ้นกับตำแหน่งแผลและคำสั่งของศัลยแพทย์

จัดให้มีผู้ใหญ่พากลับบ้านและอยู่ช่วยในช่วงแรก เพราะหลังได้รับยาระงับความรู้สึก คุณอาจง่วง เวียนศีรษะ และยังไม่ควรขับรถเอง

## ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงต่างกันตามตำแหน่งของก้อน เป้าหมายการผ่า และการผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

### 1. ยืนยันตำแหน่งและแผนผ่าตัด

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ข้างของเต้านม ตำแหน่งก้อน ประวัติแพ้ยา และเอกสารยินยอมอีกครั้ง ศัลยแพทย์อาจทำเครื่องหมายบนผิวหนัง

หากคลำก้อนไม่ได้ แต่เห็นจากอัลตราซาวด์หรือแมมโมแกรม แพทย์รังสีอาจต้องระบุตำแหน่งก่อนผ่า โดยใช้ภาพนำทางและวางอุปกรณ์ชี้ตำแหน่ง เพื่อให้ศัลยแพทย์หาบริเวณผิดปกติได้แม่นยำขึ้น วิธีที่ใช้ขึ้นกับทรัพยากรและแนวทางของโรงพยาบาล ([MedlinePlus](https://medlineplus.gov/ency/article/002918.htm))

### 2. ให้ยาระงับความรู้สึก

การผ่าส่วนใหญ่อาจใช้การดมยาสลบ ทำให้หลับและไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่า บางกรณีอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวลหรือยาทำให้ง่วง การเลือกวิธีขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน ขอบเขตการผ่า สุขภาพของคุณ และแนวทางของทีมรักษา

### 3. เปิดแผลและนำก้อนออก

ศัลยแพทย์เลือกแนวแผลโดยคำนึงถึงตำแหน่งก้อน การเข้าถึง และรูปร่างเต้านม จากนั้นนำก้อนออก หากผ่าเพื่อรักษามะเร็ง จะตัดขอบเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนบางส่วนร่วมด้วย

ชิ้นเนื้อจะถูกระบุตำแหน่งและส่งตรวจทางพยาธิวิทยา บางกรณีมีการถ่ายภาพชิ้นเนื้อเพื่อตรวจว่าบริเวณที่ทำเครื่องหมายไว้ถูกนำออกแล้ว การตรวจอย่างละเอียดมักต้องใช้เวลาหลังผ่าตัด จึงอาจยังไม่ทราบผลขอบชิ้นเนื้อในวันเดียวกัน

### 4. ตรวจต่อมน้ำเหลือง หากมีข้อบ่งชี้

หากเป็นมะเร็งบางชนิด แพทย์อาจ[ตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล](/hdcare/sentinel-lymph-node-biopsy/) สารช่วยระบุต่อมน้ำเหลืองอาจถูกฉีดก่อนหรือระหว่างผ่า ศัลยแพทย์นำต่อมน้ำเหลืองที่รับสารออกส่งตรวจ อาจเกิดแผลอีกตำแหน่งบริเวณรักแร้

การผ่าก้อนชนิดไม่ร้ายหรือการตัดก้อนเพื่อวินิจฉัยโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจต่อมน้ำเหลือง เว้นแต่มีเหตุผลเฉพาะจากผลตรวจก่อนผ่า

### 5. จัดรูปทรง ห้ามเลือด และปิดแผล

หลังนำเนื้อเยื่อออก ศัลยแพทย์จะห้ามเลือดและอาจจัดเนื้อเต้านมส่วนที่เหลือเพื่อลดรอยบุ๋ม หากต้องนำเนื้อออกมาก อาจใช้เทคนิคจัดรูปทรงเต้านมร่วมด้วย

บางรายอาจใส่คลิปโลหะขนาดเล็กในตำแหน่งที่นำก้อนออก เพื่อช่วยระบุตำแหน่งในการตรวจครั้งต่อไปหรือวางแผนรังสีรักษา คลิปนี้อยู่ภายในและไม่ใช่อุปกรณ์ที่ผู้ป่วยต้องดูแลเอง

แผลมักปิดด้วยไหมเย็บ วัสดุปิดแผล หรือกาวทางการแพทย์ บางคนอาจมีสายระบายของเหลว หากพื้นที่ผ่าตัดกว้างหรือมีการผ่าต่อมน้ำเหลือง แต่การผ่าเฉพาะก้อนขนาดเล็กอาจไม่ต้องใส่สายระบาย

### 6. เฝ้าดูอาการหลังผ่า

หลังผ่า คุณจะพักในห้องฟื้นจนตื่นดี หายใจและสัญญาณชีพคงที่ ทีมรักษาจะประเมินอาการปวด คลื่นไส้ เลือดออก และแผลก่อนอนุญาตให้กลับบ้านหรือรับไว้ดูอาการ

## ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าก้อนเต้านมโดยทั่วไปใช้ประมาณ **1-2 ชั่วโมง** ตามข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงต่างประเทศ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นกับตำแหน่งและขนาดก้อน การระบุตำแหน่งก่อนผ่า การตรวจต่อมน้ำเหลือง การจัดรูปทรงเต้านม และขั้นตอนอื่นที่ทำร่วมกัน ([American Cancer Society](https://www.breastcancer.org/treatment/surgery/lumpectomy/what-to-expect))

เวลาที่อยู่โรงพยาบาลทั้งหมดจะนานกว่าตัวการผ่า เพราะรวมการลงทะเบียน การเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการพักฟื้นหลังผ่า การผ่าไม่ซับซ้อนมักสามารถกลับบ้านในวันเดียว แต่บางคนต้องนอนโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อผ่ากว้าง มีโรคประจำตัว มีอาการหลังยาสลบ หรือทีมรักษาต้องการเฝ้าดูเลือดออกและอาการอื่น

การผ่าส่วนใหญ่อาจใช้การดมยาสลบ บางกรณีใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาทำให้ง่วง วิสัญญีแพทย์จะเลือกวิธีหลังประเมินสุขภาพ ขอบเขตการผ่า และความเหมาะสมของคุณ

## พักฟื้นนานแค่ไหน

ระยะพักฟื้นต่างกันมากระหว่างการผ่าเฉพาะก้อนขนาดเล็กกับการผ่าก้อนมะเร็งร่วมกับต่อมน้ำเหลืองหรือการจัดรูปทรงเต้านม ช่วงเวลาต่อไปนี้เป็นกรอบจากแหล่งข้อมูลต่างประเทศ การดูแลจริงในไทยให้ยึดคำแนะนำของศัลยแพทย์ผู้ผ่า

| ช่วงเวลาโดยทั่วไป | สิ่งที่อาจพบและการใช้ชีวิต |
|---|---|
| วันแรกๆ | ปวดตึง ช้ำ บวม ง่วงหรืออ่อนเพลียจากยาระงับความรู้สึก ควรพักและสังเกตแผล |
| ภายในไม่กี่วันถึงประมาณ 1 สัปดาห์ | หลายคนเริ่มทำกิจกรรมเบาๆ และงานที่ไม่ใช้แรงได้ หากอาการปวดควบคุมได้ |
| ประมาณ 1-2 สัปดาห์ | มักยังต้องหลีกเลี่ยงการยกของหนัก วิ่ง หรือกิจกรรมที่ดึงรั้งแผล ทั้งนี้ขึ้นกับขอบเขตการผ่า |
| หลายสัปดาห์ | ผู้ที่ผ่ากว้าง ผ่าต่อมน้ำเหลือง หรือจัดรูปทรงเต้านมอาจต้องใช้เวลาฟื้นนานกว่า |
| ประมาณ 1 เดือนหรือมากกว่า | ผิวหนังอาจสมานมากขึ้น แต่ความตึง ชา หรือความรู้สึกผิดปกติอาจอยู่นานกว่านั้น |

แหล่งอ้างอิงระบุว่าหลายคนกลับทำกิจกรรมทั่วไปได้ภายในประมาณหนึ่งสัปดาห์ และควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่บางคนต้องพักงาน 2-3 สัปดาห์หรือนานกว่า โดยเฉพาะเมื่องานใช้แรงหรือการผ่าตัดกว้าง ([American Cancer Society](https://www.breastcancer.org/treatment/surgery/lumpectomy/what-to-expect))

### อาการที่มักพบในช่วงแรก

อาการปวดตึง บวม ช้ำ ชาบริเวณแผล หรือรู้สึกเหมือนจี๊ดๆ อาจเกิดขึ้นได้ การผ่าบริเวณรักแร้อาจทำให้ยกแขนไม่สะดวกมากขึ้น ความรู้สึกคัน เสียว หรือไวต่อการสัมผัสอาจเกิดระหว่างเส้นประสาทฟื้นตัว

ใช้ยาแก้ปวดตามคำสั่งที่ได้รับ ไม่ควรเพิ่มยา เปลี่ยนยา หรือใช้สมุนไพรเสริมเอง หากปวดมากขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ลดลง ควรแจ้งทีมรักษา

### การกลับไปทำงานและขับรถ

งานโต๊ะหรืองานเบาอาจกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วันถึงประมาณ 1 สัปดาห์ หากไม่มีภาวะแทรกซ้อน งานที่ยกของ ใช้แขนมาก หรือเสี่ยงกระแทกหน้าอกมักต้องรอนานกว่า ([American Cancer Society](https://www.breastcancer.org/treatment/surgery/lumpectomy/what-to-expect))

คุณควรกลับมาขับรถเมื่อไม่ง่วงจากยา ไม่ได้ใช้ยาแก้ปวดที่รบกวนการตื่นตัว สามารถหมุนพวงมาลัยและเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บ และศัลยแพทย์อนุญาต ช่วงเวลานี้อาจตั้งแต่ไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์ตามขอบเขตการผ่า

### การดูแลแผลและสายระบาย

วิธีอาบน้ำ เปลี่ยนผ้าปิดแผล และใช้เสื้อชั้นในขึ้นกับวัสดุปิดแผลและคำสั่งของโรงพยาบาล อย่าลอกกาวหรือวัสดุปิดแผลก่อนกำหนด หากมีสายระบาย ทีมรักษาจะสอนวิธีดูแลและบอกเวลานัดเอาออก ระยะเวลาที่ต้องใส่ขึ้นกับปริมาณของเหลว ไม่ควรดึงหรือถอดเอง

## ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าก้อนเต้านมเป็นการผ่าตัดที่พบได้บ่อย แต่ยังมีความเสี่ยง ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อน ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลขึ้นกับขอบเขตการผ่า โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ การใช้ยาที่มีผลต่อเลือด และการผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย

### ความเสี่ยงในระยะแรก

- **เลือดออกหรือก้อนเลือดคั่ง** อาจทำให้เต้านมบวมตึง ช้ำมาก หรือปวดเพิ่ม บางกรณีต้องระบายเลือดหรือผ่าตัดห้ามเลือด
- **แผลติดเชื้อ** อาจมีแดง ร้อน บวม ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้
- **ของเหลวคั่งใต้แผล** เรียกว่าซีโรมา อาจยุบเองหรือจำเป็นต้องดูดออกหากก้อนใหญ่หรือทำให้ไม่สบาย
- **แผลแยกหรือแผลหายช้า** พบได้มากขึ้นในผู้สูบบุหรี่ ผู้ป่วยเบาหวาน หรือผู้ที่ผ่าตัดกว้าง
- **ผลข้างเคียงจากยาระงับความรู้สึก** เช่น คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ หรือปัญหาการหายใจ ซึ่งทีมวิสัญญีจะประเมินและเฝ้าระวัง

### การเปลี่ยนแปลงในระยะต่อมา

- แผลเป็น รอยบุ๋ม หรือรูปร่างและขนาดเต้านมสองข้างต่างกัน
- ชาหรือความรู้สึกเปลี่ยนบริเวณแผล หัวนม หรือรักแร้
- ปวดแสบ ปวดจี๊ด หรือไวต่อการสัมผัสจากเส้นประสาท
- เต้านมหรือแขนบวมจากระบบน้ำเหลือง โดยความเสี่ยงเกี่ยวข้องกับขอบเขตการผ่าต่อมน้ำเหลืองและการรักษาอื่นร่วมด้วย
- ไหล่ติดหรือขยับแขนลำบาก โดยเฉพาะหลังผ่าบริเวณรักแร้

แหล่งอ้างอิงระบุว่าการปวด บวม ช้ำ ของเหลวคั่ง แผลเป็น รูปร่างเต้านมเปลี่ยน และอาการปวดจากเส้นประสาทเป็นภาวะที่อาจพบได้ ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/lumpectomy/about/pac-20394650))

### ผลขอบชิ้นเนื้อไม่เป็นไปตามที่คาด

ภาวะสำคัญอีกอย่างคือพบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อ ผลนี้ไม่ได้หมายความว่าการผ่าผิดพลาด แต่หมายถึงอาจยังมีเซลล์ผิดปกติอยู่ใกล้บริเวณที่ผ่า แพทย์อาจเสนอการผ่าเพิ่มเพื่อนำเนื้อเยื่อออกมากขึ้น หรือพิจารณาแผนอื่นตามผลพยาธิวิทยา

หากผ่าเพื่อวินิจฉัย ผลตรวจอาจพบมะเร็งแม้การประเมินก่อนผ่าจะยังไม่ยืนยัน คุณจึงควรถามก่อนผ่าว่า หากผลเป็นมะเร็ง ขั้นตอนถัดไปคืออะไร และต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่

## สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

<!-- hdcare:emergency -->
> **อาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุดทันที** ไม่ต้องรอติดต่อทีมผ่าตัดก่อน หากมีอาการเหล่านี้ หายใจลำบากหรือหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หมดสติหรือซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ชัก เลือดออกมากไม่หยุด ใบหน้า ปาก หรือคอบวมจนกลืนหรือหายใจลำบาก แขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดขึ้นทันที
>
> อาการอื่นด้านล่าง ให้ทำตามที่ระบุไว้ในแต่ละข้อ ข้อที่ไม่ได้ระบุว่าฉุกเฉิน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลที่รักษาทันทีที่พบ หากติดต่อไม่ได้ ไม่แน่ใจ หรืออาการแย่ลง ให้ไปห้องฉุกเฉิน

ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

- หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืดมาก หรือหมดสติ
- เต้านมบวมตึงขึ้นอย่างรวดเร็ว ช้ำลาม หรือมีเลือดซึมจนผ้าปิดแผลชุ่ม
- ปวดรุนแรงขึ้น หรือปวดไม่ดีขึ้นหลังใช้ยาตามแผน
- แผลแดง ร้อน บวมมากขึ้น มีหนอง มีกลิ่น หรือแผลแยก
- มีไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับอาการผิดปกติของแผล
- แขนหรือมือบวมมาก สีผิวเปลี่ยน ชา หรือขยับลำบากอย่างเฉียบพลัน
- อาเจียนซ้ำ ดื่มน้ำไม่ได้ หรือซึมผิดปกติหลังได้รับยาระงับความรู้สึก
- สายระบายหลุด หยุดทำงานกะทันหัน หรือของเหลวเปลี่ยนเป็นเลือดสดจำนวนมาก

โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจกำหนดเกณฑ์ไข้และช่องทางติดต่อแตกต่างกัน ให้ใช้เอกสารหลังผ่าที่ได้รับเป็นหลัก หากอาการรุนแรงไม่ควรรอถึงวันนัด

## ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับก้อนเต้านมทุกก้อน ทางเลือกขึ้นกับว่าก้อนเป็นชนิดไม่ร้าย กำลังรอวินิจฉัย หรือเป็นมะเร็งที่ยืนยันแล้ว

### ติดตามโดยไม่ผ่าตัด

ก้อนที่มีลักษณะไม่ร้าย ผลตรวจภาพสอดคล้องกับผลชิ้นเนื้อ ไม่โต และไม่ทำให้เกิดอาการ อาจติดตามด้วยการตรวจและภาพถ่ายรังสีตามกำหนดได้ ก้อนไฟโบรอะดีโนมาหลายก้อนไม่จำเป็นต้องผ่า ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/lumpectomy/about/pac-20394650))

ข้อดีคือหลีกเลี่ยงแผลเป็นและความเสี่ยงจากการผ่าตัด ข้อจำกัดคือคุณต้องมาติดตามตามนัด และอาจต้องตรวจซ้ำหากก้อนเปลี่ยนแปลง

### เจาะชิ้นเนื้อด้วยเข็ม

หากยังไม่ได้วินิจฉัย การใช้เข็มเก็บชิ้นเนื้ออาจให้ข้อมูลเพียงพอโดยไม่ต้องผ่าเปิด วิธีที่เหมาะขึ้นกับว่าก้อนคลำได้หรือไม่ ลักษณะจากอัลตราซาวด์หรือแมมโมแกรม และคำถามที่แพทย์ต้องการตอบ

การเจาะชิ้นเนื้อไม่ได้นำก้อนออกทั้งหมดเสมอไป หากผลไม่ชัด ไม่สอดคล้องกับภาพ หรือก้อนยังมีลักษณะน่ากังวล แพทย์อาจยังแนะนำให้ผ่าออกเพื่อตรวจทั้งก้อน

### การนำก้อนออกด้วยวิธีแผลเล็ก

ก้อนชนิดไม่ร้ายบางชนิดอาจนำออกผ่านอุปกรณ์ที่ใช้เข็มขนาดใหญ่และภาพนำทาง แผลอาจเล็กกว่าการผ่าเปิด แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกก้อน ความพร้อมของวิธีนี้และเกณฑ์คัดเลือกแตกต่างกันในแต่ละโรงพยาบาล

### การผ่าตัดเต้านมออก

สำหรับมะเร็งบางกรณี การผ่าตัดเต้านมออกอาจเหมาะกว่าการผ่าเฉพาะก้อน เช่น มะเร็งกินพื้นที่กว้าง มีหลายตำแหน่ง หรือไม่สามารถรับรังสีรักษาที่จำเป็นได้

การผ่าตัดที่กว้างกว่าไม่ได้หมายความว่าเหมาะกว่าสำหรับทุกคน การเลือกต้องพิจารณาขนาดและตำแหน่งโรค ชนิดมะเร็ง ผลตรวจทางพันธุกรรมในผู้ที่มีข้อบ่งชี้ ความเป็นไปได้ของรังสีรักษา รูปร่างเต้านม และความต้องการของผู้ป่วย

### การรักษาด้วยยาหรือรังสีก่อนผ่า

มะเร็งบางชนิดอาจได้รับยาก่อนเพื่อทำให้ก้อนเล็กลงหรือควบคุมโรคก่อนผ่า ส่วนรังสีรักษามักเป็นส่วนหนึ่งของแผนหลังการผ่าตัดแบบสงวนเต้านม ไม่ใช่สิ่งทดแทนการผ่าตัดในทุกกรณี ทีม[มะเร็งเต้านม](/hdcare/breast-cancer-surgery/)จะวางลำดับการรักษาตามชนิดและระยะโรค

## สิทธิการรักษา

ความครอบคลุมของการตรวจและผ่าตัดขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบสิทธิก่อนนัดผ่า โดยเฉพาะหากต้องส่งต่อไปโรงพยาบาลที่มีศัลยแพทย์เต้านมหรือทีมรักษามะเร็ง

### บัตรทอง

โดยทั่วไป การตรวจและรักษาที่มีข้อบ่งชี้อาจอยู่ภายใต้สิทธิเมื่อเริ่มจากหน่วยบริการประจำหรือได้รับใบส่งต่อตามระบบ กรณีสงสัยหรือยืนยันมะเร็ง อาจมีเส้นทางส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่พร้อมรักษา

ควรถามหน่วยบริการว่า

- ต้องมีใบส่งต่อหรือไม่
- ผลตรวจจากสถานพยาบาลอื่นใช้ประกอบได้หรือจำเป็นต้องตรวจซ้ำ
- การตรวจชิ้นเนื้อ พยาธิวิทยา ต่อมน้ำเหลือง และการรักษาหลังผ่าอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่
- หากต้องเปลี่ยนสถานพยาบาล ต้องดำเนินการอย่างไร

### ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มตรวจสอบกับโรงพยาบาลตามสิทธิ การส่งต่อไปยังโรงพยาบาลอื่นมักต้องเป็นไปตามระบบของสถานพยาบาลและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์

ให้ถามว่าครอบคลุมการตรวจภาพ การเจาะชิ้นเนื้อ การผ่าตัด การตรวจพยาธิวิทยา และการรักษาต่อเนื่องหรือไม่ รวมถึงต้องใช้เอกสารหรือการอนุมัติใดก่อนผ่า

### ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองแตกต่างกันตามกรมธรรม์ ระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน เงื่อนไขผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน และข้อยกเว้น หากผ่าแล้วกลับบ้านวันเดียว ควรถามให้ชัดว่ากรมธรรม์จัดเป็นการรักษาประเภทใด

ก่อนผ่า ควรให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อขออนุมัติล่วงหน้า และถามว่าครอบคลุมรายการต่อไปนี้หรือไม่

- ค่าตรวจวินิจฉัยและระบุตำแหน่งก้อนก่อนผ่า
- ค่าพยาธิวิทยาและการตรวจเพิ่มเติมของชิ้นเนื้อ
- การผ่าต่อมน้ำเหลืองหรือการจัดรูปทรงเต้านม หากจำเป็น
- การผ่าซ้ำเมื่อขอบชิ้นเนื้อยังพบเซลล์มะเร็ง
- รังสีรักษา ยา หรือการติดตามหลังผ่า

การอนุมัติการผ่าตัดครั้งแรกไม่ได้แปลว่าการรักษาต่อเนื่องทุกอย่างได้รับความคุ้มครอง ควรขอคำยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อทำได้

### จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

## คำถามที่พบบ่อย

### ก้อนเต้านมทุกก้อนต้องผ่าหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องผ่าทุกก้อน ก้อนที่ผลตรวจชี้ว่าไม่ร้าย ไม่มีอาการ และไม่เปลี่ยนแปลงอาจติดตามด้วยการตรวจและภาพถ่ายรังสีตามแผนได้ ([Mayo Clinic](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/lumpectomy/about/pac-20394650))

### ผ่าก้อนเต้านมแล้วจะรู้ทันทีหรือไม่ว่าเป็นมะเร็ง

ส่วนใหญ่มักต้องรอผลพยาธิวิทยาหลังผ่า เพราะพยาธิแพทย์ต้องตรวจชนิดของเซลล์และขอบชิ้นเนื้ออย่างละเอียด ระยะเวลารอผลขึ้นกับชนิดการตรวจและระบบของห้องปฏิบัติการ โรงพยาบาลจะนัดแจ้งผลให้คุณ

### การผ่าก้อนทำให้มะเร็งกระจายหรือไม่

การผ่าตัดตามหลักทางการแพทย์ไม่ได้มีเป้าหมายหรือกลไกที่ทำให้มะเร็งกระจาย การพบโรคที่อื่นหลังผ่าอาจสะท้อนธรรมชาติและระยะของโรคที่มีอยู่แล้ว จึงต้องประเมินชนิดและระยะมะเร็งร่วมกับผลตรวจทั้งหมด

### ผ่าแล้วเต้านมจะผิดรูปหรือไม่

รูปร่างอาจเปลี่ยนได้ แต่ระดับการเปลี่ยนแปลงขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน ปริมาณเนื้อที่ตัดออก ขนาดเต้านม และวิธีจัดเนื้อเยื่อหลังผ่า อาจพบแผลเป็น รอยบุ๋ม หรือขนาดสองข้างต่างกัน ก่อนผ่า คุณสามารถถามศัลยแพทย์ว่าแนวแผลอยู่ตรงไหนและคาดว่าจะนำเนื้อออกมากเพียงใด

### ต้องดมยาสลบทุกคนหรือไม่

ไม่ทุกคน แต่การผ่าส่วนใหญ่มักใช้การดมยาสลบ ส่วนบางกรณีใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาทำให้ง่วงได้ วิธีที่เหมาะขึ้นกับขอบเขตการผ่า สุขภาพ และการประเมินของทีมวิสัญญี

### ผ่าก้อนเต้านมต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

หลายกรณีกลับบ้านได้ในวันเดียว แต่บางคนต้องนอนโรงพยาบาลหากผ่าตัดกว้าง มีขั้นตอนอื่นร่วมด้วย มีโรคประจำตัว หรือฟื้นจากยาระงับความรู้สึกช้ากว่าที่คาด

### หลังผ่ากลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบามักกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วันถึงประมาณ 1 สัปดาห์ ส่วนบางคนต้องพัก 2-3 สัปดาห์หรือนานกว่า โดยขึ้นกับขอบเขตการผ่า อาการปวด สุขภาพ และลักษณะงาน ([American Cancer Society](https://www.breastcancer.org/treatment/surgery/lumpectomy/what-to-expect)) งานยกของหรือใช้แขนมากควรรอจนศัลยแพทย์อนุญาต

### หลังผ่าขับรถได้เมื่อไร

ขับรถได้เมื่อหยุดยาที่ทำให้ง่วง สามารถใช้แขนควบคุมรถและหยุดฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บ และทีมรักษาเห็นว่าปลอดภัย ระยะเวลาอาจตั้งแต่ไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์ตามขอบเขตการผ่า

### ผ่าก้อนแล้วต้องฉายรังสีทุกคนหรือไม่

ไม่ทุกคน หากเป็นก้อนชนิดไม่ร้ายมักไม่ต้องฉายรังสี แต่การผ่าตัดแบบสงวนเต้านมเพื่อรักษามะเร็งมักมีรังสีรักษาตามหลังเพื่อลดโอกาสกลับเป็นซ้ำในเต้านมข้างเดิม แผนจริงขึ้นกับชนิดมะเร็ง อายุ ผลขอบชิ้นเนื้อ และปัจจัยเฉพาะบุคคล

### หากขอบชิ้นเนื้อยังพบเซลล์มะเร็งต้องทำอย่างไร

อาจต้องผ่าตัดเพิ่มเพื่อนำเนื้อเยื่อบริเวณขอบออก หรือปรับเป็นการผ่าตัดแบบอื่นตามปริมาณและตำแหน่งของโรค ศัลยแพทย์จะพิจารณาร่วมกับผลพยาธิวิทยาทั้งหมด ไม่ใช่ดูผลขอบชิ้นเนื้อเพียงอย่างเดียว

### ต้องผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วยหรือไม่

ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน การผ่าต่อมน้ำเหลืองมักพิจารณาในมะเร็งบางชนิดเพื่อประเมินการแพร่กระจาย ส่วนก้อนชนิดไม่ร้ายหรือการผ่าเพื่อวินิจฉัยทั่วไปมักไม่ต้องทำ

### หลังผ่าคลำได้ก้อนแข็งบริเวณแผลเป็นเรื่องปกติหรือไม่

อาจเกิดจากอาการบวม เลือดหรือของเหลวคั่ง และพังผืดระหว่างแผลหาย แต่ไม่ควรวินิจฉัยเอง หากก้อนโตขึ้น แดง ร้อน ปวดมาก มีไข้ หรือไม่ค่อยๆ ดีขึ้น ควรให้ทีมผ่าตัดตรวจ

### ผ่าก้อนแล้วก้อนจะกลับมาอีกหรือไม่

การกลับมาเป็นซ้ำขึ้นกับชนิดของก้อนและโรคเดิม การนำก้อนออกไม่ได้ป้องกันการเกิดก้อนใหม่ทุกชนิด และหากเป็นมะเร็งยังต้องติดตามและรับการรักษาเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้ ควรมาตรวจและถ่ายภาพเต้านมตามแผนแม้แผลหายดีแล้ว

### ควรถามอะไรในวันที่รับผลชิ้นเนื้อ

ควรถามว่าก้อนเป็นชนิดใด เป็นชนิดไม่ร้ายหรือมะเร็ง ขอบชิ้นเนื้อเป็นอย่างไร ต้องผ่าซ้ำหรือไม่ และต้องรับรังสี ยา หรือตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ หากเป็นมะเร็ง ให้ถามถึงชนิด ระยะ และลำดับการรักษาที่เหมาะกับคุณด้วย

## ข้อมูลอ้างอิง

1. [Cleveland Clinic: Lumpectomy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery](https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/12962-lumpectomy) — เกี่ยวกับ Breast lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
2. [MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Breast lump removal: MedlinePlus Medical Encyclopedia](https://medlineplus.gov/ency/article/002918.htm) — เกี่ยวกับ Breast lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
3. [American Cancer Society: Recovery from Lumpectomy: What to Expect - Breast Cancer.org](https://www.breastcancer.org/treatment/surgery/lumpectomy/what-to-expect) — เกี่ยวกับ Breast lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
4. [Mayo Clinic: Lumpectomy](https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/lumpectomy/about/pac-20394650) — เกี่ยวกับ Breast-lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

> ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

> หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที